Tiet 85 Van ban Ngam Trang Thuyet trinh

NGẮM TRĂNG Vọng nguyệt Dịch thơ bản dịch của Nam Trân Trong tù không rựơu cũng không hoa, Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ; Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ, Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ[r]

Trang 2

A.ưMục tiêu cần Đạt:

ưưưưư1 Kiến thức:

- Hiểu biết b ớc đầu về tác phẩm thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh

- Tâm hồn giàu cảm xúc tr ớc vẻ đẹp thiên nhiên và phong thái

Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh ngục tù

- Đặc điểm nghệ thuật của bài thơ

Trang 3

- GV: Mời cỏc em xem một số hỡnh ảnh Bỏc Hồ hoạt động cỏch mạng ở chiến khu Việt Bắc.

E.ưHoạt động dạy và học:

1 ổn định tổ chức lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

D.ưChuẩn bị của giáo viên – học

sinh:

ưưưưư- GV: Các t liệu, bài giảng điện tử

- HS: Đọc bài, soạn bài theo SGK

ưưưưưVấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, giải thích, thảo luận nhóm,

giảng bình, thực hành, khái quát hoá

Trang 4

Trong những năm thỏng hoạt động gian khổ ấy, Ng ời đã viết một số

bài thơ ghi lại cuộc sống sinh hoạt và làm việc của mình nh : Cảnh rừng

Việt Bắc, Đi thuyền trên sông đáy, Tin thắng trận…

Trong ch ơng trình ngữ văn lớp 7 các em đ ợc học hai bài thơ sau:

Rằm xuõn lồng lộng trăng soi,

Sụng xuõn nước lẫn mầu trời thờm xuõn;

Giữa dũng bàn bạc việc quõn,

Khuya về bỏt ngỏt trăng ngõn đầy thuyền.

Tiếng suối trong như tiếng hỏt xa , Trăng lồng cổ thụ búng lồng hoa

Cảnh khua như vẽ người chưa ngủ, Chưa ngủ vỡ lo nỗi nước nhà.

GV: Em hóy nờu tờn hai bài thơ trờn?GV: Hai bài thơ trờn cú nột chung nào?

Trang 5

- Tả cảnh trăng đẹp

- Bộc lộ lòng yêu thiên nhiên, yêu nước tha thiết

- Phong thái ung dung, tinh thần chiến sĩ và tâm hồn thi sĩ của Bác Hồ

Trang 6

3 Bài mới

 Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới

- Mục tiêu: Tạo tâm thế cho HS

- Ph ơng pháp: Thuyết trình

- Thời gian: 1 phút

Hôm nay các em gặp lại tác giả Hồ Chí Minh với bài thơ

“Ngắm trăng”, một bài thơ trích trong tập thơ “Nhật ký trong tù”,

vẫn có sự hiện diện của vầng trăng nh ng lại ở trong một hoàn cảnh đặc biệt

Tập thơ đ ợc Bác viết trong thời kỡ bị chính quyền T ởng Giới Thạch bắt giam khi Ng ời hoạt động cách mạng ở Trung Quốc Bài thơ đ ợc đánh giá là một khúc hát tự do của ng ời tù cách mạng Hồ Chí Minh mang phong cách ng ời chiến sỹ có tâm hồn thi sỹ

Trang 7

Tiết 85 – Văn bản:

NGẮM TRĂNG

(Vọng nguyệt)

Trích “Nhật kí trong tù”, Hồ Chí Minh

Trang 8

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Ph ơng pháp: Quan sát, thuyết trình, vấn đáp

Trang 9

1 Tác giả Hồ Chí Minh (1890 - 1969)

2 Tập thơ “ Nhật ký trong tù”

- Bác viết trong thời gian bị chính

quyền T ởng Giới Thạch bắt giam

- Thể hiện tâm hồn phong phú cao đẹp của Bác.

NHẬT Kí TRONG TÙ là sự kết hợp hài hoà giữa người

giữa chất THẫP và chất

TèNH.

Trang 10

I Giíi thiÖu t¸c gi¶, t¸c phÈm

Người hướng ra trước song ngắm trăng sáng,

Từ ngoài khe cửa trăng ngắm nhà thơ.

Bản dịch thơ của Nam Trân:

Trong tù không rượu cũng không hoa, Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ;

Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ, Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.

Trang 11

- HS tr¶ lêi.

C©u hái 4: Em cho biÕt bµi th¬ viÕt b»ng ch÷ g×? Theo thÓ th¬ nµo?

- HS tr¶ lêi

Trang 12

bố cục gồm: Khai – thừa – chuyển – hợp

- GV nêu yêu cầu đọc văn bản: chậm rãi, rõ ràng, chú

ý câu hỏi tu từ ở câu thơ thứ

Phiờn õm chữ Hỏn:

Ngục trung vụ tửu diệc vụ hoa,

Đối thử lương tiờu nại nhược hà?

Nhõn hướng song tiền khỏn minh nguyệt,

Nguyệt tũng song khớch khỏn thi gia.

Bản dịch thơ của Nam Trõn:

Trong tự khụng rượu cũng khụng hoa,

Cảnh đẹp đờm nay khú hững hờ;

Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

Trăng nhũm khe cửa ngắm nhà thơ.

Trang 13

-HS tr¶ lêi.

- GV: Nh©n vËt tr÷ t×nh thèng nhÊt víi t¸c gi¶, chÝnh

lµ ng êi tï c¸ch m¹ng Hå ChÝ Minh

Phiên âm chữ Hán:

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,

Đối thử lương tiêu nại nhược hà?

Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,

Nguyệt tòng song khích khán thi gia.

Bản dịch thơ của Nam Trân:

Trong tù không rượu cũng không hoa,

Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ;

Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.

Trang 14

t ợng để th ởng ngoạn Đây là một bài thơ cùng đề tài Vậy nhân vật trữ tình trong bài thơ ngắm trăng trong điều kiện hoàn cảnh nh thế nào?

Và bài thơ nói lên điều gì về tác giả Hồ Chí Minh, cô sẽ

h ớng dẫn các em tìm hiểu bài thơ ở mục II

Trang 15

 Hoạt động 3: H ớng dẫn HS

tìm hiểu nội dung tác phẩm

- Mục tiêu: HS nắm đ ợc nét chính về nghệ thuật, nội dung của bài thơ “Ngắm trăng”

- Ph ơng pháp: Quan sát, thuyết trình, vấn đáp, nêu vấn

đề, thảo luận nhóm

Trang 16

II Tìm hiểu văn bản GV cho HS quan sát văn bản.

- GV giải thích nhan đề bài thơ:

+ Vọng: Trông xa, trông mong, ngóng trông

+ Nguyệt: Trăng + Vọng nguyệt: trông trăng, ngăm trăng từ xa

-GV: Các em ạ, trăng luôn là

ng ời bạn của các thi nhân x a

Đây là một trong những thi liệu phổ biến trong thơ ca cổ

điển Thi nhân x a khi gặp cảnh trăng đẹp th ờng đem r

ợu ra uống tr ớc hoa để th ởng trăng

Ngắm trăng(Vọng nguyệt)

Trang 17

Thi nhân x a là vậy, còn nhân vật trữ tình trong bài thơ này ngắm trăng nh thế nào?

-GV: Mời một HS đọc hai câu thơ đầu bản dịch thơ

- HS đọc thầm câu 1 và quan sát lên bảng

1 Hai cõu thơ đầu:

Trang 18

II T×m hiÓu v¨n b¶n

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,

Nhà tù trong không rượu cũng không hoa

Dịch nghĩa: Trong tù không rượu cũng không hoa,

Dịch thơ: Trong tù không rượu cũng không hoa,

Câu hỏi 7: Câu thơ dịch đã sát ý với nguyên tác chưa?

Trang 19

1 Hai câu thơ đầu:

- Hoàn cảnh ngắm trăng: Trong tù

Trang 20

II Tìm hiểu văn bản

Nhà tự trong khụng rượu cũng khụng hoa

Dịch nghĩa: Trong tự khụng rượu cũng khụng hoa,

Dịch thơ: Trong tự khụng rượu cũng khụng hoa,

Cõu hỏi 9: ở trong tù (mà đây lại là nhà tù T ởng Giới Thạch) thì cuộc sống của ng ời tù sẽ nh thế nào?

- HS trả lời:

- GV: Đời sống cực kỳ thiếu thốn khổ cực: Thiếu từ n ớc uống “Mỗi

ng ời đ ợc phần n ớc vừa l ng chậu - Ai muốn đun trà đừng rửa mặt - ai cần rửa mặt chớ đun trà”, thiếu cơm ăn “không rau, không muối, canh không có – Mỗi bữa l ng cơm đỏ gọi là” lại còn gông cùm xiềng xích hành hạ thân thể ng ời tù

Cõu 1:

Trang 21

Cõu hỏi 10: Trong câu thơ đầu tác giả lại kể về những thiếu thốn gì?

HS trả lời:

Câu hỏi 11: Em có biết vì sao tác giả chỉ nhắc đến thiếu r ợu và hoa?

(Gợi ý: Phần giới thiệu về nhan đề bài thơ cô đã giới thiệu – Em nào còn nhớ để nói đ ợc lý do không?)

- HS trả lời

Cõu 1:

Trang 22

- GV bình: R ợu và hoa là 2 thứ th ờng có bên mình để các thi nhân x a gặp mặt trăng, th ởng ngoạn trong những đêm trăng sáng Nhà thơ Lý

Bạch có r ợu để “Cất chén mời trăng sáng”; Nguyễn Trãi cũng đã từng Đêm thanh hớp nguyệt nghiêng chén“ ” Có r ợu để thi hứng thêm nồng và hoa cũng làm cho cảnh thêm lãng mạn và thơ mộng

Cõu 1:

Trang 23

Câu hỏi 12: Vậy câu thơ này có phải là tác giả kể khổ không? Vì sao? Việc lặp lại từ “không” có tác dụng nh thế nào?

- HS thảo luận

- GV: Vậy câu thơ không hàm ý kể khổ mà chỉ tả thực Vì trong cảnh

tù đầy đến cuộc sống đời th ờng cũng không có nói gì đến R ợu và Hoa Việc lặp lại từ “không” (vô) càng làm chồng chất thêm cái không có ấy

Cõu 1:

Trang 24

“tao nhân mặc khách” ngoài đời, ánh trăng gợi Ng ời nhớ đến R ợu và Hoa Ba thứ ấy vốn đi liền nhau Chỉ riêng việc nhớ đến R ợu và Hoa trong cảnh tù đầy khắc nghiệt đến thế cũng đủ cho ta thấy sự tự do nội tại và vẻ th thái ung dung của ng ời tù cách mạng Hồ Chí Minh

Trang 25

- Hoàn cảnh ngắm trăng: Trong tự

- GV chuyển ý: Trong hoàn cảnh bất th ờng và điều kiện

nh vậy tâm trạng của nhân vật trữ tình đ ợc thể hiện nh thế nào?

- GV: Mời một học sinh đọc câu thơ thứ hai Học sinh quan sát câu thơ nguyên tác – Dịch nghĩa – Dịch thơ?

Trang 26

Đứng trước này đẹp đờm biết làm thế nào?

Dịch nghĩa: Trước cảnh đẹp đờm nay biết làm thế nào?

Dịch thơ: Cảnh đẹp đờm nay khú hững hờ;

định để khẳng định: Ng ời không thể hững hờ tr ớc cảnh trăng đẹp Về tinh thần không sai nh ng sự chủ động của tác giả không còn nữa

Trang 27

Đối thử lương tiêu nại nhược hà?

Đứng trước này đẹp đêm biết làm thế nào?

Dịch nghĩa: Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?

Dịch thơ: Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ;

nại nhược hà?

biết làm thế nào?

Trang 28

Câu hỏi 16: Vì sao tác giả lại bối rối xúc động?

- HS thảo luận, trả lời

GV: Ng ời ngắm trăng ở trong tù, ngắm khi không có tự do (Chẳng đ

ợc t do mà th ởng nguyệt) lại còn ngắm trăng xuông thiếu R ợu và Hoa,

thiếu cả hai thứ quan trọng nhất cùng một lúc thành ra đêm trăng đẹp làm tác giả bối rối xúc động vì thiên nhiên thì lộng lẫy còn thi sĩ không có tự do, không có R ợu và Hoa, e chẳng xứng với nhau

Trang 29

- Tâm trạng bối rối xúc động của Bác vì thiếu rượu và hoa để thưởng trăng

Trang 30

Cõu hỏi 17: Tâm trạng ấy đã biểu hiện tình cảm nh thế nào của Bỏc

đối với trăng?

- HS trả lời

- GV bình: Bác rất yêu trăng, yêu thiên nhiên t ơi đẹp cho nên không vì thiếu R ợu và Hoa, không vì bị mất tự do mà Bác hững hờ với trăng Vẻ đẹp của trăng làm cho ng ời tù quên đi thân phận hiện tại

mà hoà mình với thiên nhiên Bởi trăng với Bác là bạn tri âm Và

đêm nay trong bốn bức t ờng nhà tù lại xuất hiện một vầng trăng – Một vầng trăng đẹp làm Ng ời xúc động xao xuyến Nếu nh không có tình yêu thiên nhiên, không có tâm hồn gợi mở làm sao tác giả Hồ Chí Minh có tâm trạng ấy

Trang 31

Cõu hỏi 18: Hai câu thơ đầu đã giúp em hiểu đ ợc điều gì về ng ời tù cỏch mạng Hồ Chí Minh?

-HS trả lời:

- Hoàn cảnh ngắm trăng: trong tự, bị đày đọa khổ sở

 Việc nhớ đến rượu và hoa trong cảnh tự ngục khắc nghiệt

 tinh thần Bỏc khụng hề bị giam cầm => chất THẫP

Trong tự khụng rượu cũng khụng hoa,Cảnh đẹp đờm nay khú hững hờ;

- Cõu nghi vấn thể hiện tõm trạng xốn xang, bối rối trước cảnh trăng đẹp

 Tõm hồn nghệ sĩ, rung động mónh liệt trước cảnh trăng

đẹp  tỡnh yờu thiờn nhiờn thắm thiết => chất TèNH

-GV: Hai câu thơ đã miêu tả rất chân thành hiện thực cuộc sống và tâm trạng của ng ời tù Phải hết sức nghệ sỹ mới có đ ợc những giây phút h ng phấn nh thế Cái niềm băn khoăn rất nghệ sĩ đi bên cạnh cái hiện thực trơ trụi của nhà tù vừa diễn tả nét hóm hỉnh, vừa bộc lộ một bản lĩnh vững vàng của ng ời tù cách mạng

Trang 32

- Hoàn cảnh ngắm trăng: Trong tự

- Tõm trạng bối rối xỳc động của

Bỏc vỡ thiếu rượu và hoa để

thưởng trăng

 Tõm hồn nghệ sĩ, yờu trăng, yờu

thiờn nhiờn đẹp và tinh thần tự do của

người tự cỏch mạng Hồ Chớ Minh

- GV chuyển ý: Vậy tác giả

đón tiếp trăng ra sao, cô giúp các em tìm hiểu hai câu thơ cuối

- HS đọc hai câu thơ cuối

-GV: Sau phút bối rối ấy, tác giả đã quyết định nh thế nào

và mời HS đọc câu thơ thứ 3

- HS quan sát câu thơ nguyên tác

2 Hai cõu thơ cuối

Trang 33

Cõu 3 Nhõn hướng song tiền khỏn minh nguyệt,

Dịch nghĩa: Người hướng ra trước song ngắm trăng sỏng,

Dịch thơ: Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

Cõu hỏi 19: Em có nhận xét gì về câu thơ dịch?

- HS trả lời:

Cõu hỏi 20: Quyết định ấy nói nên điều gì về người tự này?

- HS trả lời:

- GV: Dù trong tù thiếu thốn đủ thứ song ng ời tù Hồ Chí Minh vẫn tìm

đến với vầng trăng để chiêm ng ỡng tận h ởng Phải có một tâm hồn rất nghệ sĩ rất lãng mạn mới có thể có những xúc động, những quyết định

nh thế

Trang 34

Cõu 3 Nhõn hướng song tiền khỏn minh nguyệt,Dịch thơ: Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

II Tìm hiểu văn bản

Cõu hỏi 21: Em hóy đọc thầm câu thơ thứ 3 và cho biết tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?

- HS trả lời

- GV: Ng ời và trăng đối nhau qua song cửa

Trang 35

Cõu hỏi 22: Việc dùng từ “Vọng” ở nhan đề của bài thơ và từ “khán” trong câu thơ này có ý nghĩa nh thế nào?

- HS trả lời

- GV: “Vọng” là trông xa,” khán” là xem, nhìn gần D ờng nh có chuyện “thiên nhiên cảm ứng”sự say mê, lòng yêu trăng, yêu thiên nhiên của tác giả khiến vầng trăng nh thấp xuống để Ng ời không phải

“vọng”nữa Ta có cảm giác trăng rời bầu trời để xuống gần cửa sổ cho

Ng ời ngắm

Cõu 3 Nhõn hướng song tiền khỏn minh nguyệt,Dịch thơ: Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

Trang 36

Cõu 3 Nhõn hướng song tiền khỏn minh nguyệt,

Dịch thơ: Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

II Tìm hiểu văn bản

Cõu hỏi 23: Vậy các biện pháp nghệ thuật trên có tác dụng gì?

- HS trả lời

- GV: Mặc dù có song sắt chắn giữa nh ng ng ời đã thả hồn ra ngoài song sắt để tìm đến giao hoà với vầng trăng tự do đang toả rộng giữa trời Ng ời tù cách mạng đã bộc lộ một tư thế ung dung chủ động Tư thế ngắm trăng đặc biệt khiến nhiều người nghĩ rằng khụng phải ở trong tự mà như ở một lầu vọng nguyệt nào

Nhõn Song Minh nguyệt  Phộp đối

Trang 37

- Tâm trạng bối rối xúc động của Bác vì thiếu rượu và hoa để thưởng trăng

 Tâm hồn nghệ sĩ, yêu trăng, yêu thiên nhiên đẹp, tinh thần tự do của người tù cách mạng Hồ Chí Minh

2 Hai câu thơ cuối

- Người tù thả hồn ra ngoài song sắt

để ngắm trăng

Trang 38

II T×m hiÓu v¨n b¶n

Câu hỏi 24: Tư thế ngắm trăng ấy toát lên vẻ đẹp gì trong tâm hồn

người tù cách mạng?

- HS trả lời

- GV: T thÕ Êy bộc lộ chất thép trong tâm hồn Hồ Chí Minh Người tù

ấy vượt qua cùm xich, muỗi dệp, đói rét, ghẻ lở… của chế độ nhà tù khủng khiếp, bất chấp cái song sắt tàn bạo chắn trước mặt để lòng

mình tự do ngắm trăng

Câu 3 Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,Dịch thơ: Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

2 Hai câu thơ cuối

Nhân Song Minh nguyệt  Phép đối

Tiêu đề	Ngắm Trăng (Vọng Nguyệt)
Tác giả	Hoàng Thị Tâm
Trường học	Thái Nguyên University
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Tiết dạy
Năm xuất bản	2012
Thành phố	Thái Nguyên

Định dạng
Số trang	59
Dung lượng	2,61 MB