đề tài chiến tranh trong tranh của họa sĩ nguyễn sáng

Ngôn ngữ trong tranh của ông có tầm khái quát cao, tiếp thunhuần nhuyễn nghệ thuật truyền thống kết hợp với thành tựu nghệ thuật hiệnđại thế giới, đóng góp vào việc cách tân của hội họa

MỸ THUẬT VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT VIỆT NAM

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP THẠC SĨ

MÃ SỐ: 60210102KHÓA: K18

NỘI-2017

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ĐỂ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

11 1.1 Khái quát về đề tài chiến tranh trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam

11

1.1.1 Khái niệm về nghệ thuật tạo hình

1.1.2 Đề tài chiến tranh trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam

1.2 Khái quát hội họa Việt Nam hiện đại giai đoạn từ 1945 đến 1986

1.3.Khái quát tiểu sử và sự nghiệp sáng tác của họa sĩ Nguyễn Sáng Tiểu kết

CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI CHIẾN TRANH TRONG CÁC SÁNG TÁC CỦA HỌA SĨ NGUYỄN SÁNG

2.1 Đề tài chiến tranh trong tranh sơn mài của Nguyễn Sáng

2.2.Đề tài chiến tranh trong tranh sơn dầu của Nguyễn Sáng 2.3.Đề tài chiến tranh trong một số chất liệu khác của Nguyễn Sáng Tiểu kết

CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐIỀU RÚT RA TỪ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

3.1 Thành công của Nguyễn Sáng trong các tác phẩm đề tài chiến tranh

3.2 Bài học về giá trị nghệ thuật trong các tác phẩm đề tài chiến tranh của Nguyễn Sáng

Tiểu kết

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nguyễn Sáng là một họa sĩ tiêu biểu trong nền hội họa Việt Nam CùngBùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, ông là người có đónggóp rất lớn trong việc xây dựng, định hình nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam.Nghệ thuật của ông là sự kết hợp hài hòa giữa tính hiện đại và tinh hoa củadân tộc Nguyễn Sáng thành công với những tác phẩm chất liệu sơn dầu vàđặc biệt là sơn mài Các tác phẩm của Nguyễn Sáng có tầm cỡ về kỹ năng,mang rõ những thông điệp lớn về thân phận con người và tiềm ẩn một tàinăng lớn của sáng tạo hiện đại cho nền mỹ thuật Việt Nam Tranh của ônggồm nhiều thể loại, ở thể loại nào ông cũng đều thành công, đặc biệt ở chủ đềchiến tranh

Các tác phẩm chủ đề chiến tranh như Giặc đốt làng tôi, Kết nạp đảng

ở Điện Biên Phủ, Hành quân đêm mưa, Bộ đội nghỉ trưa trên đồi, Thành

đồng Tổ quốc đã trở thành những tác phẩm bất hủ trường tồn với thời gian

Các tác phẩm ở chủ đề này của ông đều có được sức ảnh hưởng mạnh mẽ đếndân tộc Nó không hướng công chúng tới cái đau đớn, khổ ải mà ngược lạihình tượng trong các tác phẩm này lại không né tránh bi kịch và số phận conngười, thúc đẩy mạnh mẽ hơn, tin tưởng vào những hy sinh mất mát sẽ đổi lạiđược tự do hạnh phúc Hình tượng trong các tác phẩm ở đề tài chiến tranhđược ông chắt lọc của các nhân vật rồi khái quát lại và nâng nên những biểutượng điển hình khúc triết mang đậm tinh thần và ý chí yêu nước của ngườiViệt

Đề tài chiến tranh trong tranh của Nguyễn Sáng là đỉnh cao của chủnghĩa hiện thực trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam gắn với tinh thần nhân văntrong cái nhìn về chiến tranh ở nước ta

Từ những tác phẩm hội họa về thời kỳ chiến tranh nói chung hay tácphẩm về đề tài chiến tranh của họa sĩ Nguyễn Sáng đã tái hiện về lịch sử mộtthời hào hùng của dân tộc Có thể thấy, nghệ thuật của Nguyễn Sáng đã gắnliền với lịch sử cách mạng, lịch sử nghệ thuật của dân tộc Những tác phẩmsơn đầu, sơn mài đẹp nhất trong sáng tác của ông là về đề tài chiến tranh cáchmạng Việt Nam Ngôn ngữ trong tranh của ông có tầm khái quát cao, tiếp thunhuần nhuyễn nghệ thuật truyền thống kết hợp với thành tựu nghệ thuật hiệnđại thế giới, đóng góp vào việc cách tân của hội họa hiện đại Việt Nam.

Bản thân tôi, người thực hiện đề tài đã chịu nhiều ảnh hưởng và đượchọc tập một cách gián tiếp qua các tác phẩm của danh họa Nguyễn Sáng.Ngay từ khi chưa theo học hội họa thì các tác phẩm của danh họa NguyễnSáng trưng bày trong bảo tàng Mỹ Thuật Việt Nam đã truyền cảm hứng, thúcđẩy đam mê, góp phần đưa tôi đến với việc lựa chọn con đường nghệ thuật

Hiện nay đã có rất nhiều tài liệu nghiên cứu về họa sĩ Nguyễn Sáng và

đề tài chiến tranh nhưng nghiên cứu riêng biệt về “đề tài chiến tranh trongtranh của họa sĩ Nguyễn Sáng” thì chưa có tài liệu nào Vì vậy tôi chọn đólàm đề tài

2. Tình hình nghiên cứu

Trong lịch sử mỹ thuật hiện đại Việt Nam, Nguyễn Sáng là một trongnhững họa sĩ có tầm ảnh hưởng lớn trong nghệ thuật tạo hình Nghiên cứu vềhọa sĩ Nguyễn Sáng và các tác phẩm của ông có một số sách đề cập đến như:

Cuốn “Họa sĩ Nguyễn Sáng” (1989), của tác giả Trần Thức, viết về họa

sĩ Nguyễn Sáng, trong đó có sơ lược về tiểu sử cuộc đời của ông và có đề cậpđến các chất liệu sử dụng của ông hay các triển lãm nói chung, chưa có phântích cụ thể về thể loại tranh về thời kỳ chiến tranh của họa sĩ Nguyễn Sáng

Cuốn sách “Các bậc thầy hội họa Việt Nam Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia

Trí, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái”, Nxb Mỹ thuật Hà Nội, Họa sĩ Phan Cẩm

Thượng có viết về họa sĩ Nguyễn Sáng, trong đó phân tích khái quát về một

số bức chân dung của ông có lối vẽ “thoáng hoạt, trực tiếp, mầu ấm và án từbên trong các mảng nhiều sắc độ, mà bề mặt trông rất ít màu” hay cách vẽ sơnmài của ông như” thường dùng viền, mảng bẹt, mài nông, ít màu, nhẹ, nét bútđưa nhanh, cốt nắm được thần thái” và cuộc đời của ông Thêm vào đó tác giả

có đề cập đến hai bức tranh tiêu biểu “Giặc đốt làng tôi”, “Kết nạp Đảng ởĐiện Biên Phủ” nhưng không phân tích về đặc điểm tạo hình mà chỉ nói đến

âm hưởng bi tráng của cuộc chiến đấu chống quân xâm lược

Luận văn: “Tính bi hùng trong tác phẩm hội họa Việt Nam hiện đại

(1945-1975)” của Mai Xuân Thắng đề cập đến tính bi hùng trong các tác

phẩm tiêu biểu ở giai đoạn này trong đó có nói đến và phân tích một số tácphẩm của Nguyễn Sáng

Luận văn: “Tranh sơn mài “Kết nạp đảng ở Điện Biên Phủ” của

Nguyễn Sáng” của Mai Viết Khương đã phân tích về một tác phẩm sơn mài

tiêu biểu về chủ đề chiến tranh trong tranh Nguyễn Sáng

Luận văn: “Tranh sơn mài Nguyễn Sáng” của Trần Hoàng Sơn có viết

về nghệ thuật tranh sơn mài và phân tích sơ lược một số tác phẩm tranh sơnmài của Nguyễn Sáng

Luận văn: “Đặc điểm tạo hình trong tranh Nguyễn Sáng” của Hà Ngọc

Dũng có nêu ra những đặc điểm về đường nét và màu sắc trong tranh sơn màicủa Nguyễn Sáng

Luận văn: “Hiệu quả chất liệu vàng trong tranh Nguyễn Gia Trí,

Nguyễn Sáng và Phan Kế Bính” của Nguyễn Đức Định có viết về hiệu quả

của vàng trong tác phẩm sơn mài Kết nạp đảng ở Điện Biên Phủ của NguyễnSáng

Luận văn: “Nguyễn Sáng và những cách tân trong nghệ thuật” của Đỗ

Văn Hiệp có nói về những sáng tạo của Nguyễn Sáng trong việc sử dụng bútpháp lược tả hình khối và sự thành công trong các chất liệu tạo hình

Luận văn: “Một vài suy nghĩ về hình tượng Đảng trong tranh Nguyễn

Sáng và Lê Quốc Lộc” của Phạm Trung Thành có nêu nên những suy nghĩ về

các tác phẩm tranh sơn mài của Nguyễn Sáng như: Kết nạp Đảng ở Điện BiênPhủ, Thanh niên thành đồng, Bộ đội trú mưa

Luận văn “Vẻ đẹp tạo hình hội họa Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975”

của Nguyễn Thế Hùng đã có cái nhìn tương đối đầy đủ về vẻ đẹp trong hộihọa Việt Nam trong giai đoạn đó, với sự so sánh tương đối rõ ràng nhưngchưa đi sâu về tác phẩm, tác giả Nguyễn Sáng

Khóa luận: “Hình tượng anh bộ đội Cụ Hồ trong tranh Nguyễn Sáng,

Trần Văn Uyên, (2008) đã phân tích bút pháp, màu sắc về hình tượng người

bộ đội cụ Hồ qua những tác phẩm như “Giặc đốt làng tôi”, “Kết nạp Đảng ởĐiện Biên Phủ” và so sánh với một số tác phẩm cũng vẽ về anh bộ đội cụ Hồ

như “Kết nạp Đảng trong tù” của họa sĩ Nguyễn Đức Nùng hay “Kết nạp

Đảng từ trong bóng tôi” của họa sĩ Lê Quốc Lộc Nhưng chỉ dừng ở việc phântích sơ lược 2 tác phẩm trên của Nguyễn Sáng

Bài viết trong Tạp chí mỹ thuật số1 - 2009 : “Con đường nghệ thuật

của Nguyễn Sáng” của Quách Phong có viết về tiểu sử và sự nghiệp sáng tác

của Nguyễn Sáng

Bài viết in trong Tạp chí mỹ thuật và Nhiếp ảnh số 8 – 2013: “Thiếu nữ

bên hoa sen :Khảo luận bề mặt đến những tầng lớp ẩn khuất” của Trần Hậu

Yên Thế đã phân tích rất rõ tác phẩm Thiếu nữ bên hoa sen của Nguyễn Sáng

và đưa ra những hướng nhìn mới về phong cách và nghệ thuật sáng tác củaNguyễn Sáng

Bài báo Thể thao và văn hóa ngày 15 tháng 11 năm 2008, “Những câu

chuyện ít biết về Nguyễn Sáng” của Văn Bảy Báo có đề cập đến tính cách và

tác phẩm Bài viết có nói qua về tác phẩm Giặc đốt làng tôi, nhưng khôngphân tích về tạo hình

Hay bài viết của Hoàng Đình Tài, “Họa sĩ Nguyễn Sáng, Hội họa và

kháng chiến” in trong Tạp chí Mỹ thuật – Nhiếp ảnh sô tháng 12/2014, có đề

cập đến các tác phẩm: “Chợ Bo đẫm máu”, “Tình quân dân”, “Giặc đốt làngtôi” ,và các bức sơn mài “Trú mưa”, “Nghỉ trưa”, “Kết nạp Đảng ở Điện BiênPhủ”, “Thanh niên Thành đồng”, bức tranh lụa “Tân binh vùng Du kích” Tácgiả có phân tích một cách rất sơ lược về hình ảnh và tạo hình nhân vật của tácphẩm “Giặc đốt làng tôi” và các tác phẩm sơn mài

Bài viết: “Họa sĩ Nguyễn Sáng và kiệt tác Kết nạp Đảng trong chiến hảo Điện Biên Phủ” của Nhà PBMT-Th.S Trần Thị Quỳnh Như, in trong diễn

đàn văn nghệ Việt Nam, ngày 24 tháng 7 năm 2016, có phân tích khái quát vềmàu sắc, tạo hình chắt lọc giản dị, không gian, sự tương phản đậm nhạt,đương nét mạnh mẽ toát lên chất bi, hùng của tác phẩm Tác giả cũng có đưa

ra so sánh về cách biểu đạt với các tác phẩm như “Kết nạp Đảng trong tù” củahọa sĩ Nguyễn Đức Nùng; “Kết nạp Đảng từ trong bóng tối” của họa sĩ LêQuốc Lộc Nhưng cũng chỉ dừng ở một tác phẩm Mộ số bài viết trong cácbáo, tạp chí của nhiều tác giả khác mà người viết không có điều kiện tiếp cận

Bài viết về “Nguyễn Sáng (1923-1988)” của Bùi Thanh Phương Tác

giả có nói sơ lược về tiểu sử sáng tác và cuộc đời đầy thăng trầm của họa sĩNguyễn Sáng, từ nghèo nàn túng thiếu, cô đơn, đến triển lãm cá nhân đầu tiêncủa ông và sau cùng vào Sài Gòn sinh sống

Ngoài ra còn có một số luận văn đề cập đến đề tài chiến tranh nhưngđều là những nghiên cứu về những tác giả và khía cạnh khác nhau mà chưanghiên cứu cụ thể về đề tài chiến tranh trong tranh của họa sĩ Nguyễn Sáng.Theo tình hình nghiên cứu cho thấy, những bài viết, bài báo về Nguyễn Sáng

là rất nhiều Tuy vậy, nghiên cứu chuyên đề “đề tài chiến tranh trong tranh củahọa sĩ Nguyễn Sáng” thì chưa có tài liệu nào Vì vậy tôi chọn đề tài này đểnghiên cứu nhằm tổng kết và phân tích các tác phẩm về đề tài chiến tranh

của họa sĩ Nguyễn Sáng cho thấy những đặc điểm tạo hình, yếu tố lịch sử bi hùng trong tranh của Nguyễn Sáng đề tài chiến tranh.

3. Mục đích nghiên cứu

Luận văn hướng đến các mục đích nghiên cứu sau:

- Khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của danh họa Nguyễn Sáng thông qua các tác phẩm tiêu biểu

- Phân tích các tác phẩm về đề tài chiến tranh của họa sĩ Nguyễn Sáng đểthấy được cách tạo hình và giá trị nghệ thuật độc đáo và quý giá trong các tác phẩm của danh họa Nguyễn Sáng

- Rút ra bài học kinh nghiệm về thủ pháp tạo hình trong biểu đạt các nhân vật trong các tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Sáng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu chính của luận văn là các tác phẩm về đề tài chiến tranh củahọa sĩ Nguyễn Sáng

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn tập trung vào nghiên cứu về các tác phẩm vẽ về thời khángchiến chống xâm lược của họa sĩ Nguyễn Sáng Bên cạnh đó, luận văn có sosánh với một số tác phẩm cùng vẽ về đề tài chiến tranh của một số họa sĩkhác

Luận văn nghiên cứu đề tài chiến tranh trong tranh Nguyễn Sáng ở cácchất liệu: sơn mài, sơn dầu, kí họa

5. Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này cần sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp văn bản văn học: nghiên cứu, thu thâp tư liệu từ sách,luận văn viết về các tác phẩm của Nguyễn Sáng chủ đề chiến tranh đểtìm ra những đặc điểm tạo hình của Nguyễn Sáng trong đề tài này

- Phương pháp mỹ thuật học phân tích so sánh để làm nổi bật đặc điểmđặc trưng, phong cách trong tranh của các tác giả Nguyễn Sáng ở từnggiai đoạn sáng tác.

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành: nghệ thuật học, mỹ học, tâm lý học

- Phương pháp quy nạp: từ thông tin thu thập được, phân tích và hệ thốnglại để tìm ra những đặc điểm trong tranh đề tài chiến tranh của NguyễnSáng

- Phương pháp lịch sử: tìm hiểu bối cảnh lịch sử xã hội xung quanh cuộcđời Nguyễn Sáng và lịch sử hội họa thế giới ảnh hướng đến phong cáchsáng tác của ông để tìm ra đặc điểm riêng trong các tác phẩm tranh đềtài chiến tranh của ông

6. Đóng góp của luận văn

Luận văn nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề chiến tranh trong tranh củaNguyễn Sáng Vì vậy, việc thực hiện luận văn sẽ mang lại nhiều đóng góp nhưsau:

Bước đầu thống kê và phân loại các tác phẩm chủ đề chiến tranh trongtranh của Nguyễn Sáng

Qua đó thấy được giá trị của đề tài chiến tranh trong tranh Nguyễn Sáng Góp phần tổng kết nhận định thành quả của sự nghiệp danh họa NguyễnSáng

Tạo tiền đề xây dựng một tài liệu giúp người đọc phần nào hiểu hơn về tranh Nguyễn Sáng

Góp phần phân tích chỉ ra đặc trưng, nét độc đáo, sáng tạo trong tư duy và sáng tạo nghệ thuật của danh họa Nguyễn Sáng

7 Kết cấu của luận văn

Kết cấu của đề tài

trang) và nội dung chính

nghiên cứu gồm phần Mở đầu(8 trang), Kết luận(01 được chia làm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung để nghiên cứu đề tài (11 trang)

Chương 2: Nghiên cứu đề tài chiến tranh trong các các sáng tác của họa sĩ Nguyễn Sáng (18 trang)

Chương 3: Những điều rút ra từ nghiên cứu đề tài (9 trang)

Ngoài ra luận văn còn có Tài liệu tham khảo(03 trang), Phụ lục và ảnh minh họa (13 trang)

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ĐỂ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Nhằm làm rõ những vấn đề nghiên cứu trong chương 1, luận vănnghiên cứu các khái niệm và khái quát tác giả liên quan đến nội dung nghiêncứu để làm cơ sở lý luận nghiên cứu các vấn đề của đề tài

1.1 Khái quát về đề tài chiến tranh trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam

1.1.1 Khái niệm về nghệ thuật tạo hình

* Khái niệm nghệ thuật

Theo cuốn “Từ điển mỹ thuật Phổ thông” của Đặng Bích Ngân giảithích nghệ thuật là các phương pháp tiến hành để làm ra các sản phẩm chứng

tỏ tài khéo léo, sự suy nghĩ, trí tưởng tượng, cảm xúc và sự sáng tạo của conngười Nghệ thuật thường phản ánh những tiêu chuẩn thẩm mỹ trong các loạihình như văn học, âm nhạc, hội họa, sân khấu… Trong mỹ thuật, nghệ thuật là

sự sáng tạo của con người thông qua cảm xúc, sự quan sát tinh tế và đôi bàntay thành thục nghề Nghệ thuật phản ánh các tiêu chuẩn đẹp, khéo và sángtạo Đặc biệt, nghệ thuật thường khai thác sự đối lập giữa các yếu tố để sángtạo Người nghệ sĩ tinh tế phát hiện được các yếu tố khác nhau trong nội dung,

kỹ thuật, quan điểm để sáng tạo nên tác phẩm nghệ thuật [14;tr101]

Vậy nghệ thuật là sự sáng tạo ra những sản phẩm vật thể hoặc phi vậtthể chứa đựng những giá trị lớn về tư tưởng thẩm mỹ, mang tính chất văn hóalàm rung động cảm xúc, tư tưởng tình cảm cho người thưởng thức

* Khái niệm tạo hình

Theo “Từ điển tiếng Việt” – Viện ngôn ngữ học thì tạo hình là: “Tạo racác hình thể bằng đường nét, màu sắc, hình khối.” [29;tr.860]

Trong “Từ điển tiếng Việt 1994” – Nxb Khoa học xã hội có ghi tạo hìnhlà: “ nghệ thuật biểu hiện bằng cách ghi lại, tạo nên những hình thể với nhữngbức họa, pho tượng” [8; tr.716]

Trong cuốn “Từ điển bách khoa Việt Nam tập 4” thì tạo hình là “thủpháp sáng tạo nghệ thuật bằng ngôn ngữ hình khối, màu sắc, chất cảm, khônggian, bố cục Theo nghĩa rộng, tạo hình bao gồm hoạt động hội họa, điêukhắc, mỹ thuật ứng dụng, kiến trúc, nhiếp ảnh Theo nghĩa hẹp, tạo hình làhoạt động thuộc hội họa giá vẽ và điêu khắc Hội họa là nghệ thuật tạo hìnhtrên mặt phẳng, bằng các yếu tố đường nét, màu sắc, hình diện Điêu khắc lànghệ thuật tạo hình trong không gian ba chiều, bằng các khối có thể tích Mỹthuật ứng dụng và kiến trúc sử dụng các phương tiện tạo hình vào việc tạodáng sản phẩm, sáng tạo môi trường không gian mang giá trị thẩm mỹ vàcông năng.” [12;tr.60]

Theo “Từ điển mỹ thuật phổ thông” thì tạo hình theo nghĩa rộng là sựsáng tạo mọi hình tượng nghệ thuật, theo nghĩa hẹp là sự sáng tác, sự khắchọa những đặc trưng về hình thể trong điêu khắc, kiến trúc, hội họa và cácngành mỹ thuật ứng dụng [17;tr.128]

Về cơ bản, các từ điển trên giải thích khái niệm tạo hình một cách đơngiản là nghệ thuật được biểu hiện bằng hình thể trong nghệ thuật tạo hìnhthông qua các yếu tố tạo hình cơ bản Nghệ thuật tạo hình gồm có hội họa, đồhọa, điêu khắc và kiến trúc Những yếu tố tạo hình nghệ thuật chung nhất ởcác thể loại tạo hình nghệ thuật là đường nét, màu sắc, không gian, ánh sáng

* Khái niệm nghệ thuật tạo hình

Theo cuốn “Từ điển bách khoa Việt Nam tập 3” thì nghệ thuật tạo hình

là nghệ thuật sử dụng một số phương tiện và chất liệu, tạo nên những hìnhthức trên mặt phẳng và trong không gian Tác phẩm hội họa, điêu khắc, kiếntrúc được coi là lĩnh vực của nghệ thuật tạo hình Nghệ thuật tạo hình cònđược gọi là nghệ thuật không gian, nghệ thuật thị giác, nghệ thuật tĩnh Khácvới các nghệ thuật khác như múa, điện ảnh, sân khấu mang tính tổng hợp củanhiều loại hình nghệ thuật [11;tr.102]

Cuốn “Từ điển tiếng Việt” –viện ngôn ngữ thì nghệ thuật tạo hình làhình thái ý thức xã hội đặc biệt, dùng hình tượng sinh động cụ thể và gợi cảm

để phản ánh hiện thực và truyền đạt tư tưởng tình cảm [29;tr.691]

Trong “Từ điển mỹ thuật Phổ thông” của Đặng Bích Ngân có trích dẫntheo từ điển từ vựng mỹ học của Souriau -1990 đã định nghĩa: Nghệ thuật tạohình là nghệ thuật đưa tới thị giác những tác phẩm có không gian hai hoặc bachiều Ví dụ như hội họa, điêu khắc, kiến trúc, đồ họa, nghệ thuật mang tínhứng dụng [17;tr.106]

Từ các định nghĩa trong các từ điển trên, ta rút ra được nghệ thuật tạohình là hình thức nghệ thuật thị giác được biểu diễn trên mặt phẳng 2 chiềuhoặc 3 chiều nhằm truyền đạt tư tưởng thẩm mỹ của tác giả

1.1.2 Đề tài chiến tranh trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam

Cuốn “Từ điển bách khoa Việt Nam quyển 1” giải thích đề tài là đốitượng miêu tả, biểu hiện, nghiên cứu, chuyện trò… Trong nghệ thuật, đề tàiđược người nghệ sĩ khai thác một cách nhất quán theo ý tưởng, tư tưởng, nghệthuật của mình Đề tài được nhận thức theo các quan điểm khác nhau, tùythuộc vào thế giới quan, lập trường tư tưởng của người nghệ sĩ Thông qua đềtài, người nghệ sĩ bộc lộ quan điểm, tư tưởng của mình [9;tr.809]

“Từ điển Mỹ thuật phổ thông” cho rằng: đề tài là những lý do, nhữngvấn đề được gợi ý hoặc được nghĩ ra bởi một người hay một nhóm người đểtập trung xoay quanh vào đó nghiên cứu, thể hiện, diễn đạt bằng một hìnhthức riêng với những hình tượng cô đọng điển hình Ví dụ: đề tài lực lượng vũtrang, đề tài chiến tranh, đề tài thiếu nhi, đề tài xây dựng v.v… Nghệ thuật tạohình thế giới qua các thời kì đều thể hiện những đề tài nổi bật, phổ biến Vídụ: thời kì lãng mạn đề tài là thiên nhiên, con người và tình yêu; thời kì hiệnthực, quê hương đất nước, con người trong lao động, trong chiến đấu, trongsinh hoạt bình thường với những tình cảm đa dạng phong phú v.v… Kể từ khihình thành Chủ nghĩa Ấn tượng, với sự ra đời của những trường phái mangtính hình thức, trừu tượng thì đề tài không quan trọng và không có tính chấtquyết định nữa mà tên tranh chỉ gợi nên một sự chú ý, liên tưởng xa xôi, thậmchí có khi tùy tiện Có những bức tranh tùy hứng, vẽ theo sự thích thú ngẫunhiên của tác giả, không định thể hiện một ý đồ, chủ đề nào cả, được đặt tên là

“vô đề”, tức là tranh không có đề tài Nói chung, đề tài dành cho nghệ sĩ rấtrộng rãi, phong phú, những người đã nung nấu nhiều về một đề tài thường cónhiều cảm xúc, nhiều tư liệu nghiên cứu, tìm tòi, hư cấu sâu về nó Qua đó, họ

sẽ tạo ra những tác phẩm có chất lượng Đề tài rộng hơn chủ đề Chủ đề đượcdiễn đạt bằng hình tượng cụ thể hơn Ví dụ: đề tài là phụ nữ, còn chủ đề cóthể là phụ nữ đi cấy, phụ nữ làm văn nghệ, phụ nữ tập quân sự…”[17;tr.48]

Qua các định nghĩa trên rút ra được đề tài là những vấn đề được ngườinghệ sĩ nghiên cứu, thể hiện, diễn đạt bằng nhiều hình thức nghệ thuật vớinhững hình tượng cô đọng, điển hình

Theo “Từ điển tiếng Việt” của Viện ngôn ngữ học thì chiến tranh là sựxung đột vũ trang giữa các giai cấp, các dân tộc hoặc các nước nhằm thựchiện mục đích chính trị, kinh tế nhất định [29;tr.157]

Cuốn “Từ điển bách khoa Việt Nam tập 1”, chiến tranh là hiện tượng xãhội-chính trị được thể hiện bằng đấu tranh vũ trang giữa các nước hoặc liênminh các nước, giữa các giai cấp đối kháng trong một nước, giữa các sắc tộc,dân tộc, tôn giáo nhằm đạt đến mục đích chính trị, kinh tế nhất định Chiếntranh chi phối mọi hoạt động của xã hội, nhà nước và nhân dân [9]

Vậy đề tài chiến tranh là những vấn đề về xã hội-chính trị bằng đấutranh vũ trang nhằm đạt mục đích chính trị văn hóa được nghệ sĩ diễn đạtthông qua hình tượng nghệ thuật tiêu biểu Trong thơ văn, các tác giả sử dụngngòi bút, câu chữ để phản ánh những tội ác, sự mất mát về tranh Còn trongnghệ thuật tạo hình, các nghệ sĩ sử dụng ngôn ngữ tạo hình như đường nét,màu sắc, hình khối… để diễn tả chân thực quan điểm của mình về đề tài chiếntranh thông qua các tác phẩm Đối với người Việt Nam, chiến tranh là cuộcđấu tranh chính nghĩa, dành lại độc lập dân tộc Đó là sự nghiệp của cả dântộc và toàn thể quần chúng nhân dân

Nghệ thuật là tấm gương phản chiếu lịch sử, trong đó, vai trò của ngườinghệ sĩ đóng một vị trí quan trọng trong việc truyền đạt tư tưởng văn hóađúng đắn đến công chúng trước tình hình chính trị lịch sử đương đại Trong

đó, mỹ thuật thuật tạo hình Việt Nam hiện đại đã đóng góp một phần lớn trongcông cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước Trước tình hình cam go của hai cuộcchiến tranh Pháp-Mỹ, đề tài chiến tranh là một mảng chủ đề lớn mang tínhhiện thực cách mạng Đây cũng chính là nguồn cảm hứng sáng tác thể hiệntinh thần yêu nước, quyết tâm của người nghệ sĩ

Trong “Đề tài chiến tranh” các nghệ sĩ truyền tải được nội dung tưtưởng, quan điểm cá nhân bằng việc tìm hiểu xã hội đương đại thực tế tạo nênchiều sâu cho các tác phẩm Đề tài chiến tranh trong tranh ra đời từ năm 1945khi đất nước đối mặt với cuộc chiến quân thực dân Pháp Điều

này đã thay đổi các nhận thức nhân sinh nghệ thuật của các họa sĩ ĐôngDương trước đó Không còn những hình ảnh cô gái Hà Nội thanh tao, đằmthắm, hay những mái nhà, khu phố bình yên, thay vào đó là những anh bộ đội,những người phụ nữ nông thôn khỏe khoắn, những cảnh cận chiến cam gođược hiện lên trong tranh như những nhân chứng sống của lịch sử hào hùngdân tộc.

Hiện thực mới của các cuộc kháng chiến của dân tộc đã giúp người họa

sĩ thay đổi nhân sinh quan, thế giới quan Từ đó thay đổi cách nhìn, cách nghĩ

về quan niệm nghệ thuật Đó là quan niệm đem hội họa phục vụ kháng chiến,phục vụ nhân dân Đây chính là giá trị của nghệ thuật vị nhân sinh, mangnghĩa cử cao đẹp của nghệ sĩ đối với đất nước

Ngay sau khi bùng nổ chiến tranh, các họa sĩ Đông Dương đã cho thấysức mạnh tiềm tàng trong công việc của mình Họ đã phản ánh hiện thựcchiến tranh một cách sát xao Với họ việc cầm bút vẽ cũng chính là cầm vũkhí chiến đấu của mình Hàng loạt các tác phẩm từ kí họa, trực họa, sơn màimang giá trị vượt bậc về thời gian và không gian được sáng tác trong giaiđoạn này như: “Kết nạp đảng ở Điện Biên Phủ”, “Giặc đốt làng tôi” củaNguyễn Sáng, “Hà Nội vùng đứng lên” của Tô Ngọc Vân, …các tác phẩmphản ánh đa dạng cuộc sống chiến đấu từ Bắc chí Nam trong những nămkháng chiến Đồng thời, nó cũng khẳng định tên tuổi lớn của các nghệ sĩ

Có thể nói, những năm tháng chiến đấu giai đoạn từ 1945 – 1975 lànhững năm tháng gian nan nhất của cả dân tộc khi trải qua liên tiếp hai cuộckháng chiến chống lại thực dân Pháp, đế quốc Mỹ Chính vì vậy, giai đoạnnày đề tài chiến tranh trong lịch sử hội họa Việt Nam phát triển nhất cả về sốlượng lẫn chất lượng tác phẩm

1.2 Khái quát hội họa Việt Nam hiện đại giai đoạn từ 1945 đến 1986

Đi liền với hai cuộc đấu tranh của dân tộc ta, văn hóa-nghệ thuật là mộtmặt trận đặc biệt quan trọng Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định “Văn hóanghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy Cũngnhư các chiến sĩ khác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ nhất định, tức là phụng

sự kháng chiến, phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, trước hết là công,nông, binh Văn hóa nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác không thể đứngngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị” Trong quá trình lịch sử của dântộc, từ khi có Đảng lãnh đạo văn hóa, nghệ thuật mới phát huy được sức mạnhchiến đấu của mình trong phong trào cách mạng “Đề cương văn hóa ViệtNam” (1943) của Đảng đã vạch ra con đường phát triển đúng đắn của vănhóa, nghệ thuật, hướng các văn nghệ sĩ hòa mình vào làn sóng nghệ thuật cáchmạng của dân tộc thay da đổi thịt từ nội dung đến hình thức Đặc biệt là nghệthuật hội họa với đề tài chiến tranh đã cho ra đời rất nhiều tác phẩm nghệthuật quý giá và quan trọng

Trong những năm kháng chiến từ 1945 đến 1975, bối cảnh đất nướcmới lập lại hòa bình ở miền Bắc Tranh cổ động đã phục vụ chính trị đã pháttriển hoàn toàn ăn nhịp với từng bước đi của cách mạng, theo sát từng nhiệm

vụ của đất nước với nhiều đề tài như: ca ngợi Cách mạng và cuộc sống mới,

cổ vũ kháng chiến, theo sát từng chiến dịch, biểu dương các chiến công, phục

vụ cải cách ruộng đất Ở những bước đầu đi lên chủ nghĩa xã hội, nghệ thuậthội họa đã ca ngợi các thành tựu khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở miền Bắc trong việc hợp tác hoá nông nghiệp, công nghiệp hoá xã hội chủnghĩa, phục vụ cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cổ

vũ cao trào chống Mỹ cứu nước của toàn dân tộc

Sau khi cách mạng tháng 8 thành công, với định hướng con đường nghệmới của Đảng, vì sự nghiệp cao cả của tổ quốc Thời kì này nghệ thuật hội

họa chuyển mình phát triển tột bậc trong tuyên truyền, phục vụ cách mạng,phục vụ nhân dân.

Từ đó, trong nghệ thuật hội họa đã nêu bật được các chuyển biến cũ vàmới về hình ảnh con người và cuộc sống từ đó phát huy những giá trị tinhthần trong nhân dân và đẩy mạnh, nâng cao hơn nữa ý chí, đoàn kết góp phầnthúc đẩy mọi người trong kháng chiến

Trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, đề tài chiến tranh trongnghệ thuật hội họa được xem là một thứ vũ khí mang sức mạnh tinh thần hiệuquả trong việc khích lệ tinh thần nhân dân đoàn kết đấu tranh chống giặcngoại xâm

Hội họa Việt Nam đề tài chiến tranh giai đoạn 1945-1986 nhất quánmột đề tài gắn với dòng nghệ thuật hiện thực Đội ngũ tác giả bao gồm nhiềuthế hệ nối tiếp nhau sáng tác về đề tài chiến tranh đã tạo nên một dòng khuynhhướng nghệ thuật

Hội họa Việt Nam về đề tài chiến tranh trong giai đoan 1945 đến 1986 đãphát triển rực rỡ với nhiều thành tựu to lớn, vững chắc cả về số lượng và chấtlượng, một số tác phẩm tiêu biểu như bức Hành quân (1947) của Mai Văn

Hiến, Du kích La Hay tập bắn (1947) của Nguyễn Đỗ Cung, Giặc đốt làng tôi (1954) của Nguyễn Sáng, Nhớ một chiều Tây Bắc (1955) của Phan Kế An, Hành quân đêm(1974) của Trần Đình Thọ, Chạy giặc trong rừng (1949) của

Tô Ngọc Vân, Cái bát(1949) của Sỹ Ngọc, Qua bản cũ (1958) của Lê Quốc Lộc, Sau giờ trực chiến (1967) của Nguyễn Phan Chánh Qua đề tài chiếntranh phản ánh một cách chân thực, đẹp đẽ cuộc sống lao động và chiến đấucủa cả dân tộc trong hai cuộc kháng chiến

1.3 Khái quát tiểu sử và sự nghiệp sáng tác của họa sĩ Nguyễn Sáng

Họa sĩ Nguyễn Sáng sinh ngày 1 tháng 8 năm 1923 quê gốc làng ĐiềuHòa, tỉnh Mỹ Tho (nay là tỉnh Tiền Giang) Ba mẹ và anh em ông thuộc tầnglớp trí thức trung lưu Ba ông là nhà giáo, mất năm 1950, mẹ ông sống bằng

nghề buôn bán, mở tiệm may và mất năm 1969 Ba mẹ ông sinh được bangười con, anh em trai ông đều làm viên chức, giáo viên Không giống nhữngngười trong gia đình, ông chọn riêng cho mình con đường nghệ thuật Mỹthuật tại Trung cấp mỹ thuật tại trường mỹ thuật Gia Định vào năm 1936.

Năm 1938 – 1939, ông từ Sài Gòn ra Hà Nội và sau đó thi đỗ vàotrường Cao đẳng mỹ thuật Đông Dương khóa 14 (1940 - 1945) học khoa hộihọa cùng khóa với Diệp Minh Châu (khoa điêu khắc), Nguyễn Văn Liên,Nguyễn Văn Quang, Phan Tại… Tuy nhiên chỉ có ông và Diệp Minh Châu tốtnghiệp khóa này

Nguyễn Sáng là một sinh viên có hình họa vững vàng, có cá tính tiêngtrong học tập Thời sinh viên, ông đã tiếp thu đầy đủ những tri thức nghệ thuật

từ cổ điển đến Ấn tượng châu Âu, từ khả năng mô tả hàn lâm kĩ lưỡng vàchính xác đến khả năng “lược tả” mang tính cách điệu và chịu ảnh hưởngnhiều của hội họa Phục Hưng

Ngay trong khi vẫn còn học tập trên ghế nhà trường, ông đã tiếp nhận

tư tưởng cách mạng của Đảng cộng sản Đông Dương và tham gia nhiềuphong trào, trưng bày tranh nhằm lật đổ sự áp bức bóc lột của phát xít Pháp-Nhật Chính điều này đã tạo nên dòng chảy nghệ thuật đề tài chiến tranh trongtranh của ông

Cách mạng tháng 8 năm 1945, ông tham gia biểu tình cướp chínhquyền tại Bắc Bộ Phủ ngày 19/8/1945 và vẽ bức tranh cổ động “Chiếc quantài cuối cùng của thực dân Pháp ở An Giê Ri” Tháng 10/1945, ông làm việccho bộ Tài chính vẽ giấy bạc, tham gia hoạt động văn nghệ trong công nhân ingiấy bạc Ngoài ra ông còn vẽ rất nhiều tác phẩm ủng hộ cách mạng, ủng hộĐảng thành công như Chiếm phủ Khâm Sai, Phố chợ Đồng Văn, chân dungông Thụy Ký…

Năm 1946 ông sáng tác bộ tem chân dung chủ tịch Hồ Chí Minh, nhândịp kỉ niệm lần thứ nhật cách mạng tháng Tám và ngày thành lập nước ViệtNam dân chủ cộng hòa, đây là bộ tem đầu tiên của nhà nước Việt Nam dânchủ cộng hòa.

Tháng 12 năm 1946, thực hiện lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh,toàn quốc đứng lên kháng chiến, Nguyễn Sáng chuyển lên chiến khu Việt Bắctham gia cuộc kháng chiến trường kì Nhận thức sâu sắc về Tổ quốc, nhân dân

và chân lý nghệ thuật Ông say sưa làm nghệ thuật phục vụ kháng chiến

Năm 1953, ông tham gia vẽ các tác phẩm về địch vật, đóng thuế nôngnghiêp, vẽ phụ bản báo cáo và tác phẩm “Tình quân dân” (khắc gỗ), “Giặc đốtlàng tôi”(tranh sơn dầu) nhằm tuyên truyền các chính sách cải cách của Đảnglâm thời

Năm 1954, hòa bình lập lại ở miền Bắc, ông trở về Hà Nội ở tại số nhà

65 Nguyễn Thái Học và tiếp tục tham gia cộng tác tới Hội Văn nghệ ViệtNam(nay là Hội mỹ thuật Việt Nam), sáng tác nhiều tác phẩm với nhiều chátliệu khác nhau Thời kì này, họa sĩ Nguyễn Sáng chuyên tâm sáng tác đề tàichiến tranh, đặc biệt là các tác phẩm sơn màu ghi lại nhiều dấu ấn của ông vềanh bộ đội cụ Hồ mà ông đã ghi nhận được qua các chuyến hành quân đến cácchiến dịch ở Cao Bắc Lạng, Điện Biên Phủ như: “Trú mưa”, “Giờ học tập”(1960), “Kết nạp đảng ở Điện Biên Phủ”(1963)

Từ năm 1964 đến 1974, ông vẽ rất nhiều tác phẩm đa dạng chủ đề từchân dung, phong cảnh, sinh hoạt của đất nước

Đến năm 1977, sau khi giải phóng miền Nam, đất nước thống nhất, ôngcùng vợ về Sài Gòn ngụ tại 49/05 đường Đinh Tiên Hoàng, quận Bình Thạnh.Thời gian này, đề tài chiến tranh vẫn được ông chú tâm sáng tác, tiêu biểu làbức “Thanh niên thành đồng” đã nói lên phong trào đấu tranh của sinh viên

Sài Gòn dưới thời Mỹ ngụy, thể hiện cảm xúc lớn lao và trân trọng của ôngđối với thế hệ trẻ anh hùng Tác phẩm hiện lưu giữ tại bảo tàng thành phố HồChí Minh.

Năm 1979, sau khi vợ ông qua đời, Nguyễn Sáng trở lại miền Bắc sống

và làm nghệ thuật theo những đơn đặt hàng Tuy thế, những tác phẩm của ôngmang những cá tính sáng tạo riêng mà không theo khuôn gò của người đặt

Tháng 7 năm 1984, Hội nghệ sĩ tạo hình Việt Nam phối hợp với bảotàng mỹ thuật Việt Nam đã tổ chức triển lãm “ Các tác phẩm hội họa của họa

sĩ Nguyễn Sáng” Cuộc triển lãm cá nhân này giới thiệu đầy đủ chặng đườnglao động và sáng tạo của Nguyễn Sáng với hơn 140 tác phẩm đa dạng từ cácchất liệu như sơn dầu, sơn mài, lụa, chì màu, phấn màu… qua đó cho thấy sựsay mê lao động sáng tạo với tư duy nghệ thuật và hiện thực cuộc sống đượchòa làm một tạo nên cấu trúc vững chắc, chuyển động trong hình thể và sắc

độ Nghệ thuật của Nguyễn Sáng khỏe khoắn kết hợp các yếu tố dân tộc, dângian và hiện đại Nhân vật trong tác phẩm của ông vạm vỡ, có tư tưởng, có cátính và được thể hiện sống động, chân thực

Năm 1987, ông về sống với gia đình tại thành phố Hồ Chí Minh và mấtngày 16/12/1988 Ông được đánh giá là một trong những họa sĩ sớm giác ngộchân lý trong cuộc đấu tranh cách mạng, đi đầu trong lĩnh vực tư tưởng vànghệ thuật, từ đó tạo nên nhiều tác phẩm mang chủ đề xã hội và thời đại rõnét, đậm nhân văn sâu sắc

Năm 1996, chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã traotặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật cho tác phẩm củaNguyễn Sáng như: “Giặc đốt làng tôi”(1954), “Bộ đội nghỉ trưa trênđồi”(1959), “Kết nạp đảng ở Điện Biên Phủ”(1963), “Chợ Bo TháiBình”(1966)…

Có thể thấy, nghệ thuật của Nguyễn Sáng gắn liền với lịch sử cáchmạng, chiến tranh của dân tộc Ông là một trong những họa sĩ có tác phẩmđẹp nhất sáng tác về đề tài chiến tranh Việt Nam.

Tiểu kết

Nội dung chương I đã xác định được khái niệm của “nghệ thuật tạohình”, “ đề tài chiến tranh ”, nên một số nét chính của hội họa Việt Nam giaiđoạn từ năm 1945 đến 1986 và đề cập đến sự hình thành và phát triển của đềtài chiến tranh Bên cạnh đó, khái quát được tiểu sử và sự nghiệp sáng tác củahọa sĩ Nguyễn Sáng

Các tác phẩm tranh đề tài chiến tranh ở mỗi giai đoạn từ 1945 -1986 có

sự hình thành và phát triển dựa trên nền tảng của các cuộc chiến tranh xâmlược Thông qua, đề tài chiến tranh các họa sĩ đã phản ánh rõ nét hình ảnhcuộc sống của con người Việt Nam trong giai đoạn oanh liệt kháng chiến.Đặc biệt, họa sĩ Nguyễn Sáng với khối lượng các tác phẩm đồ sộ, cốnghiến cho sự phát triển của nghệ thuật tạo hình Việt nam hiện đại Ông là tấmgương lao động sáng tạo trong nghệ thuật Dòng nghệ thuật chủ đạo trong cáctác phẩm của ông là đề tài chiến tranh Ở đề tài này đã cho thấy quan niệm tạohình khỏe khoắn và sự chuyển động của hình thể đã làm nên các tác phẩm đềtài chiến tranh xuất sắc nhất trong lịch sử hội họa Việt Nam

CHƯƠNG 2 NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI CHIẾN TRANH TRONG CÁC SÁNG TÁC CỦA HỌA SĨ NGUYỄN SÁNG

Trong những năm kháng chiến trường kì, ở mỗi thời kì, bối cảnh chínhtrị nước ta luôn thay đổi Qua các giai đoạn lịch sử của dân tộc, đề tài chiếntranh của họa sĩ Nguyễn Sáng đã có những đóng góp mạnh mẽ đối với nghệthuật dân tộc Để hiểu rõ hơn về đề tài chiến tranh trong tranh Nguyễn Sáng,chương 2 sẽ tập trung nghiên cứu vào chất liệu và đặc điểm ngôn ngữ tạo hìnhtrong tranh Nguyễn Sáng

2.1 Đề tài chiến tranh trong tranh sơn mài của Nguyễn Sáng

* Khái quát về chất liệu sơn mài

Theo cuốn “Giáo trình mỹ thuật học” thì sơn mài là một trong nhữngchất liệu của hội họa Việt Nam hiện đại Tên gọi của chất liệu được tạo nênbởi hai yếu tố: chất liệu sơn và kĩ thuật mài.[13;tr.78]

Đây là một chất liệu truyền thống độc đáo của Việt Nam bao gồm sơn

ta cộng với các màu son, then, vàng, bạc, sau này khi phát triển còn có thêmcác màu bột và màu trắng của vỏ trứng, vỏ trai Các chất màu được vẽ lên mặtnền là tấm vóc Trong quá trình làm tranh, người ta dùng kĩ thuật mài để sửachữa tranh và làm đều mặt phẳng Tranh sơn mài khi vẽ xong được mài bằngthan dỗ, đá hoặc giấy giáp nước cho mịn Chỗ nào muốn lộng lẫy, sáng bật cóánh kim thì thếp vàng, bạc Khi muốn bớt sáng hoặc hòa sắc trầm, người taphủ một lớp cánh gián mỏng Chất liệu sơn mài ngày nay được phát triểntrong hội họa Việt Nam Kĩ thuật đưa sơn ta vào làm tranh sơn mài do một sốhọa sĩ học trường Cao đẳng mỹ thuật Đông Dương như Lê Phổ, Trần QuangTrân, Phạm Hậu, Nguyễn Khang, Nguyễn Tường Lân, Trần Văn Cẩn… thửnghiệm đi đầu

Khác với tranh sơn mài của Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, sơn màiViệt Nam luôn toát ra đẹp sâu lắng, cổ kính Một số các tác phẩm sơn mài giátrị như : Bên đầm sen của Nguyễn Gia Trí, Con nghé quả thực của Nguyễn TưNghiêm ; Ra đồng của Trần Đình Thọ, Kết nạp đảng ở Điện Biên Phủ củaNguyễn Sáng

Với đặc điểm về màu, kĩ thuật đã tạo cho sơn mài khả năng biểu đạtkhác biệt với các chất liệu khác Tranh sơn mài thường dùng ít màu songnhiều sắc độ Trong mỗi tác phẩm, họa sĩ thường sử dụng một màu chủ đạo,màu chủ đạo sẽ gợi chọn những màu khác để tạo nên hòa sắc trong tranh Vớicách đó, tranh sơn mài có khả năng phản ánh hiện thực cuộc sống rất sinhđộng, chân thực, cô đọng, giàu hiệu quả trang trí, sâu thẳm, lung linh Bêncạnh những mảng màu, nét vẽ cũng đóng vài trò quan trọng trong biểu đạt củasơn mài Nét hình, khối, chất Với từng tác giả, tùy theo nội dung chủ đề, cách

sử dụng nét có chọn lọc khác nhau tạo nên sự chuyển động mềm mại hoặcmạnh mẽ cho khối hình Không gian trong tranh sơn mài thường là ước lệ.Tuy vậy, cách sắp xếp các mảng màu nhân vật chi tiết gợi cho người xem cảmgiác về không gian sống động, xa thẳm Ánh sáng trong tranh sơn mài cũng làánh sáng mang tính ước lệ, tượng trưng bằng cách sử dụng các mảng sáng tối,phẳng, ít diễn khối tạo nên nhịp điệu cho tranh sơn mài

Sơn mài Việt Nam đã biểu hiện thành công nhiều mảng đề tài như nôngnghiệp, công nghiệp, lịch sử, chân dung… Bút pháp tả thực kết hợp với cáchdùng mảng phẳng trong trang trí đã tạo nên vẻ đẹp riêng cho tranh sơn mài

Đặc biệt, với chất liệu sơn mài Việt Nam, Nguyễn Sáng đã tạo ra một kĩthuật mới về màu và sắc độ Những thử nghiệm về sơn mài đầu tiên vào năm

1960 của Nguyễn Sáng trên tác phẩm cho khả năng biểu đạt

sơn mài theo lối diễn hình phương Tây, thì trong những tác phẩm sau này, ôngbiến thiên về lối tả khái quát bằng mảng khối tượng trưng như được đúc rút ra

từ nghệ thuật dân gian Đồng thời, ở các tác phẩm của ông, người ta còn nhìnthấy ảnh hưởng nghệ thuật hội hoạ của các bậc thầy phương Tây hiện đại, từPicasso cho đến Matise được quyện chặt với “hồn” dân tộc Việt Nam tạo nênđiểm riêng biệt cho các tác phẩm sơn mài Nguyễn Sáng

* Những tác phẩm sơn mài về đề tài chiến tranh của họa sĩ Nguyễn Sáng

Trong các tác phẩm sơn mài về đề tài chiến tranh của Nguyễn Sáng cóthể thấy sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật dân gian truyền thống Việt vànghệ thuật hàn lâm phương Tây Trong tranh sơn mài, Nguyễn Sáng thườngtạo hình bằng mảng phẳng và nét, dùng những gam màu đầm nặng, ít màunhưng nhiều sắc độ, gợi không gian Ở sơn mài, ông chủ trương rời bỏ hoàntoàn tính trang trí mỹ nghệ, đồng thời cũng không áp dụng kĩ thuật màu sơndầu châu Âu để cố gắng tả thực như nhiều họa sĩ Việt Nam Nhìn chung, ngônngữ nghệ thuật của ông rõ ràng đậm cá tính, nét vẽ tài ba, phóng khoáng, lúcthô khỏe, lúc mảnh mai, mềm mại, tình cảm thiết tha tạo nên hiện thực hoànhtráng giữa nghệ thuật dân tộc dân gian và nghệ thuật hiện đại Nhìn tranh củaông, dù mèo hay người, hay đề tài chiến tranh kháng chiến, ta thấy có âmhưởng tranh dân gian Việt Nam rất rõ – như nét to, mảng bẹt, cách bôi màunhư ngây ngô vụng về không khéo tay, tạo hình dạng chắt lọc và chắc khỏe,không gian ít dùng luật phối cảnh mà dùng không gian ước lệ, dùng mảnghình và khoảng trống tạo không gian ước lệ trong tranh Tất cả những nguyên

tố tạo hình đó đều có trong tranh dân gian và nghệ thuật Á Đông

Sau năm 1954, hòa bình lập lại ở miền Bắc, ông cùng đoàn quân chiếnthắng trở về thủ đô Hà Nội Chín năm kháng chiến đã gắn bó Nguyễn Sángvới số phận dân tộc, với số phận của những người dân công, bộ đội cùng bạn

bè trí thức Đây là giai đoạn tài năng hội hoạ của Nguyễn Sáng phát triển rực

rỡ nhất.Thời kì này, Nguyễn Sáng đã sáng tác nhiều tác phẩm về đề tài lựclượng vũ trang, đặc biệt là các tác phẩm sơn mài ghi lại nhiều dấu ấn, cảm xúccủa ông về anh bộ đội cụ Hồ mà ông đã ghi nhận được qua các chuyến đi:chiến dịch Cao Bắc Lạng, Điện Biên Phủ, cuộc kháng chiến chống Pháp vàthời kì xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc như: Bộ đội nghỉ trưa trên đồi -

1959, Bộ đội trú mưa, Giờ học tập – 1960, Kết nạp Đảng ở Điện Biên 1963… Thời kì này, Nguyễn Sáng đã tìm tòi và khám phá ra bảng màu mới làmàu lam và màu xanh cho các tác phẩm của mình

Phủ-“Bộ đội nghỉ trưa trên đồi” sáng tác năm 1959 [H1;tr.57], là một trong

những tác phẩm sơn mài nổi bật về chủ đề chiến tranh của Nguyễn Sáng,mang hơi thở hiện thực, vẽ lại cảnh bộ đội trên đường tiến lên Điện Biên Phủ,khi gặp đoàn dân công miền xuôi và miền núi cùng đi phục vụ chiến dịch, họdừng lại nghỉ chân, trò truyện Vài người lính lăn ra vệ cỏ ngủ ngon lành,nhóm khác tụ lại hút thuốc, trò chuyện Vài người còn đang đủn xe thồ đi tới,những người lính gặp gỡ các cô gái Thái và các cô Thôn nữ đồng bằng thămhỏi chuyện làng quê Lũy tre và núi rừng xanh ngắt tỏa bóng mát trong ánhnắng chói chang Dáng anh lính nằm ngủ hay anh khác đang đứng ngồi, vuiđùa sinh động Họa sĩ Nguyễn Sáng đã chắt lọc hình đến mức tối giản, đểhình dáng tự thân nói lên tâm tư và bản tính các nhân vật trong tác phẩm củamình Cả cảnh vật xung quanh cũng được giản lược tối đa thành những mảngphẳng với hòa sắc xanh thay đổi êm dịu Tạo nên khung cảnh của chiến dịchhành quân gian khó, đầy mồ

hôi, xương máu nhưng cũng đầy thơ mộng Tác phẩm nói nên hiện thực cáchmạng đầy gian nguy nhưng vẫn đầy tính hào hùng, lãng mạn.

Phương cách phối màu của ông mang tính ước lệ từ trong cách phô diễnmàu sắc đến cách bố trí các mảng màu táo bạo, khỏe khoắn trên mặt tranh làmột nghệ thuật đặc trưng, tính dân tộc và hồn quê Việt Nam, thể hiện vẻ đẹphào hùng, sức mạnh chiến đấu, đồng thời bộc lộ sáng tạo trong việc tìm kiếmchất liệu chế tác những gam màu thiên nhiên và cũng như phối màu trong sựsáng tạo tác phẩm nghệ thuật của bậc thầy Nguyễn Sáng Ông đã khai thácnhững gam màu có tính truyền thống và cũng tạo nên yếu tố hiện đại

Tranh sơn mài Nguyễn Sáng không giống bất cứ các tác phẩm nào củanhững họa sĩ đương thời Kể cả lối nhìn hay cách vẽ, cái nhìn về một đề tàihay chi tiết của hình thể trong tranh cũng được ông chắt lọc công phu, tỉ mỉ.Năm 1954, giới nghệ thuật vẫn đang mải theo đuổi nghệ thuật sơn mài với lối

vẽ kỳ ảo của Nguyễn Gia Trí thì tranh Nguyễn Sáng vẫn trong trẻo đi theo lối

vẽ truyền thống Theo Nguyễn Sáng thì họa sĩ đi bằng con đường nào cũngkhông quan trong, mà kết quả cuối cùng của tác phẩm mới có giá trị cao nhất

Có không ít họa sĩ tài ba cùng thời như Hoàng Tích Trù, Nguyễn Văn Bình,Nguyễn Sỹ Ngọc, Trần Đình Thọ, Lê Quốc Lộc…ở họ, tuy mỗi người một vẻnhưng vẫn theo một mô típ tổng thể, chi tiết, trang trí quen thuộc, một phongcách tả thực công phu Ví dụ như trong hình tượng “tre” trong tranh “Bộ độinghỉ chân bên đồi” của Nguyễn Sáng với “Tre” của họa sĩ Trần Đình Thọsáng tác năm 1975 [H2;tr.58] thì trong tác phẩm của Trần Đình Thọ gần như

ta có thể đếm được từng chiếc lá, hoặc “Lùm tre” của Nguyễn Gia Trí cũngvậy Ngược lại, tre của Nguyễn Sáng lại hoàn toàn khác, chỉ bằng nhữngđường thẳng trên một mảng vàng đã khơi gợi được hình tượng tre cả về hìnhlẫn ý

Sự khoáng hoạt, khỏe khoắn luôn túc trực trong các tác phẩm củaNguyễn Sáng Sự rung cảm về cuộc sống xung quanh mình đã khiến ông làmnên những tác phẩm nghệ thuật mang tính điển hình của thời đại về chiếntranh Việt Nam.

Tác phẩm “Bộ đội trú mưa” sáng tác năm 1960[H3;tr.59], mang đến

cho người xem một góc nhìn khác về hiện thực chiến tranh Đó là cuộc hànhquân trong rừng gặp cơn mưa gió lạnh Màu xanh đen của cơn mưa đêm quấtngược vào đoàn người đang hối hả chạy trú, những chiếc tàu lá chuối chenghiêng thay cho mũ áo Dáng người, dáng ngựa vội vàng Ánh sáng hắt ra từcăn nhà ven đường le lói như những tia hy vọng của chính những người lính

về cách mạng Bức tranh có sự ngậm ngùi, tương phản giữa cuộc đời chiến sỹgian lao “ra đi không hẹn ngày về” với giấc mơ ánh lửa thanh bình dưới mái

ấm quê nhà Từ đó lột tả mặt trái của chiến tranh thể hiện sự quyết tâm, ý chícủa người lính bộ độ qua những câu chuyện về cuộc chiến xâm lược

Đề tài cách mạng trong tranh Nguyễn Sáng cũng cho thấy những cáinhìn mới mẻ của ông về sơn mài Đó là những ưu điểm mang tính truyềnthống độc đáo sẵn có về thể loại tranh này Ông đã khắc phục tính thủ công,

mỹ nghệ của sơn ta và thổi hồn tư tưởng thời đại vào trong đó Tạo cho tranh

sơn mài tính chất hội họa mạnh mẽ Điều này thấy rõ qua tác phẩm “Lớp học

đêm” sáng tác năm 1960 [H4;tr.60], tác phẩm này đã tạo nên sự khác biệt so

với các tác phẩm sơn mài khác Ông đã thực nghiệm đưa phong cách lối vẽ cổđiển vào chất liệu sơn mài để tạo nên sự sâu lắng trong sự biểu cảm từngkhuôn mặt, sự vờn tả tinh tế, mềm mai chi tiết chân tay to lớn, cuồn cuộnkhỏe khoắn, mạnh mẽ của những công nhân tạo nên tinh thần chiến đấu vàhăng say học tập “Lớp học đêm” là hình ảnh những cô cậu công nhân đangchăm chú ngồi học tập với bố cục

tam giác cổ điển vững trãi, gam màu nâu ấm có tính truyền thống của nghệthuật sơn mài tạo nên một không gian sâu lắng Trong tranh là sự diễn tảtương quan ánh sáng và bóng tối theo lối vẽ cổ điển, nhân vật được diễn tảkhối, đậm nhạt theo đúng luật xa gần, viễn cận Màu của vàng, bạc được ông

sử dụng tạo ánh sáng trong tranh Ánh sáng được nhảy nhót theo nhịp điệu lênnhững trang sách, cánh tay, rồi được chìm vào nền, đằm thắm hòa lẫn sắc độcủa tranh tạo nên một vẻ đẹp huyền ảo, lưu giữ phút giây gian khó của cuộcchiến tranh cách mạng Nguyễn Sáng không khai thác chất vàng, son của sơnmài như Nguyễn Gia Trí, ngay cả việc sử dụng chất liệu vỏ trứng trong tranhNguyễn Sáng cũng là màu trắng uyển chuyển, mềm mại mà không khô khan.Qua tác phẩm này ta thấy được khả năng vẽ hình chính xác như con mắt nhìnthấy của ông, bên cạnh việc thể hiện tinh thần dân tộc ở đề tài chiến tranhthành công, ông còn thành công trong việc thể nghiệm chất liệu dân tộc

Ngược lại với bức “Lớp học đêm” thì “Kết nạp Đảng ở Điện Biên

Phủ” cho thấy sự khai thác phong cách dân gian trong tranh “Kết nạp Đảng

ở Điện Biên Phủ” sáng tác năm 1963[H5;tr.61], là một trong những tác phẩm

tiêu biểu, điển hình nhất cho tinh thần nghệ thuật của Nguyễn Sáng

Chiến dịch Điện Biên Phủ không chỉ là thắng lợi lẫy lừng của lịch sửViệt Nam, mà cho cả lịch sử thế giới, mà còn là đề tài lớn của nghệ thuật Đềtài về Điện Biên Phủ từng được nhiều họa sĩ thể hiện ở nhiều chất liệu, góccạnh khác nhau Tuy vậy, chỉ “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” của NguyễnSáng mới cho thấy rõ nét hiện thực chiến tranh và ý chí của cả một dân tộc

Gây chú ý bởi những hình ảnh khốc liệt của chiến tranh.Tác phẩm thểhiện một lẽ kết nạp Đảng trong chiến hào Tám nhân vật chiến sĩ

chiếm hết nền tranh Một người đỡ đồng đột bị thương, một người khác giơtay như tuyên thệ Phần còn lại là vách chiến hào với lá cờ đỏ Các nhân vậtđược phóng to chính diện, cận cảnh Ngôn ngữ hội họa được hiện đại hóabằng cách lược bỏ viễn cận và vờn khối, giản hóa đường nét, tạo hình vữngchãi, góc cạnh Bố cục khỏe khoắn, chặt chẽ, dồn nén hình và không giantrong hòa sắc đậm, đanh bởi chất sơn mài, tất cả tạo cảm giác về sức mạnh bitráng, lòng quả cảm và ý chí chiến đấu của người chiến sĩ Hình tượng ngườichiến sĩ Điện Biên được tác giả khắc họa bằng những đường nét kỷ hả chắckhỏe, hình khối giản lược Màu sắc trong tranh với gam màu nóng chủ yếu chỉgồm đỏ, trắng, vàng và ít màu xanh cây Tất cả được Nguyễn Sáng xử lý, sắpxếp một cách chặt chẽ, hài hòa tạo nên các sắc độ rõ rệt Khác với sự vờn sâucủa bức “Giờ học đêm”, bức “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ được thể hiệnđơn giản với những hình khối rõ nét, nét viền thô khỏe, bố cục đơn giản mangsắc thái dân gian tạo nên bi hùng, chân thực về hiện thực chiến tranh đã đưatác phẩm này trở thành đỉnh cao của nghệ thuật sơn mài Việt Nam.

Họa sĩ Trần Khánh Chương – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam đánh

giá: “Nghệ thuật của Nguyễn Sáng gắn liền với lịch sử cách mạng, lịch sử

nghệ thuật của dân tộc Ông là một trong số những họa sĩ có những tác phẩm sơn dầu, sơn mài đẹp nhất về đề tài chiến tranh cách mạng Việt Nam.”[5] còn

nhà nghiên cứu Quách Phong lý giải “Tôi nghĩ ông vẽ tranh về kháng chiến

như Nghỉ chân, Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ, Trú mưa… không phải với ý nghĩa đem nghệ thuật phục vụ cho kháng chiến, cho cách mạng, cho nhân dân như khái niệm mà người ta thường nói về chức năng của nghệ thuật Nó

là một sản phẩm văn hóa, tinh thần thực sự của cách mạng dân tộc” Những

nhận định trên đã góp phần khẳng định cho vị trí của nghệ thuật sơn mài, đề

tài chiến tranh trong các tác phẩm của Nguyễn Sáng

Tinh thần dân tộc luôn rực cháy trong Nguyễn Sáng, theo Nguyễn Tư

Nghiêm từng nói “Nguyễn Sáng chống ảnh hưởng của Phương Tây và thích

nghệ thuật dân gian Theo tôi chưa hoàn toàn đúng Thành công của Nguyễn Sáng vẫn là ở phần cá nhân anh quyết định Mà nói đến cá nhân thì Nguyễn Sáng là người có cá tính mạnh trong nghệ thuật” [22]

Thật vậy, trong tranh của Nguyễn Sáng luôn đưa những hình tượng điển

hình, chắt lọc và khái quát nhất Tác phẩm “Thanh niên thành đồng”, sáng tác năm 1978 [H6;tr.62] đã thể hiện trọn vẹn được tính cá nhân và dòng nghệ

thuật chiến tranh cách mạng của Nguyễn Sáng Tác phẩm là cảm xúc củaNguyễn Sáng về phong trào đấu tranh của sinh viên Sài Gòn dưới thời Mỹngụy Trong tranh sử dụng lối tạo hình mạnh mẽ, chắc khỏe thông qua lối đậmnhạt tương phản mạnh trên các nhân vật khỏe khoắn trong cả việc sắp đặttuyến bố cục Tuyến nhân vật chính diện là những thanh niên trẻ đứng lên,dám vượt qua ranh giới của sự sống còn để đương đầu với kẻ địch Phía trướccác thanh niên là một vạch ranh giới phân chia bức tranh làm hai, một bênchiếm phần lớn là hình ảnh những nam, nữ thanh niên đang biểu tình chiếnđấu đòi lại tự do độc lập cho dân tộc, bên kia là những tên giặc với súng giáochĩa về phía họ Với bố cục đối lập, Nguyễn Sáng đã cho thấy sự phi lý củacuộc chiến tranh, đồng thời ca ngợi tình yêu đất nước, sức mạnh quật cườngcủa dân tộc ta nói chung, của những thế hệ trẻ nói riêng Nguyễn Sáng đã kếthợp tư thế, cử chỉ cũng như số lượng nhân vật cho hai chiến tuyến để làm rõ

tư tưởng cũng như tạo hình mới lạ mang tính triết lý, cô đọng về hình thể.Qua đó, đề tài chiến tranh được thể hiện thật hùng tráng, tự hào Đó là sự trântrọng của tác giả đối với thế hệ trẻ anh hùng, một biểu hiện tình cảm củaNguyễn Sáng đối với quê hương khi trở lại miền Nam sau ngày thống nhất đấtnước

Cùng với nhiều tác phẩm, Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ, Bộ đội trúmưa… của Nguyễn Sáng đã được lưu giữ tại Bảo tàng mỹ thuật Quốc gia.Đặc biệt, năm 1996, hai tác phẩm đặc sắc của Nguyễn Sáng là Kết nạp Đảng

ở Điện Biên Phủ và Thiếu nữ bên hoa sen [H7; tr.63] đã được ngành Bưuchính Việt Nam chọn và thực hiện thành bộ tem Hội họa Việt Nam

Các nhà phê bình mỹ thuật nói rằng: sau danh hoạ Nguyễn Gia Trí,Nguyễn Sáng và Nguyễn Tư Nghiêm cũng là cây đại thụ của chất liệu sơn màiViệt Nam

“Trong sáng tạo nghệ thuật, Nguyễn Sáng không chịu bó tay, liên tục đitìm cái mới, cái riêng biệt Tranh ông toát ra vẻ đẹp trần trụi mà chân thực,bình dị mà sang trọng, nghiêm khắc mà đôn hậu Nguyễn Sáng như vó ngựabất kham không chịu nổi sân đua, đã muốn phá rào về với thảo nguyên vôthức nguyên sơ của chính mình Trên cái mâm bản ngã đã đầy ứ thức ăn củariêng ông, ông thèm món độc vị cực đoan cuối cùng…”

Nguyễn sáng đã trở thành một trong những họa sĩ lớn nhất của mỹ thuậtcách mạng, đại diện xuất sắc của trường phái hiện thực xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam Tác phẩm của ông cất tiếng hào sảng, thiết tha về số phận bi hùng,kiêu dũng của một dân tộc trong cuộc chiến tranh yêu nước giải phóng dântộc Nghệ thuật của ông mạnh mẽ, khỏe khoắn, bộc trực, hướng tới tính côngdân và trách nhiệm lớn lao của mỗi con người đối với vận mệnh đất nước Với

đề tài chiến tranh trong tranh sơn mài, họa sĩ Nguyễn Sáng đã cho thấy sứcmạnh tiềm tàng của dòng nghệ thuật dân tộc Đó là những hình mảng dẹt,đường nét cổ trên bề mặt tranh, tạo không gian ước lệ mà vẫn bộc lộ được ýchí, tinh thần quật cường của mỗi con người thể hiện trong mỗi tác phẩm củamình

2.2 Đề tài chiến tranh trong tranh sơn dầu của Nguyễn Sáng

* Khái niệm về chất liệu sơn dầu

Sơn dầu là một loại họa phẩm quen thuộc của các họa sĩ châu Âu, đượclàm từ nột khô nghiền kĩ với dầu lanh Tranh sơn dầu có thể được vẽ trênnhiều loại mặt nền như gỗ, vải, giấy, kính, kim loại…, song phổ biến nhất làvải sợi cây bông , cây lanh có độ dai và đàn hồi tốt Loại vải này sợi to, hơithô, mặt vải nổi hạt rõ để khi vẽ các lớp sơn dễ bám chắc trên mặt vải Mặtnền được quét một lớp sơn lót (thường là màu sáng như hồng, trắng kem,vàng đậm ; cá biệt có người thích sơn lót màu đậm như Rembandt) Lớp sơnlót có tác dụng liên kết chặt với các sợi vải để chúng không bị xê dịch, đồngthời cũng làm một màu nền có sắc độ trung tính, dễ hòa hợp với các sắc độcủa toàn bộ tranh Trước khi quét lót, mặt vải được quét một lớp keo để vảikhông hút dầu của sơn vẽ làm xỉn ố màu

Hiện nay các họa sĩ vẫn không ngừng tìm tòi sáng tạo cách thể hiện sơndầu, có người mạnh dạn dùng bàn tay, ngón tay, đầu cán bút… để tạo ra nhiềubút pháp mới Vậy kĩ thuật thể hiện tranh sơn dầu là vô tận Phải dùng đếnnhiều khái niệm để mô tả các cách khai thác khác nhau về kỹ thuật vẽ sơn dầunhư : bôi, trát, chải, xoa… mỗi cách đều cho ra hiệu quả nhất định Đôi chỗngười vẽ không bôi kín hoàn toàn mặt tranh mà để hở để tạo chất Có thể nóitranh sơn dầu được vẽ bằng chất liệu có nhiều đặc tính ưu việt và tận dụngđược phong phú các dụng cụ, từ đó các họa sĩ thực hiện được những ý tưởngsáng tạo phức tạp nhất Mỗi thời đại, mỗi lục địa, mỗi khuynh hướng hoặctrường phái nghệ thuật đều tạo được nhiều tranh sơn dầu tiêu biểu và đónggóp cho kho tàng mỹ thuật của loài người những tác phẩm quý giá

Trong tranh sơn dầu, họa sĩ Nguyễn Sáng đã có những tác phẩm xâydựng công phu, chiến tranh cách mạng là một chủ đề tư tưởng lớn xuyên suốttrong quá trình làm việc của ông, trong đó khái quát một giai đoạn lịch sử hàohùng của dân tộc, nhiều bức tuyệt tác sơn dầu như Chợ Bo đẫm máu, Chiếm