Nhận thức được ý nghĩa quan trọng đó, khi mà việc sử dụng các đoạn phim ngắn để thiết kế bài giảng ở môn sinh học chưa phải là việc làm thường xuyên, tôi đã nghiên cứu, tìm kiếm, sưu tầm[r]
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
I LỜI MỞ ĐẦU:
Từ năm học 2002 - 2003 ngành Giáo dục đã tiến hành đổi mới phương pháp dạy học, sách giáo khoa được biên soạn lại cho phù hợp với tình hình đổi mới Qua 10 năm triển khai thực hiện, cho đến nay toàn ngành đã gặt hái được nhiều thắng lợi, đã đúc rút được nhiều kinh nghiệm, cách làm hay và cũng đã có nhiều điều chỉnh kịp thời cho phù hợp hơn với điều kiện thực tế Ngày nay, cơ sở vật chất phục vụ cho công tác dạy và học cũng đang từng bước được đầu tư quan tâm, đặc biệt cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật thì nhiều ứng dụng của công nghệ thông tin đang được đưa vào phục vụ công tác giảng dạy, nâng cao chất lượng học tập cho học sinh Khoa học kỹ thuật nói chung, môn sinh học nói riêng hàng ngày, hàng giờ đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, lượng thông tin, tri thức của nhân loại ngày càng đa dạng, phong phú và vươn tới đỉnh cao của nó Học sinh không chỉ đơn thuần lĩnh hội kiến thức khoa học thông qua những tiết học trên lớp
mà còn được tiếp cận và nắm bắt qua nhiều kênh thông tin khác nhau như: truyền hình, báo, đài và đặc biệt là qua mạng Internetr Đứng trước thực tế
đó, nếu giáo viên chỉ lên lớp với phấn trắng, bảng đen và chỉ khai thác kênh chữ, kênh hình trong sách giáo khoa thì tiết học dễ trở nên nhàm chán, khô khan, không kích thích được hứng thú học tập của học sinh
Môn sinh học lớp 7 là môn khoa học thực nghiệm nghiên cứu về thế giới động vật, sách giáo khoa đã được in 4 màu với nhiều hình ảnh về hình dạng, cấu tạo, đời sống và tập tính của các đại diện động vật Tuy nhiên đó chỉ là những hình ảnh tĩnh, chỉ thuận lợi trong việc tìm hiểu kiến thức về mặt cấu tạo giải phẫu, điều này đôi khi làm cho học sinh bị giới hạn và thụ động bởi những hình ảnh mang tính chất đại diện, điển hình Để hạn chế được nhược điểm này cũng như tăng thêm hiệu quả và hứng thú học tập cho học sinh trong tiết học sinh học 7, tôi đã sưu tầm, tìm kiếm thêm và sử lí các đoạn phim, các hình ảnh liên quan đến chương trình để đưa vào giảng dạy Việc sử dụng các hình ảnh và đoạn phim ngắn vào giảng dạy bộ môn sinh học lớp 7
có thể được áp dụng vào phần lớn các tiết học trong chương trình Song tôi thấy có hiệu quả nhất là trong các tiết học nghiên cứu về đời sống, cấu tạo ngoài của đại diện các lớp động vật, các tiết thực hành xem băng hình về đời sống và tập tính động vật, các tiết đa dạng sinh học động vật Tôi xin trình
bày một vài kinh nghiệm nhỏ trong “Sử dụng hình ảnh và các đoạn phim ngắn trong giảng dạy Sinh học 7”.
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1 Thực trạng:
a Tình hình chung về việc sử dụng các hình ảnh và đoạn phim ngắn trong dạy học sinh học 7.
Từ năm 2007 - 2008 toàn ngành giáo dục đã phát động phong trào “Ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình đổi mới phương pháp dạy học” và lấy
đó làm chủ đề của năm học
Trang 2Trong năm học 2011-2012 ngay từ đầu năm học Bộ GD&ĐT cũng đã có công văn số 4906 BGDĐT-CNTT ngày 27/07/2011 V/v hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ công nghệ thông tin năm học 2011-2012
Thực hiện công văn của Bộ GD&ĐT, Phòng GD&ĐT huyện Thạch Thành cũng đã có công văn số 359/PGD&ĐT-TKKH ngày 07/10/2011 để hướng dẫn kịp thời các nhà trường về nhiệm vụ ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
Vì vậy, trong những năm qua khả năng ứng dụng và khai thác nguồn tài nguyên công nghệ thông tin ứng dụng vào công tác giảng dạy của giáo viên THCS đã đạt nhiều kết quả khả quan Huyện Thạch Thành là một huyện miền núi, cơ sở vật chất phục vụ cho công tác dạy và học còn nhiều khó khăn, tuy vậy trong một vài năm gần đây việc đưa các bài giảng điện tử vào giảng dạy cũng đã trở nên phổ biến ở nhiều trường THCS Tuy nhiên thông qua dự giờ thăm lớp các đồng nghiệp tôi nhận thấy vẫn còn có một số hạn chế sau:
- Một số trường chưa được trang bị hệ thống máy vi tính, máy projector, chưa được kết nối mạng Internet nên chưa có điều kiện đưa các bài giảng
có ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy Do vậy việc sử dụng các đoạn phim và hình ảnh ngoài sách giáo khoa đưa vào giảng dạy chưa thực hiện được
- Một số trường đã được trang bị đầy đủ các thiết bị kể trên song việc thiết
kế các bài giảng điện tử chỉ mới dừng lại ở việc đưa các hình ảnh có trong sách giáo khoa hoặc một vài hình ảnh tĩnh khác vào giảng dạy
- Nhiều giáo viên sử dụng các bài giảng được tải từ các thư viện bài giảng điện tử trên mạng Internet sau đó chỉnh sửa lại Tôi cũng đã tải về nhiều bài giảng để nghiên cứu và ứng dụng, song những bài giảng đó chỉ có rất ít bài có đưa vào các đoạn phim ngắn nhưng khi tải về thì không chạy được hoặc chất lượng hình ảnh không tốt (Do giáo viên khi đưa bài giảng lên mạng chưa biết cách đóng gói bài giảng, không đưa được các file gốc của các đoạn phim kèm với bài giảng )
Sở dĩ việc thiết kế bài giảng có sử dụng các đoạn phim ngắn chưa được chú ý bởi nguồn tư liệu hạn chế, các đoạn phim nói về đời sống, tập tính và hoạt động của các loài động vật không được Bộ giáo dục cấp, tìm mua trên thị trường không có, hoặc nếu có thì không phù hợp Các đoạn phim sưu tầm được lại quá dài, một số phim thì không chạy được trên phần mềm PowerPoint do giáo viên chưa sử dụng được các phần mềm chuyên dụng để đổi định dạng hoặc cắt đoạn phim theo ý muốn
Ngoài ra khi thiết kế các bài giảng có sử dụng các hình ảnh và đoạn phim ngắn mất rất nhiều thời gian, nhất là công đoạn tìm kiếm và sử lí hình ảnh, đoạn phim Nhiều giáo viên còn lúng túng trong việc kết nối dữ liệu, chèn hình ảnh, truy cập Internet để Download tư liệu, đây cũng là một trong những nguyên nhân làm cho việc đưa các hình ảnh và đoạn phim trong giảng dạy chưa thực sự hiệu quả và phổ biến
b Đối với trường THCS Vân Du.
Trang 3Được sự quan tâm của lãnh đạo Huyện uỷ, UBND huyện và đặc biệt là Phòng GD&ĐT Thạch Thành, từ năm học 2009 - 2010 nhà trường đã được chủ tịch UBND huyện phê duyệt xây dựng nhà trường là một trong hai trung tâm giáo dục chất lượng cao của huyện nhà Cơ sở vật chất nhà trường đang từng bước được đầu tư quan tâm, hiện nay nhà trường đã có 15 bộ máy tính được kết nối mạng Internet, nhà trường đã huy động được nguồn vốn để đầu
tư mua sắm được 2 laptop, 2 máy projector Đặc biệt nhà trường đã được UBND huyện đầu tư phần mềm Trí Việt của công ti TNHH phát triển Hương Việt phục vụ cho việc thiết kế các bài giảng điện tử và quản lí ngân hàng đề thi
Ban giám hiệu nhà trường rất quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, đã chỉ đạo và mở nhiều lớp tập huấn sử dụng phần mềm MS PowerPoin và phần mềm Trí Việt đến 100% cán bộ giáo viên Hầu hết giáo viên trẻ trong nhà trường đã sử dụng thành thạo phần mềm Trí Việt
và PwerPoint trong thiết kế các bài giảng thông thường, tuy vậy các bài giảng đòi hỏi yêu cầu cao về trình độ tin học vẫn chưa thực hiện được
2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên:
Hiện nay Ngành giáo dục đã có nhiều công văn chỉ đạo và khuyến khích giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy với các phần mềm hỗ trợ E-learning, các bài giảng không chỉ đơn thuần sử dụng kênh chữ và kênh hình mà còn đảm bảo được sự đa dạng cách truyền tải thông tin (nghe, nhìn ) Những video clip, thí nghiệm ảo, thí nghiệm mô phỏng, những hình ảnh, âm thanh được đưa đến cho học sinh đúng lúc, mặc dù trong thời gian ngắn nhưng có tác dụng, hiệu quả cao về nhận thức của học sinh
Nhận thức được ý nghĩa quan trọng đó, khi mà việc sử dụng các đoạn phim ngắn để thiết kế bài giảng ở môn sinh học chưa phải là việc làm thường xuyên, tôi đã nghiên cứu, tìm kiếm, sưu tầm và sử lí nhiều hình ảnh, đoạn phim về cấu tạo, đời sống, tập tính của các loài động vật để đưa vào giảng dạy môn sinh học lớp 7 Qua thực tế giảng dạy tại hai lớp 7A và 7B trường THCS Vân Du, tôi thấy việc làm này mang lại hiệu quả khả quan, học sinh sôi nổi, tích cực hơn trong các tiết học có sử dụng hình ảnh và các đoạn phim ngắn Qua các hình ảnh và đoạn phim các em dễ dàng phát hiện ra kiến thức một cách chủ động, ghi nhớ được kiến thức, khả năng khái quát hoá và vận dụng kiến thức tốt và đặc biệt là mở rộng thêm hiểu biết của các em về thế giới phong phú và đa dạng của động vật
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
Việc đưa hình ảnh và đoạn phim ngắn và bài giảng giúp mô phỏng những quá trình sinh học mà tranh ảnh thường không thể diễn tả được bản chất của hiện tượng, đưa những kiến thức vốn trừu tượng trở nên trực quan, sinh động từ đó giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức khoa học Vậy bằng cách nào để việc làm này được áp dụng có hiệu quả, khoa học, sau đây tôi xin đưa ra một số giải pháp cụ thể sau:
Trang 41 Thiết kế bài giảng (Soạn giáo án).
2 Sưu tầm các hình ảnh và đoạn phim liên quan đến bài giảng.
3 Sử lí các hình ảnh và đoạn phim.
4 Thiết kế bài giảng điện tử có sử dụng hình ảnh và đoạn phim, tiến hành thực nghiệm.
II CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN.
1 Thiết kế bài giảng:
Giáo viên tiến hành soạn giáo án lên lớp - lập kế hoạch chi tiết, cụ thể toàn
bộ hoạt động dạy và học trong giờ lên lớp Đặc biệt và chú ý đến việc tìm hiểu trong tiết dạy cần những hình ảnh gì, đoạn phim nào và những hoạt động nào, phần nào cần đưa hình ảnh hoặc đoạn phim để khai thác kiến thức, để củng cố khắc sâu hay để mở rộng, nâng cao kiến thức cho học sinh
Ở nội dung này giáo viên nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng để xây dựng ý tưởng cho bài dạy Yêu cầu phải đưa ra được mục tiêu bài học về kiến thức, kĩ năng, thái độ, xác định được trọng tâm bài học và đưa ra được phương pháp dạy học phù hợp với kiểu bài Lưu ý việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học, giáo dục kỹ năng sống trong giảng dạy Từ đó xây dựng và định hướng các hoạt động học tập của học sinh, xác định hoạt động nào tổ chức theo nhóm, hoạt động nào cá nhân, hoạt động nào trên lớp, hoạt động nào ở nhà Tổ chức các hoạt động kiểm tra đánh giá học sinh theo mục tiêu đã đặt ra
Lưu ý ở nội dung này giáo viên phải xác định được hình ảnh, đoạn phim nào là cần thiết, phù hợp cho bài dạy đó, nhưng cũng không được lạm dụng đưa quá nhiều tư liệu vào bài giảng gây nhiễu đối với học sinh Việc sử dụng hình ảnh hay đoạn phim phải đảm bảo phù hợp với nội dung bài học, giúp thực hiện được mục tiêu của bài học và gây được hứng thú học tập cho học sinh
Nếu việc sử dụng hình ảnh hay đoạn phim nhằm để liên hệ, mở rộng hay nâng cao kiến thức cho học sinh thì cũng nên lựa chọn hình ảnh, đoạn phim điển hình, chứa đựng những thông tin cần thiết, có ích cho việc tiếp thu bài học, đáp ứng được tính ham hiểu biết, thích khám phá thế giới xung quanh của học sinh Tránh việc sử dụng hình ảnh hay đoạn phim tuỳ tiện làm phân tán sự chú ý của học sinh và làm loãng kiến thức
2 Sưu tầm các hình ảnh và đoạn phim liên quan đến bài giảng:
Việc sưu tầm các hình ảnh và đoạn phim phục vụ cho công tác giảng dạy cần được tiến hành trong một quá trình lâu dài Bản thân tôi đã có ý thức tích luỹ và sưu tầm các hình ảnh và đoạn phim liên quan đến bộ môn sinh học nói chung và các hình ảnh, đoạn phim liên quan đến thế giới động vật nói riêng từ nhiều năm nay Sau khi sưu tầm được cần phân loại và lưu giữ ở những thư mục hoặc cặp riêng để tiện cho việc tìm kiếm khi cần sử dụng Có nhiều cách
để sưu tầm hình ảnh và đoạn phim, tôi xin nêu một vài cách làm mà tôi đã tiến hành có hiệu quả:
Trang 5- Sưu tầm hình ảnh từ các trang sách, báo, các tài liệu, atlat, tạp chí sử dụng máy quét ảnh để lưu ảnh ở dạng tập tin điện tử (thông qua các cửa hàng
in ấn, quảng cáo) hoặc dùng máy ảnh điện tử chụp lại Việc làm này mất khá nhiều thời gian, hình ảnh thu được thường không sắc nét, màu sắc không chuẩn như ảnh gốc
- Mua các đĩa VCD về thế giới động vật có bán trên thị trường hoặc liên hệ tại các đài truyền hình Sưu tầm theo cách này cũng gặp nhiều khó khăn vì lượng đĩa VCD có nội dung về thế giới động vật có bán trên thị trường thường rất hiếm, thường chỉ có ở ít các cửa hàng bán đồ dùng dạy học, chất lượng hình ảnh do in sao thủ công nên cũng không đảm bảo Xin từ các đài truyền hình thường khó vì nó liên quan đến bản quyền và vấn đề lưu hành
- Khai thác nguồn tài nguyên từ mạng Internet Có thể nói đây là kho tư liệu khổng lồ mà nếu biết cách khai thác nó thì rất hiệu quả, do vậy tôi ưu tiên chọn cách khai thác theo hướng này Tôi xin nêu một vài thủ thuật khi tải hình ảnh và đoạn phim trên mạng Internet:
+ Tải hình ảnh: Vào trang Google.com.vn gõ vào thanh công cụ tìm kiếm từ khoá (tên động vật, quá trình sinh học ) cần tìm Chọn chức năng tìm kiếm hình ảnh sau đó bấm enter ta đã có một loạt trang Websile hiển thị hình ảnh
có liên quan, khi đó ta dễ dàng chọn được hình ảnh cần tìm Hoặc vào trang Google.com gõ vào thanh công cụ tìm kiếm từ khoá là tên khoa học của động vật cần tìm ta cũng có thể tìm kiếm được hình ảnh cần tìm từ các trang Websile nước ngoài
+ Tải video: Vào trang http://video.google.com gõ vào thanh công cụ tìm kiếm từ khoá (tên động vật cần tìm) chúng ta sẽ thấy có rất nhiều trang Websile hiện ra Sau khi mở trang Websile ta sẽ xem được các đoạn phim và tìm được các đoạn phim mong muốn Nhưng phần lớn các phim này chỉ cho phép xem chứ không cho tải về máy, để tải được các đoạn phim từ các trang YouTube hoặc các trang mạng chia sẻ video trực tuyến toàn cầu khác có nhiều cách khác nhau Cách tôi vẫn tiến hành là sử dụng phần mềm Internet Download Manager (hay gọi tắt là phần mềm IDM) Phần mềm này có thể tải miễn phí dùng thử 30 ngày từ mạng Internet hoặc đặt mua bản quyền, cách cài đặt cũng được hướng dẫn rất cụ thể trên mạng Sau khi máy tính đã cài đặt được phần mềm này thì khi vào mạng internet xem phim phần mềm sẽ tự động tìm đường dẫn của trang websile và chỉ cần bấm chuột vào biểu tượng
có chữ Download this video thì nó sẽ tải đoạn phim đó về máy tính (Tôi đã coppi phần mềm này vào đĩa CD để các đồng nghiệp cùng tham khảo)
Trong quá trình tìm tòi khai thác thông tin và dữ liệu trên mạng Internet, tôi phát hiện được một trang websile của nước ngoài có một kho rất nhiều các đoạn phim ngắn về thế giới động vật Điều đặc biệt và rất quý là kho tư liệu này có các đoạn phim quay được hầu hết những hoạt động, đời sống và tập tính của rất nhiều động vật thuộc các lớp động vật được học trong chương trình sinh học lớp 7 Mỗi đoạn phim lại có thời lượng ngắn chỉ từ 30 giây đến 4 - 5 phút, chất lượng hình ảnh theo chuẩn HD nên sắc nét rất phù
Trang 6hợp cho việc đưa vào các bài giảng Các đoạn phim trong trang websile này
có thể cho tải miễn phí và không cần phải cài đặt bất cứ phần mềm hỗ trợ download nào khác Tôi xin được nêu địa chỉ và cách tải thông tin của trang websile này để các đồng nghiệp cùng tham khảo - địa chỉ trang websile: www arkive.org Để tải được hình ảnh hoặc các đoạn phim từ trang websile này, chúng ta vào trang tìm kiếm Google.com.vn gõ vào thanh công cụ tìm kiếm từ khoá: (Video arkive + tên khoa học của loài động vật, họ động vật hoặc bộ động vật) cần tìm kiếm, bấm Enter Khi đó một loạt hình ảnh và các đoạn phim về đời sống và tập tính của động vật cần tìm hiện ra, chúng ta có thể xem trước để lựa chọn được các hình ảnh hoặc đoạn video cần tìm và tải
về máy Ví dụ muốn có những đoạn phim về Bộ Dơi ta có thể gõ vào thanh công cụ tìm kiếm của trang Google.com.vn cụm từ: Video arkive Chiroptera (Nếu muốn có đoạn phim về loài động vật cụ thể nào thì gõ tên khoa học cụ thể của loài đó, ví dụ muốn có đoạn phim về tập tính và đời sống của kanguru
ta gõ từ khoá: Video Arkive kanguru)
3 Sử lí các hình ảnh và đoạn phim.
- Sử lí hình ảnh: Sau khi đã tìm được các hình ảnh mong muốn, để có những hình ảnh đẹp mắt, rõ nét giáo viên có thể dùng phần mềm Photoshop hoặc phần mềm Paint để cắt dán hình Nhưng để thuận tiện hơn và mất ít thời gian hơn tôi dùng chức năng của Crop trên thanh công cụ piture để cắt dán viền ngoài các hình ảnh, cách này đơn giản mà vẫn được những hình ảnh sắc nét
Cách tiến hành: Trong chương trình Microsoft Ofice PowerPoint -Khởi động chương trình MS PowerPoint Chèn hình cần sử lí vào các slide trống Bấm chuột phải vào hình ảnh, chọn Show Piture Toolbar Chọn chức năng Crop (Biểu tượng ) Dùng chuột dịch chuyển các điểm nút trên ảnh vào bên trong ảnh để cắt những phần không cần thiết Sau khi sử lí ta có được hình ảnh như mong muốn
- Sử lí các đoạn phim: Sau khi tải được các đoạn phim về máy, có nhiều phim không xem được vì chương trình xem video phổ biến được cài đặt kèm windows trong máy tính hiện nay không hỗ trợ để đọc định dạng của đoạn phim đó (các phim tải về từ Internet chủ yếu có định dạng FLV, với định dạng này phần mềm MS PowerPoint không hỗ trợ chạy trên nền của nó) Cũng có những đoạn phim tải về máy lại quá dài, chứa nhiều nội dung về nhiều loài động vật khác mà thời gian của một tiết học không cho phép sử dụng đoạn phim đó Do vậy tôi dùng hai phần mềm chuyên dụng để đổi đuôi và cắt đoạn video đã sưu tầm được (Tôi đã copi hai phần mềm này vào đĩa CD để các đồng nghiệp cùng tham khảo)
+ Sử dụng phần mềm đổi định dạng phim E.M Total Video Converter Phần mềm này có thể tải miễn phí từ mạng Internet, cách cài đặt cũng được hướng dẫn trên nhiều trang mạng Sau khi cài đặt phần mềm, chạy chương trình, chọn New task, chọn Import file, chọn file cần chuyển và bấm open Chọn định dạng sẽ chuyển thành (có thể là các đuôi avi, mpeg, mov, mpg, wmv đều được phần mềm PowerPoint hỗ trợ chạy trên nền của nó nhưng nên chọn
Trang 7dạng wmv) Tại mục Output đánh địa chỉ lưu tập tin sau khi đổi định dạng, cuối cùng chọn Convert Now để bắt đầu quá trình chuyển đổi
+ Sử dụng phần mềm Ultra Video Splitter v 4.1 để cắt video sưu tầm được thành các đoạn video ngắn Mục đích của việc làm này là tạo ra các đoạn phim chỉ chứa đựng những thông tin cần thiết, có dung lượng ngắn, nội dung
cô đọng, điển hình Sau khi cài đặt và khởi động chương trình Ultra Video Spliter v 4.1 sẽ hiện cửa sổ giao diện của chương trình, chọn open (Biểu tượng dấu cộng “+”) và chọn file (Video) cần cắt Chọn điểm bắt đầu cắt bằng cách chuyển thanh bar đến vị trí bắt đầu và bấm vào biểu tượng “<” , để chọn điểm kết thúc ta di chuyển thanh bar đến vị trí kết thúc và bấm vào biểu tượng
“>” hoặc cũng có thể chọn điểm bắt đầu bằng cách gõ trực tiếp thời gian vào mục Start time và chọn điểm kết thúc bằng cách gõ thời gian vào mục End time Tại mục OutPut Folder chọn địa chỉ nơi lưu video sau khi cắt, tại mục OutPut Format chọn định dạng đoạn phim sau khi cắt, cuối cùng chọn Split để cắt đoạn phim từ điểm bắt đầu đến điểm kết thúc
Như tôi đã giới thiệu ở phần trên, nếu chúng ta sử dụng các đoạn phim
từ trang websile www arkive org thì không cần phải sử dụng các phần mềm
để đổi đuôi hay cắt video Vì các đoạn phim tải về từ trang websile này rất phong phú, thường có dung lượng ngắn chỉ từ 30 giây đến 2 hoặc 3 phút và được định dạng “wmv” nên có thể sử dụng trực tiếp chúng mà không cần phải qua sử lí Chỉ những đoạn phim nào được sưu tầm từ nguồn khác mới cần được sử lí theo các công đoạn như trên
4 Thiết kế bài giảng điện tử có sử dụng các hình ảnh và đoạn phim.
Để tạo sự hứng thú cho học sinh trong tiết học môn sinh học, chất lượng giảng dạy đạt kết quả cao, học sinh hiểu bài ngay tại lớp, tôi đã cung cấp thêm cho các em những hình ảnh sinh động, những đoạn phim về các quá trình chuyển biến thay đổi của hiện tượng, sự vật diễn ra trong và ngoài cơ thể sinh vật thông qua phần mềm MS PowrPoint
Sau khi đã sử lí và có được những hình ảnh, đoạn phim cần thiết, tôi tiến hành thiết kế bài dạy trên MS PowerPoint dựa trên giáo án đã soạn Sau khi soạn xong, chạy thử từng phần và toàn bộ các sile để kiểm tra và điều chỉnh sai sót về kỹ thuật trên máy vitính, cuối cùng đóng gói bài giảng, copy vào USB để chạy thử trên máy khác
Sau khi nghiên cứu toàn bộ nội dung chương trình, tôi thấy trong chương trình sinh học lớp 7 phần lớn các bài giảng đều có thể đưa thêm các hình ảnh
và đoạn phim ngắn vào tiết học một cách hiệu quả
Sau đây tôi xin trình bày một tiết dạy - học có sử dụng các hình ảnh và
đoạn phim ngắn: Bài 48 (Tiết 50) sinh học 7: Đa dạng của lớp Thú Bộ Thú Huyệt, Bộ Thú túi (Các đồng nghiệp có thể tham khảo bài giảng điện tử gửi
kèm theo đĩa CD)
Trang 8ĐA DẠNG CỦA LỚP THÚ
BỘ THÚ HUYỆT - BỘ THÚ TÚI
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- HS nêu được sự đa dạng của lớp thú thể hiện ở số loài, số bộ, môi trường sống và tập tính của chúng
- Giải thích được sự thích nghi về hình thái cấu tạo của thú mỏ vịt và kanguru với những điều kiện sống khác nhau
- Trình bày được tập tính sinh sản đặc biệt của thú mỏ vịtt và kangru
- Giải thích được vì sao thú mỏ vịt và kanguru được xếp vào thú bậc thấp
2 Kĩ năng:
- Quan sát tranh hình, xem các đoạn video và nêu được đặc điểm về hình thái, cấu tạo, tập tính của thú mỏ vịt và kanguru thích nghi với đời sống của chúng
- Phân tích, so sánh đặc điểm hình thái cấu tạo, tập tính của thú mỏ vịt và kanguru để giải thích được vì sao chúng được xếp vào Thú bậc thấp
- Hoạt động độc lập và hoạt động nhóm thành công để hoàn thiện phiếu học tập
* Một số kỹ năng sống được giáo dục: Kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác
3 Thái độ:
- Có ý thức và đề suất được phương án bảo vệ động vật và yêu thích môn học
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Tranh hình về hình thái cấu tạo và tập tính của một số đại điện thuộc Bộ Thú huyệt và Bộ Thú túi
- Các đoạn phim về đời sống và tập tính của thú mỏ vịt, thú lông nhím, kanguru
- Phiếu học tập và bài tập trắc nghiệm củng cố
- Chuẩn bị soạn bài giảng điện tử, máy tính, máy chiếu
2 Chẩn bị của học sinh:
- Xem trước bài mới: “Đa dạng của lớp thú - Bộ thú huyệt, bộ thú túi”
- Sưu tầm tranh ảnh về thú mỏ vịt và kanguru
- Tìm hiểu trước thông tin về đời sống và tập tính của Thú mỏ vịt và Kanguru trên mạng Internet
III Phương pháp:
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp giảng giải
- Phương pháp hoạt động nhóm
IV Tiến trình dạy học:
Trang 91 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
* Câu hỏi: Nêu đặc điểm cấu tạo của các hệ cơ quan: tuần hoàn, hô hấp, bài
tiết, tiêu hoá của thỏ?
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài: Giáo viên yêu cầu học sinh kể tên một số loài thú trong
tự nhiên và thú nuôi mà em biết Có rất nhiều các loài thú khác nhau sống khắp nơi trên Trái đất tạo nên sự đa dạng
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
* Hoạt động 1: Tìm hiểu sự đa dạng của Lớp
Thú.
- Giáo viên chiếu một số hình ảnh đại diện của Lớp
thú, yêu cầu học sinh quan sát và rút ra nhận xét về
sự đa dạng của Lớp Thú:
? Bằng hiểu biết của mình và qua quan sát hình,
em có nhận xét gì về số loài, số lượng cá thể và
môi trường sống của Lớp Thú ?
? Sự đa dạng về thành phần loài của Lớp Thú thể
hiện như thế nào ?
- Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát sơ đồ một số
bộ thú quan trọng trong SGK và trả lời câu hỏi:
? Người ta phân chia Lớp Thú như thế nào ?
- Sau khi học sinh trả lời, giáo viên chiếu sơ đồ
phân chia một số bộ thú quan trọng trên màn chiếu
Yêu cầu học sinh quan sát nhắc lại cách phân chia
một số bộ thú quan trọng và trả lời câu hỏi:
? Người ta phân chia Lớp Thú dựa trên đặc điểm
nào ?
- Giáo viên giới thiệu thêm về cơ sở phân chia Lớp
Thú (Bộ răng: Thú Gặm nhấm, Thú ăn thịt; Chi:
Bộ Guốc chẵn, Bộ Guốc lẻ )
- Giáo viên chuyển tiếp: Sau đây chúng ta sẽ
nghiên cứu về Bộ Thú huyệt và Bộ Thú túi
I Sự đa dạng của lớp Thú.
- Lớp Thú có số lượng loài lớn (4600 loài), chia làm 26 bộ ,sống ở khắp mọi nơi trên Trái đất
- Sự phân chia lớp Thú dựa trên đặc điểm: sinh sản, bộ răng, chi
* Hoạt động 2: Tìm hiểu về Bộ Thú huyệt.
- Giáo viên giới thiệu đại diện của Bộ Thú huyệt là
Thú mỏ vịt
- Yêu cầu học sinh đọc thông tin SGK/156 về Bộ
Thú huyệt
- Học sinh quan sát tranh hình sách giáo khoa, đọc
thông tin và ghi nhớ kiến thức
- Giáo viên nêu yêu cầu và chiếu đoạn phim về đời
sống và tập tính đào hang, công rác làm tổ của Thú
II Bộ Thú huyệt
* Đại diện: Thú mỏ vịt.
1 Đặc điểm:
Trang 10mỏ vịt: Quan sát đoạn phim sau và cho biết Thú
mỏ vịt sống ở đâu ? Qua đoạn phim chúng ta biết
được tập tính gì của chúng ?
- Học sinh trả lời Thú mỏ vịt sống vừa ở nước, vừa
ở cạn ven các dòng suối ở Châu Đại dương
- Giáo viên chiếu hình ảnh đặc điểm cấu tạo ngoài
của Thú mỏ vịt, yêu cầu học sinh quan sát và trả
lời câu hỏi:
? Nêu đặc điểm cấu tạo ngoài của Thú mỏ vịt thích
nghi với đời sống bơi lội và kiếm ăn trong nước ?
- Giáo viên phát phiếu học tập, yêu cầu học sinh
thảo luận theo nhóm bàn để hoàn thành phiếu trong
thời gian 2 phút
- Giáo viên chiếu phiếu học tập
- Gọi đại diện 3 nhóm, mỗi nhóm trả lời 1 câu hỏi
trong phiếu học tập, các nhóm khác nhận xét, bổ
sung
- Giáo viên chốt lại và chiếu đáp án đúng
? Nêu đặc điểm sinh sản của Thú mỏ vịt?
- Học sinh trả lời câu hỏi, thảo luận toàn lớp và
giáo viên chốt đáp án
- Giáo viên giới thiệu Thú mỏ vịt là nhánh thú cổ
nhất trong Lớp Thú xuất hiện cách nay khoảng 160
triệu năm Chi sau của thú mỏ vịt có cựa như cựa
gà nhưng rỗng, có tuyến độc phía trong đùi
- Giáo viên đặt câu hỏi: Qua tìm hiểu trước về Bộ
Thú huyệt, ngoài thú mỏ vịt, em còn biết loài thú
nào đẻ trứng nữa ?
- Học sinh có thể trả lời được hoặc không trả lời
được Giáo viên giới thiệu ngoài thú mỏ vịt thì còn
thú lông nhím là 1 trong 2 loài thú đẻ trứng còn tồn
tại đến ngày nay
- Giáo viên chiếu đoạn phim về tập tính kiếm mồi
và sinh sản của Thú lông nhím và yêu cầu học sinh
quan sát
- GV giới thiệu chuyển tiếp: Một động vật đại diện
cho đất nước Oxtraylia đó là Kanguru
- Bộ lông mao rậm, mịn, không thấm nước Chân
có màng bơi
2 Sinh sản:
- Đẻ trứng, nuôi con bằng sữa, không có núm
vú, thú con liếm sữa do thú mẹ tiết ra
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về Bộ Thú túi
- Giáo viên giới thiệu đại diện của Bộ Thú túi là
Kanguru
- Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát tranh hình và
III Bộ Thú túi.
* Đại diện: Kanguru.