Sự chuyển biến phong cách tạo hình trong tranh tĩnh vật của vicent van gogh

Van Gogh đã để lại cho nền nghệ thuật thế giới những tác phẩm hội họa bất tử bởi phong cách tạo hình và thủ pháp nghệ thuật trong việc thể hiện cảm xúc cá nhân của mình.. Bên

NGUYỄN HỮU THÔNG

S ự chuyển biến phong cách tạo hình trong tranh tĩnh vật của Vicent Van Gogh

LUẬN VĂN THẠC SĨ MỸ THUẬT

Chuyên ngành: Mỹ thuật tạo hình (Hội họa)

Mã số: 60210102 Khóa: 2015 - 2017

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN PGS.TS ĐOÀN THỊ MỸ HƯƠNG

HÀ N ỘI - 2017 TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT VIỆT NAM

B ẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Tiến sĩ Nhà xuất bản Trang

Thế kỉ

M ỤC LỤC

Trang phụ bìa

Bảng chữ cái viết tắt

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 6

3 Mục đích của luận văn 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4.1.Đối tượng nghiên cứu 9

4.2 Phạm vi nghiên cứu 9

5 Phương pháp nghiên cứu 9

6 Đóng góp của luận văn 10

7 Kết cấu của luận văn 10

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ MANG TÍNH LÝ LUẬN ĐỂ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 11

1.1 Khái niệm sự chuyển biến phong cách tạo hình trong tranh 11

1.1.1 Khái niệm về sự chuyển biến 11

1.1.2 Sự chuyển biến phong cách tạo hình 12

1.1.3 Sự chuyển biến về phong cách tạo hình 14

1.1 Khái niệm về tranh tĩnh vật 15

1.2 Khái quát về cuộc đời và quá trình sáng tác của họa sĩ Vicent Van Gogh 17

CHƯƠNG 2: TRANH TĨNH VẬT CỦA VAN GOGH SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ PHONG CÁCH HỘI HỌA CỔ ĐIỂN ĐẾN ẤN TƯỢNG VÀ HẬU ẤN TƯỢNG 23

2.1 Phong cách cổ điển giai đoạn từ 1880 đến 1885 23

2.3 Phong cách hậu ấn tượng giai đoạn từ 1888 đến 1890 36

CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐIỀU RÚT RA TỪ NGHIÊN CỨU PHONG CÁCH

TẠO HÌNH TRANH TĨNH VẬT CỦA VAN GOGH QUA CÁC THỜI KỲ

CHỦ ĐỀ LUẬN VĂN 45

3.1 Nhận xét về sự biến chuyển phong cách tạo hình của Van Gogh qua các tác phẩm tranh tĩnh vật 45

3.2 Bài học về giá trị nghệ thuật của sự chuyển biến phong cách tạo hình sáng tác tranh tĩnh vật của Vicent Van Gogh 49

KẾT LUẬN 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

PHỤ LỤC 58

M Ở ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vicent Van Gogh là một họa sĩ vĩ đại của nền hội họa Hà Lan Ông được coi là người tiên phong của trường phái Biểu hiện và có phong cách nghệ thuật ảnh hưởng rất lớn đến trường phái Dã thú Van Gogh đã để lại cho nền nghệ thuật thế giới những tác phẩm hội họa bất tử bởi phong cách tạo hình và thủ pháp nghệ thuật trong việc thể hiện cảm xúc cá nhân của mình Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống buôn bán tranh và làm việc liên quan đến nghệ thuật, trải qua những thất bại thời trẻ, những đau khổ của hai cuộc tình chóng vánh ở thời niên thiếu, Van Gogh đến với con đường hội họa như một sự cứu rỗi tâm hồn, thể xác của bản thân Trong 10 năm cuối đời, ông để lại hơn 2100 tác phẩm, bao gồm 860 bức tranh sơn dầu và hơn 1300 bức vẽ, phác thảo Đề tài các tác phẩm của ông thường là chân dung tự họa, phong cảnh, tĩnh vật và sinh hoạt Chúng mang vẻ đẹp thô sơ, chân thật về cảm xúc hàm chứa những nội tâm dữ dội sâu kín bên trong, từng gam màu đều mang đến ấn tượng mạnh, như chứa đựng nỗi đau khổ của một nghệ sĩ tài hoa nhưng lại phải sống nghèo túng, cô độc và bệnh tật cả đời

Là một trong những họa sĩ tiêu biểu của trường phái Hậu ấn tượng cùng với Seurat, Paul Cézanne và Paul Gauguin Van Gogh cho thấy một con đường nghệ thuật riêng, dấu ấn phong cách mà ông để lại qua các tác phẩm có

sự biến chuyển phong cách rõ rệt theo thời gian và dần định hình vào những năm cuối đời Ông đã khẳng định phong cách cá nhân qua bút pháp tạo hình riêng biệt là những sự trăn trở qua các nét bút cuộn xoáy biểu hiện sức mạnh cảm xúc và nội tâm bên trong

Ông thường mô tả những khung cảnh sinh hoạt con người, tĩnh vật và phong cảnh xung quanh mình Thời kì đầu sáng tác khi ở Nuenen, gam màu

chủ yếu của ông là tông nâu tối ảm đạm, buồn bã, ảnh hưởng của phong cách

cổ điển của người thầy Willem Roelofs Đến thời kì sau khi ông chuyển đến Antwep và nghiên cứu thêm lý thuyết về màu sắc và các bức tranh của Peter Paul Ruben, bảng màu của ông đã có sự biến đổi cách kết hợp những màu bổ túc giữa cam nâu và xanh cobant với nhau tạo ra sự tương phản mạnh trong

một các tác phẩm ảnh hưởng của chủ nghĩa Ấn tượng và Baroque Cùng thời gian đó, ông thu thập rất nhiều các tác phẩm tranh khắc gỗ Nhật Bản và sử dụng phong cách, đường nét trong tranh khắc gỗ Nhật Bản để tạo nền cho tranh của mình Đó là một trong những bước ngoặt quan trọng để làm nên phong cách tạo hình riêng của Vangogh sau này Thời điểm khi ông bệnh

nặng, đã có không ít những cao trào sáng tác với nhiều đề tài nổi bật như: Hoa diênvĩ (1887), hoa hướng dương (1888), đêm đầy sao(1889) hay bác sĩ Gachet(1890), cánh đồng lúa mì(1890)… Những tác phẩm đỉnh cao của ông được sáng tác vào những năm cuối đời từ 1886 đến 1890 đã khẳng định phong cách sáng tạo mới mang tính cá nhân và có sự đột phá so với Hậu ấn tượng lúc bấy giờ

Đặc biệt gây ấn tượng mạnh là các tác phẩm tĩnh vật mang đậm dấu ấn

cá nhân của Vangogh thông qua việc miêu tả trạng thái động của các vật thể tĩnh xung quanh ông Các đồ vật gắn với cuộc sống tưởng trừng vô tri vô giác, nhưng qua bút pháp tài năng của ông mà chúng trở thành những hình tượng

bất tử trong lịch sử hội họa thế giới Các tĩnh vật được ông xem xét tỉ mỉ, lật

đi lật lại và vẽ từ nhiều hướng nhìn, vẽ góc độ khác nhau và vẽ rất nhiều lần

Từ những chuỗi seri đôi giày sáng tác từ năm 1886 đến năm 1889, hay các tĩnh vật về hoa quả… đã cho thấy sự chuyển biến về biểu hiện nội tâm qua

những yếu tố tạo hình và phong cách tạo hình qua mỗi thời kì Khi bắt đầu vẽ đến cuối đời, mỗi giai đoạn sáng tác lại có những tác phẩm tĩnh vật đánh dấu nét mới thể hiện những bứt phá mới trong phong cách tạo hình của Vangogh Bên cạnh đó, những biến chuyển trong phong cách tạo hình được thể hiện qua các tác phẩm tĩnh vật chính là sự những động thái của tình hình hội họa

thế giới đương đại từ chủ nghĩa cổ điển đến Ấn tượng và Hậu Ấn tượng đã tác động đến tư duy tạo hình và hình thành nên phong cách các giai đoạn sáng tác

của ông Thông qua các tác phẩm tĩnh vật của Vangogh có thể đọc được tình

cảm tâm hồn, cá tính luôn ẩn chứa những suy nghĩ bên trong người họa sĩ tài năng này

Qua những tác phẩm ở mỗi thời kì về phong cách tạo hình như thủ pháp

kĩ thuật, màu sắc, chất cảm cho thấy rõ sự biến chuyển trong tranh tĩnh vật

của Vicent Van Gogh Hiện nay đã có rất nhiều tài liệu nghiên cứu về tác giả Vangogh và tranh tĩnh vật nhưng sự chuyển biến phong cách tạo hình trong tranh tĩnh vật của Vicent Van Gogh thì chưa có tài liệu nào Vì vậy tôi chọn đó làm đề tài

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong lĩnh vực nghiên cứu về lịch sử mỹ thuật thế giới, phong cách nghệ thuật của V Van Gogh luôn được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, do vậy, các công trình viết về cuộc đời, sự nghiệp cũng như các tác phẩm của ông dường như chưa bao giờ cạn, bởi nhiều lý do khác nhau, một trong những lý do có

thể kể đến, có lẽ bởi các sáng tác của Van Gogh đóng một vài trò lớn trong trường phái Hậu Ấn tượng và cũng là đi đầu cho trường phái Biểu hiện sau này Từ đó, Các công trình nghiên cứu hầu hết đều hướng tới việc xác định

rằng: những quan điểm sáng tác và quan điểm thẩm mỹ luôn song hành với nhau làm nên sự đa dạng trong nghiên cứu ngôn ngữ của nghệ thuật hội họa Công trình nghiên cứu về Van Gogh cũng được nhiều nhà nghiên cứu

trong nước quan tâm đến, bắt đầu từ cuốn “Lịch sử mỹ thuật thế giới” của

Nguyễn Phi Hoanh (1990), Nxb mỹ thuật có viết chung về các giai đoạn nghệ thuật ở phương tây Trong sách đã đề cập sơ qua về tiểu sử và những tác

phẩm tiêu biểu của Vicent Vangogh

Cuốn “ 70 danh họa bậc thầy thế giới” của Phạm Khải – Phạm Cao

Hoàn, (2010) Nxb mỹ thuật có nói về phong cách và bút pháp của Van Gogh

Cuốn “ Câu chuyện nghệ thuật hội họa – Từ tiền sử đến Hiện đại”, của

Sister Wendy Beckett trình bày chuyên sâu về tư tưởng thẩm mỹ, lịch sử tạo hình phương tây, có nghiên cứu sơ hàm về một số tác phẩm nổi tiếng của Vicent Vangogh

Tiêu biểu có cuốn sách “ Vicent Van Gogh” của Victoria Charles (1999),

Nxb mỹ thuật, là cuốn nói rất nhiều về cuộc đời, sự nghiệp và những tác

phẩm tiêu biểu của Vangogh

Luận văn: “Trạng thái tình cảm trong hội họa Van Gogh” của Trần

Tuyến (2011), thuộc trường Đại học mỹ thuật Việt Nam có phân tích khá rõ

về trạng thái tâm trạng của Van gogh qua những yếu tố tạo hình là đường nét

cuộn xoáy và màu sắc trong các tác phẩm tiêu biểu ở giai đoạn cuối đời của ông

Luận văn: “Nghệ thuật tạo hình trong tranh tĩnh vật của Cézanne và Vangogh” của Đặng Nhật Tân (2010) tại Đại học mỹ thuật Việt Nam, trình

bày những yếu tố tạo hình như đường nét, màu sắc, ánh sáng trong tranh

của hai họa sĩ Cézanne và Vangogh để làm nổi bật những đặc điểm tạo hình, phong cách tạo hình khác nhau của hai tác giả này

Luận văn: “Vangogh với hội họa Hậu ấn tượng” của Phạm Tống

(2013), có nêu rõ những nét về cuộc đời của Vangogh và những đóng góp của ông đối với hội họa Hậu ấn tượng

Khóa luận: “Mối liên hệ giữa số phận và nghệ thuật của Vangogh” của

Nguyễn Thế Long (2014) có tập trung khai thác về cuộc đời và yếu tố nội tâm trong tranh của họa sĩ Van Gogh

Báo Đại Biểu Nhân Dân: “ Van Gogh và chân dung tự họa” của Trang

Thanh Hiền nói về những bức chân dung tự họa của Vangogh những năm

cuối đời Trong bài viết có nhắc đến phong cách nghệ thuật của ở những giai đoạn cuối của sự nghiệp

Bài đăng trong tạp chí Thông tin Mỹ thuật số 11-12, của Trường Đại

học mỹ thuật TPHCM: “Nét, nhịp điệu trong tranh Van Gogh” nêu nên

những ý kiến tổng quát về cuộc đời, phong cách và phân tích đánh giá những tác phẩm tiêu biểu của ông trong Cuộc triển lãm ”Vincent Van Gogh: The Drawing” do Viện Bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam và Viện bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York tổ chức

Ngoài ra nghiên cứu về đề tài này ở Việt Nam hiện nay tuy rất nhiều nhưng nghiên cứu chuyên biệt về phong cách tạo hình trong tranh tĩnh vật ở các giai đoạn thì chưa có Do đó việc chọn đề tài này tôi hy vọng có thể tổng

kết, hệ thống lại các tác phẩm có chung chủ đề để thấy được sự chuyển biến trong phong cách sáng tạo nghệ thuật qua các giai đoạn sáng tác các tác phẩm tĩnh vật của ông

3 Mục đích của luận văn

- Nghiên cứu các tác phẩm tranh tĩnh vật qua từng thời kì của Vangogh

để thấy được sự chuyển biến từ tư tưởng thẩm mỹ, ngôn ngữ tạo hình đến kĩ thuật qua các giai đoạn sáng tác của ông

- Đánh giá về sự chuyển biến phong cách tạo hình tĩnh vật của Vicent Vangogh

- Nghiên cứu tư tưởng và lý tưởng thẩm mỹ của các giai đoạn nghệ thuật Vicent Van Gogh sáng tác

- Thông qua hình thức biểu đạt, ngôn ngữ tạo hình, nghệ thuật bố cục qua các tranh tĩnh vật để thấy được giá trị thẩm mỹ riêng trong mỗi tác phẩm của Vicent Van Gogh

- Đánh giá về những đóng góp của các tác phẩm tranh tĩnh vật Vangogh đối với nền hội họa Hà Lan và nền nghệ thuật hội họa thế giới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1.Đối tượng nghiên cứu

- Sự chuyển biến phong cách tạo hình của Van Gogh qua các tác phẩm

-Trường phái ấn tượng

- Cuộc đời và sự nghiệp của họa sĩ Vicent Van Gogh

- Các ấn phẩm sách, tư liệu dịch trong nước viết về những vấn đề liên quan đến Van gogh

5 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này cần sử dụng những phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành: nghệ thuật học, mỹ học, tâm lý

học, lịch sử để tìm hiểu bối cảnh lịch sử xã hội xung quanh cuộc đời Vangogh

và lịch sử hội họa thế giới để tìm ra đặc điểm riêng trong phong cách sáng tác

của Van Gogh

- Phương pháp quy nạp: từ thông tin thu thập được, phân tích và hệ

thống lại để tìm ra sự chuyển biến phong cách tạo hình trong các tác phẩm tĩnh vật của Van Gogh

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề tranh tĩnh vật của Van Gogh.Vì vậy, luận văn có những đóng góp mới như sau:

Bước đầu thống kê, phân loại, xác định phong cách qua từng giai đoạn, căn cứ vào thời điểm ra đời các tranh tĩnh vật của họa sĩ Van Gogh

Qua đó thấy được giá trị biểu đạt trong ngôn ngữ tạo hình: màu sắc, đường nét, bút pháp, bố cục… của phong cách tạo hình về: tạo hình, nghệ thuật bố cục trong các tác phẩm tĩnh vật Vangogh

Tạo tiền đề cho việc nghiên cứu về tranh Van Gogh và tranh Hậu Ấn tượng sau này

Là tài liệu nghiên cứu một cách có hệ thống, chuyên sâu, đóng góp thêm cho nghiên cứu về nghệ thuật hội họa Hà Lan nói chung, tạo tiền đề cho

những việc nghiên cứu về tranh Van Gogh và tranh Hậu Ấn tượng sau này Đồng thời, đóng góp vào nguồn tài liệu tham khảo có giá trị đối với các nhà nghiên cứu, học viên, sinh viên quan tâm đến lĩnh vực này

7 Kết cấu của luận văn

Kết cấu của đề tài ngoài phần Mở đầu (10 trang), Kết luận (01 trang) và

Phụ lục ( trang), Tài liệu tham khảo (02 trang), nội dung chính được chia làm

3 chương:

Chương 1: Cơ sở mang tính lý luận để nghiên cứu đề tài(11 trang) Chương 2 : Tranh tĩnh vật Van Gogh : Sự chuyển biến từ phong cách

hội họa cổ điển đến ấn tượng và hậu ấn tượng (21 trang)

Chương 3: Những điều rút ra từ nghiên cứu đề tài luận văn(10 trang)

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ MANG TÍNH LÝ LUẬN ĐỂ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Nhằm làm rõ những vấn đề nghiên cứu trong chương 1, luận văn nghiên

cứu các khái niệm và khái quát tác giả liên quan đến nội dung nghiên cứu để làm cơ sở lý luận nghiên cứu các vấn đề của đề tài

1.1 Khái ni ệm sự chuyển biến phong cách tạo hình trong tranh

Theo “Từ điển tiếng Việt thông dụng” của Hoàng Phê, chuyển biến là:

“Biến đổi sang trạng thái khác trước” [18; tr 144]

Theo “Từ điển tiếng Việt 1994” – Nxb Khoa học xã hội, giải thích

đơn giản chuyển biến là: “Bắt đầu thay đổi tích cực” [26; tr 191] Tuy nhiên, trong hội họa, sự chuyển biến có thể là tích cực hoặc tiêu cực và thường là tích cực

Sách “Từ điển tiếng Việt phổ thông” – Nxb Khoa học xã hội giải thích

chuyển biến là: “Biến đổi sang trạng thái khác với trước, thường nói về lĩnh vực tư tưởng, hoạt động của con người và thường theo hướng tích cực” [27; tr 252]

Sách “Đại từ điển Tiếng Việt (1999”) của tác giả Nguyễn Như Ý, theo

sách này: “Chuyển biến là những biến đổi theo chiều hướng tích cực của tư tưởng và hoạt động của con người: những chuyển biến đáng mừng, tạo ra sự chuyển biến căn bản” [32; tr 407]

Trong sách “Từ điển tiếng Việt”(26; tr 134) có nêu nên định nghĩa ngắn

gọn: “chuyển biến là biến chuyển, đổi sang trạng thái khác”

Qua các định nghĩa ở các từ điển trên xác định ngắn gọn về khái niệm của “ Sự chuyển biến là biến chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác thường sẽ chuyển sang trạng thái tích cực”

1.1.2 S ự chuyển biến phong cách tạo hình

Theo “Từ điển tiếng Việt” – Nxb Từ điển Bách Khoa, tạo hình là: “Tạo

ra các hình thể bằng đường nét, màu sắc, hình khối.” [25 ; tr.860]

Trong “Từ điển tiếng Việt 1994” – Nxb Khoa học xã hội có ghi: “ Nói

nghệ thuật biểu hiện bằng cách ghi lại, tạo nên những hình thể với những bức họa, pho tượng” [ 26; tr.716]

Về cơ bản, các từ điển trên giải thích khái niệm tạo hình là nghệ thuật được biểu hiện bằng hình thể thông qua các yếu tố tạo hình cơ bản

Trong đó các yếu tố tạo hình được định nghĩa như sau:

Ở cuốn: “ Từ điển thuật ngữ mỹ thuật phổ thông”, định nghĩa mảng là

một lượng màu nào đó chiếm diện tích nhất định trên mặt tranh, tạo thành một mảng riêng, phân biệt rõ rệt với các mảng màu xung quanh nó… thì đó được

gọi là mảng màu Sự phân biệt này có thể do độ đậm nhạt, nóng lạnh của màu

sắc hoặc về nội dung hình thể trong tranh Khi nói đến mảng màu, người ta thường chỉ các mảng màu lớn Tuy nhiên, trong các mảng màu lớn, có chứa đựng các mảng màu nhỏ hơn Trong tranh đen trắng thì đó là những mảng màu mang các sắc độ khác nhau của đen và trắng Các nét, hình và điểm, khi được tổ chức, sắp xếp một cách có ý thức, sẽ tạo nên một hình hoặc một khối Như vậy, trong một mảng có thể có một hoặc nhiều hình, tập hợp của các nét và điểm và ngược lại, hình hoặc khối có thể là tập hợp của một hoặc nhiều mảng [16; tr 129]

Theo cuốn “Những nền tảng mỹ thuật” có xác định về “Hình dạng là

một vùng nổi bật từ không gian kề cận hoặc không gian bao quanh nó do nó được xác định hoặc có liên quan đến một đường biên hoặc do những khác biệt về sắc độ, màu sắc, cấu trúc cơ bản.” [22; tr 115]

Trong “Những nền tảng của mỹ thuật” thì: “Đường nét là con đường

của một điểm chuyển động được tạo ra bởi công cụ, khi nó chuyển động ngang qua một vùng Một đường nét thường có vẻ rõ ràng vì nó tương phản

với những sắc độ quanh nó Các đường nét ba chiều có thể được thực hiện bằng một sợi dây, những cái ống, các que cứng, dây kim loại và nhiều thứ tương tự” [22; tr96]

Không gian theo “Từ điển thuật ngữ mĩ thuật phổ thông” là khoảng

cách giữa các vật thể trong tranh theo chiều ngang, dọc và sâu Trên mặt phẳng của tranh, người xem dễ dàng thấy khoảng cách giữa các vật thể theo chiều ngang và dọc, còn để nhận biết được vị trí trước sau của các vật

thể, người xem chỉ có thể thấy rõ ở tranh vận dụng luật xa gần hoặc độ đậm nhạt rõ ràng [16; tr.96]

Theo cuốn “Những nền tảng mỹ thuật”, không gian là khoảng cách

hoặc tầm xa có thể đo được giữa các điểm hoặc những hình ảnh [22; tr 217]

Trong “Từ điển thuật ngữ mỹ thuật phổ thông” màu sắc là các màu

khác nhau trong thiên nhiên hay màu bản thân của từng vật thể Màu sắc nhờ ánh sáng rọi vào nên chúng có nhiều sắc độ phong phú mà người họa sĩ phải quan sát và khám phá Màu sắc phối hợp với nhau trên tranh tạo thành hòa sắc Ngày nay, khoa học phân tích màu sắc vẫn đang được nghiên cứu Nhiều nhà bác học đã thấy được bản chất của một số màu Tuy thế, khái niệm màu sắc chưa được xác định rõ về nội dung và ranh giới của nó Vì vậy, thuật ngữ màu sắc chỉ được mang ý nghĩa tương đối [16; tr.104]

Màu sắc theo cuốn “Những nền tảng mỹ thuật” là đáp ứng của thị

giác đối với những bước sóng của ánh sáng mặt trời được xác định như đỏ, lục, lam…, những phẩm chất có tính vật lý của cường độ, sắc độ và sự chuyển màu [22;tr.175]

Chất cảm theo “Từ điển thuật ngữ mĩ thuật phổ thông” là cảm xúc được

tạo nên thông qua các phương tiện tạo hình (hay ngôn ngữ nghệ thuật) hoặc cấu tạo vật chất của một bức tranh, tượng Chất cảm của phương tiện tạo hình đã tác động trực tiếp lên mắt (cơ quan của thị giác) Người ta nhận biết một vật thể không chỉ ở kích thước, tỉ lệ, màu sắc mà còn ở cảm nhận cấu tạo

vật chất của nó nữa Từ cấu tạo vật chất ấy mà nghệ thuật cần truyền đạt được đến người xem cái cảm xúc về chất hay còn gọi là chất cảm Cảm giác về vật chất hay chất cảm là yếu tố không thể thiếu trong một bức tranh dù vẽ theo trường phái nào [16; tr.40]

Từ các định nghĩa trên cho thấy, tạo hình là nghệ thuật biểu hiện bằng hình thể trong nghệ thuật tạo hình thông qua các yếu tố tạo hình cơ bản Nghệ thuật tạo hình gồm có hội họa, đồ họa, điêu khắc và kiến trúc Những yếu tố tạo hình nghệ thuật ở các thể loại tạo hình nghệ thuật là đường nét, màu sắc, không gian, ánh sáng

Theo “Từ điển tiếng Việt”- Hoàng Phê thì phong cách được chia ra làm

ba nghĩa chính Theo nghĩa 1, phong cách là: “những lối, những cung cách sinh hoạt, làm việc, hoạt động, xử sự tạo nên cái tiêng của một người nào đó (nói tổng quát) Theo nghĩa 2, phong cách là “những đặc điểm có tính chất hệ

thống về tư tưởng và nghệ thuật, biểu hiện trong sáng tác của một nghệ sĩ hay trong sáng tác nói chung thuộc cùng một thể loại như phong cách văn học, phong cách nghệ thuật… Theo nghĩa 3, phong cách là dạng của ngôn ngữ sử

dụng trong những yêu cầu chức năng điển hình nào đó, khác với những dạng văn khác về đặc điểm từ vựng, ngữ pháp, ngữ ấm… [ ;tr 782]

Vậy phong cách tạo hình là những đặc điểm riêng của nghệ sĩ mang tư tưởng nghệ thuật được biểu hiện trong sáng tác của một nghệ sĩ thông qua các

yếu tố tạo hình cơ bản như đường nét, màu sắc, không gian ánh sáng

Qua các lập luận trên về sự biến chuyển và phong cách tạo hình, có thể rút ra khái niệm về sự biến chuyển phong cách tạo hình là những biến đổi về

tư tưởng nghệ thuật, yếu tố tạo hình của một người nghệ sĩ trong sáng tác, tạo nên đặc điểm riêng cho các tác phẩm của họ

Định nghĩa về sự chuyển biến về phong cách tạo hình căn cứ từ 3 khái

niệm đã nêu trên, luận văn này tập trung hướng tới sự chuyển biến phong

cách tạo hình là nghiên cứu sự thay đổi trong hình thức biểu đạt thông qua các

yếu tố ngôn ngữ tạo hình như: đường nét, màu sắc, bút pháp, chất cảm…

Sự chuyển biến phong cách tạo hình là là những biến đổi về

tư tưởng nghệ thuật và biến đổi các yếu tố tạo hình của một người nghệ

sĩ trong sáng tác, từ đó tạo nên đặc điểm riêng cho các tác phẩm của họ

1.1 Khái niệm về tranh tĩnh vật

Theo cuốn “Từ điển tiếng Việt”- Hoàng Phê thì tĩnh vật là vật không có

khả năng tự chuyển động và tự dịch chuyển trong không gian, về mặt là đối tượng thể hiện trong tác phẩm hội họa như vẽ tĩnh vật, tranh tĩnh vật [ ; tr 998]

Cuốn “Từ điển Bách khoa tập 4” có nếu tĩnh vật là loại hình hội họa

độc lập chuyên vẽ các vật bất động: Hoa quả, đồ dùng gia đình(lọ, đĩa, bình, dao, cốc chén…) [ tr 426]

Qua các định nghĩa trên có thể thấy, các tác giả đã khái lược rằng tĩnh

vật thuộc một loại hình hội họa, vẽ những vật không dịch chuyển được Tuy

vậy, định nghĩa này vẫn chưa khái quát được hết những tính chất và ý nghĩa

của thể loại tranh tĩnh vật

Trong sách “Giáo trình mỹ thuật học” của Trần Tiểu Lâm – Phạm Thị

Chỉnh thì tĩnh vật là cuộc sống, thiên nhiên tĩnh lặng Tranh tĩnh vật là một

thể loại tranh vẽ về một góc, một phần nhỏ của tự nhiên như hoa quả, cây cỏ, hoa lá, đồ vật, con vật đã chết hoặc thú nhồi bông… Tất cả những thức kể trên đều trong trạng thái tĩnh hoặc đã tách ra khỏi sự sống được họa sĩ chọn

lọc và sắp xếp trong một bố cục nhất định và là đối tượng diễn tả của một thể

loại tranh Tĩnh vật được diễn tả trong tranh có thể là một mẫu vật được bày

sẵn hoặc được vẽ theo sắp xếp, tưởng tượng, phục vụ cho ý tưởng của họa sĩ Thông qua đó họa sĩ gửi gắm tình cảm, tư tưởng và thái độ của mình đối với

cuộc sống [ ; tr73]

Định nghĩa trên đã khái quát khá đầy đủ về định nghĩa của thể loại tranh tĩnh vật Từ đó cho thấy, tranh tĩnh vật không đơn thuần chỉ là một thể

loại tranh giải trí, vô hồn mà trong đó chứa đựng tinh thần của người họa sĩ

gửi gắm

Ngoài ra, trong sách “Con mắt nhìn cái đẹp” của Nguyễn Quân có nêu

ra một số nét sơ lược về lịch sử phát triển của dòng tranh tĩnh vật và ý nghĩa

của thể loại này như sau: “Trong các tranh thờ thời Trung cổ, Phục Hưng người ta đã thấy những bức tranh nhỏ trong những bức tranh lớn Thí dụ như

cảnh báo tin mừng cho Đức mẹ đồng trinh, hay sự tích thánh Hieronymus ta

thấy những bình hoa, những cuốn sách, các vật dụng trong nhà được mô tả thành từng nhóm độc lập rất hoàn chỉnh Song phải đến thế kỉ 16 ở Hà Lan tranh tĩnh vật mới ra đời Tranh mô tả những sản vật tự nhiên và các đồ vật thường nhật Có lẽ do nhu cầu thị dân muốn tôn vinh cuộc sống gia đinh, tôn vinh ngôi nhà của họ, nơi đã sống xa với nghề nghiệp nông nghiệp và có cuộc

sống khá sung túc Tính vật chất được đề cao Và giới thị dân đã thắng thế trong xã hội Người ta gọi đó là cuộc sống thầm lặng – một cuộc sống thông qua chiếm hữu của các sản vật và đồ vật mà cũng thể hiện những thiên hướng tinh thần của chủ nhân Có loại tĩnh vật hoa trái, loại tĩnh vật nhạc cụ, loại tĩnh vật chai lọ, bình gốm đồ sứ dùng cho việc ẩm thực, có loại vẽ thực phẩm như thịt các, gia cầm… Người Hà Lan ưa chi tiêt và thích mô tả chi tiết nên

giỏi thể loại này Khuôn khổ tranh cũng nhỏ nhắn phù hợp với sự ấm cúng trong các gia đình Có hàng loạt các họa sĩ chuyên vẽ tĩnh vật ở Hà Lan thời đó Họ thuộc các bậc thầy chuyên vẽ tranh khổ nhỏ cho tầng lớp trung lưu đô

thị Từ thời đó đến nay tĩnh vật tồn tại và phát triển mạnh ở châu Âu Nó trở thành một phương tiện để bộc lộ quan điểm, tình cảm và thiên hướng thẩm

mỹ của họa sĩ một cách khá thuần khiết vì hoàn toàn tách khỏi cốt truyện, tích chuyện có tính văn học Họa sĩ vĩ đại Cézanne từng cho rằng tĩnh vật là

mới thử thách tài năng rõ rệt nhất Ông cũng là tác giả của những bức tĩnh vật

hoa trái nổi tiếng nhất của Pháp Ở các tranh này quan niệm không gian, cách

tạo hình, biểu chất, sử dụng ánh sáng và nguyên lý bố cục của ông rõ hơn bao

giờ hết Van gogh cũng cực nổi tiếng với các tĩnh vật hoa hướng dương và

mầu vàng u buồn khắc khoải của mình Người ta cũng có thể coi những tượng

hiện đại với các đồ vật, không có người là những tượng tĩnh vật.” [, tr101]

Vậy tranh tĩnh vật là một trong những thể loại sáng tạo của hội họa

Trong đó thường đặc tả về những đồ vật trong trạng thái tĩnh hoặc đã tách ra khỏi sự sống như hoa quả, cây cỏ, hoa lá, đồ vật, con vật đã chết

hoặc thú nhồi bông… được họa sĩ chọn lọc và sắp xếp thành bố cục theo ý tưởng của họa sĩ Thông qua đó họa sĩ gửi gắm tình cảm, tư tưởng và thái độ của mình đối với cuộc sống

1.2 Khái quát về cuộc đời và quá trình sáng tác của họa sĩ Vicent Van Gogh

Vicen Van Gogh sinh ngày 30/3/1853 tại làng Zundert – Hà Lan Thời gian thanh niên làm rất nhiều nghề từ buôn tranh, giáo viên và nhà truyền giáo đến năm 1880 (27 tuổi) ông mới trở thành họa sĩ Ông đã để lại cho hậu thế

những thành tựu lớn trong phong cách tạo hình và một số lượng lớn với hơn

2100 tác phẩm có 860 bức sơn dầu và 1300 bức kí họa và phác thảo

Trong những năm 1874 đến 1880, Van Gogh trở thành nhà truyền giáo và đến với những người nông nhân, công nhân mỏ than ở nhiều địa điểm thuộc Anh, Bỉ, Hà Lan, Pháp… Những chuyến đi đã để lại ấn tượng và sự

cảm thông sâu sắc về cuộc sống của người lao động nghèo khổ Điều này đã làm nên những đề tài trăn trở trong tranh của ông sau này

Từ 1881 – 1882, sau một cơn khủng hoảng về sự bất đồng về hội giáo,

tiếp đó là loạt những chuỗi thất bại tình yêu với người chị họ, gái điếm Sien

và sự giày vò bởi bệnh tật khiến ông muốn xa rời cuộc sống thực tại bằng hội

họa Năm 1880, Ông đến Bruxelles theo học họa sĩ Hà Lan nổi tiếng Willem Roelofs và được người thầy đầu tiên của ông hướng vào học ở trường nghệ thuật hoàng gia

Họa sĩ Willem Roelofs (1822 – 1897) - là một trong những tiền nhân của nghệ thuật Hà Lan Ông còn là họa sĩ màu nước và khắc in thạch bản Trong thời gian theo học Willem Roelofs, Van Gogh đã đã được học nghiên cứu giải phẫu và học quy tắc dựng hình, phối cảnh Bên cạnh đó ông còn bị ảnh hưởng bởi lối vẽ của người thầy theo của chủ nghĩa hiện thực, tác phẩm thường vẽ về phong cảnh, màu sắc tương đối ảm đạm

Năm 1883 - 1885, ông ở Nuenen, năm 1885 cha Van Gogh qua đời,

Cũng trong thời gian này ông hoàn thành tác phẩm : “Những người ăn khoai”,

tông màu ưa thích của ông là tông màu nâu đất mang phong cách của chủ nghĩa cổ điển

Năm 1885 - 1886, ông chuyển đến Antwep Ở đây Van Gogh nghiên cứu thêm lý thuyết về màu sắc và các bức tranh của Peter Paul Ruben Ông đã

tiếp thu và mở rộng bảng màu thêm màu đỏ son, xanh cobat và xanh lục ngọc bảo Bên cạnh đó, ông có sự yêu thích và giành thời gian nghiên cứu với tranh khắc gỗ Nhật Bản Điều đó đã ảnh hưởng phần nào đến việc Van Gogh sử dụng những đường nét trong tranh khắc gỗ Nhật Bản để tạo nên phong cách đặc biệt cho tranh của mình sau này Giai đoạn này, ông bắt đầu đi theo các

họa sĩ Ấn tượng trong việc học tập các bảng màu bổ túc

Vào tháng 3 – 1886, Van Gogh chuyển đến Paris và theo học tại xưởng

vẽ của họa sĩ Fernand Cormon (1845 -1924) Fernand Cormon là họa sĩ vẽ tranh lịch sử khổ lớn người Pháp Thường sử dụng tông màu đất xám Tại xưởng vẽ của Fernand Cormon, Vangogh được gặp gỡ: Henri de Touse – Lautree (1864 – 1901) , John Peter Pussell là những họa sĩ thuộc trường phái

ấn tượng Ở xưởng họa này, Van Gogh được học hỏi và chiêm ngưỡng cách làm việc và các tác phẩm của họa sĩ ấn tượng và dần tiếp thu những kiến thức

hội họa vào trong các tác phẩm của mình

Năm 1887, Ông đến Asnieres gặp và trao đổi nghệ thuật với họa sĩ Paul Signac (1863 – 1935) thuộc trường phái Tân Ấn tượng Pháp, người phát

triển ra nghệ thuật chấm màu Đây là phương pháp không pha màu trực tiếp mà đem các nét điểm màu đặt cạnh nhau tạo nên hiệu quả tổng hợp màu Sau đó Van Gogh đã cùng bạn là họa sĩ Emile Bermard thử nghiệm vẽ theo trường phái điểm họa

Vào tháng 11 – 1887, ông gặp và kết bạn với Paul Gauguin ( 1848 – 1903) Sự kiện này đã đánh dấu một bước phát triển mới trong phong cách nghệ thuật của Van Gogh Bởi sự ảnh hưởng tư tưởng màu đơn sắc bổ túc và thử vẽ lại từ trí tưởng tượng của Gauguin

Paul Gauguin là một họa sĩ ấn tượng người Pháp có phong cách nghệ thuật đặc biệt bởi những tác phẩm nổi tiếng với mảng màu đơn sắc đối lập trong tranh Những cuộc bàn cãi nghệ thuật với Gauguin đã làm khơi dậy trong Van Gogh cái ước mơ thành lập một hiệp hội họa sĩ để trong tinh

thần tương trợ, các hội viên sẽ có thể cùng chia sẻ với nhau những vật chất và tư tưởng Thời kì này Vangogh đã bị ảnh hưởng bởi các họa sĩ Tân Ấn tượng, ông thay đổi kĩ thuật truyền thống và thay vào đó sử dụng các gạch màu tương phản để làm nổi bật hình tượng trong tác phẩm

Cuối năm 1887, Van Gogh đã tổ chức một buổi triển lãm chung với Bernard, Anquetin và Toulouse-Lautrec ở nhà hàng Restaurant du Chalet trên đồi Montmartre Tại buổi triển lãm này, Bernard và Anquetin đã bán được các tác phẩm đầu tiên, còn Vincent thì trao đổi được tác phẩm với Gauguin, người ngay sau đó đã rời đi Pont-Aven Triển lãm thất bại

Vào tháng 2 năm 1888, Van Gogh rời Paris sau khi đã hoàn thành hơn

200 bức họa trong 2 năm ở đây Trong thời gian ở Paris, Van Gogh đã có những bước tiến triển về bút pháp và màu sắc, ông đã ảnh hưởng một phần bởi họa sĩ Serat, Van Gogh đã dùng tới bút pháp với các nét kế cận mang các màu sắc của quang phổ thuần chất Lúc này ông đã bắt đầu định hình phong cách của mình

Ngày 21 tháng 2 năm 1888, Van Gogh đến Arles Trong hai tháng ở đây, ông làm việc cùng họa sĩ người Đan Mạch Christian Mourier-Petersen

Ngày 1 tháng 5, họa sĩ ký hợp đồng thuê một căn hộ bốn buồng với giá

15 franc một tháng nằm bên phải của Nhà Vàng tại số 2 Quảng trường Lamartine Tháng 6, Van Gogh đi thăm thị trấn ven biển Saintes-Maries-de-la-Mer Tại đây ông nhận dạy vẽ cho một sĩ quan tên là Paul-Eugène Milliet, người sau đó cũng trở thành bạn của họa sĩ

Từ tháng 8 - 1888, ông bắt đầu sáng tác về các đề tài tĩnh vật như hoa hướng dương, hoa diên vĩ,

Ngày 23 tháng 10 - 1888, Gauguin đến Arles theo lời mời của Van Gogh Trong suốt tháng 11 hai họa sĩ làm việc cùng nhau, cũng trong tháng này Van Gogh đã sáng tác bức tranh nổi tiếng Cánh đồng nho đỏ Tháng 12

cả hai họa sĩ đi thăm Montpellier và chiêm ngưỡng các tác phẩm của Courbet và Delacroix trong bảo tàng Museé Fabre

Tuy nhiên sau đó tình bạn của hai người trở nên xấu đi vì những xung đột, tranh cãi về những quan điểm nghệ thuật trái ngược Vào ngày 23 tháng 12 năm 1888 khi Vincent đuổi theo Gauguin với một lưỡi dao cạo trong tay và sau đó lại tự cắt phần dưới tai trái của chính mình, gói nó vào

một tờ báo, đưa cho cô gái điếm Rachel ở nhà thổ trong vùng và yêu cầu cô này giữ cẩn thận Cuối cùng thì Gauguin vẫn rời Arles và không bao giờ

gặp lại Van Gogh

Tháng 1 năm 1889, Van Gogh trở lại ngôi nhà vàng ở Arles nhưng liên

tục phải đến bệnh viện vì gặp ảo giác, ông còn mắc chứng hoang tưởng khi nghĩ mình bị đầu độc

Ngày 8 tháng 5 năm 1889 Van Gogh phải nhập viện tại bệnh viện tâm

thần Saint-Paul-de-Mausole nằm trong một tu viện cũ ở Saint Rémy de Provence không xa Arles Tu viện nằm cách biệt với thị trấn và ở giữa

những cánh đồng ngô, nho và ô liu Trong thời gian chữa trị tại đây, phòng

khám và khu vườn của bệnh viện đã trở thành những đề tài chính của họa sĩ Các tác phẩm của Van Gogh trong thời kỳ này có đặc trưng là các đường

chạy xoáy ốc, tiêu biểu là bức tranh nổi tiếng đêm đầy sao, hoa diên vỹ, hoa hướng dương

Tháng 5 năm 1890, Van Gogh rời bệnh viện và đến trị liệu với bác

sĩ Paul Gachet ở Auvers-sur-Oise, nằm gần Paris Bác sĩ Gachet được Camille Pissarro giới thiệu cho anh em Van Gogh vì trước đó ông này đã từng chữa cho một số họa sĩ và bản thân cũng là một họa sĩ nghiệp dư.Sau đó Van Gogh đã vẽbức chân dung bác sĩ bằng màu dầu miêu tả Gachet trong một tư thế u

sầu Tác phẩm này sau này trở thành một tuyệt tác ghi lại ấn tượng phong cách đỉnh cao của Vicent Van Gogh giai đoạn này

Tình trạng bệnh lý của Van Gogh ngày càng trầm trọng, ngày 27 tháng

7 năm 1890, ở tuổi 37, người họa sĩ đã bước ra cánh đồng và tự bắn vào ngực

bằng một khẩu súng lục Không nhận ra rằng mình đã bị thương nặng, Vincent quay trở lại hoàn thành bức tranh Chân dung Adeline Ravoux

Vicent Van Gogh Được xem là danh họa kiệt xuất của thế kỷ 19, song Van Gogh có một cuộc đời ngắn ngủi và bi thảm Ông chỉ bán được vẻn vẹn

một bức tranh trong suốt đời Ông được tôn vinh là người họa sĩ tiêu biểu

nhất của trường phái Hậu Ấn tượng (Post Impressionnisme) mở đầu cho trường phái Dã thú (Fauvisme) và Biểu hiện (Expressionnisme) Van Gogh là người tiên phong cho nền hội họa hiện đại đầu thế kỷ XX

Qua các giai đoạn sáng tác, có thể thấy rõ những tác động gây nên các chuyển biến phong cách sáng tác của ông từ cổ điển, ấn tượng và hậu ấn tượng

sẻ của ông với tầng lớp lao động nhân dân, tầng lớp tận cùng của xã hội tư bản Với ông, hội họa chính là nơi ông bộc lộ tất cả những nội tâm sâu kín bên trong con người mình sau những thất bại, những dằn vặt trong quá khứ

Thể loại tranh tĩnh vật trong tranh Van Gogh là một chủ đề lớn xuyên suốt trong quá trình sáng tác của ông Ở mỗi quá trình học tập và

thực hành, tư duy và nhận thức của Vangogh ngày càng được phát triển được phản ánh rất rõ qua các tác phẩm tĩnh vật Vì vậy, sự thay đổi các

yếu tố tạo hình trong tranh tĩnh vật và cho thấy những biến chuyển trong phong cách tạo hình của ông qua mỗi thời kì Từ đó cũng làm rõ những đặc điểm của phong cách tạo hình của ông thông qua các tác phẩm

CHƯƠNG 2 TRANH TĨNH VẬT CỦA VAN GOGH :

SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ PHONG CÁCH HỘI HỌA CỔ ĐIỂN

ĐẾN ẤN TƯỢNG VÀ HẬU ẤN TƯỢNG

Trong một tác phẩm hội họa, phong cách tạo hình được quyết định bởi nhiều yếu tố tác động trong đời sống họa sĩ Ở mỗi thời kì sáng tác, việc nhận

thức phát triển định hình và khẳng định phong cách cá nhân là điều mỗi họa sĩ hướng tới Điều đó một phần được thể hiện qua những yếu tố tạo hình bao gồm hình mảng, đường nét, ánh sáng, không gian, chất cảm và màu sắc là những yếu tố không thể thiếu làm sáng rõ chủ đề và thành công cho một bức tranh Bên cạnh đó, ở mỗi tác giả đều có những biểu hiện và duy mỹ nghệ thuật khác nhau tạo nên phong cách nghệ thuật cho riêng mình Để hiểu rõ hơn về những chuyển biến phong cách tạo hình trong tranh tĩnh vật Van Gogh, chương 2 sẽ tập trung nghiên cứu về những chuyển biến phong cách và các biểu hiện qua yếu tố tạo hình trong các tác phẩm tĩnh vật của ông qua các

thời kì sáng tác

2.1 Phong cách cổ điển giai đoạn từ 1880 đến 1885

Sau khi xoay vần với nghề môi giới tranh, dạy học và giảng đạo, Vicent Van Gogh đến với hội họa vào năm 1880, khi ông 27 tuổi Năm đầu vẽ tranh

ở quê nhà, ông đến Bruxelles theo học họa sĩ Hà Lan nổi tiếng Họa sĩ Willem Roelofs (1822 – 1897) - là một trong những họa sĩ cổ điển của nghệ thuật Hà Lan Nổi tiếng với các tác phẩm tranh phong cảnh về biển Hà Lan Willem Roelofs là người đã thuyết phục Van Gogh theo học tại trường Mỹ thuật hoàng gia Trong thời gian theo học tại trường mỹ thuật, Van Gogh đã được

học nghiên cứu giải phẫu, quy tắc dựng hình, phối cảnh và những quan điểm

về nghệ thuật cổ điển

Sau đó, ông đi học và tự thực hành một thời gian ngắn năm 1883 ở Hagne và Nuenen, tại nơi này, Van Gogh bắt đầu vẽ một vài nhómtĩnh

vậtvào năm 1885 Trong thời gian hai năm nghỉ của mình ở Nuenen, ông hoàn thành một số lượng lớn các tác phẩm gồm bản vẽ và màu nước, và gần

200 bức tranh sơn dầu Con đường nghệ thuật cổ điển đã dẫn dắt ông đến với

lối tạo hình hàn lâm vững chắc Bảng màu của ông giai đoạn này chủ yếu sử

dụng các tông màu nâu - vàng đất ảm đạm quen thuộc của lối vẽ cổ điển Không gian trong tranh tuân theo luật phối cảnh xa gần, và việc nghiên cứu

thể hiện nguồn ánh sáng chiếu vào tĩnh vật theo luật sáng tối để làm nổi rõ

hiện vật trên nền không gian u tối bằng thứ ánh sáng trắng, vàng mở ảo Hình

khối trong tranh được vờn sáng để tạo nên các sắc độ chuyển Bề mặt tranh thường được miết trơn láng, mịn màng Giai đoạn đầu, khi chịu ảnh hưởng rất

mạnh của các bậc thầy cổ điển và các họa sĩ hiện thực Hà Lan đã khiến phong cách cổ điển của Van Gogh chỉ dùng một tông màu, một kiểu cách cổ điển đã

cũ so với hội họa Ấn tượng đương thời

Trong loạt chuỗi các tranh tĩnh vật về thiên nhiên, chai lọ, rau củ vào năm 1884 của ông, có thể thấy những bước đi đầu tiên trong phong cách tạo hình cổ điển Van Gogh, ở đó các tĩnh vật được đặt giữa không gian nền tối đen đặc, ánh sáng thường hắt về một phía tạo nên sự trầm lắng đến u tịch của màu ánh sáng vàng được đặc tả trên nền tối Các mẫu tĩnh vật hàng ngày được

thể hiện trong tranh với những màu sắc ảm đạm, u tối, tĩnh lặng

Trong seri tĩnh vật “Những chiếc lọ”sáng tác năm 1884, lấy chủ đề

chính là những chiếc lọ ở hình dạng, mẫu mã khác nhau được đặt bên cạnh nhau Với các mẫu vật này, Van Gogh đã nghiên cứu và vẽ đi vẽ lại nhiều lần với nhiều bố cục, sắp xếp mẫu vật khác nhau ở nhiều góc nhìn Ánh sáng trong tranh hầu như chỉ được le lói đủ để nhận thấy hình dạng và vị trí của những mẫu vật tĩnh lặng Lúc này, với ông, việc khám phá màu nâu trầm trong tranh tĩnh vật là một nguồn cảm hứng sáng tạo, dù thời gian đó, việc sử

dụng những tông màu ảm đạm là quá lỗi thời so với kiểu cách của trường phái

Việc nghiên cứu ban đầu của Van Gogh về những tĩnh vật sử dụng không gian và ánh sáng bằng việc sử dụng tông màu nâu của nghệ thuật cổ điển đã cho thấy thế giới quan ẩn chứa, những mối quan tâm đầu tiên của ông

là những vật dụng thường ngày, quen thuộc, gần gũi trong cuộc sống cá nhân của Van Gogh

Trong tác phẩm “ Những chiếc chai gốm, bình và chiếc cốc trắng”

sáng tác năm 1884, hiện thuộc bảo tàng Bảo tàng Kröller-Müller, Otterlo,

Hà Lan Là một ví dụ khác trong việc thực hành phong cách cổ điển trong tranh tĩnh vật của Van Gogh giai đoạn đầu Ở đây, các mẫu vật được xếp theo bố cục hình tam giác vững chãi Những bình và chai được xếp dọc cạnh nhau theo một hàng, một chiếc bình được đặt nằm cạnh chiếc cốc trắng Có thể thấy được sự nghiên cứu kĩ càng của Van Gogh trong việc thể hiện các chất liệu của mẫu vật như độ bóng, trong suốt của chai thủy tinh, độ trơn lì của bề mặt những chiếc lọ sứ, và chiếc chén Đặc biệt là việc Van Gogh diễn

tả tinh tế chất trên những đồ vật tuy cùng chất liệu nhưng vị trí, đặt khác nhau, độ chiếu ánh sáng khác nhau cũng làm biến đổi bề mặt chất liệu Không gian, ánh sáng chi phối lên sự vật trong tranh được tuân theo luật xa

gần Việc sử dụng những nét cọ vờn tạo nên chất cảm trên bề mặt tranh Chỉ với tông màu nâu và vàng, Van Gogh đã diễn tả ra những biến đổi của bề

mặt chất liệu Một số các tác phẩm tương tự sáng tác năm 1884 như “Chậu cây và bụi đất”, “Đồ gốm và chai”, “Năm cái chai”, “Chậu chai và chai”đã cho thấy việc nghiên cứu tạo chất trên các vật dụng của ông ở nhiều

chiều hướng và mức độ khác nhau Điều này đã đánh dấu một nét tiêu biểu trong phong cách cổ điển giai đoạn đầu sáng tác của ông và làm nền tảng cho việc khám phá những thẩm mỹ hội họa vào giai đoạn sau này

Vào tháng 11 năm 1884, Van Gogh dạy vẽ cho một nhóm người ở gần Eindhoven – một thành phố phía Nam nước Hà Lan Ông đã thử nghiệm

sử dụng các màu tương phản để tăng cường, đẩy cao tác động thị giác trong tranh của mình Trong đó, Van Gogh kết hợp thêm màu xanh lá cây với màu

đỏ vào màu tông vàng nâu ban đầu để tạo nên hiệu quả mới trong tác phẩm:

“Tĩnh vật hai bao tải và một cái chai”, “Hai cái lọ và trái bí ngô”… Tuy

vậy, màu xanh lá cây và đỏ trong tranh Van Gogh lúc này vẫn bị ảnh hưởng một phần nào đó bởi màu vàng nâu, tạo nên mới chỉ tạo hiệu quả hài hòa, nổi

rõ hình thể sự vật trong bức tranh nhiều hơn là việc tác động mạnh đến thị giác, nhưng việc thay đổi màu sắc trong bảng màu dù là ít ỏi của ông đã cho

thấy những suy nghĩ về hội họa của ông ở thời điểm đó Đặc biệt tác phẩm

“Bút vẽ và những cái lọ”-1884, là tác phẩm cho thấy hiệu quả tương phản

nhất trong thử nghiệm của ông Bức tranh vẫn tiếp tục vẽ theo lối bố cục tam

giác cổ điển thường nhật, một chiếc chậu màu đỏ nâu cắm đầy những bút vẽ, bên cạnh là chiếc cốc sứ trước kia từ màu trắng đã được thay đổi thành màu xanh lá cây Điều này đã cho thấy sự tương phản giữa hai màu sắc bổ túc trong tranh Không gian ở đây được đặc tả theo xa gần trước sau Tuy Van Gogh vẫn sử dụng tông màu vàng nâu ảm đạm, những việc đặt hai màu nâu

đỏ của chiếc chậu bút và chiếc cốc xanh cây đã cho thấy hiệu quả gây nên nổi

bật sự vật trong không gian một cách nhất định Các nét cọ to vờn được sử dụng để tạo nên khối và miêu tả ánh sáng phản chiếu lên vật thể

Một tác phẩm khác năm 1885,“ Gừng và hành tây”- thuộc phòng

trưng bày Haminton, Otario, đã cho thấy thử nghiệm của ông với màu xanh cobat và màu vàng nâu đã làm nên một hiệu quả vừa hài hòa vừa hút mắt Trong tranh một củ hành tây và củ gừng được đặt trước chiếc lọ xanh coban theo bố cục hình tam giác Ánh sáng được hắt từ phía bên phải tạo nên hiệu quả chất của lớp vỏ hành tây mỏng, lớp gừng cứng và chất gốm

Ở đó, Van Gogh đã cho thấy thử nghiệm mở rộng bảng màu bổ túc trong việc sử dụng màu bổ túc bởi chiếc bình gốm xanh cobat nổi bật trong gam vàng nâu Từ đó làm tương phản các mẫu vật, tạo nên hiệu quả thị giác mới tuy không cao cho lắm Nhưng điều này đã cho thấy sự biến chuyển trong việc sử dụng và khám phá ra gam màu bổ túc nhen nhóm trong tranh Van Gogh giai đoạn này

Vào tháng 11, 1885 ông đã chuyển đến Antwerp, và thuê một phòng trên cửa hàng phân phối sơn dầu Ông sống trong cảnh đói nghèo và ăn uống kém, và lấy tiền của em trai Theo gửi về để mua các vật liệu sơn dầu và đồ họa phẩm Ở đây, ông đã tự mình nghiên cứu về lý thuyết màu sắc và dành thời gian trong các viện bảo tàng, đặc biệt là nghiên cứu về tác phẩm của họa sĩ Barocque Peter Paul Rubens và dần mở rộng bảng màu của ông nhiều thêm nữa như màu đỏ son, xanh coban, xanh ngọc lục bảo Bên cạnh đó, Van Gogh đã mua rất nhiều các bản tranh khắc gỗ Nhật Bản, ông chép lại chúng và sau đó nghiên cứu kết hợp các yếu tố của phong cách của họ vào nền của một số bức tranh của ông

Trong tác phẩm “Hai chiếc lọ và hai quả bí ngô”sáng tác năm 1885,

cũng cho thấy việc khám phá và thử nghiệm đưa màu xanh lá cây vào trong tranh và việc manh mún sử dụng những đường nét của tranh khắc gỗ vào trong tranh Hình ảnh hai chiếc lọ, hai quả bí ngô được đặt cạnh nhau theo

bố cục hình vuông cổ điển Hai chiếc lọ được mô tả với độ bóng, trơn mướt của bề mặt men sứ đối lập với hai trái bí ngô là vẻ ngoài sần sùi được đặt giữa không gian đen đặc, tối Ánh sáng xanh vàng được phản chiếu trên các vật thể theo một hướng từ trái sang tạo nên chất cảm cho vật Màu vàng, vàng nâu của trái bí ngô, bề mặt gồ ghề đối lập tương phản với hai chiếc lọ trơn bóng nổi bật giữa không gian tối Trong đó, có thể thấy Van Gogh đã

để lại đường nét vạnh của nét cọ để mô tả sự mềm mại của lớp vải, và khối quả sử dụng việc vờn ánh sáng kết hợp với các nét để tách chuyển sắc độ mà không vờn khối hoàn toàn theo lối cổ điển trước đó

Giai đoạn này có thể thấy trong các tác phẩm tĩnh vật của Van Gogh,

việc để lại nét cọ và sử dụng những đường nét ngắn trong tranh khắc gỗ, để

mô tả vật và không gian được ông sử dụng tác phẩm của mình đã tạo nên bước đi xa dần với hội họa cổ điển Một tác phẩm khác cho thấy việc thể

hiện sự đối lập giữa hình thức và nội tình bên trong cũng là một nét đặc

biệt trong giai đoạn mới sơ khởi hội họa của Van Gogh Trong “Cuốn Kinh Thánh”sáng tác năm 1885 Tác phẩm được vẽ sau cái chết bất ngờ của cha

Van Gogh Người ta cho rằng cuốn Kinh Thánh tượng trưng cho niềm tin

của cha ông, còn Van Gogh cảm thấy chúng quá bình thường và ông đã làm nên một cái nhìn nghiêm khắc về cuộc sống qua tác phẩm này Trong

cuốn kinh thánh, mở ra trang Isaial 53 là đoạn văn được vẽ, trang này tiên báo sự xuất hiện của đấng Messia sẽ không được công nhận Bên cạnh là

cuốn tiểu thuyết “La Joie de Vivre” của Emile Zola được lấy làm đại diện cho chính mình, Van Gogh coi cuốn sách của Emile Zola như “Kinh thánh cho cuộc sống hiện đại” và đặt nó bên cạnh cuốn Kinh thánh của cha mình trong bức tranh Ngọn nến bị đốt cháy và tắt lửa tượng trưng cho cái chết

của cha Van Gogh hoặc có thể đại diện cho sự chán nản của Vincent với đức tin truyền thống Từ đó có thể thấy sự phản kháng, đối lập về duy niệm

của ông trong đó

Tuy nhiên trong tác phẩm này, Van Gogh đã xử lý không gian và bề

mặt tranh bằng những đường nét gạch ngắn, mới mật độ dầy cho thấy sự

nhận thức mới về thế giới quan của Van Gogh, trong việc kết hợp sử dụng

yếu tố nét của khắc gỗ Nhật Bản vào tranh Trong tác phẩm, việc sử dụng

những đường nét ngắn để tạo nên những nếp gấp của việc khăn trải bàn,

lớp bề mặt vải, những câu chữ kinh thánh không còn được ông tả thực láng

mịn vẽ theo chất liệu cổ điển vốn có nữa mà tạo nên bề mặt thô, khắc in

hằn làm nên một tinh thần mới cho tác phẩm Điều này cũng cho thấy,

những khám phá mới của ông về việc diễn tả cái động trong tranh tĩnh vật

Hay trong“Cốc bia”sáng tác năm 1885 thuộc bảo tàng Amsterdam,

tác phẩm này đã cho thấy thêm một hiệu quả mới thể hiện cái hồn, sự rung động của Van Gogh trước các tĩnh vật bằng việc thể hiện bằng việc để lại các nét cọ ngắn, xước trên mặt tranh Chỉ với tông màu nâu vàng ảm đạm

ba cốc bia được đặt giữa không gian với ba cách sắp xếp khác nhau Trong đó hai chiếc được đặt đứng thì một chiếc cốc bị đóng nắp, một chiếc lại mở tung ra phía dưới một chiếc được nằm ngả hẳn ra Điều này thể hiện sự chú

ý biểu hiện, tiết tấu, động thái theo cấp độ khác theo chiều hướng xoay vần, trong cùng một mẫu vật tạo nên một ý nghĩa ngầm ẩn bên trong đó Dường như ẩn chứa trong đó là hình ảnh của một con người ở những trạng thái khác nhau có thể chính là họa sĩ chính mình khi say Các đường nét trong các mẫu vật cũng cho thấy những chiều hướng cong di chuyển từ chiếc cốc này đến chiếc cốc kia, cuối cùng dừng lại ở chiếc cốc nằm hẳn xuống tạo hướng tâm vào sâu bên trong chiếc cốc nằm bật nắp Như muốn cho thấy

những nội tâm sâu thẳm bên trong, không thấy được của tác giả

Điều này đã đánh dấu một bước định hình mới trong phong cách sáng tác của Van Gogh sau này Ở đó, những tĩnh vật không còn nguyên

vẹn với chủ nghĩa cổ điển ban đầu nữa mà ở chính các yếu tố đường nét,

bảng bổ túc ông mới khám phá nhằm thể hiện động thái in hằn, chất chứa

nội tâm của chính Van Gogh vào bên trong tĩnh vật Qua việc vẽ hàng loạt các tác phẩm trong một thời gian ngắn đã cho thấy sự nghiêm túc và say

mê Lối vẽ màu sắc và bố cục, ánh sáng, không gian, đường nét các bậc

thầy cổ điển trong thời gian đầu tạo nên các tác phẩm tĩnh vật ảm đạm mang vẻ đẹp hài hòa, trầm lắng Bộc lộ nội tâm u ám, lê thê của Van Gogh sau những thất bại trong cuộc sống Càng về sau, khi ông tìm tòi và thử nghiệm phối màu các cặp bổ túc vào tông vàng nâu trong các tác phẩm, và

học tập tranh khắc gỗ Nhật Bản tạo nên những biến đổi về đường nét đã làm nên hiệu quả mới cho tác phẩm Tuy vậy, Van Gogh vẫn chưa thực sự

bứt phá ra khỏi việc ảnh hưởng bởi lối kể tả tĩnh vật giữa không gian đen đặc, ánh sáng nhảy nhót trên nền các mẫu vật của nghệ thuật cổ điển, hiệu

quả màu sắc bổ túc trong tranh tuy tương phản nhưng những cặp bổ túc thường pha lẫn màu nâu đen, vàng tạo nên cảm giác ảm đạm, hòa vào không gian, đường nét ngắn mảnh mới chỉ manh mún chưa định hình được phong cách riêng

2.2 Phong cách ấn tượng giai đoạn từ 1886 đến 1887

Van Gogh chuyển đến Montmartre Paris vào tháng 3 năm 1886, và bắt đầu theo học tại studio của Fernand Cormon Ở Paris, Vincent Van Gogh

vẽ chân dung của bạn bè và người quen và tĩnh vật về cuộc sống ở Montmartre Van Gogh đã học những cách vẽ cổ điển của của Fernand Cormon Fernand Cormon là họa sĩ vẽ tranh lịch sử khổ lớn người Pháp và

thường sử dụng tông màu đất xám Ở đây Van Gogh tiếp tục sáng tác tĩnh vật của mình theo tông màu nâu và phát triển sự kết hợp đường nét trong tranh khắc gỗ vào trong tranh, những mẫu vật được ông lấy từ những thứ gần gũi quen thuộc nơi ông sống, qua đó thể hiện những cảm thông của ông với những con người nghèo khổ trong xã hội tư sản Đặc biệt là tác phẩm

“Ba đôi giày” vẽ năm 1886, nằm trong chuỗi seri những tác phẩm về những

chiếc giày mà ông mua ở chợ trời, nhặt được từ bãi rác hay của chính mình

Đôi giày không còn là đồ vật gắn với hoạt động của con người thường ngày, qua bút pháp của Vicent Vangogh – ông làm cho “những đôi giày cũ” trở thành hình tượng đại diện chính những con người sử dụng nó Trong tranh, những đôi giày được miêu tả theo góc nghiêng nhìn thẳng, những chiếc giày được xếp cạnh nhau và được đặt chông chênh trong không gian nền nâu thẫm Những nếp gấp bám bùn, nhàu nát chứng tỏ cho việc được sử dụng rất nhiều lần với công việc đồng ruộng, nặng nhọc Những chiếc giày được đặc tả với nhiều trạng thái khác nhau, có chiếc bị thít dây chặt, chiếc cổ giày dựng đứng, ngược lại có chiếc thì úp ngược dựa vào một chiếc giày khác dây được nới lỏng và bẻ gập mở rộng phần cổ như thể sẵn sàng cho việc được sử dụng thêm lần nữa tạo nên cảm giác vừa xung đột vừa bổ sung giữa các thái cực trong cùng các chiếc giày Phần ánh sáng phía sau những đôi giày đối lập với phần màu nâu đen tối nhất phải chăng biểu thị sự lạc quan về cuộc sống của những người nông dân sau những ngày lao động vất vả

Nhà mỹ học người Đức nổi tiếng Martin Heideger từng nhận xét về tác

phẩm này:”… Đôi giày tràn ngập sự xao xuyến ko thở than, niềm tin của người nông dân vào thực phẩm vào cuộc sống”

Lớp nền của tác phẩm này được ông dùng nhiều vết quệt bút ngắn tạo

ra những đường nét không gian chạy khắp nền Sự chuyển động của các hình khối của dòng chảy các nét bút, các nét cọ ngắn chất chồng lên nhau tạo không gian sống động đa chiều Ánh sáng luôn hướng về phía không gian đằng sau chiếc giày, cuốn người xem theo nỗi trăn trở vào nền đen sâu thẳm Đây là bước tiến mạnh mẽ khi ông sử dụng nét gạch ngắn ứng dụng từ đường nét khắc gỗ trong tranh ngày càng rõ rệt

Có thể thấy với việc miêu tả đôi giày đầy sự mệt mỏi, nặng nề qua bức tranh tĩnh vật bằng những nét bút đứt, vạch in hằn trên toan đem lại cho người xem cái nhìn mới Một câu chuyện ông kể về tầng lớp nông dân không lời

Nếu trước đây ở những tác phẩm “Những người ăn khoai” (1885) hay

“Những cánh đồng lúa mì” (1885) người nông dân được miêu tả qua cảnh

sinh hoạt thì ở đôi giày lại chính là vật dụng mang theo thường ngày họ sử dụng để lao động gợi nên sự mòn mòi trông chờ, nỗi tuyệt vọng cùng cực của người nông dân Paris lúc bấy giờ về xã hội đầy biến cố Qua tình thái của đường nét tranh khắc gỗ kết hợp với tông màu nâu đất yêu thích của Van Gogh ở các tác phẩm, ông đã cho thấy sự thành công mới trong việc thể hiện

một hình tượng của riêng mình bằng phong cách lập trường ông đã theo đuổi

Tại xưởng vẽ của Fernand Cormon, Vangogh được gặp gỡ: Émile Bernard, Louis Anquetin, Henri de Touse – Lautree (1864 – 1901) , John Peter Pussell là những họa sĩ thuộc trường phái ấn tượng Bên cạnh đó, ông thường lui tới phòng triển lãm các tác phẩm của Paul Cézanne để nghiên cứu,

từ đây Vangogh được học hỏi và chiêm ngưỡng cách làm việc và các tác phẩm của họa sĩ Ấn tượng Và thực sự ảnh hưởng màu sắc bổ túc tươi sáng

của các họa sĩ Ấn tượng vào tác phẩm của mình

Thời kì này, phong cách hội họa của Vicent Van Gogh nhấn mạnh yếu

tố màu sắc tương phản - bao gồm cả màu xanh và màu da cam và việc thể

hiện các mảng khối bằng các đường nét ngắn, thô ngày càng rõ ràng trong các tác phẩm tĩnh vật Đã có một sự thay đổi dần dần từ tâm trạng u sầu

của tác phẩm của ông ở Hà Lan đến một cách tiếp cận sâu sắc hơn và biểu

cảm hơn khi ông bắt đầu khám phá màu sắc tươi sáng hơn vào các tác

phẩm của mình Ông đã vẽ rất nhiều bức tranh tĩnh vật và thử nghiệm màu

sắc, ánh sáng và kỹ thuật mà ông đã học được từ nhiều nghệ sĩ Ấn tượng và Tân Ấn tượng

Trong thư tín của Van Gogh với Theo, ông cho rằng:“Thể hiện tình yêu của đôi tình nhân bằng sự hòa hợp của hai yếu tố bổ sung, bằng sự hỗn hợp

và đối nghịch của chúng, bằng sự rung động bí ẩn của những sắc độ gần nhau Thể hiện tư tưởng rạng rỡ của một sắc độ sáng trên nền sẫm đó không