TÂM LÝ VÀ CÁCH THỨC GIAO TIẾP VỚI BỆNH NHÂN (QUẢN LÝ VÀ KINH TẾ DƯỢC SLIDE)

Trắc nghiệm, bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược và các ngành khác hay nhất có tại “tài liệu ngành Y dược hay nhất”; https://123doc.net/users/home/user_home.php?use_id=7046916. Slide bài giảng quản lý và kinh tế dược ppt dành cho sinh viên chuyên ngành Y dược và các ngành khác. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết các môn, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn quản lý và kinh tế dược bậc cao đẳng đại học chuyên ngành Y dược và các ngành khác

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

Bộ môn Quản lý & Kinh tế Dược

TÂM LÝ VÀ CÁCH THỨC

GIAO TIẾP VỚI BỆNH NHÂN

Trang 2

BM QUẢN LÝ & KINH TẾ DƯỢC

• Tâm lý người bệnh và môi trường

II Giao tiếp giữa thầy thuốc và người bệnh

• Các yếu tố ảnh hưởng

• Một số quy tắc giao tiếp cơ bản

• Những điều cần lưu ý trong một số tình huống giao tiếp cụ thể

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Trang 3

• Tâm lý học bệnh nhân nghiên cứu tâm lý bệnh nhân

trong hai mối quan hệ trên

Trang 4

Trang 5

BM QUẢN LÝ & KINH TÊ DƯỢC

1 Cấu trúc căn nguyên tâm lý của bệnh

Trang 6

1 Cấu trúc căn nguyên tâm lý của bệnh…

 Mô tả một cách khái quát các quy luật, cơ chế cơ bản vận hành mối quan hệ giữa tâm lý người bệnh với bệnh tật, và giữa tâm lý người bệnh với môi trường

 Phần cơ bản nhất: nhân cách người bệnh

 Do ảnh hưởng của bệnh tật mà nhân cách người bệnh có thể

Trang 7

BM QUẢN LÝ & KINH TÊ DƯỢC

Trang 8

 Yếu tố được coi là trung tâm trong cấu trúc căn nguyên tâm lý

của bệnh là cảm xúc

 Bệnh tật và cảm xúc thường xuyên tác động lên nhau, có thể gây

ra biến đổi sâu sắc trong nhân cách của người bệnh

 Hình ảnh lâm sàng bên trong của bệnh là sự nhận thức, thái

độ của người bệnh đối với bệnh tật

 Những yếu tố tự nhiên xã hội của môi trường bên ngoài tác động lên cảm xúc và nhận thức của người bệnh

 Những quyết định, kế hoạch, dự kiến của người bệnh và những biểu hiện bên ngoài của tâm trạng, nhân cách tác động lên hành

vi, thái độ tác phong của người bệnh

Trang 9

BM QUẢN LÝ & KINH T

Ế DƯỢC

Trang 10

• Mối quan hệ bên trong giữa tâm lý người bệnh và bệnh tật: Tâm lý học bệnh sinh/ tâm lý học bệnh tật

• Mối quan hệ tương hỗ bên ngoài giữa người bệnh

và môi trường xung quanh: tâm lý học môi trường người bệnh

Trang 11

2 Tâm lý người bệnh và bệnh tật

Tâm lý người bệnh ß à bệnh tật

• Sự biến đổi tâm lý chịu sự tác động của bệnh tật:

– Bệnh tật có thể làm thay đổi tâm lý người bệnh theo

hướng tiêu cực: từ điềm tĩnh, tự chủ, khiêm tốn thành

cáu kỉnh, khó tính, nóng nẩy…

– Cũng có khi bệnh tật làm thay đổi tâm lý người bệnh theo

hướng tích cực: làm cho họ yêu thương, quan tâm đến

người khác hơn…

Trang 12

2 Tâm lý người bệnh và bệnh tật…

• Ngược lại, bệnh tật chịu ảnh hưởng nhất định của tâm lý

người bệnh

• Tâm lý người bệnh ảnh hưởng đến bệnh tật ở mức nào

tuỳ thuộc vào đời sống tâm lý vốn có của người bệnh:

– Có người cho bệnh tật là điều bất hạnh không thể tránh được, cam chịu, mặc cho bệnh tật hoành hành

– Có người kiên quyết đấu tranh, khắc phục bệnh tật

– Có người không sợ bệnh tật, không quan tâm đến bệnh tật

Trang 13

• Thái độ đối với bệnh tật và đời sống tâm lý của

người bệnh: ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng

huy động sinh lực của người bệnh trong phòng và chữa bệnh cũng như khắc phục hậu quả của bệnh tật

• Diễn biến bệnh tật và biến đổi tâm lý của người bệnh

tác động qua lại lẫn nhau

Trang 14

BM QUẢN LÝ & KINH T

Ế DƯỢC

Trang 15

Hoạt động nhận thức và bệnh tật

- Bệnh tật có thể ảnh hưởng đến hoạt động nhận thức, trí tuệ của người bệnh:

- Mất sự tập trung, chú ý

- Giảm trí nhớ và tưởng tượng

- Giảm khả năng sáng tạo

- Các chức năng nhận thức cao cấp như tổng hợp, phân tích bị suy yếu…

Trang 16

Hình ảnh lâm sàng bên trong của bệnh

Trang 17

• Hay còn gọi là hình ảnh lâm sàng chủ quan

• Là sự nhận thức, thái độ, cảm xúc của người bệnh

về bệnh tât

• Một mặt được hình thành trên cơ sở những cảm giác

chung của cơ thể và cảm giác từ ổ bệnh: phần cảm giác

bệnh

• Mặt khác được hình thành từ quan niệm, ý nghĩ và thái

độ của người bệnh về bệnh tật: phần trí tuệ

Trang 18

• Nếu phần trí tuệ trong hình ảnh lâm sàng bên trong của

bệnh chiếm ưu thế:

– Người bệnh sẽ kể cho thầy thuốc về tiền sử và những dấu hiệu của bệnh theo sự suy nghĩ của mình (thường là thiếu cơ sở khoa học và không căn cứ vào thực chất những biểu hiện của bệnh)

– sẽ gây khó khăn cho việc chẩn đoán và điều trị

sàng bên trong của bệnh

được những suy nghĩ lo lắng của người bệnh

thích hợp

Trang 19

Ý thức và bệnh tật

• Hình ảnh lâm sàng bên trong của bệnh có thể không được xây dựng rõ ràng hoặc không xuất hiện đầy đủ trong ý thức của người bệnh:

– Người bệnh tâm thần, mất trí– Người mắc bệnh thực thể nhưng biến đổi chức năng cơ thể và cảm giác về bệnh chưa rõ ràng

Trang 20

Trạng thái tâm lý của người bênh

• Biến đổi tâm lý:

– Đây là trạng thái nhẹ nhất có thể gặp ở bất kỳ người bệnh nào

– Những biến đổi tâm lý trong giới hạn bình thường: khó

chịu, lo lắng, giảm nhiệt tình

• Loạn thần kinh chức năng:

– Có sự rối loạn hoạt động thần kinh: suy nhược, ám ảnh, lo âu…– Chưa bị rối loạn ý thức, người bệnh vẫn còn thái độ phê phán với bệnh tật và sức khoẻ của mình

• Loạn tâm thần:

– Người bệnh không còn khả năng phản ánh thế giới xung quanh– Hành vi bị rối loạn, mất khả năng phê phán đối với bệnh tật

Trang 21

Trạng thái tâm lý của người bênh

• Trong thực tế khó xác định ranh giới giữa các trạng thái

tâm lý của người bệnh

• Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến trạng thái tâm lý của

người bệnh:

– Đặc điểm các giai đoạn phát triển của bệnh

– Đặc điểm nhân cách của bệnh nhân

– Các yếu tố môi trường…

Trang 22

Cảm xúc của người bệnh

Trang 23

• Cảm xúc của người bệnh và tình trạng bệnh tật thường quan

hệ với nhau theo ba hướng sau:

– phù hợp về dấu và cường độ:

• cảm xúc âm tính, ở mức độ trung bình

• Có tác dụng bảo vệ người bệnh và điều trị bệnh tật

– Không phù hợp về dấu và cường độ:

• Người bệnh không đánh giá đúng mức độ và diễn biến bệnh tật của mình mà tỏ ra vui tươi, nông nổi, thiếu can đảm

– Phù hợp về dấu, không phù hợp về cường độ:

• Cảm xúc âm tính quá mức: buồn rầu, sợ hãi,thất vọng, hoảng hốt…

Trang 24

• Hai loại cảm xúc sau cần đến những liệu pháp tâm lý và sự tổ chức thực hiện các quy định về đạo đức y học của người thầy thuốc

• Những cảm xúc âm tính quá mức thường dẫn đến chấn thương tâm lý

• Người thầy thuốc phải quan tâm đến việc nâng cao sức khoẻ tâm

lý nói chung và bồi dưỡng sức khoẻ tích cực cho người bệnh, giúp nâng cao hiệu suất điều trị

Trang 25

Nhân cách của người bệnh

Trang 26

Trang 27

Khí chất của người bệnh:

– Ngược lại những biến đổi khí chất sẽ ảnh hưởng đến các phản xạ thần kinh, lưu thông khí huyết qua đó ảnh hưởng đến quá trình bệnh tật

Ví dụ:

– Người có khí chất không cân bằng, không linh hoạt: dễ bị tổn

thương do tác động của bệnh; dễ bị các bệnh nặng, kéo dài; hay gặp khó khăn trong điều trị; bệnh dễ phát triển theo chiều hướng ngày càng xấu đi

– Người có khí chất linh hoạt, cân bằng, mạnh mẽ: có

Trang 28

• Xu hướng nhân cách:

– Bao gồm những quan điểm, niềm tin, khát vọng, khuynh hướng,

thế giới quan, sự say mê, hứng thú… của người bệnh

– Hình thành động cơ hoạt động của người bệnh

– Bệnh tật có thể làm thay đổi quan điểm sống, cách xem xét thế giới xung quanh của người bệnh

– Mặt khác sự suy sụp niềm tin, khát vọng có thể làm cho bệnh tật nặng thêm

– Ngược lại niềm hy vọng khỏi bệnh sẽ tạo sức mạnh tinh thần, vật chất giúp người bệnh vượt qua giai đoạn khó khăn của bệnh tật

– Người thầy thuốc phải biết gieo niềm hy vọng thực sự có lợi cho

người bệnh

Trang 29

Năng lực hoạt động:

– Bao gồm cả tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, bản năng và kinh nghiệm của người bệnh

– Bênh tật làm giảm năng lực hoạt động của người bệnh

– Đồng thời sự thay đổi về năng lực, vốn sống kinh nghiệm, kiến thức tạo khó khăn trong việc phòng chữa bệnh

Trang 30

• Tính cách ß à bệnh tật:

– Là hệ thống thái độ bền vững, điển hình của người bệnh đối với môi trường tự nhiên, xã hội và đối với bản thân

– Được biểu hiện trong hành vi, cử chỉ, cách nói năng

– Bệnh tật có thể làm thay đổi tính cách vốn có của người bệnh– Trái lại những nét tính cách bị biến đổi, những thái độ hành vi không bình thường sẽ tác động xấu lên bệnh tật của người bệnh

Trang 31

Một số nét tính cách đặc biệt của người bệnh

Nét tính cách hysteria:

– có xúc cảm mạnh, ấn tượng sâu sắc, mơ mộng, ích kỷ

– thích được chiều chuộng, cư xử thất thường, dễ bực bội, sầu muộn, uỷ mị, dễ bị ám thị…

– thường khuyếch trương bệnh tật của mình, đòi hỏi mọi người quan tâm

– song dễ dàng nghe theo những hướng dẫn điều trị của thầy thuốc

2 Tâm lý người bệnh và bệnh tật

Trang 32

Nét tính cách nghi ngờ lo sợ:

– Thường hay lý sự, thiếu kiên quyết, dễ có những ý nghĩ ám ảnh

– Phần trí tuệ trong hình ảnh lâm sàng bên trong của bệnh tăng cao

– Thầy thuốc cần hết sức chú ý trong chẩn đoán bệnh cho

những người này – Những lời nói, động tác, thông báo kết quả…thiếu thận trọng sẽ dễ làm cho bệnh tình của người bệnh nặng thêm

Trang 33

Nét tính cách suy nhược:

- Thường nhút nhát, yếu đuối, bị động

- Xúc cảm không ổn định, đa sầu đa cảm, khó tự chủ, dễ nản chí

- Nhưng lại có óc quan sát tinh tế, có lòng hào hiệp…

- Bệnh tật với những người này là một gánh nặng

- Họ rất nhạy cảm với đau đớn, lo sợ bệnh tật, đánh giá bi quan về kết thúc của bệnh

- Cần nhận được sự quan tâm giúp đỡ nhiều hơn của thầy thuốc và

những người xung quanh

Trang 34

Một số kiểu nhân cách

Theo Pavlov:

– Nhân cách kiểu trí tuệ: hoạt động lý trí cao, có tư duy trừu tượng,

logic, chủ động được cảm xúc…thường ít bị những tác động của bệnh tật

– Nhân cách kiểu nghệ sĩ: tri giác sinh động, tư duy nặng về

hình tượng, nhạy cảm…dễ bị tổn thương tâm lý khi mắc bệnh, nhất là những bệnh xảy ra đột ngột, cấp tính

Theo Jung:

– Nhân cách hướng nội: trầm lặng, điềm tĩnh, kín đáo, khó hiểu…

– Nhân cách hướng ngoại: hồn nhiên, cởi mở, bộc trực, dễ tiếp xúc Các

thầy thuốc khó khai thác tiền sử, bệnh sử để chẩn đoán, điều trị ở người có nhân cách hướng nội hơn là hướng ngoại

Trang 35

Phản ứng nhân cách lên bệnh tật

• Phản ứng phủ nhận bệnh tật:

– Hay gặp trong các bệnh nặng, ác tính, tăng kích thích não, và trong một

số bệnh tâm thần – Người bệnh không thấy hết mức độ nặng, nhẹ của bệnh; không chịu

được những tác động xấu của bệnh đến xung quanh

– Người bệnh dễ từ chối sự điều trị chính thống – Người thầy thuốc phải khéo léo tìm từ trong ham muốn của

bệnh nhân những cách điều trị thích hợp, tiến hành liệu pháp tâm

lý trò chuyện – Không nên giải thích cặn kẽ những điều gây ảnh hưởng xấu đến bệnh tật

Trang 36

Trang 37

Tâm lý và một số yếu tố chung của người bệnh

• Mối quan hệ giữa bệnh tật và tâm lý còn chịu ảnh hưởng của một

số yếu tố như giới tính, tuổi tác, trình độ học vấn, dân tộc, tôn giáo…

• Yếu tố đau: có nhiều bằng chứng chứng minh khả năng dùng tâm

lý để khắc phục cơn đau

Trang 38

Tâm lý người bệnh và các giai đoạn phát triển bệnh

• Giai đoạn đầu của bệnh:

– Nếu bệnh khởi phát đột ngột sẽ kéo theo những biến đổi dữ dội các hoạt động tâm lý

• Giai đoạn toàn phát:

– Xuất hiện khả năng thích nghi – Diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt giữa hy vọng và thất vọng…

• Giai đoạn cuối:

– Nếu bệnh tiến triển tốt thị cảm xúc dương tính của người bệnh tăng cao: vui tươi, phấn chấn, tri giác nhạy bén

– Nếu bệnh tiến triển xấu: cường độ cảm xúc âm tính tăng, suy sụp

có thể xuất hiện trạng thái bất mãn, thất vọng…

– Khi bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính hoặc người bệnh bị tàn phế, khuyết tật…: cơ chế thích nghi, vai trò bù trừ của các căn nguyên tâm lý có một ý nghĩa to lớn

Trang 39

3 Tâm lý người bệnh và các bệnh thực thể

• Bệnh cụ thể và các đặc điểm của bệnh có thể ảnh hưởng đến tâm lý người bệnh

• Ví dụ:

– Người bệnh cao huyết áp thường trong trạng thái u ám, dễ bị

kích thích, dễ mặc cảm và thờ ơ với xung quanh

– Người bệnh đái tháo đường: 50% số người bệnh bị biến đổi

về tâm lý theo chiều hướng tăng xúc cảm, nhiều lời, hay kể về cái cũ, dễ cáu gắt và thực hiện những hành vi không tính toán

– Người bệnh viêm dạ dày mạn tính thường hay thờ ơ, lạnh

nhạt vô cảm, có khi trầm cảm, sợ hãi

– Người bệnh ung thư: nhiều người có trạng thái suy nhược,

tăng ám thị, tỏ ra thất vọng, tiêu cực

Trang 40

4 Tâm lý người bệnh và môi trường

• Tâm lý người bệnh và các yếu tố môi trường tự nhiên:

– Tâm lý người bệnh và màu sắc– Tâm lý người bệnh và âm thanh– Một số yếu tố khác

• Tâm lý người bệnh và các yếu tố môi trường

xã hội

• Sự thích nghi của người bệnh với môi trường

Trang 41

Tâm lý người bệnh và màu sắc

• Từ thời Hyppocrates, người ta đã biết màu sắc có tác động đến tâm lý người bệnh và dùng màu sắc để chữa bệnh

• Màu sắc tác động lên tâm lý người bệnh theo hai cách:

– Trực tiếp: màu nhạt tạo cảm giác lạnh mát, màu xẫm tạo cảm giác nóng, ấm

– Gián tiếp (thông qua liên tưởng):

• màu vàng da cam làm con người liên tưởng đến lửa, có cảm giác nóng

• màu trắng liên hệ đến tuyết, có cảm giác lạnh

• màu xanh liên hệ đến cây tạo cảm giác mát mẻ

ü Một màu sắc đơn độc dù thích hợp với mắt đến mấy nếu tác động lâu cũng gây ức chế tâm lý

ü Cách trang trí thích hợp là phối hợp hài hoà nhiều màu với nhau

Trang 42

• Màu xanh da trời tạo cảm giác yên tĩnh

• Màu xanh đậm làm cho người bệnh có cảm giác an toàn

• Màu xanh lá cây lúc đầu tạo cảm giác dễ chịu song nếu nhìn lâu sẽ bị

ức chế, thấm chí bị rơi vào tình trạng trầm cảm

• Những ánh sáng màu lục làm cho người bệnh hoạt động kém hơn so

với những ánh sáng màu đỏ

Tâm lý người bệnh và màu sắc

Màu trắng thường gây phản ứng trung tính, đôi khi làm cho những người bệnh nhức đầu, thấp khớp, nhứng người bệnh thần kinh bị khó ngủ và chỗ đau dễ tái phát

Định dạng
Số trang	52
Dung lượng	862,77 KB