Mục đích nghiên cứu của Luận văn nhằm đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo hộ quyền quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử nói riêng và tác phẩm báo chí nói chung; đồng thời đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử. Mời các bạn cùng tham khảo!
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
2.1 Các công trình nghiên cứu
Luận văn thạc sĩ của Trịnh Văn Tú - Khoa Luật, Đại học Quốc gia
Hà Nội- Năm 2012, “Bảo hộ quyền liên quan theo luật Sở hữu trí tuệ
Việt Nam” (nguồn Vnu.edu.vn)
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Triển tại Khoa Luật, Đại học Huế, năm 2013, nghiên cứu về "Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian theo pháp luật Việt Nam", được đăng trên tạp chí Viện kiểm sát.
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Anh Đức, sinh viên Khoa Luật tại Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014, tập trung vào vấn đề “Bảo hộ quyền tác giả trước những xâm phạm từ Internet trên thế giới và Việt Nam” (nguồn: law.vnu.edu.vn).
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Hường tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014, mang tên “Trách nhiệm dân sự do xâm phạm quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam”, là một tài liệu tham khảo quý giá Nghiên cứu này cung cấp những đặc trưng phù hợp với bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội Việt Nam, từ đó giúp đưa ra các quy định hiệu quả về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí.
2.2 Đánh giá các công trình nghiên cứu
Các công trình nghiên cứu đã đề cập một số lĩnh vực cụ thể như sau:
Điều kiện bảo hộ tác phẩm báo chí được xác định là một loại hình tác phẩm và được bảo vệ theo pháp luật sở hữu trí tuệ, bao gồm các quy định về điều kiện bảo hộ và cách thức bảo hộ.
Hai là, đã chỉ ra một vài bất bất cập của pháp luật về bảo hộ tác phẩm báo chí trong Luật Sở hữu trí tuệ;
Ba là, một số công trình nghiên cứu đã nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài về bảo hộ tác phẩm báo chí
Tác phẩm báo chí rất đa dạng với nhiều loại hình khác nhau, mỗi loại có những yêu cầu và đặc điểm riêng Vì vậy, các nghiên cứu hiện tại chỉ tập trung vào một số khía cạnh cụ thể của chúng.
Luận văn này kế thừa các nội dung từ những công trình nghiên cứu trước đó, tập trung vào các vấn đề lý luận và quan điểm nghiên cứu liên quan đến thực tiễn thực thi pháp luật về quyền tác giả.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, việc bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử đang trở thành một vấn đề cấp bách cần được nghiên cứu sâu hơn Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các tác giả mà còn đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong lĩnh vực truyền thông số Việc cập nhật và hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan đến quyền tác giả sẽ góp phần nâng cao chất lượng nội dung báo chí điện tử và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp này.
Đề tài luận văn của tác giả là một công trình nghiên cứu khoa học và thực tiễn, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí cho một luận văn thạc sĩ Luật học.
Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn này được xây dựng dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với các quan điểm của Đảng và Nhà nước về Nhà nước và pháp luật.
Trong quá trình nghiên cứu, luận văn chủ yếu sử dụng các phương pháp sau:
Phương pháp phân tích bao gồm việc xem xét các quy định pháp luật, tài liệu, báo cáo, sách, tạp chí, báo chí, cùng với các chương trình truyền hình và phát thanh, cũng như các cuộc điều tra xã hội học liên quan đến bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử.
Phương pháp nghiên cứu điển hình là một cách tiếp cận hiệu quả để tìm hiểu về xâm phạm quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí điện tử hiện nay Bằng cách phân tích các trường hợp cụ thể, chúng ta có thể nắm bắt được những vấn đề và thách thức mà tác giả gặp phải trong việc bảo vệ quyền lợi của mình Nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ tình hình thực tế mà còn cung cấp những giải pháp khả thi nhằm nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số.
Phương pháp so sánh được áp dụng để làm rõ đặc trưng bảo hộ của tác phẩm báo chí điện tử so với các loại tác phẩm khác Việc này giúp nhấn mạnh sự khác biệt và những yếu tố riêng biệt trong việc bảo vệ quyền lợi của tác phẩm báo chí điện tử, đồng thời cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về quy định pháp lý liên quan.
- Phương pháp tổng hợp: Trên cơ sở kết quả phân tích, đánh giá, rút ra những kết luận khoa học cần thiết cho đề tài.
Một số đóng góp của luận văn
Để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử, cần đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật Những giải pháp này không chỉ giúp phát huy khả năng sáng tạo của các nhà báo mà còn nâng cao hiệu quả định hướng thông tin trong lĩnh vực báo chí.
Đề tài nghiên cứu này tập trung vào việc bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử theo pháp luật Việt Nam hiện hành Nó phân tích thực trạng pháp luật về quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí và thực tiễn thực thi hoạt động bảo hộ quyền tác giả trong lĩnh vực này hiện nay.
Luận văn này đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và xây dựng các chính sách pháp luật nhằm bảo vệ quyền tác giả cho các tác phẩm báo chí điện tử.
Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Chương 3: Định hướng và hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm báo chí điện tử
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM BÁO CHÍ ĐIỆN TỬ
Khái quát bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
1.1.1 Khái niệm bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Báo mạng điện tử là một hình thức báo chí mới, sử dụng Internet làm phương tiện truyền tải thông tin Nó kết hợp ưu điểm của chữ viết, hình ảnh, âm thanh và video, tạo ra một trải nghiệm phong phú cho người đọc Tuy nhiên, nhiều trang web hiện nay vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của báo mạng điện tử, dẫn đến việc nội dung chưa thực sự đa dạng và hấp dẫn.
Theo điểm c, khoản 1 Điều 14 Luật SHTT, tác phẩm báo chí được bảo hộ bao gồm nhiều thể loại như phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại khác Những tác phẩm này được phát hành trên các nền tảng như báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử và các phương tiện truyền thông khác.
Quyền tác giả là một phần của quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ tài sản trí tuệ của con người theo quy định của pháp luật Quyền này không phụ thuộc vào nội dung hay giá trị nghệ thuật của tác phẩm, mà chỉ bảo vệ hình thức thể hiện Tác phẩm được bảo hộ phải có tính nguyên gốc, không sao chép hay bắt chước tác phẩm khác, với điều kiện hình thức thể hiện do chính tác giả sáng tạo ra Nội dung quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản, trong đó quyền nhân thân được chia thành quyền gắn với tài sản và quyền không gắn với tài sản.
Quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các tác phẩm mà họ sáng tạo hoặc sở hữu Về mặt pháp lý, quyền tác giả trong lĩnh vực này bao gồm các quy phạm pháp luật nhằm xác nhận và bảo vệ quyền tác giả, cũng như xác định nghĩa vụ của các chủ thể liên quan Do đó, việc bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử được hiểu là việc Nhà nước ban hành hệ thống quy định nhằm xác lập và điều chỉnh các quyền và nghĩa vụ liên quan.
Tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí phải đối mặt với 6 vụ pháp lý quan trọng, liên quan đến việc thực thi và bảo đảm các quy định về quyền tác giả trong thực tiễn Những vụ việc này không chỉ nêu bật vai trò của quyền tác giả mà còn nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các tác giả trong ngành báo chí.
1.1.2 Đặc điểm của bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Một là, tác phẩm báo chí điện tử mang đặc tính chung đó là được bảo hộ tự động
Bảo hộ tự động bắt đầu ngay khi tác phẩm được công bố, nhưng đối với báo chí điện tử, việc này phức tạp hơn so với tác phẩm in ấn Sự lan truyền nhanh chóng trên mạng và khả năng xóa nội dung dễ dàng khiến cho việc xác định căn cứ bảo hộ khi bị xâm phạm trở nên khó khăn hơn so với các loại hình báo chí khác.
Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử là một vấn đề quan trọng gắn liền với sự phát triển của khoa học và công nghệ Để đối phó với những thách thức từ công nghệ kỹ thuật số, pháp luật về quyền tác giả đã có những cải cách nhằm đáp ứng đầy đủ các tiến bộ khoa học, đồng thời vẫn duy trì các giá trị pháp lý truyền thống và sự cân bằng giữa các nhà sáng tạo, nhà đầu tư và công chúng sử dụng.
Quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử thường dễ bị sao chép, dẫn đến việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ Điều này làm cho việc xác định hành vi xâm phạm trở nên khó khăn hơn.
Tác phẩm báo chí điện tử có nguy cơ cao bị xâm phạm vì tính chất vô hình và khả năng lan truyền nhanh chóng, đặc biệt trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ hiện nay.
Sự gia tăng người dùng trên các nền tảng trực tuyến như Internet (Google) và Ebook đã tạo ra thách thức lớn trong việc kiểm soát việc sử dụng và bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số.
Khái quát pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
1.2.1 Khái niệm pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Theo Điều 4, khoản 2 của Luật sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được xác định là quyền của tổ chức hoặc cá nhân đối với các tác phẩm mà họ sáng tạo hoặc sở hữu Quyền tác giả, bao gồm cả quyền đối với tác phẩm báo chí điện tử, phát sinh tự động và được pháp luật bảo vệ.
Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí bao gồm các quy phạm pháp luật quy định về việc xác lập và nội dung quyền sở hữu trí tuệ.
7 nghĩa vụ của các chủ thể và các biện pháp bảo vệ khi có hành vi xâm phạm
Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử bao gồm các quy định pháp luật về xác lập, nội dung quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, cùng với các biện pháp bảo vệ quyền tác giả Điều này liên quan đến kiểu tín hiệu và định dạng dữ liệu trong ngành điện tử, sử dụng các trạng thái rời rạc khác nhau và phản ánh những thay đổi liên tục của tín hiệu khi có hành vi xâm phạm.
1.2.2 Nội dung pháp luật điều chỉnh về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
1.2.2.1 Điều kiện bảo hộ tác phẩm báo chí điện tử
Theo Điều 13 của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi và bổ sung năm 2009, tác phẩm phải được sáng tạo trực tiếp từ lao động trí tuệ của tác giả mà không được sao chép từ tác phẩm của người khác.
Theo đó, Nghị định 22/2018/NĐ-CP cũng có liệt kê cụ thể các loại hình tác phẩm được xem là tác phẩm báo chí tại Điều 9
Tác phẩm báo chí được pháp luật công nhận và bảo vệ quyền tác giả theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005, đã được sửa đổi và bổ sung năm 2009.
2019) Theo đó, Nghị định 22/2018/NĐ-CP cũng có liệt kê cụ thể các loại hình tác phẩm được xem là tác phẩm báo chí tại Điều 9 như sau:
Tác phẩm báo chí là những nội dung độc lập, cấu trúc hoàn chỉnh, bao gồm nhiều thể loại như phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại khác Những tác phẩm này được đăng tải và phát sóng trên các nền tảng báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử và các phương tiện truyền thông khác.
1.2.2.2 Chủ thể và quyền của các chủ thể đối với tác phẩm báo chí điện tử
Chủ thể quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí trước hết là tác giả của tác phẩm báo chí đó và chủ sở hữu quyền tác giả
Chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử được quy định tại Điều 36, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi bổ sung năm 2019, nêu rõ rằng chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức hoặc cá nhân sở hữu một hoặc nhiều quyền tài sản theo Điều 20 của luật này Có năm loại chủ sở hữu quyền tác giả, bao gồm: tác giả, các đồng tác giả, tổ chức hoặc cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc ký hợp đồng với tác giả, người thừa kế và những chủ sở hữu khác.
8 tác giả là người nhận chuyển nhượng quyền tác giả; chủ sở hữu quyền tác giả là Nhà nước
Chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử có quyền tài sản bao gồm: tạo tác phẩm phái sinh, biểu diễn tác phẩm trước công chúng, sao chép và phân phối bản gốc hoặc bản sao tác phẩm Họ cũng có quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua các phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc các phương tiện kỹ thuật khác, cũng như cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh và chương trình máy tính Những quyền này được thực hiện độc quyền bởi tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả, hoặc được phép cho người khác thực hiện.
1.2.2.3 Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Thời hạn bảo hộ tác phẩm báo chí điện tử là suốt cuộc đời tác giả cộng thêm 50 năm sau khi tác giả qua đời Đối với tác phẩm có đồng tác giả, thời gian bảo hộ kết thúc 50 năm sau khi đồng tác giả cuối cùng qua đời, áp dụng cho các quyền tài sản theo Điều 19 của Luật Sở hữu trí tuệ Quyền nhân thân được bảo hộ vô thời hạn theo quy định tại Điều 19 của luật này.
1.2.2.4 Bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Tòa án có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định pháp luật khi cần thiết Trong khi đó, các cơ quan như Thanh tra, Công an, Quản lý thị trường, Hải quan và Uỷ ban nhân dân các cấp có thẩm quyền thực hiện biện pháp hành chính Nếu cần thiết, các cơ quan này có thể áp dụng biện pháp ngăn chặn và đảm bảo xử phạt hành chính theo quy định.
1.2.2.5 Giới hạn quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Giới hạn quyền tác giả là những ngoại lệ cho phép người sử dụng tác phẩm trong một số trường hợp nhất định mà không cần xin phép hoặc trả nhuận bút cho chủ sở hữu quyền tác giả, theo quy định tại Điều 15 của Luật Sở hữu trí tuệ.
Pháp luật quy định các trường hợp sử dụng tác phẩm không phải xin phép nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao
Các yếu tố tác động đến thực thi pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
1.3.1 Tác động của cách mạng công nghiệp 4.0
Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra và tác động mạnh mẽ đến nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, nơi có tốc độ phát triển Internet hàng đầu CMCN 4.0 xóa nhòa mọi giới hạn về không gian và thời gian, tạo ra bước ngoặt mới trong việc chia sẻ và lan tỏa thông tin, đặc biệt là trong lĩnh vực báo chí.
1.3.2 Quản lý Nhà nước đối với hoạt động báo chí điện tử
Về cấp phép hoạt động báo chí điện tử thuộc Bộ Thông tin và truyền thông
Thẩm quyền quản lý bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau.
1.3.3 Sự đồng bộ của các quy định pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Việt Nam đã rà soát hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến quyền tác giả, đặc biệt là đối với tác phẩm báo chí điện tử, bao gồm Bộ Luật dân sự và các luật chuyên ngành như Luật Sở hữu trí tuệ và Luật báo chí Hệ thống chế tài hành chính, dân sự và hình sự đã được thiết lập để đảm bảo thi hành các quy định về quyền tác giả Ngoài các quy định nội luật, các hiệp định song phương như Hiệp định Thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, cùng với Hiệp định bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ với Thụy Sỹ, cũng đang được thực thi Việt Nam còn là thành viên của năm điều ước quốc tế đa phương, góp phần củng cố hệ thống bảo vệ quyền tác giả.
1.3.4 Ý thức của các chủ thể trong tôn trọng pháp luật sở hữu trí tuệ về tác phẩm báo chí điện tử
Sự sao chép xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử ngày càng gia tăng và trở nên tinh vi, không chỉ trên mạng xã hội mà còn trong các cơ quan báo chí Tình trạng này đã tác động tiêu cực đến môi trường sáng tạo và đầu tư, đặc biệt là trong việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Nguyên nhân chủ yếu của vấn đề này là do nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức và cá nhân khi khai thác, sử dụng tác phẩm.
Mặc dù đã có những quy định pháp luật, nhưng nhiều chủ thể quyền vẫn chưa chủ động áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình Điều này dẫn đến việc quyền lợi của họ vẫn còn bị hạn chế.
Qua nghiên cứu Chương 1, chúng tôi đưa ra một số kết luận sau đây:
Bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm báo chí điện tử hiện nay là vấn đề cấp thiết Bên cạnh các quy định pháp luật chung, cần chú trọng đến tốc độ lan truyền, kiểm soát và xử lý các vi phạm liên quan đến tác phẩm báo chí điện tử để đảm bảo quyền lợi cho tác giả.
Luận văn đã phân tích khái niệm và đặc điểm của bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử, đồng thời quy định các yếu tố pháp lý liên quan như chủ thể, nội dung bảo hộ, thời hạn bảo hộ và biện pháp bảo vệ tác phẩm Những nội dung này sẽ là cơ sở quan trọng cho các chương tiếp theo.
Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi pháp luật về bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử bao gồm sự đồng bộ của hệ thống pháp luật, tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, ý thức của các chủ thể liên quan, và sự quản lý của Nhà nước Những yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí điện tử.
Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM BÁO
Thực trạng pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
2.1.1 Quy định của pháp luật hiện hành về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
2.1.1.1 Điều kiện bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử Điều kiện để một tác phẩm báo chí được bảo hộ quyền tác giả chính là tác phẩm đó phải được sáng tạo trực tiếp bằng lao động trí tuệ của tác giả mà không có sự sao chép từ tác phẩm khác Do đó, tác phẩm báo chí muốn được bảo hộ quyền tác giả thì cần phải đáp ứng được yếu tố này Cũng như các loại hình tác phẩm khác, tác phẩm báo chí điện tử được bảo hộ từ thời điểm công bố mà không cần phải đăng ký như sáng chế, nhãn hiệu Tác phẩm báo chí được bảo hộ khi được thể hiện dưới hình thức nhất định và phương tiện nhát định (nói, hình, viết, ) được bảo hộ tự động theo công ước quốc tế và pháp luật Việt
2.1.1.2 Chủ thể và quyền của các chủ thể đối với tác phẩm báo chí điện tử
Chủ thể quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử bao gồm tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả Tác giả là người sáng tạo ra tác phẩm và có thể đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm đó.
Chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử là các đồng tác giả:
Chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức, cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc giao kết hợp đồng với tác giả
Chủ sở hữu quyền tác giả là người thừa kế
Chủ sở hữu quyền tác giả là người được chuyển giao quyền
Luật Sở hữu trí tuệ bảo vệ tác phẩm báo chí điện tử thông qua việc quy định quyền nhân thân và quyền tài sản trong một số trường hợp nhất định.
Thứ nhất, về quyền nhân thân (Điều 19, Luật Sở hữu trí tuệ) bao gồm các quyền: đặt tên cho tác phẩm; đứng tên thật hoặc bút danh trên
12 tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng;
Thứ hai, về quyền tài sản (Điều 20, Luật Sở hữu trí tuệ) bao gồm:
Làm tác phẩm phái sinh; Biểu diễn tác phẩm trước công chúng; Sao chép tác phẩm; Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, Hiệp ước WIPO quy định ba quyền tác giả quan trọng: quyền phân phối, quyền cho thuê và quyền truyền thông công cộng.
2.1.1.3 Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Thời hạn bảo hộ tác phẩm báo chí theo quy định tại điểm b, Khoản 2 Điều 2.7 của Luật Sở hữu trí tuệ kéo dài suốt cuộc đời tác giả và thêm năm mươi năm kể từ năm tác giả qua đời.
Thứ hai, bảo hộ vô thời hạn đối với các quyền nhân thân quy định tại Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ,
2.1.1.4 Giới hạn quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Giới hạn quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử bao gồm các ngoại lệ cho phép người sử dụng không cần xin phép hoặc trả nhuận bút cho chủ sở hữu quyền tác giả, theo quy định tại Điều 15, Luật SHTT Điều 26 của Luật Sở hữu trí tuệ nêu rõ các trường hợp sử dụng tác phẩm mà vẫn phải trả tiền nhuận bút Công ước Berne, tại Điều 10, cho phép sử dụng tự do tác phẩm trong một số trường hợp như trích dẫn, minh họa giảng dạy và chỉ dẫn nguồn gốc tác giả Thêm vào đó, Điều 11 của Công ước Berne cho phép các quốc gia thành viên quy định việc sử dụng tác phẩm đã công bố để phát sóng mà không cần xin phép nhưng vẫn phải trả tiền bản quyền.
2.1.1.5 Bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử Thứ nhất, xác định hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử (Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005) quy định về hành vi xâm phạm quyền tác giả;
Thứ hai, các hình thức xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Điều 199 của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 quy định các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó chủ yếu tập trung vào các biện pháp dân sự, hình sự hoặc hành chính đối với tác phẩm báo chí điện tử.
2.1.2 Đánh giá những quy định của pháp luật hiện hành về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
2.1.2.1 Những ưu điểm của pháp luật hiện hành về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Luật sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung 2009, 2019) đã thiết lập khung pháp lý cho việc bảo vệ quyền tác giả, đặc biệt là đối với tác phẩm báo chí Các quy định hiện hành về đối tượng bảo hộ, thời gian bảo hộ, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cũng như các biện pháp xử lý vi phạm, đều nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể đối với tác phẩm báo chí điện tử.
2.1.2.2 Những hạn chế của pháp luật hiện hành về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Thứ nhất, Luật Sở hữu trí tuệ cũng không định nghĩa thuật ngữ
Trong trường hợp có từ hai tác giả trở lên cùng sáng tạo một tác phẩm, họ được coi là đồng tác giả của tác phẩm đó.
Thứ hai, thuật ngữ “chủ sở hữu quyền tác giả” xuất hiện tại Điều
Điều 36 của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) định nghĩa rằng chủ sở hữu quyền tác giả có thể là tổ chức hoặc cá nhân nắm giữ một phần hoặc toàn bộ các quyền tài sản được quy định tại Điều 20.
Quyền nhân thân được phân chia thành hai loại: quyền không thể chuyển giao và quyền có thể chuyển giao, theo quy định của Luật SHTT Quyền nhân thân không thể chuyển giao được bảo hộ vĩnh viễn cùng với tác phẩm, tuy nhiên, quy định này có thể gây ra sự tùy tiện và khó khăn trong việc chứng minh tình trạng xâm phạm quyền trong thực tiễn.
Theo khoản 1 Điều 3 của Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được bảo hộ đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, nhưng không bao gồm tác phẩm báo chí.
1 Xem Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005
2 Nguyễn Thị Hồng Nhung (2019), Xử lý vi phạm hành chính qyền tác giả trên internet ở VIệt Nam Tạp chí Kiểm sát, số 7/2019, trang 12-17
ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM BÁO CHÍ ĐIỆN TỬ
Định hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
3.1.1 Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử gắn với chủ trương của Đảng về quy hoạch, phát triển báo chí định hướng dư luận
Quyết định số 362-QĐ/TTg ngày 3 tháng 4 năm 2020 đã phê duyệt quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025 Mục tiêu của quyết định này là sắp xếp hệ thống báo chí, gắn liền với việc đổi mới mô hình tổ chức và nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý trong lĩnh vực báo chí, nhằm phát triển hệ thống báo in, báo hình, báo nói và báo điện tử.
Phương án sắp xếp báo, tạp chí điện tử tương tự như với báo, tạp chí in Các báo điện tử hiện có cơ quan chủ quản là tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, hoặc doanh nghiệp nhà nước cần thực hiện chuyển đổi cơ quan chủ quản hoặc chuyển thành tạp chí.
3.1.2 Phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế và tương thích với các Điều ước quốc tế về bảo hộ quyền tác giả
Việt Nam cần xem xét và đối chiếu các Điều ước quốc tế về bảo hộ quyền tác giả mà nước này là thành viên với các quy định hiện hành trong Luật Sở hữu trí tuệ, Luật báo chí và các văn bản pháp luật liên quan để đánh giá mức độ tương thích.
Thứ hai, Quốc hội theo đó đã thông qua Nghị quyết về việc phê chuẩn Hiệp định CPTPP và các văn kiện có liên quan vào ngày 12 tháng 11 năm 2018
3.1.3 Phù hợp với yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
Cách mạng Công nghiệp 4.0 đại diện cho xu hướng tự động hóa và trao đổi dữ liệu trong lĩnh vực sản xuất, với sự tích hợp của các Hệ thống Thực-Ảo (Cyber-Physical Systems - CPS) và Mạng lưới vạn vật kết nối Internet.
Internet of Things (IoT) và điện toán đám mây (Cloud Computing) đang mở ra cơ hội cho mỗi công dân trở thành doanh nghiệp số Tất cả các doanh nghiệp hiện nay đều cần chuyển mình thành doanh nghiệp số để thích ứng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin Trong bối cảnh này, việc kiểm soát, quản lý và bảo vệ quyền tác giả trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Tình hình hiện nay khiến tác phẩm báo chí điện tử phải đối mặt với nhiều khó khăn phức tạp Để bảo vệ quyền lợi, các tác giả và chủ sở hữu cần áp dụng các biện pháp hợp pháp, bao gồm cả biện pháp công nghệ Theo Luật SHTT, quyền điện tử cho phép cung cấp thông tin về tác giả, chủ sở hữu, điều kiện sử dụng tác phẩm, tiền bản quyền và phương thức thanh toán liên quan đến bản gốc hoặc bản sao khi tác phẩm được đưa lên mạng Việc sử dụng mã khóa bằng các ký tự thay đổi liên tục cũng là một cách hiệu quả để ngăn chặn việc truy cập trái phép vào tác phẩm.
3.1.4 Đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, lợi ích của tác giả (chủ sở hữu quyền tác giả) và công chúng
Trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh chóng, nhu cầu thông tin của công dân ngày càng tăng cao Báo chí điện tử trở thành công cụ quan trọng trong việc định hướng xã hội và truyền thông về các chủ trương, chính sách và pháp luật một cách nhanh chóng Do đó, báo chí điện tử đóng vai trò chủ yếu giúp công chúng cập nhật và tiếp cận tin tức hàng ngày.
Việc cấp quyền độc quyền sao chép và phổ biến tác phẩm báo chí cho chủ thể quyền tác giả cần được xem xét kỹ lưỡng, nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa quyền lợi của tác giả và quyền tiếp cận thông tin của công chúng.
Một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm báo chí điện tử
áp dụng pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm báo chí điện tử
3.2.1 Rà soát sửa đổi một số quy định của Luật sở hữu trí tuệ
Hiện nay, quyền sở hữu trí tuệ chủ yếu được quy định trong Luật SHTT và một số văn bản khác Theo Điều 3 khoản 1 của Luật SHTT, đối tượng quyền sở hữu trí tuệ bao gồm quyền tác giả đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học.
Hai là, Luật Sở hữu trí tuệ cũng không định nghĩa thuật ngữ
“Đồng tác giả” được hiểu là trường hợp có từ hai tác giả trở lên cùng sáng tạo một tác phẩm, và họ sẽ được coi là đồng tác giả của tác phẩm đó Để làm rõ hơn về khái niệm này, cần tham khảo quy định về tác phẩm đồng tác giả trong Luật quyền tác giả của Hoa Kỳ, theo đó “tác phẩm đồng tác giả là tác phẩm được sáng tạo bởi hai hoặc nhiều tác giả với mục đích kết hợp các đóng góp của họ thành những phần không thể tách rời và phụ thuộc lẫn nhau.”
18 tổng thể hoàn chỉnh”, trong đó nhất thiết các đồng tác giả phải chủ ý cùng sáng tạo nên một tác phẩm chung
Ba là, sửa đổi Điều 13 chủ sở hữu quyền tác giả thành “chủ sở hữu tác phẩm”
Chủ sở hữu quyền tác giả cần bao hàm tất cả các quyền, không chỉ quyền tài sản Việc gọi một số cá nhân và tổ chức chỉ có quyền tài sản và quyền nhân thân theo khoản 3 Điều 19 là chủ sở hữu quyền tác giả là không chính xác Do đó, tác giả đề xuất sửa đổi thuật ngữ “chủ sở hữu quyền tác giả” thành “chủ sở hữu tác phẩm” trong Điều 13.
Bốn là, sửa đổi khoản 4 Điều 19 Luật SHTT
Như đã chỉ ra hạn chế ở mục 2.1.2 bất cập về quyền nhân thân của tác giả quy định tại Khoản 4, Điều 19, Luật Sở hữu trí tuệ năm
2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) Trong tương lai, khi ban hành Luật
Để cải thiện quy định về sở hữu trí tuệ, chúng ta nên điều chỉnh Khoản 4 Điều 19 bằng cách loại bỏ cụm từ “gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả” Nội dung sửa đổi sẽ tập trung vào việc “bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho phép người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào”.
Năm nay, chúng tôi cung cấp hướng dẫn chi tiết về điều kiện bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí Theo Điều 2 Luật Báo chí 2016, báo chí tại Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đóng vai trò là phương tiện thông tin thiết yếu cho đời sống xã hội, đồng thời là cơ quan ngôn luận của Đảng, nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội Báo chí cũng là diễn đàn để Nhân dân thể hiện ý kiến và nguyện vọng của mình.
3.2.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm báo chí điện tử
3.2.2.1 Sớm thành lập cơ quan đại diện tập thể quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí
Hiện nay, Việt Nam có nhiều tổ chức và hiệp hội cho nhà báo, phóng viên như Hội Nhà báo Việt Nam và Hiệp hội In Việt Nam, với số lượng thành viên đông đảo Điều này tạo tiền đề cho việc thành lập một tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả cho các tác phẩm báo chí.
Sự hiện diện của tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả là cần thiết và khả thi để nâng cao hiệu quả thực thi quyền đối với các tác phẩm báo chí điện tử tại Việt Nam, bao gồm cả tác phẩm âm nhạc và văn học.
3.2.2.2 Đối với cơ quan quản lý nhà nước về báo chí
Thứ nhất, cơ quan quản lý Nhà nước về báo chí ở TW
Bộ Thông tin và Truyền thông đang thực hiện quy hoạch báo chí nhằm nâng cao chất lượng thông tin Các báo điện tử cần tuân thủ quy trình giống như báo in, ngoại trừ hình thức trình bày, để giảm thiểu thông tin kém chất lượng Đồng thời, cần kiểm tra các hình thức thành lập phụ trương và phụ san điện tử kèm theo các báo, nhằm đảm bảo đáp ứng yêu cầu, bởi đội ngũ phóng viên hạn chế và chủ yếu phụ thuộc vào cộng tác viên để phục vụ cho mục đích quảng cáo và tăng thu nhập.
Các cơ quan quản lý và thực thi quyền tác giả tại địa phương, như Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Sở Thông tin truyền thông, thường thiếu nhân sự chuyên trách và có chuyên môn trong lĩnh vực này, đặc biệt trong lĩnh vực báo chí.
Xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về quyền tác giả là cần thiết cho cán bộ tại các cơ quan và lực lượng thực thi quyền tác giả.
3.2.2.3 Đối với các cơ quan báo chí và phóng viên, biên tập viên
Trong hoạt động bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử, nhận thức của các cơ quan báo chí và thành viên là rất quan trọng Khi hiểu rõ quyền lợi của mình, các tác giả có thể thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ tác phẩm khỏi xâm phạm Để nâng cao nhận thức, các cơ quan quản lý, Hội nhà báo và các cơ quan báo chí cần tổ chức hội nghị, hội thảo, đồng thời tuyên truyền và phổ biến pháp luật về quyền tác giả qua nhiều kênh khác nhau, như phối hợp với các đài truyền hình để phát sóng chương trình truyền thông về quyền tác giả.
3.2.2.4 Triển khai áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm kiểm tra, phát hiện hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí điện tử
Hiện nay, các cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam chỉ thực hiện thanh tra, kiểm tra và phát hiện hành vi xâm phạm quyền tác giả khi có chỉ thị hoặc kế hoạch từ cơ quan nhà nước Việc này chủ yếu diễn ra trên thực địa hoặc khi nhận được thông tin báo cáo từ cá nhân, tổ chức, cho thấy sự thiếu chủ động và biện pháp hỗ trợ để kiểm tra thường xuyên trên diện rộng.
Trước tình trạng gia tăng hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí trong môi trường kỹ thuật số, cần thiết phải đầu tư vào các biện pháp kỹ thuật để kiểm tra và phát hiện những hành vi này Sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ tại Việt Nam và trên thế giới đòi hỏi nhà nước phải có những bước đi phù hợp nhằm bảo vệ quyền tác giả hiệu quả hơn.
Chương 3 đã đưa ra một số định hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đií với tác phẩm báo chí điện tử các chủ trương của Đảng về quy hoạch báo chí đáp ứng muvj tiêu là công cụ truyên truyền đường lối chính sách và pháp luật, đặc biệt Cách mangh công nghiệp 4.0 bùng nổ thông tin nếu không định hướng sẽ dẫn đén tình trạng “loạn thông tin” ảnh hưởng tới định hướng xã hội và coa hơn nữa tác động trực tiếp tới hệ tư tưởng của công chúng Ngoài ra, hướng đến mục tiêu hài hòa quyền và lợi ích của chủ thể sáng tạo và cộng đồng, đưa pháp luật về quyền tác giả của Việt Nam tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế, tạo điều kiện cho sự phát triển của kinh tế nói chung và ngành báo chí nói riêng