Định hướng giá trị văn hóa tinh thần cho thanh niên nông thôn ở huyện sóc sơn thành phố hà nội trong thời kỳ đổi mới hiện nay

Nhìn nhận và đánh giá vai trò và vị trí của thanh niên trong quá trình phát triển lịch sử – xã hội, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin cũng như Hồ Chí Minh và Đảng ta đã không c

Bộ giáo dục và đào tạo bộ văn hóa - thông

TIN

Trường đại học văn hóa hà nội

-

Nguyễn phong thu

định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn

ở huyện sóc sơn - thành phố hà nội trong thời kỳ đổi mới hiện nay

Mục lục

trang

Mở đầu 2

Chương 1 Vai trò của việc định hướng giá trị 8

1.1 Quan niệm giá trị và định hướng giá trị 8

1.2 Khái niệm về văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần 14

1.3 Tầm quan trọng của định hướng giá trị 22

Chương 2 Thực trạng định hướng giá trị 38

2.1 Một số đặc điểm 38

2.2 Thực trạng định hướng một số giá trị 43

2.3 Những vấn đề đặt ra 57

Chương 3 Phương hướng và giải pháp 61

3.1 Dự báo xu thế phát triển 61

3.2 Những phương hướng giáo dục 66

3.3 Một số giải pháp 70

Kết luận 85

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu:

Bất kỳ thời kỳ nào, với quốc gia nào, thanh niên cũng có vai trò hết sức

to lớn Họ là sức sống và là tương lai của một quốc gia, dân tộc Thanh niên là lực lượng xung kích trong các cuộc đấu tranh thúc đẩy sự phát triển của lịch

sử xã hội, là lực lượng lao động hùng hậu đi đầu trong việc áp dụng khoa học

kỹ thuật và công nghệ mới Họ là nhóm nhân khẩu xã hội đặc thù từ 15 đến 35 tuổi có trong mọi giai cấp, mọi tầng lớp, mọi lĩnh vực hoạt động xã hội

Nhìn nhận và đánh giá vai trò và vị trí của thanh niên trong quá trình phát triển lịch sử – xã hội, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin cũng như Hồ Chí Minh và Đảng ta đã không chỉ dừng lại ở sự đánh giá lực lượng

đông đảo đang góp phần quan trọng vào mọi hoạt động của đời sống xã hội,

mà còn nhìn nhận thanh niên như là một lực lượng mới đang lớn lên, đang trưởng thành, có khả năng thích ứng nhanh nhạy trước những biến động phản

ánh sinh lực của một xã hội đang phát triển có khả năng tiếp thu cái mới, cái tiến bộ, những kiến thức khoa học kỹ thuật và công nghệ hiện đại, vươn lên cải tạo thiên nhiên và xã hội với những sáng tạo không ngừng

Trong thư gửi cho thanh niên nhân dịp Hội nghị Thanh niên Việt Nam

ngày 17 tháng 8 năm 1947 Chủ tịch Hồ Chí Minh có viết: “ Thanh niên là

người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn do các thanh niên” [12, tr.10]

Đảng ta khi lấy việc phát huy nguồn lực con người làm động lực cho sự phát triển nhanh và bền vững, cũng luôn coi công tác thanh niên là một vấn đề sống còn của dân tộc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng Vì vậy, vấn đề thanh niên phải đặt ở vị trí trung tâm trong chiến

lược phát huy nhân tố và nguồn lực con người và nhấn mạnh: “Sự nghiệp đổi

mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng

đáng trong cộng đồng thế giới hay không phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng rèn luyện thế hệ thanh niên” [33, tr.6]

Bước sang thế kỷ XXI, với những cơ hội và thách thức lớn lao, trên cơ

sở nhìn nhận sâu sắc những ưu điểm và những biểu hiện phức tạp trong thanh

niên hiện nay Đảng ta đã xác định cần phải “Chăm lo giáo dục, bồi dưỡng,

đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn hoá, sức khoẻ, nghề nghiệp, giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc” [10,

tr.126] Điều đó thể hiện Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luôn quan tâm sâu sắc đối với thế hệ trẻ, mong muốn và đòi hỏi thế hệ trẻ phải tự phấn đấu, vươn lên xứng đáng với truyền thống của ông cha, của dân tộc, tiếp tục khẳng định

vị thế của dân tộc, tiếp tục khẳng định vị thế của đất nước Việt Nam, của thế

hệ trẻ Việt Nam trên trường quốc tế

Thanh niên Việt Nam hiện nay là truyền thống yêu nước nồng nàn, trung thành với Đảng cộng sản Việt Nam, gắn bó với lợi ích của dân tộc, với nhân dân và chế độ xã hội chủ nghiã, truyền thống xung kích cách mạng, xung phong tình nguyện, không quản ngại hy sinh gian khổ, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó, truyền thống

đội dự bị của Đảng, truyền thống đoàn kết, tinh thần tương thân tương ái và nhân đạo cao cả, truyền thống hiếu học, ham hiểu biết, có ý chí vượt khó, cần

cù, sáng tạo, dám nghĩ dám làm, có hoài bão phấn đấu cho sự nghiệp phồn vinh của dân tộc

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt mạnh, những ưu điểm của đa số thanh niên tích cực phấn đấu, rèn luyện vẫn còn một số bộ phận không nhỏ thanh niên bộc lộ những hạn chế, yếu kém đáng lo ngại Một bộ phận thanh niên có biểu hiện giảm sút niềm tin vào quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Một bộ phận thanh niên thờ ơ về chính trị, ngại tham gia các hoạt động xã hội, chạy theo lối sống vật chất tầm thường, muốn hưởng thụ hơn cống hiến, sống thực dụng, buông thả, nảy sinh tiêu cực, mắc phải các tệ nạn xã hội…

Đề cập đến những hạn chế của thanh niên hiện nay, Đảng ta cũng đã chỉ

rõ: “Thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay bên cạnh những ưu điểm đang có những

biểu hiện phức tạp và những chiều hướng phát triển đáng lo ngại Việc phai nhạt lý tưởng, thờ ơ với chính trị, chạy đua theo lối sống thực dụng, tầm thường, tỷ lệ thanh thiếu niên trong những người mắc các tệ nạn xã hội gia tăng nhanh…v.v và tình trạng thiếu việc làm trong thanh niên khá trầm trọng”

[33, tr.34]

Thực tế đất nước ta hiện nay, thanh niên nông thôn có tỷ lệ cao trong tổng số thanh niên cả nước chiếm76,46% tổng số thanh niên cả nước [33, tr.16] Đây là nguồn lực chính để phát triển kinh tế – xã hội ở nông thôn và thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn

Sau hai mươi năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta đã có bước chuyển mình quan trọng và thu được những thành tựu to lớn cùng với sự biến

đổi của thời đại, khoa học kỹ thuật và Công cuộc đổi mới đã làm diễn ra quá trình chuyển đổi giá trị một cách sâu rộng trên phạm vi toàn xã hội nói chung

và thanh niên nói riêng, đặc biệt là thanh niên khu vực nông thôn Tuy quá trình chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường, các giá trị mới đang được hình thành và định hình trong thanh niên, từ đó làm thay đổi những quan niệm về giá trị cũng như định hướng giá trị trong thanh niên hiện nay

Đối với huyện Sóc Sơn thành phố Hà Nội hiện nay, thanh niên chiếm khoảng 50% dân số toàn huyện, trong đó phần lớn là thanh niên nông thôn (chiếm 80%) [11, tr.6] Còn lại là học sinh, sinh viên, thanh niên công nhân viên chức và lực lượng vũ trang Trong thanh niên nông thôn ở Sóc Sơn đã xuất hiện những giá trị văn hoá và những chuẩn mực mới bao gồm cả tích cực

và tiêu cực Chính vì vậy, việc định hướng giá trị văn hoá nói chung và giá văn hoá tinh thần nói riêng cho thanh niên nông thôn là vấn đề hết sức cấp thiết đặt ra hiện nay Thanh niên phải thực sự trở thành nguồn lực có chất lượng cao, có trí tuệ, có sức khoẻ và có lối sống công nghiệp Từ đó làm động lực thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Xác định được tầm quan trọng và tính cấp thiết của đề tài “Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn thành phố Hà Nội trong thời kỳ đổi mới hiện nay”, luận văn mong muốn

được đóng góp ý kiến vào việc định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn trong thời kỳ đổi mới hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài:

Vấn đề giá trị, định hướng giá trị, sự chuyển đổi giá trị trong văn hoá Việt Nam không hoàn toàn mới xét trên bình diện cả nước Nhiều công trình

khoa học đã được công bố với cách tiếp cận khác nhau như: “Giá trị tinh thần

truyền thống của dân tộc Việt Nam” của Trần Văn Giàu; “Xây dựng môi trường văn hoá ở nước ta hiện nay từ góc nhìn giá trị học” của Đỗ Huy; “Sự biết đổi thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường với việc xây dựng

đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay” của Nguyễn Chí Mỳ; “Sự chuyển đổi các giá trị trong văn hóa Việt Nam” của Đỗ Huy – Trường Lưu;

“Triết học – Văn hoá giá trị và con người” của Nguyễn Huy Hoàng; "Xây

dựng môi trường văn hoá ở nước ta hiện nay từ góc nhìn giá trị học"của

Đỗ Huy; “Văn hóa thanh niên và thanh niên với văn hoá dân tộc” của

Dương Tự Đam…

ở những công trình trên các tác giả đề cập tới những khái niệm về giá trị, đặc trưng, cấu trúc, các thang giá trị truyền thống và hiện đại của con người Việt Nam Đặc biệt một số tác giả đã đi sâu nghiên cứu sự chuyển đổi các thang giá trị trong văn hoá Việt Nam hiện nay hoặc đề cập tới vấn đề văn hoá thanh niên – văn hoá tuổi trẻ…

Tuy nhiên, nghiên cứu về vấn đề định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn trong thời kỳ đổi mới hiện nay là một đề tài tương

đối mới Riêng đối với huyện Sóc Sơn từ trước tới nay chưa có đề tài hay công trình nghiên cứu nào mang tính một luận văn khoa học để giải quyết một cách thoả đáng các vấn đề giữa lý luận và thực tiễn về định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn ở Sóc Sơn trong thời kỳ đổi mới hiện nay

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn:

Mục tiêu nghiên cứu:

Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về văn hoá, khái niệm về giá trị, định hướng giá trị, vai trò của định hướng giá trị, luận văn đi sâu khảo sát và đánh giá thực trạng định hướng giá trị cho thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn hiện nay, đồng thời đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn Sóc Sơn trong thời gian tới

Nhiệm vụ của luận văn:

Nhận thức rõ những quan điểm cơ bản về giá trị và định hướng giá trị văn hoá tinh thần Điều tra, phân tích sâu thực trạng định hướng giá trị văn hoá tinh thần của thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn ngoại thành Hà Nội

Từ đó đề ra những giải pháp mang tính khả thi giúp thanh niên định hướng

được những giá trị đúng đắn làm nền tảng và động lực xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, tiến bộ trong thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn:

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng đời sống văn hoá tinh thần của thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn thành phố Hà Nội Đưa ra những giải pháp nhằm định hướng giá trị văn hoá tin thần cho thanh niên nông thôn

đang sinh sống và làm việc tại huyện Sóc Sơn thành phố Hà Nội

5 ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của luận văn :

Luận văn là công trình đầu tiên giải quyết một cách có hệ thống về định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn trong thời kỳ đổi mới hiện nay

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu và giảng dạy về lý luận văn hoá Và cho công tác lãnh đạo, quản lý văn hoá hiện nay

6 Cơ sở lý lý luận và phương pháp nghiên cứu:

Luận văn lấy chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan

điểm đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước làm cơ sở lý luận, phương pháp luận Lấy hiện thực công tác thanh niên ở huyện Sóc Sơn làm cơ sở thực tiễn cho luận văn

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu lô gích và lịch sử, phương pháp liên ngành và chuyên ngành Kết hợp với khảo sát, điều tra, điền dã , phân tích khảo cứu, phương pháp diễn giải và quy nạp, để làm sáng tỏ mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương 9 tiết

Chương 1 Vai trò của việc định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn

trong thời kỳ đổi mới hiện nay.

1.1 Quan niệm về định hướng giá trị văn hoá tinh thần:

1.1.1 Khái niệm giá trị:

Có thể nói văn hoá khởi đầu từ sáng tạo trí khôn người, nhưng trí khôn người ấy phải hướng về và kết tinh thành giá trị thì mới trở thành văn hoá

Điều ấy có nghĩa là, nói tới văn hóa là đề cập đến giá trị, hệ giá trị trở thành yếu tố thực thể của văn hóa

Vậy giá trị là gì? Câu hỏi này đã từng là đề tài cho những cuộc tranh luận không dứt giữa các nhà triết học, xã hội học, văn hóa học trong nhiều thập kỷ qua

Một thời gian dài có không ít nhà khoa học thường né tránh đưa vấn đề giá trị vào trong các khoa học xã hội và nhân văn Người ta quan niệm giá trị

là thuật ngữ dùng để đánh giá, mà sự đánh giá của cá nhân thường mang màu sắc cảm tính, chủ quan, cho nên nội dung nghĩa của nó dễ trở thành tuỳ tiện

Cho đến nay, đã có không ít những định nghĩa, những quan niệm khác nhau về giá trị xuất phát từ những góc độ tiếp cận khác nhau

Theo cách giải thích của E Căng (1724 - 1804) – nhà triết học duy tâm

cổ điển Đức, vật nào có thể đem trao đổi được đều có một giá, duy có một số

vật không lấy gì thay thế được thì có một giá trị Ví dụ: chiếc đồng hồ có một giá, còn tình bạn, tình yêu, lòng yêu nước, tinh thần hy sinh vì đại nghĩa, kiệt tác nghệ thuật, tín ngưỡng thần linh… là những cái vô giá, tức là những giá trị xã hội [ 39, tr.46 ]

Theo sự giải thích của một số từ điển trong và ngoài nước thì “giá trị”

được dùng để chỉ phẩm chất tốt hay xấu, tác dụng lớn hay nhỏ của sự vật hay của con người: là cái làm cho sự vật trở nên có ích, đáng quý; là ý nghĩa tích cực hay tiêu cực của khách thể đối với con người… được phản ánh trong các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức, lý tưởng, tâm thế, mục đích

Vận dụng quan điểm chủ nghĩa Mác – Lê nin, tập thể tác giả viện

điển sử Lai-xích đã đưa ra một định nghĩa như sau: “Giá trị như là những

điểm tích tụ (tập trung) của tư tưởng một giai cấp nhất định hoặc một chế

độ xã hội nhất định” Tức là, các giá trị thể hiện một cách lịch sử, cụ thể

các mục tiêu, quy tắc, lý tưởng của lợi ích xã hội, các yêu cầu của mỗi chế

độ xã hội và của mỗi giai cấp nhất định Và do đó, giá trị trong nhiều trường hợp là định hướng phát triển cơ bản của đời sống tinh thần nhân loại trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định [39, tr.9]

Như vậy, có rất nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm “giá trị” Song

với cái nghĩa giá trị là khả năng của các hiện tượng vật chất và tinh thần có thể thoả mãn những nhu cầu và phục vụ lợi ích của con người thì giá trị xét cho cùng luôn mang tính xã hội, phát sinh và phát triển cùng với quá trình hoạt

động thực tiễn của con người Trong giá trị luôn có sự thống nhất giữa tính chủ quan và tính khách quan Bởi vì một mặt, giá trị phụ thuộc vào bản chất khách quan của khách thể - đó chính là các hiện tượng vật chất và tinh thần, mặt khác lại phụ thuộc vào nhu cầu và lợi ích của chủ thể [32, tr.24]

Bản chất của giá trị là tất cả những cái gì về mặt vật chất và tinh thần

mà con người đang mong muốn, rất quý trong, theo đuổi, giữ gìn và chiếm lĩnh bởi nó là sự cần thiết cho con người, ảnh hưởng tới hành vi lựa chọn cuộc sống và sự phát triển của họ

Đặc biệt khi nói đến giá trị, cần phải chú ý đến xã hội và thực tiễn – lịch sử cụ thể, đến tính nhận thức được, noi theo được và khả năng của giá trị thúc đẩy con người hành động nhằm duy trì, bảo vệ hoặc nỗ lực đạt được nó

Đồng thời, tuy không nên đạo đức hoá mọi giá trị nhưng khi nói đến giá trị tức

là muốn khẳng định mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan

điểm coi giá trị gắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp Với cách hiểu như vậy về giá trị ta thấy có những giá trị chung toàn nhân loại, có những giá trị lâu bền được tôn trọng, được kế thừa qua nhiều thế hệ, nhiều thời đại và

được nâng cao lên, nhưng cũng có những giá trị có phạm vi ảnh hưởng và thời gian tồn tại ít hơn, có những giá trị sẽ mất đi hoặc mờ nhạt dần khi hoàn cảnh lịch sử thay đổi và thế vào đó là những giá trị mới được hình thành [1, tr.3]

1.1.2 Khái niệm định hướng giá trị:

Bàn về định hướng giá trị cũng có một số các quan điểm khác nhau, tham khảo một số từ điển, sách báo và các công trình nghiên cứu của các học giả, xin nêu lên một vài cách hiểu khác nhau về khái niệm định hướng giá trị:

“Định hướng giá trị … có nghĩa là sự tìm kiếm, sự phát hiện, sự khẳng định của chủ thể những gì là giá trị đối với nó…”, “là sự lựa chọn, sự sắp xếp thứ bậc các loại giá trị”, “sự xây dựng thang giá trị và bảng hoặc hệ thống giá trị” Thậm chí, khái niệm này còn được định nghĩa là: “cơ sở tư tưởng, chính trị, đạo đức, thẩm mỹ”, là “phương pháp phân loại các khách thể của cá nhân theo giá trị của chúng”… [14, tr.12]

Định hướng giá trị trước hết mang bản chất hoạt động và vì phải được nghiên cứu, lý giải, đánh giá trong mối quan hệ với nhân cách và hoàn cảnh thực tế nên nó không chỉ bó hẹp ở phạm vi nhận thức Từ cơ sở trên đây, có thể đưa ra khái niệm về định hướng giá trị một cách dễ nhận biết hơn là:

Khái niệm định hướng giá trị là phương thức chủ thể sử dụng để nhận biết các sự vật theo ý nghĩa của chúng với chính mình, từ đó hình thành xu hướng, động cơ hành động, hoặc là việc đánh giá các khả năng và tình hình hiện có để xác định phương tiện và phương pháp nhằm đạt mục tiêu đề ra Theo từ điển Bách khoa toàn thư Xô Viết có thể đi đến một định nghĩa như

sau: “Định hướng giá trị là thái độ lựa chọn giá trị vật chất và tinh thần của

con người, là một hệ thống tâm thế niềm tin, sở thích được biểu hiện trong hành vi của con người” Quá trình định hướng giá trị bao giờ cũng chứa đựng

yếu tố nhận thức, ý chí, cảm xúc cá nhân, cùng với khía cạnh đạo đức, thẩm

tắc “chân – thiện – mỹ” của hành vi hoạt động xã hội, nó xác định xu hướng

những nỗ lực của ý chí và lý tưởng Mối liên hệ giữa định hướng giá trị và khái niệm liên quan bao gồm: định hướng giá trị là một hệ thống tổng thể của tâm thế, dưới ảnh hưởng của nó mà cá nhân tri giác tình huống, lựa chọn phương thức hoạt động và tâm thế, cũng có trường hợp như là bộ phận trở thành định hướng giá trị Song không đồng nhất định hướng giá trị và tâm thế, cũng phải thừa nhận rằng định hướng giá trị có vấn đề thái độ (thái độ đánh giá cảm xúc và lựa chọn các giá trị), chúng liên quan với nhau nhưng phân biệt với nhau về nội dung và tính chất

Định hướng giá trị và hướng sống có mối quan hệ với nhau Trong cuộc sống con người hướng vào một chuẩn giá trị để xác định hướng sống – lối sống của mình, song bản thân hướng sống – lối sống hoàn toàn không thay thế

định hướng giá trị, con đường hình thành định hướng giá trị là: Lựa chọn, cân nhắc, hành động

1.1.3 Chuẩn mực xã hội:

Cũng giống như giá trị, từ chuẩn mực được dùng rộng rãi ở nhiều lĩnh vực khác nhau (kinh tế học, đạo đức học, nghệ thuật học, nhân học…) và trong mỗi lĩnh vực đó, nó cũng hàm chứa những ý nghĩa khác nhau

Trong đời sống xã hội, chuẩn mực được hiểu là những quy ước chung của cả cộng đồng hay một nhóm hạn hẹp, có thể công khai hoặc ngầm ẩn, song được mọi người chia sẻ về mặt hành vi Các chuẩn mực xã hội thường có các mối quan hệ qua lại và tạo thành một hệ thống nhất định Nhờ có những

hệ thống như vậy mà mỗi xã hội có thể vận hành và duy trì được tình trạng ổn

định “Chuẩn mực xã hội là yếu tố không thể thiếu được của việc quản lý xã hội, là một trong những phương tiện định hướng hành vi của cá nhân hay của nhóm xã hội trong những điều kiện nhất định và là phương tiện kiểm tra của xã hội đối với hành vi con người.” [29, tr.106]

Chuẩn mực xã hội đảm bảo cho tính quy tắc của hành động và tham gia vào việc kiến tạo nên hệ thống xã hội Với chức năng làm điểm tựa cho hành

vi ứng xử, chuẩn mực xã hội điều chỉnh toàn bộ lĩnh vực quan hệ của con người, chỉ ra và quy định mỗi người cần phải hành động như thế nào trong những tình huống cụ thể [17, tr.42]

Chuẩn mực xã hội là sản phẩm của sự nhận thức và xử lý các thông tin trong ý thức của con người về quá khứ và hiện tại Đánh giá về tầm quan trọng

của các chuẩn mực, E Durkheim cho rằng: “Sự thiếu điều chỉnh chuẩn mực

đầy đủ sẽ dẫn đến tình trạng ốm yếu của cá nhân và xã hội Còn nếu như không có các chuẩn mực đó, loài người sẽ phát triển các thèm khát vô độ, những ham muốn không giới hạn và con người sẽ trở thành nô lệ của những ý thích và sự say mê bất chợ.” [17, tr 43]

Như vậy, khái niệm chuẩn mực xã hội có mối liên quan mật thiết với những gì thuộc về quy định và kiểm soát xã hội Vấn đề quy định và kiểm soát xã hội được đặt ra chính là ở chỗ: để vận hành, mỗi xã hội đều phải có cách nào đó làm cho những chuẩn mực của mình có hiệu lực, kể cả khi các chuẩn mực ấy gây ra cho các thành viên những khó khăn hay khó chịu ở đây, cái cớ quy định và kiểm soát xã hội càng chặt chẽ bao nhiêu thì các hành vi hướng theo chuẩn mực càng mạnh thêm bấy nhiêu

Xét từ góc độ của mỗi thành viên xã hội, chuẩn mực dựa vào sự tán thành tự nguyện xong cũng vừa có tính cưỡng chế và bắt buộc thông qua các hình thức khác nhau: từ dư luận cho đến các thiết chế xã hội Nhờ các cơ chế kiểm soát xã hội có thể khen thưởng cho những hành vi phù hợp, trái lại có thể bắt phạt những hành vi sai lệch với chuẩn mực xã hội

Trong đời sống xã hội, hai từ “giá trị” và “chuẩn mực” thường đi liền

với nhau và nhiều khi ý nghĩa của chúng trùng khớp vào nhau, rất khó tách

bạch Tuy nhiên, nếu xem xét một cách đầy đủ thì “giá trị” và “chuẩn mực” không đồng nhất hoá là một Có thể nói, nếu “giá trị” là mục đích có tác dụng

định hướng cho hành động, thì “chuẩn mực” là khuôn mẫu, là phép tắc hay

quy phạm xử sự để đạt mục đích Theo nghĩa ấy, có thể nói chuẩn mực là sự

bổ sung và cụ thể hóa các giá trị

1.2 Khái niệm về văn hóa, văn hóa vật chất và văn hoá tinh thần: 1.2.1 Khái niệm văn hoá:

Thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX trong lịch sử nhân loại cũng là sự kết thúc của thập kỷ thế giới phát triển văn hóa (1988-1997) nhằm thực hiện Nghị quyết 41/87 ngày 09-12-1986 của Liên hợp quốc Điều đó chứng

tỏ sự quan tâm của cả nhân loại ở thế kỷ cuối cùng của thiên niên kỷ thứ hai đối với văn hóa đã phát triển rất sâu và rộng Bước vào thế kỷ XX, thuật

ngữ văn hoá đã thâm nhập vào đời sống xã hội một cách sâu sắc, làm thay

đổi nhận thức của con người trong các hướng tiếp cận mới phù hợp với xu thế phát triển của khoa học công nghệ Văn hoá đã và đang trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn Từ đó tạo

ra những bước ngoặt quan trọng trong việc hình thành khung lý thuyết mới trên nhiều lĩnh vực có liên quan đến văn hoá - xã hội

Khái niệm văn hoá theo nhà ngôn ngữ học người Đức W Vun-đơ (W Wundt) bắt nguồn từ một động từ tiếng La tinh “Colere” và sau chuyển thành

“Cultura” với nghĩa cày cấy, vun trồng [18, tr.9] Trong sự vận động của

ngôn ngữ “Cultura” chuyển nghĩa từ trồng trọt cây cối sang hàm nghĩa trồng trọt tinh thần hay “gieo trồng tinh thần” (Cultusanimi) tức bồi dưỡng, giáo

dục, nâng cao đời sống tâm hồn, trí tuệ con người Sau này văn hoá được xem như đồng nghĩa với phát triển là từ ý nghĩa ban đầu và nội dung của từ gieo trồng đó [25, tr.23]

Quan niệm về văn hoá được E.B Tylor đề cập trong công trình “ Văn

hoá nguyên thuỷ” (1871) trở thành định nghĩa đầu tiên về đối tượng nghiên

cứu của văn hoá Theo ông “Văn hoá hay văn minh theo nghĩa rộng về tộc

người học nói chung bao gồm tri thức tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác được con người chiếm lĩnh với tư cách là một thành viên của xã hội” [14, tr.13]

Trong thế kỷ XX, những nhà nghiên cứu về văn hoá trên thế giới đã tiếp tục đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá dưới nhiều góc độ khác nhau Theo khảo sát của nhà nghiên cứu văn hoá, GS Phan Ngọc, cho đến nay

đã có trên 400 định nghĩa về văn hoá [26, tr.19] Điều này cho thấy sự phong phú, đa dạng với cách tiếp cận khác nhau về văn hoá Trong bản tuyên bố chung tại Hội nghị quốc tế ở Mêhicô do UNESCO chủ trì họp từ ngày 26-7

đến ngày 06–8-1982, người ta đã chấp nhận một quan niệm về văn hoá như

sau: “Trong ý nghĩa rộng nhất, văn hoá là tổng thể những nét riêng biệt về

tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng” [35, tr.5- 6]

Tổng giám đốc UNESCO F May-ơ ( Federico Mayor Zaagoza) cũng có

quan niệm về văn hoá như sau: “Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động

sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo

ấy đã hình thành nên một hệ thống giá trị, các truyền thống và các thị hiếu – những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc” [39, tr.35]

Văn hoá chính là quá trình sáng tạo tự thân của con người trong sự phát

triển của lịch sử – “Đó không phải là các lực lượng bẩm sinh xuất hiện một

cách tự nhiên, mà chúng biến đổi do tác động của các quan hệ xã hội, do trình độ phát triển văn hoá Các lực lượng bản chất người ấy được khách thể hoá thông qua hoạt động cải tạo thế giới của con người Chính hoạt động này

là phương thức tồn tại và tái sản xuất ra đời sống xã hội” [36, tr.34]

Theo từ điển triết học do nhà xuất bản Mat-xcơ-va ấn hành năm 1972

thì “Văn hoá là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần được nhân loại sáng tạo

ra trong quá trình hoạt động thực tiễn lịch sử – xã hội; các giá trị ấy nói lên trình độ phát triển của lịch sử loài người” [39, tr.36]

ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh – nhà Mác xít Việt Nam đầu tiên

đã đưa ra một định nghĩa ở cấp độ khái quát về ý nghĩa của văn hoá: “Vì lẽ

sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và những phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” [19, tr.431] Nội hàm khái niệm

văn hoá mà Hội nghị lần thứ 5 của Ban chấp hành Trung ương khoá VIII nêu ra gồm các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn học nghệ thuật, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, thông tin đại chúng…

Như vậy, điểm thống nhất trong những quan niệm trên là đều xem lao

động sáng tạo là cội nguồn của văn hoá và cũng chính văn hoá đã đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân, làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt mang tính nhân bản sâu sắc, có lý tính, có óc phê phán và

dấn thân vào một cách có lý tính và tình cảm trong khát vọng vươn tới chân –

thiện – mỹ

Dưới góc độ tiếp cận xem lao động sáng tạo là cội nguồn, khởi điểm của văn hoá hướng về các giá trị nhân bản nhằm hoàn thiện con người, nhà

nghiên cứu Hoàng Vinh đã có quan niệm về văn hoá: “Văn hoá là toàn bộ

sáng tạo của con người tích luỹ lại trong quá trình hoạt động thực tiễn xã hội

được đúc kết thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội biểu hiện thông qua vốn di sản văn hoá và hệ ứng xử văn hoá của cộng đồng người Hệ giá trị xã hội là

một thành tố cốt lõi làm nên bản sắc riêng của một cộng đồng xã hội, nó có khả năng chi phối đời sống tâm lý và mọi hoạt động của những con người sống trong cộng đồng xã hội ấy” [39, tr.43]

Như vậy, hoạt động sáng tạo văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần của con người là nhằm hình thành nên các giá trị văn hoá để từ đó cộng đồng người nói chung và mỗi con người nói riêng soi vào nó để chiêm nghiệm đối chiếu và phấn đấu để đạt được những chuẩn mực giá trị cần thiết mà mỗi cá nhân, gia đình và xã hội đòi hỏi

1.2.2 Văn hóa vật chất và văn hoá tinh thần:

Trong đời sống xã hội, văn hoá tích luỹ vào mỗi cá nhân, mỗi cộng

đồng, cho nên có “văn hoá cá nhân” và “văn hoá cộng đồng” Ngoài ra nó còn

thấm sâu vào các dạng hoạt động xã hội Vì thế, người ta nói đến văn hoá sản xuất, văn hoá lao động, văn hoá lối sống, văn hoá quản lý… trong mỗi lĩnh vực hoạt động thực tiễn của xã hội văn hoá, văn hoá biểu thị trình độ sức sáng tạo của con người trong một dạng hoạt động xã hội nào đó

Trong toàn bộ hoạt động sản xuất xã hội, có thể phân chia thành hai dạng: sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần Phù hợp với sự phân chia trên

đây, người ta chấp nhận sự phân xuất văn hoá ra hai lĩnh vực: văn hoá vật chất

và văn hoá tinh thần

Gắn với văn hoá vật chất là toàn bộ những gì do con người sản xuất ra nhằm đáp ứng nhu cầu vật chất của nó như: ăn, mặc, ở, đi lại, công cụ sản xuất, phương tiện chiến đấu… những vật thể ấy nói lên mức độ biểu hiện và trình độ phát triển các lực lượng bản chất của con người trong lĩnh vực sản xuất và đời sống vật chất

Bên cạnh đó, những thành tựu về khoa học, các giá trị đạo đức, thẩm

mỹ, các tín ngưỡng tôn giáo, lễ hội, phong tục, ngôn ngữ… được quy vào văn hoá tinh thần bởi chúng nói lên mức độ biểu hiện và trình độ phát triển các lực lượng bản chất người trong sản xuất tinh tinh thần Nếu trong văn hoá vật chất, trong tính cụ thể của nó thể hiện ở trình độ chiếm lĩnh và khai thác các vật thể trong tự nhiên,thì văn hoá tinh thần nói lên sự phong phú bên trong của ý thức,

là trình độ phát triển tinh thần của bản thân con người Tuy vậy, sự phân chia

ra văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần chỉ mang tính chất quy ước bởi trong

đời sống thực tiễn không có cái gì thuần tuý vật chất hoặc thuần tuý tinh thần

Thực ra một vật thể không thể được ghi nhận vào thực tiễn nhân loại nếu như trong đó không chứa đựng các phẩm chất tinh thần của con người như: tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Mặt khác, các hiện tượng văn hoá tinh thần như: tư tưởng, lý luận, khoa học…chỉ có thể tồn tại và được phổ biến thông qua hình thái vật thể của chúng Sự củng cố và truyền đạt tin tức cũng cần phải vật chất hoá dưới dạng sách, vở, tranh, tượng, phim ảnh v.v Trong văn hoá, vật chất được biểu hiện dưới dạng đã được cải tạo, còn những tài năng cũng như các lực lượng bản chất người thì đã được vật chất hoá [39, tr.71]

Mối quan hệ giữa các mặt vật chất và tinh thần trong văn hoá không phải là tĩnh tại, là xếp cạnh nhau mà chúng được biểu hiện cái nọ thông qua cái kia; chúng thường xuyên chuyển từ cái nọ sang cái kia trong quá trình hoạt

động sống của con người

Sự khác biệt giữa văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần chỉ là quy ước tương đối, song nó vẫn là sự thật, cho phép xem xét mỗi lĩnh vực như một hệ thống tương đối độc lập

Văn hoá không chỉ là vật thể – kết quả lao động sáng tạo của con người

mà còn bao hàm cả bản thân hoạt động ấy Như vậy, văn hoá vật chất không

chỉ đơn giản là phương tiện sản xuất và tiêu dùng mà còn là những hoạt động thực tiễn sáng tạo ra và sử dụng các phương tiện ấy Trong quá trình hoạt

động, tri thức, thói quen, kinh nghiệm nghề nghiệp và những thuộc tính cá nhân khác được vật thể hoá, trở thành những vật thể của văn hoá vật chất Hoạt động này do nhiều người có quan hệ sản xuất qua lại với nhau thực hiện, giữa họ đã xác lập nên những quan hệ sản xuất khách quan Các quan hệ sản xuất này cũng là bộ phận sở thuộc vào văn hoá vật chất

Trong hoạt động thực tiễn – xã hội, con người không chỉ sản xuất ra những điều kiện vật chất và phương tiện sinh hoạt, mà còn sản xuất ra ý thức dưới nhiều thể loại khác nhau (ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức nghệ thuật, ý thức đạo đức, ý thức pháp luật…) ý thức xã hội bao gồm toàn bộ những khái niệm tư tưởng, lý luận, học thuyết khác nhau, hợp thành tài sản tinh thần của xã hội, hình thành vật thể của văn hoá tinh thần Trong hình thái này, văn hoá tinh thần tồn tại dưới dạng những sản phẩm tinh thần đã tạo thành như: công trình khoa học, tác phẩm nghệ thuật, các chuẩn mực đạo đức

và pháp luật Nhờ khả năng con người biết biến đổi kết quả hoạt động tinh thần thành những vật thể, tức là quá trình vật thể hoá những sản phẩm lao

động trí óc của mình mà vốn kinh nghiệm tinh thần được tích luỹ, bảo quản và truyền đạt từ thế hệ này qua thế hệ khác [39, tr.72]

Cũng giống như văn hoá vật chất, văn hoá tinh thần không chỉ biểu hiện bằng toàn bộ sản phẩm của hoạt động tinh thần mà còn bằng nội dung sáng tạo, cùng các mối quan hệ người được xác lập trong quá trình hoạt động ấy

Phân tích nội dung vật thể của văn hoá tinh thần người ta có thể phân xuất ra những giá trị và chuẩn mực xã hội, và gọi đó là những yếu tố thực thể của cấu trúc văn hoá tinh thần Đồng thời cấu trúc văn hoá tinh thần lại có thể phân chia thành nhiều công đoạn vận hành khác nhau như: sản xuất, bảo quản,

phân phối, trao đổi và tiêu dùng những giá trị và chuẩn mực xã hội Đó là những yếu tố nằm trong cấu trúc chức năng của văn hoá tinh thần

1.2.3 Vai trò của định hướng giá trị văn hoá tinh thần:

Lâu nay, khi nhìn nhận các giá trị xã hội, các nhân tố trong phát triển, không ít người chỉ nhấn mạnh một chiều cơ sở kinh tế, vai trò của kinh tế, mà

ít chú ý đến các giá trị văn hoá, vai trò của văn hoá Văn hoá chưa được đặt

đúng vị trí như nó vốn có trong sự phát triển Đây đó vẫn tồn tại quan niệm coi

văn hoá thuộc loại phi sản xuất, là lĩnh vực thứ yếu, thậm chí “là cái đuôi của

kinh tế”, chịu sự quy định một cách đơn giản của kinh tế Từ đó dẫn đến thụ

động trong xây dựng văn hoá, chú ý không đầy đủ đến việc chăm lo đời sống tinh thần

Vấn đề đặt ra hiện nay là cần tập trung xây dựng các hệ đánh giá các giá trị văn hoá đặc biệt là văn hoá tinh thần phải được đặc biệt quan tâm, chú trọng, tránh tình trạng lộn xộn về các giá trị văn hoá, đơn điệu hoá các giá trị văn hoá Để thực hiện được điều đó cần thiết phải đi đến một định nghĩa về

giá trị văn hoá “Trong sản xuất vật chất cũng như trong sản xuất tinh thần,

trong việc xây dựng các quan hệ xã hội cũng như việc giáo dục và đào tạo chính bản thân con người, giá trị văn hoá là tất cả những gì góp phần thúc

đẩy sự phát triển năng lực sản xuất của cá nhân và của xã hội, thúc đẩy hoạt

động tích cực của cá nhân và của xã hội trên lĩnh vực sản xuất vật chất cũng như trên lĩnh vực xây dựng các quan hệ xã hội, chính trị, nghệ thuật, khoa học

và kể cả sự nghiệp giáo dục và đào tạo” [15, tr.28]

Mỗi giá trị văn hoá đều có sự quy định về chất Văn hoá đạo đức, văn hoá pháp luật hay văn hoá giáo dục, văn hoá môi trường, văn hoá giao tiếp,văn hoá thẩm mỹ, văn hoá nghệ thuật đều có đặc trưng riêng Các giá trị văn hoá

có sự tương tác lẫn nhau

Hệ giá trị văn hoá một khi đã được xây dựng đúng đắn thì sẽ có tác dụng điều chỉnh cả cơ chế đánh giá và cơ chế tạo giá trị văn hoá Và lúc đó thì nếu một sự vi phạm nào vào hệ chuẩn giá trị này sẽ bị coi như là phản văn hoá [21, tr.47]

Thực tiễn trong những năm gần đây, thang giá trị của xã hội ta đang có

sự thay đổi chuyển dịch nhanh chóng Sự biến chuyển đó có thể là từ chỗ coi trọng các giá trị chính trị xã hội, chạy sang cực giá trị kinh tế vật chất, từ chỗ lấy con người xã hội tập thể làm mẫu mực sang chỗ quá nặng nề về con người cá nhân, thậm chí cá nhân chủ nghĩa Trong quan hệ về nhân cách bao gồm cả tài và đức, từ chỗ lên án người làm giàu đến chỗ quá ưu ái người làm giàu; từ chỗ sống vì lý tưởng đến chỗ quá thực dụng Những giá trị văn hoá truyền thống bị coi nhẹ, một số thuần phong mỹ tục bị coi nhẹ v.v [3, tr.75]

Chính vì vậy định hướng giá trị văn hoá tinh thần có vai trò hết sức quan trọng đối với xã hội hôm nay

Định hướng giá trị văn hoá tinh thần có vai trò nâng cao nhận thức, ý thức chính trị xây dựng lý tưởng niềm tin cách mạng cho con người mới xã hội chủ nghĩa Định hướng giá trị văn hoá tinh thần nhằm xây dựng đạo đức, lối sống, nhân cách văn hoá và phát triển trí tuệ, tài năng của con người mới

Định hướng giá trị văn hoá tinh thần có tác dụng tạo động lực, hành vi

động cơ thái độ lập thân lập nghiệp, lao động sáng tạo xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa Định hướng giá trị văn hoá tinh thần còn góp phần lựa chọn giữ gìn và phát triển di sản văn hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc và thời đại phục vụ sự nghiệp xây dựng xã hội mới văn minh hiện đại

Định hướng giá trị văn hoá tinh thần làm hình thành nên ý thức tình cảm trách nhiệm và nhân cách công dân cho thế hệ trẻ

1.3 Vị trí của việc định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội trong thời kỳ đổi mới hiện nay:

1.3.1 Những yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá:

Xã hội Việt Nam đang bước vào thời đại kinh tế tri thức và thực hiện quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Sự tác động củatình hình thế giới không chỉ ảnh hưởng tới nền kinh tế xã hội mà còn ảnh hưởng mạnh

mẽ đến đời sống con người, nền văn hoá, lối sống của mọi người, nhất là thế

Xã hội tiến dần đến “xã hội học tập” Con người vừa là mục tiêu vừa là

động lực của sự phát triển kinh tế – xã hội

Đó là những con người được giáo dục, đào tạo, nhân cách phát triển,

đáp ứng những đòi hỏi của thế giới hiện đại Những con người có đặc điểm nổi bật: khoa học và duy lý, có một nhân cách công dân, cá tính riêng và bản

sắc riêng, có năng lực nghề nghiệp và tay nghề cao, có tính độc lập, tự chủ và

tự giác, năng động và dễ thích nghi

Thế giới đang đứng trước những vấn đề toàn cầu: Hoà bình, môi trường, bệnh thời đại, dân số và kế hoạch hóa gia đình, vấn đề phân cực giàu nghèo, thiếu việc làm và nạn thất nghiệp Sự tác động của những biến đổi thế giới vào các quốc gia, dân tộc là vấn đề không nhỏ

Việt Nam đang ở trong quá trình biến đổi của thế giới và cũng đang trong quá trình vận động xã hội: chuyển từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế kinh tế thị trường và hợp tác, hội nhập quốc tế

Chuyển từ nền kinh tế quốc doanh, tập thể là chủ yếu sang nền kinh tế nhiều thành phần, có sự điều tiết của Nhà nước

Chuyển từ nền kinh tế tự cung tự cấp sang nền kinh tế hàng hoá, phá vỡ thế khép kín trong nước, mở rộng giao lưu hội nhập quốc tế

Vấn đề đặt ra là con người Việt Nam từ thời đại kinh tế nông nghiệp sang thời đại kinh tế công nghiệp và thời đại kinh tế tri thức… không chỉ có sự chuyển đổi về giá trị và thang giá trị, mà còn thay đổi định hướng giá trị trong việc kế thừa và duy trì các giá trị truyền thống văn hoá, hình thành những chuẩn mực giá trị lý tưởng và nhân cách đáp ứng đòi hỏi của thời đại mới

Đáng lưu tâm là sự định hướng này trong đối tượng thanh niên – một lớp người trẻ tuổi có học vấn, đầy ước mơ khát vọng vươn lên, nhưng cũng là lớp người thiếu trải nghiệm, có nhiều hạn chế của tuổi mới vào đời, có những nhu cầu riêng và sở thích riêng, cần được định hướng đúng cho sự phát triển về mặt giá trị, nhất là giá trị văn hoá nói chung và văn hoá tinh thần nói riêng như: Tư tưởng, chính trị; đạo đức, lối sống; khoa học và thẩm mỹ, vui chơi giải trí…

Thanh niên nước ta hiện nay là lực lượng xã hội to lớn chiếm 35% dân

số, có khả năng hùng hậu, kế thừa tinh hoa truyền thống của dân tộc và cách mạng Thanh niên có mặt mạnh cơ bản là trình độ học vấn cao hơn trước; có tầm nhìn rộng; nhạy cảm với thông tin mới; giàu lòng yêu nước; có khát vọng mau chóng đưa đất nước Việt qua nghèo nàn và lạc hậu; thực hiện lý tưởng, mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh Thanh niên đồng tình ủng hộ và hăng hái tham gia sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đã và đang xuất hiện nhiều tài năng trẻ, nhiều tấm gương tiên tiến trong sản xuất kinh doanh, bảo vệ chủ quyền và an ninh đất nước; trong học tập và hoạt động khoa học kỹ thuật, văn hoá nghệ thuật và thể thao, trong công tác xã hội luôn tỏ ra hăng hái tiên phong [27, tr.17] Tuy nhiên vẫn còn một bộ phận thanh niên gặp nhiều khó khăn về định hướng giá trị trong tình hình nền kinh tế – xã hội chưa phát triển Trình độ khoa học kỹ thuật công nghệ còn yếu kém, các nước xã hội chủ nghĩa - Đông

Âu còn khủng hoảng, hàng triệu thanh niên chưa có việc làm, thu nhập thấp, tình trạng thất học mù chữ tăng lên, sức khoẻ của thanh niên giảm, số trẻ lang thang còn nhiều Một số bộ phận ít quan tâm sinh hoạt chính trị, coi thường truyền thống cách mạng, trốn tránh nghĩa vụ quân sự Một số dao động thiếu niềm tin ở xã hội chủ nghĩa Một số bộ phận thanh niên có xu hướng chạy theo lối sống không lành mạnh, coi thường giá trị nhân văn, kỷ cương đạo lý, mắc nhiều tệ nạn xã hội, tình trạng mê tín dị đoan tăng lên không ít thanh niên mang tâm lý thụ động, ỷ lại, tâm lý dao động và khả năng nghề nghiệp chưa chuyển kịp nền kinh tế thị trường [27, tr.20]

Trước yêu cầu mới của thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, thanh niên phải là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không phần lớn phụ thuộc vào lực lượng thanh niên Do đó công tác thanh niên là vấn đề sống còn

của xã hội và dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng Vì thế, vấn đề thanh niên và giáo dục đào tạo thanh niên phải đặt

ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát huy nhân tố và nguồn lực con người Nhiệm vụ xây dựng lý tưởng chính trị, đạo đức, nhân cách, lối sống cách mạng và nếp sống văn hoá cho thanh niên phải được đặc biệt coi trọng trong việc hình thành thế hệ thanh niên mới Đây chính là lớp người đóng vai trò

quyết định xây dựng và phát triển đất nước, là lực lượng chủ yếu để; “Đưa

nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống đời sống vật chất văn hoá, tinh thần của nhân dân; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước

ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại” [11, tr 89]

1.3.2 Những yêu cầu về xây dựng con người mới ở nông thôn hiện nay

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nhằm mục tiêu chiến lược đó không chỉ phản ánh ước mơ ngàn đời và khát vọng chính đáng của người lao

động nước ta, mà hơn thế, nó chính là quy luật khách quan cho tiến trình phát triển của đất nước Bởi lẽ, ngày nay, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang được thừa nhận là xu hướng phát triển chung của các nước trên thế giới Đối với nước ta – một nước vẫn chưa thoát khỏi tình trạng của một nước nông nghiệp

lạc hậu thì công nghiệp hoá, hiện đại hoá chính là “Một cuộc cách mạng toàn

diện và sâu sắc trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội”, là “nhiệm vụ trung tâm xuyên suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” là con đường tất

yếu để đưa nước ta thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu và nguy cơ tụt hậu xa hơn so với các nước trong khu vực, để giữ vững ổn định chính trị, xã hội [9, tr.5-6]

Trong giai đoạn hiện nay, khi xuất phát từ tư tưởng của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác coi sự phát triển con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của

sự phát triển tiến bộ xã hội, trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đặc bịêt là công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn, chúng

ta nhất thiết phải xuất phát từ chủ nghĩa nhân đạo hiện thực, từ tinh thần nhân

văn sâu sắc để xây dựng con người mới ở nông thôn phát triển một cách toàn diện Từ đó, góp phần xây dựng xã hội Việt Nam thành một xã hội công bằng, nhân ái, thiết lập quan hệ thật sự tốt đẹp và tiến bộ giữa người với người trong sản xuất và trong đời sống xã hội

Trước sự chuyển biến mạnh mẽ của thời đại, sự phát triển kinh tế – xã hội trong nước mở ra nhiều cách nhìn mới, tư duy mới về mọi mặt cuộc sống Trong đó có những vấn đề như thang giá trị con người, các tiêu chí về con

người, những mẫu hình lý tưởng về con người… “Trong bối cảnh có sự

chuyển đổi lớn các hệ giá trị hiện nay có thể tạm gọi đang có sự đấu tranh giữa con người kinh tế” và “con người đạo đức”, “con người công chức” và

“con người kinh doanh”, “con người tập thể” và “con người cá thể”… [28,

tr.89] Yêu cầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn đòi hỏi xây dựng con người mới ở nông thôn phải là những con người phát triển theo mô hình nhân cách của con người Việt Nam nói chung, cần có những giá trị phẩm chất tiêu biểu:

Con người nhân văn, nhân bản, nhân ái;

Con người có đầu óc khoa học và duy lý;

Nhân cách công dân, bản sắc văn hoá dân tộc

Các năng lực nghề nghiệp và tay nghề cao;

Tính độc lập, tự chủ, tự giác, năng động thích nghi với những điều kiện mới

Căn cứ vào thực tiễn quá trình phát triển kinh tế – xã hội ở nông thôn, cần phải xây dựng mô hình nhân cách con người mới ở nông thôn cần có những yếu tố cụ thể như sau:

Về sinh thể: Con người có sức khoẻ, có sự phát triển cân đối về tầm vóc

và thể lực; sự hài hoà giữa thể chất và tinh thần; sự lành mạnh về quan hệ tự nhiên và xã hội

Về tâm lý: Con người có tầm nhìn rộng; tư duy năng động và thực tế, nhu cầu văn hoá và giao tiếp phát triển; tình yêu, ước mơ và khát vọng cao

đẹp, sự định hướng về tương lai và sự nghiệp trong sáng

Về đạo đức: Sống trung thực và thật thà; trung thành và trách nhiệm; tự lập tự tin và tự trọng; cần kiệm, liêm chính và khiêm tốn; hướng tới sự công bằng và thẳng thắn

Về chính trị: Có niềm tin, lý tưởng cách mạng; có bản lĩnh chính trị và khoa học vững vàng; ý thức tập thể và trách nhiệm công dân; sự thực thi chế

độ công dân và tập trung dân chủ; hành vi tiên phong và đổi mới

Về nhân văn: Có tinh thần đoàn kết cộng đồng, tinh thần tương thân tương ái; lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội và gia đình; tính nhân hậu và vị tha; tinh thần hiếu học, hiếu nghĩa

Năng lực hoạt động: năng động và hiểu biết; thông minh sáng tạo; có khả năng dám nghĩ dám làm dám chịu trách nhiệm

Những giá trị nhân cách được khái quát trên đang rất cần thiết cho việc xây dựng con người mới ở nông thôn hiện nay, đặc biệt là thế hệ trẻ nông thôn trong thời kỳ đổi mới Nó thể hiện tính tổng thể những phẩm chất năng lực, hành vi của con người mới ở nông thôn trong việc họ tham gia vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn

nói riêng và đất nước nói chung - vì một mục tiêu cao cả “Dân giàu, nước

mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh”

1.3.3 Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn hiện nay là một tất yếu khách quan:

Thanh niên nông thôn có tỷ lệ cao trong tổng số thanh niên cả nước,

đồng thời là nguồn lực chính để phát triển kinh tế – xã hội ở nông thôn và thực hiện công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn Thanh niên nông thôn chiếm tỷ lệ 75% thanh niên cả nước và chiếm 34,4% dân số nông thôn Trong những năm gần đây tình hình đất nước có nhiều biến đổi, đời sống của người dân được cải thiện, thanh niên nông thôn có

điều kiện học tập nâng cao kiến thức, tay nghề, nâng cao sự hiểu biết xã hội

và có những chuyển biến tích cực trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện

đại hoá nông nghiệp nông thôn [33, tr.53]

Có thể nói, chưa bao giờ văn hoá dân tộc ta có những biến chuyển toàn diện và sâu sắc như hiện nay Đây là thời kỳ chuyển đổi mạnh mẽ cả về quan niệm giá trị, chuẩn mực văn hoá, chuyển đổi cả công nghệ, kỹ thuật và cơ sở vật chất của văn hoá, chuyển đổi về đội ngũ nhân sự, bộ máy hoạt động văn hoá, cùng với nó là sự chuyển đổi lối sống, nếp tư duy, tầm nhìn và cách nhìn của cá nhân và cộng đồng với hàng loạt các nhu cầu văn hoá phong phú và đa dạng của nhân dân, trong đó có thanh niên khu vực nông thôn Sự chuyển đổi này có cơ sở khách quan từ sự đổi mới toàn diện của đất nước mà cốt lõi cơ bản là phát triển kinh tế thị trường đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế, đa dạng hóa, đa phương hóa các quan hệ quốc tế

Sự đổi mới toàn diện của đất nước tác động trực tiếp đến tình hình thanh niên nông thôn; cơ cấu ngành nghề trong thanh niên thay đổi theo hướng giảm trong khu vực nông nghiệp, tăng trong khu vực dịch vụ và công nghiệp Số thanh niên nông thôn chuyển dịch về các đô thị, về các trung tâm kinh tế, công nghiệp ngày càng lớn Sự phân hoá về trình độ học vấn và thu nhập giữa thanh niên nông thôn và thanh niên khu vực khác ngày càng rõ rệt

Điều kiện hưởng thụ văn hoá và lối sống trong thanh niên nông thôn có nhiều

hạn chế “Thanh niên chưa có ý thức chủ động học nghề, thiếu ý thức rèn

luyện vươn lên, còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào gia đình xã hội… một bộ phận không nhỏ thanh niên thiếu ý thức rèn luyện, mơ hồ về chính trị, chưa nhận thức được tình hình nhiệm vụ cách mạng và trách nhiệm của bản thân, sống thực dụng, coi thường giá trị đạo đức, mắc các tệ nạn xã hội, nghiện hút,

ma tuý, mại dâm, tham gia các băng nhóm gây rối trật tự…” [20, tr.17] Bên

cạnh đó thanh niên hiện nay còn gặp phải những khó khăn thách thức lớn

“Tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường, những hiện tượng tiêu cực trong xã hội, các thông tin và sản phẩm văn hoá phẩm độc hại, tệ nạn xã hội

đã và đang tác động đến thanh niên Các hoạt động chống phá lôi kéo, chia rẽ thanh niên của các thế lực thù địch sẽ tiếp tục tác động phức tạp đến tình hình thanh niên, thách thức bản lĩnh chính trị của thanh niên Trình độ học vấn, chuyên môn, nghề nghiệp của thanh niên còn thấp, định hướng nghề nghiệp,

động cơ học tập còn chưa phù hợp với thị trường lao động, với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Một bộ phận thanh niên còn non kém về nhận thức chính trị, thụ động thiếu kinh nghiệm trong cơ chế thị trường, ý thức chấp hành kỷ luật lao động và chấp hành pháp luật còn thấp, còn sa vào các

tệ nạn xã hội” [34, tr.21-22]

Thanh niên nông thôn hiện nay là một bộ phận không nhỏ trong xã hội Nhu cầu của thanh niên sẽ tiếp tục có biến đổi và phát triển đa dạng, phong phú hơn, ngày càng cao trước thách thức của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế Kinh tế thị trường, sự mở cửa hội nhập với quốc tế đã kéo theo

sự phát triển phức tạp của môi trường xã hội, môi trường văn hoá Tình trạng

đáng báo động là việc truyền bá các văn hoá phẩm đồi trụy, phản động đến tầng lớp thanh niên nông thôn đã làm cho đạo đức lối sống bị tha hoá, thực

dụng, ích kỷ, vụ lợi, đặc biệt là lối sống kích thích dụng vọng cá nhân, là hành

vi vô nhân đạo, bạo lực, thiếu nhân tính của thanh niên ngày một phổ biến

Trước những biến động của cơ tình hình kinh tế – xã hội, sự chuyển đổi của các gía trị, chuẩn mực xã hội của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thanh niên nông thôn sẽ không thể tránh khỏi những ảnh hưởng cả tích cực lẫn tiêu cực Việc lựa chọn những giá trị, chuẩn mực xã hội, trong đó có cả những

sự lựa chọn có tính “ lệch chuẩn”, “chệch hướng” là khó tránh khỏi Vì vậy

định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên nông thôn hiện nay là một tất yếu khách quan Những định hướng này phụ thuộc vào tính tự giác của chủ thể định hướng Những chủ thể này không ngoài ai khác đó là Đảng và Nhà nước, các tổ chức đoàn thể, cộng đồng dân cư, gia đình và nhà trường đây là

cơ sở để xây dựng các thế hệ thanh niên trong thời kỳ mới “có lý tưởng cao

đẹp, có ý thức trách nhiệm, có trí thức, sức khoẻ và lao động giỏi, sống có văn hoá nghĩa tình, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính”

1.3.4 Những giá trị văn hoá tinh thần cơ bản cần định hướng cho thanh niên hiện nay:

- Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên về bản lĩnh chính trị và lý tưởng cách mạng:

Bản lĩnh chính trị của thanh niên Việt Nam là sự kiên định con đường

đã lựa chọn, trong đó trước hết có sự thể hiện rõ ràng sự vững vàng niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng Đảng, vào sự nghiệp cách mạng của nhân dân, là ý thức trách nhiệm trong học tập, lao động để tạo ra cho mình có đủ trí tuệ, trình độ học vấn, tài năng, ý chí để góp sức vào xây dựng đất nước

Như thế có thể hiểu “Chính trị” là toàn bộ những hoạt động có liên

quan đến những quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc và các tầng lớp xã

hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực Nhà nước, sự tham gia vào công việc của Nhà nước, sự xác định hình thức

tổ chức, nội dung hoạt động của Nhà nước Bất kỳ vấn đề chính trị nào cũng

có liên quan đến quyền lợi và quyền lực của giai cấp, Nhà nước, nhân dân và ngược lại

Vậy định hướng bản lĩnh chính trị cho thanh niên chính là giúp thanh niên có khả năng nhận thức đúng quy luật phát triển khách quan, hướng cho thanh niên không ngừng học tập nâng cao trình độ và tiềm lực trí tuệ từ đó luôn nhạy bén với thực tiễn, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, xử lý tốt những vấn đề mà cuộc sống đang đặt ra theo đúng đường lối quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam và chính sách pháp luật của Nhà nước

Lý tưởng là những khát khao, nguyện vọng, những tư tưởng về tương lai

tốt đẹp mà con người hằng mong ước tới: “Lý tưởng là trạng thái hoàn hảo

nhất mà người ta mong muốn đạt tới”[38, tr.82] Có lý tưởng tiến bộ phản ánh

được khuynh hướng phát triển khách quan của xã hội, đồng thời phản ánh quan niệm lợi ích của giai cấp tiến bộ và nhân dân lao động

Lý tưởng có vai trò to lớn đối với hoạt động của con người “Người nào

có được một lý tưởng cao đẹp thúc đẩy, lý tưởng đó đối với anh ta đã trở thành một hiện thực hiển nhiên thì người đó không những sẽ yêu cầu cao đối với bản thân mình, đối với hành vi của mình mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm

đối với những công việc của người khác” [37, tr.55] Như vậy quá trình thực

hiện hoá lý tưởng được bắt đầu từ việc xác định, củng cố niềm tin bằng một thực tế hiển nhiên, rồi sau đó niềm tin trở thành một động lực quan trọng đối với hoạt động của con người

ở nước ta hiện nay định hướng lý tưởng cho thanh niên chính là hướng

cho thanh niên vươn tới lý tưởng “độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ” và

đây chính là lý tưởng mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn Lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội được xác định trên cơ sở đúc kết toàn bộ tiến trình vận động của lịch sử dân tộc kết hợp với tinh hoa văn hoá của nhân loại, dưới

ánh sáng của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh [24, tr.10]

- Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên về đạo đức, lối sống:

Với tư cách là yếu tố cấu thành hệ thống các giá trị tinh thần của đời sống xã hội, giá trị đạo đức được xác định là những chuẩn mực, những khuôn mẫu lý tưởng, những quy tắc ứng xử nhằm điều chỉnh và chuẩn hoá hành vi con người Khi nền tảng kinh tế – xã hội thay đổi tất sẽ dẫn đến những thay

đổi trong đời sống tinh thần của xã hội Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, và do đó nó cũng như mọi hình thái ý thức xã hội khác nó phản ánh tồn tại xã hội và thay đổi tuỳ theo sự thay đổi của tồn tại xã hội

Trong xã hội Việt Nam hiện nay, bên cạnh những quan niệm đúng đắn của thanh niên về mục đích sống, lẽ sống, lý tưởng sống gắn với hệ giá trị

chân – thiện – mỹ cũng đã bộc lộ xuất hiện một lối sống, một cách sống xa lạ,

trái với những khuôn mẫu nhân cách mà chúng ta đang phấn đấu đạt tới ở một

bộ phận thanh niên Vì mưu cầu hạnh phúc cá nhân, vì lợi ích riêng tư họ đã

đặt giá trị của cái “ích” lên vị trí quá cao trong các thang bậc giá trị xã hội

Nó biểu hiện thành lối sống vụ lợi, thực dụng và đi liền với lối sống đó là sự biến chất, thoái hoá, sa đoạ về đạo đức, đi ngược lại với bản chất nhân đạo tích cực và những giá trị nhân văn của dân tộc Đây thực sự là một trong những lực cản đối với sự phát triển của xã hội

Như vậy, trong thời kỳ đổi mới hiện nay cần hướng cho thanh niên biết thẩm định các giá trị đạo đức và lối sống, từ đó vươn tới hệ giá trị chân – thiện – mỹ, mang đậm tính nhân văn, trên cơ sở kế thừa và phát huy những giá trị

đạo đức truyền thống, kết hợp với việc tiếp thu có chọn lọc những giá trị đạo

đức mạng tính thời đại Đây chính là hệ chuẩn giá trị thích ứng với cơ chế thị trường, là cơ sở định hướng cho thanh niên về đạo đức và nhân cách

Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên về đạo đức, lối sống giúp thanh niên biết đánh giá giá trị, xác định được tiêu chuẩn và chuẩn mực những hành vi đạo đức từ đó biết điều chỉnh và tự hoàn chỉnh nhân cách của mình, xây dựng cho thanh niên một nhân cách đạo đức ổn định, bền vững

- Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên trong lĩnh vực khoa học:

Trong lĩnh vực khoa học, điều quan trọng nhất là phải xây dựng được bản lĩnh khoa học cho thanh niên Vì trong sự nghiệp đổi mới của đất nước hiện nay nhất là đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thanh niên thiếu kiến thức khoa học sẽ không thể tiếp cận được với nền kinh tế tri thức và lẽ đương nhiên là không thể áp dụng những kiến thức khoa học vào lao động sản xuất

Vì vậy cần phải định hướng cho thanh niên ý thức được sự cần thiết phải có trình độ học vấn rộng, kiến thức chuyên môn sâu, có kinh nghiệm thực tiễn ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường Từ đó làm cơ sở vững vàng để bước vào cuộc sống

Xây dựng bản lĩnh khoa học cho thanh niên chính là hướng cho thanh niên niềm say mê học tập, nghiên cứu khoa học, lao động sáng tạo khắc phục những khó khăn đời thường, từ đó đạt hiệu quả trong công việc và xây dựng nên sự nghiệp lớn trong tương lai

Theo Các Mác: “Đối với khoa học không có con đường nào bằng phẳng

thênh thang cả, chỉ có những người không sợ mỏi gối chùn chân mới hy vọng vươn tới những đỉnh cao xán lạn của khoa học mà thôi” [3, tr.171]

Xây dựng bản lĩnh khoa học cho thanh niên chính là giúp cho thanh niên tinh thần vượt khó nhằm hướng tới trình độ mới, tạo ra tiềm lực trí tuệ vững chắc, đủ năng lực thích ứng và nhạy bén trước thực tiễn Đồng thời biết

tự hoàn thiện kiến thức trình độ chuyên môn nghiệp vụ góp phần đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Vấn đề quan trọng khác nữa đó là định hướng cho thanh niên biết chân

trọng giá trị “hiếu học, tôn sư, trọng đạo, trọng học vấn và tài năng” Xưa kia

đói nghèo và chiến tranh ác liệt “sự học và sự giáo dục” vẫn luôn được tôn

vinh Ngày nay, tuy trong kinh tế thị trường, đồng tiền được coi trọng nhưng

“học vấn rộng”, “học vấn đắc dụng”, không chỉ cần thiết cho “thời kinh tế mở” mà còn rất cần để làm hành trang cho tuổi trẻ đi vào sự nghiệp công

nghiệp hoá, hiện đại hoá, giao lưu và hội nhập vào nền văn minh nhân loại, ứng dụng khoa học kỹ thuật – công nghệ mới vào trong lao động sản xuất, giữ gìn an ninh quốc phòng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội

- Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên về giá trị thẩm mỹ:

Giáo dục thẩm mỹ là một bộ phận của sự nghiệp giáo dục toàn diện của một quốc gia Mục tiêu phổ quát của giáo dục thẩm mỹ là nhằm thúc đẩy phát triển toàn diện các mặt đời sống xã hội và con người, xây dựng một nền văn hoá nghệ thuật nhằm nâng cao đời sống tinh thần của toàn xã hội, đánh thức

và dưỡng khát vọng vươn tới cái đẹp của con người

Thanh niên trong xã hội ta hiện nay đang diễn ra cuộc đấu tranh quyết liệt giữa cái xấu và cái đẹp và cuộc đấu tranh này đầy phức tạp, khó khăn Trong thực tế nảy sinh hai hiện tượng là: Thanh niên đấu tranh chống cái xấu không đứng trên lập trường cái đẹp; mà thực ra chuẩn của cái đẹp cũng lại

đang vận động mạnh mẽ Và mặt khác, một bộ phận thanh niên cũng không muốn tham dự vào cuộc đấu tranh chống cái xấu, lẩn tránh cái xấu Tình hình

đó làm cho cái xấu trong thanh niên mặc sức hoành hành Trong giao tiếp nhiều thị hiếu thấp hèn đã xuất hiện, sự may mặc lố lăng cùng những ngôn từ thô thiển và sở thích quái đản (đua xe, thuốc lắc…) ngày càng xuất hiện nhiều trong thanh niên

Cái đẹp trong thanh niên đang bị tấn công từ nhiều phía bởi các lối sống phản văn hoá, cái xấu đang làm hoen ố đời sống văn hoá tinh thần của thanh niên

Trước tình trạng báo động đó nhất thiết cần phải có định hướng giáo dục thẩm mỹ cho thanh niên hiện nay Giáo dục thẩm mỹ cho thanh niên là làm cho thanh niên hướng đến các giá trị thẩm mỹ, hiểu rõ các giá trị thẩm

mỹ, hướng thanh niên sáng tạo theo quy luật của cái đẹp trong mọi lĩnh vực hoạt động của thanh niên Trong xu thế phát triển chung của xã hội hiện nay, nhất là sự phát triển công nghệ thông tin, các chuẩn mực thẩm mỹ, các tiêu chí thẩm mỹ cùng vận động hết sức đa dạng và phức tạp, giáo dục thẩm mỹ cho thanh niên chính là góp phần gợi mở các cách tiếp cận tới cái đẹp, định hướng những giá trị thẩm mỹ , nhận diện được cái phản thẩm mỹ

Bằng các hình thức khác nhau, giáo dục thẩm mỹ với vai trò định hướng giá trị thẩm mỹ cho thanh niên, đưa các nội dung thẩm mỹ vào ý thức, hình thành và phát triển những con người có văn hoá thẩm mỹ cao, phát triển về nhân cách, có tình cảm đẹp, lý trí sâu sắc, năng lực sáng tạo cao

- Định hướng giá trị văn hoá tinh thần cho thanh niên về giải trí:

Cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu sử dụng thời gian nhàn rỗi và tiêu dùng của thanh niên có sự tăng lên Thanh niên có sử dụng thời gian nhàn rỗi chủ yếu cho việc giải trí, như tham gia vào các hoạt động văn hoá nghệ thuật, thể dục thể thao Với sự đa dạng các hoạt động giải trí, nhiều hình thức giải trí cũ đang được thay thế bằng những hình thức mới Đặc biệt sự phát triển của những hình thức giải trí mới nhờ công nghệ thông tin đã thu hút phần lớn thời gian rỗi của một số thanh niên

Khác với trước đây nhu cầu giải trí của thanh niên hiện nay không còn thuần nhất mà có sự phân hóa ngày càng rõ rệt Đối với thanh niên nông thôn,

sử dụng thời gian rỗi chủ yếu vào việc vui chơi giải trí và thưởng thức các giá trị văn hoá tinh thần thông qua hệ thống thông tin đại chúng: xem tivi, chơi thể thao, đọc sách báo…ngày càng nhiều

Tuy nhiên cũng không ít thanh niên nông thôn hiện nay trước biến động của cơ chế thị trường đã sử dụng thời gian rỗi của mình vào việc vui chơi giải trí mang tính chất tiêu cực như xem các băng đĩa hình, video đen, sách báo, văn hóa phẩm đồi trụy, truy cập những trang web đen trên mạng internet… Không ít thanh niên vui chơi giải trí bằng cách chơi bài ăn tiền, đánh bạc, xóc

đĩa, số đề, uống rượu, nhậu nhẹt, say xỉn… gây mất trật tự công cộng và ảnh hưởng đến nhân cách, đạo đức lối sống của thanh niên

Trước những thực tế đó, việc định hướng cho thanh niên trong lĩnh vực vui chơi giải trí lành mạnh là hết sức cần thiết đặt ra hiện nay

Định hướng hoạt động giải trí, vui chơi lành mạnh cho thanh niên là giúp họ đáp ứng được nhu cầu về nghỉ ngơi,thư giãn nhằm lặp lại thế cân bằng tâm – sinh lý Cùng với nhu cầu thẩm mỹ, giải trí hướng tới sự thanh lọc cảm xúc và thăng hoa trong đời sống tinh thần, phát triển thể chất cho thanh niên Phát triển thể chất là làm bộ não phát triển, huy động tối đa khả năng hoạt

động của não, rèn luyện độ linh hoạt và tinh nhạy của bộ não Phát triển thể chất cũng còn là làm tinh nhuệ các khí quan thao tác, cảm giác, xúc giác Đó còn là những điều kiện tiên quyết để mỗi thanh niên hy vọng đạt tới đỉnh cao cuộc sống Mặt khác phát triển thể chất cho thanh niên là tạo nền tảng để phát triển trí tuệ và tinh thần, bởi lẽ khi có thể chất cường tráng sẽ làm cho trí tuệ minh mẫn và tinh thần được trong sáng Định hướng hoạt động giải trí lành mạnh cho thanh niên có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp họ hoạt động giải trí hữu ích cho bản thân, cộng đồng và toàn xã hội, xa lánh những hoạt động giải trí tầm thường, phản văn hoá ảnh hưởng trực tiếp đến nhân cách, lối sống của thanh niên hiện nay

Chương 2 Thực trạng định hướng giá trị văn hoá tinh thần của thanh niên nông thôn - huyện Sóc Sơn

Thành phố Hà Nội trong thời gian qua

2.1 Một số đặc điểm huyện Sóc Sơn và tình hình thanh niên hiện nay 2.1.1 Vị trí địa lý

Sóc Sơn là một huyện ngoại thành phía Bắc Thủ đô Hà Nội ví trị diện tích tự nhiên 306,5 km2 Toàn huyện có 26 đơn vị hành chính (25 xã và 1 thị trấn) với dân số trên 243100 người Cư dân Sóc Sơn chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp từ nhiều đời nay Phía bắc giáp huyện Phổ Yên (Thái Nguyên), phía Nam giáp huyện Đông Anh (Hà Nội), phía Đông giáp 2 huyện Yên Phong và Hiệp Hoà thuộc tỉnh Bắc Ninh, phía Tây giáp huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) Là cửa ngõ của Thủ đô đi tây bắc qua đường quốc lộ 2; từ Phù Lỗ đi Phúc Yên lên Việt Bắc qua đường quốc lộ 3; từ Phù Lỗ sang Bắc Ninh, Bắc Giang qua đường 16 (Phù Lỗ - Đò Lo) Đặc biệt Sóc Sơn còn có sân bay quốc

tế Nội Bài, một trong những cảng hàng không lớn nhất nước ta Có thể nói Sóc Sơn là một trong những địa danh quan trọng trong việc giao lưu kinh tế xã hội giữa các vùng phía Bắc với Thủ đô Hà Nội nói riêng và với cộng đồng quốc tế nói chung (qua sân bay quốc tế Nội Bài)

Địa hình Sóc Sơn rất đa dạng, vừa mang đặc thù của vùng trung du, miền núi (7 xã phía bắc và tây bắc) vừa mang đặc điểm vùng đồng bằng (12 xã vùng giữa) và vùng trũng ( 7 xã ven sông Cầu và sông Cà Lồ)

Trong tổng số 306,5 km2 đất tự nhiên, đất nông nghiệp chiếm 13.206

ha, còn lại là đất lâm nghiệp và đất dành cho các công trình văn hoá, phúc lợi công cộng Do đặc điểm vị trí tự nhiên như vậy, huyện Sóc Sơn là nơi có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt là phát triển du lịch sinh thái của Thủ đô Hà Nội [8, tr.5]

Đầu năm 1907, huyện lỵ chuyển lên khu vực làng Bình Kỳ (Trung Giã)

và sau này chuyển tiếp về xã Lạc Long (nay thuộc xã Tiên Dược, Phù Linh và Thị trấn Sóc Sơn)

Kim Anh xưa là Đại Hành, trấn Cổ Pháp Đời Lý thuộc phủ Thiên Đức

Đời Trần thuộc huyện Đông Ngàn châu Vũ Ninh, bộ Bắc Giang Đến thời Hậu lệ thuộc phủ Từ Sơn, trấn kinh Bắc Thời Nguyễn (1881) thuộc tỉnh Bắc Ninh, trung tâm huyện lỵ ở Hương Gia xã Phú Cường Năm 1907 chuyển về Thạch Lỗi thuộc xã Thanh Xuân hiện nay

Mảnh đất Sóc Sơn là nơi có bề dày lịch sử, văn hoá nơi, vị anh hùng huyền thoại Thánh Gióng - một trong trong tứ bất tử của dân tộc, sau khi dẹp tan giặc Ân, mang lại thái bình cho đất nước đã dừng chân trên đỉnh núi Sóc Sơn để lại áo giáp bay về trời [30, tr.17]