Trên đây là toàn bộ nội dung của đề tài Sử dụng phương tiện dạy học và phần mềm trình diễn microsoft powerpoint để dạy bài Lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam địa lí 12, c[r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT CẨM THUỶ 1
SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC VÀ
PHẦN MỀM MICROSOFT POWERPOINT ĐỂ DẠY BÀI LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN LÃNH THỔ
(ĐỊA LÍ 12)
Họ và tên tác giả: Cao Thị Thư
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Cẩm Thuỷ 1
SKKN thuộc môn: Địa lí
Năm học: 2008 – 2009
Trang 2A- ĐẶT VẤN ĐỀ
I- LỜI MỞ ĐẦU
Trong dạy học, muốn đạt được hiệu quả cao, ngoài yếu tố chủ quan là người dạy thì các phương tiện và thiết bị dạy học có vai trò và ý nghĩa rất lớn trong trong việc đổi mới phương pháp Đối với bộ môn địa lý thiết bị dạy học, đặc biệt là các thiết bị hiện đại có thể giúp giáo viên thực hiện các thao tác mô phỏng một quá trình, một hiện tượng địa lí thông qua nhưng đoạn phim, sơ đồ, … giúp học sinh thu nhận thông tin và sự vật và hiện tượng địa lí một cách sinh động, tạo điều kiện để hình thành biểu tượng địa lí cho học sinh Đặc biệt là với phần địa lí tự nhiên Việt Nam, các đối tượng địa lí khá trừu tượng nên cần phải chú ý đến phương tiện dạy học để giúp học sinh dễ hiểu hơn, đạt hiệu quả cao hơn Vì vậy, việc sử dụng các phương tiện và thiết bị hiện đại là một trong những nội dung quan trọng của đổi mới phương pháp nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học Địa lí
tự nhiên Việt Nam trong chương trình địa lí lớp 12 THPT
II- THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Trong chương trình địa lí lớp 12, có nhiều nội dung mới và khó, trước hết là phần Địa lí tự nhiên Việt Nam Đây là phần được đưa vào nhằm hệ thống hoá các đặc điểm chủ yếu của tự nhiên nước ta nhằm giúp học sinh một mặt nắm được những đặc điểm chính của sự phân hoá lãnh thổ tự nhiên
và mặt khác, hiểu được những vấn đề khai thức hợp lí tự nhiên trong phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ môi trường Một trong những nội dung mới
và khó đó là: Lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam, đặc điểm
tự nhiên Việt Nam và vấn đề sử dụng hợp lí tài nguyên và bảo vệ môi trường Đây không phải là nội dung mới hoàn toàn (vì học sinh đã được học
ở lớp 8) nhưng lại rất khó vì nó rất trừu tượng Khi dạy tiết đầu tiên ở 2 lớp
Trang 312 (cơ bản): 12CC5 và 12CB3 chưa có bản đồ, không sử dụng máy chiếu mà
sử dụng bản đồ trong sách giáo khoa, bản thân tôi rất lúng túng về phương pháp mà kết quả là học sinh không hiểu bài
Từ thực trạng trên, để đạt hiệu quả tốt hơn, tôi đã mạnh dạn thiết kế lại bài dạy cải tiến nội dung, và phương pháp dạy học - Sử dụng phương tiện dạy học và phần mềm trình diễn microsoft powerpoint để dạy bài Lịch
sử hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam (địa lí 12)
B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I- CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 Xác định đối tượng nghiên cứu, phạm vi thực hiện
Để thực hiện được bài dạy theo thiết kế của mình, tôi chọn các lớp 12
Cơ bản mà tôi đang trực tiếp dạy để thực nghiệm (TN), đó là các lớp: 12CA1, 12CA2, 12A11, 12A12
Nghiên cứu nội dung của bài 4 và 5 (chương trình địa lí lớp 12CB); các phương tiện dạy học cần thiết, tình hình học sinh các lớp 12 nói trên về tinh thần, học tập, đồ dùng học tập, chất lượng học tập…; nghiên các tài liệu có liên quan đến việc sử dụng thiết bị kĩ thuật hiện đại và máy vi tính trong dạy học địa lí ở trường phổ thông
2 Xác định mục tiêu của bài dạy.
Mục tiêu của bài dạy chính là cái đích của bài học cần đạt tới một cách cụ thể, mục tiêu phải định rõ được các công việc và mức độ hoàn thành của học sinh về kiến thưc, kĩ năng, thái độ Để xác định được mục tiêu, cần phải đọc kĩ SGK, kết hợp với các tài liệu tham khảo để tìm hiểu nội dung của bài và cái đích cần đạt tới của mỗi mục
Mục tiêu cụ thể :
Trang 4Bài 4, sau bài học, Học sinh cần:
a Về kiến thức
- Biết được lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ diễn ra rất lâu dài
và phức tạp trải qua 3 giai đoạn: giai đoạn Tiền Cambri, giai đoạn Cổ kiến tạo, giai đoạn Tân kiến tạo; biết được đặc điểm và ý nghĩa của giai đoạn Tiền Cambri
b Về kĩ năng
Xác định được trên bản đồ các đơn vị nền móng ban đầu của lãnh thỏ Việt Nam Sử dụng thành thạo bảng niên biểu địa chất
c Về thái độ
Tôn trọng và tin tưởng vào cơ sở khoa học để tìm hiểu nguồn gốc và quá trình phát triển lãnh thổ tự nhiên nước ta
Bài 5 Sau bài học, HS cần:
a Về kiến thức
Nắm được đặc điểm, ý nghĩa của giai đoạn Cổ Kiến tạo và Tân kiến tạo trong hình sử hình thành và phát triển lãnh thổ tự nhiên Việt Nam
b Về kĩ năng
- Xác định được trên bản đồ những nơi đã diễn ra các hoạt động chính trong giai đoạn Cổ Kiến tạo và Tân kiến tạo ở nước ta
- Đọc đực bản đồ cấu trúc địa chất (hình 5, SGK)
c Về thái độ
Nhìn nhận, xem xét lịch sử phát triển lãnh thổ Việt Nam trên cơ sở khoa học
và thực tiễn
3 Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài học
Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài học là việc làm cần thiết đối với tất
cả giáo viên khi thiết kế bài dạy Việc lựa chọn kiến thức cơ bản yêu cầu
Trang 5phải đảm bảo tính khoa học và phải vừa sức đối với học sinh, đảm bảo cho học sinh lĩnh hội kiến thức vững chắc và phát triển toàn diện
Kiến thức cơ bản mà học sinh cần nắm được:
Bài 4:
- Tên và vị trí của các giai đoạn: Tiền Cambri, Cổ kiến tạo, Tân kiến tạo trong lịch sử hình thành lãnh thổ Việt Nam
- Cấu trúc và các nội dung cơ bản trong bản niên biểu địa chất
- Đặc điểm của giai đoạn Tiền Cambri:
- Ý nghĩa của giai đoạn Tiền Cambri
Bài 5:
- Đặc điểm của giai đoạn Cổ Kiến tạo, tân kiến tạo
- Ý nghĩa của từng gai đoạn trong lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ nước ta
4 Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học
Trên cơ sở nội dung kiến thức, giáo viên lựa chọn phương tiện thích hợp để đạt hiệu quả cao trong dạy học Phương tiện dạy học được xem là
“điểm tựa” cho hoạt động trí tuệ của học sinh, góp phần nâng cao năng lực
tư duy của các em đồng thời là cơ hội để học sinh rèn luyện và phát triển tư duy, hình thành biểu tượng về sự vật, hiện tượng địa lí rõ nét hơn, giúp học sinh nắm vững kiến thức hơn
Bài 4, cần có các phương tiện sau:
- Bảng tóm tắt niên biểu địa chất (giáo viên tóm tắt dựa trên cơ sở bảng niên biểu địa chất trong SGK)
- Bản đồ khung Việt Nam
- Máy tính và máy chiếu
Bài 5, cần có:
- Bảng tóm tắt niên biểu địa chất
Trang 6- Bản đồ khung Việt Nam, bản đồ các mảng nền cổ được hình thành trong giai đoạn Tiền Cambri (giáo viên tự xây dựng)
- Các bản đồ kết quả hình thành lãnh thổ trong hai đại: Cổ sinh và Trung Sinh thuộc giai đoạn Cổ kiến tạo (giáo viên tự xây dựng)
- Máy tính và máy chiếu
5 Xác định các hình thức tổ chức dạy học
Tuỳ thuộc vào mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học, điều kiện và phương tiện, đối tượng dạy học mà lựa chọn hình thức tổ chức phù hợp Đối với bài 4 và 5, chọn hình thức tổ chức chủ yếu là hoạt động cá nhân và nhóm nhỏ Các hình thức tổ chức này được phối hợp chặt chẽ trong tiết dạy
6 Xác định các phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học có một vị trí quan trọng trong thiết kế bài dạy học, vì nó quyết định đến việc thực hiện mục tiêu và chất lượng dạy học Việc xác định phương pháp cần căn cứ vào mục tiêu, nội dung dạy học, giai đoạn nhận thức, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện cơ sở vật chất phục
vụ cho việc dạy học
Phương pháp chủ yếu được sử dụng để dạy hai bài này là: Đàm thoại gợi mở, Phương pháp Giải quyết vấn đề, Phương pháp bản đồ
7 Thiết kế các hoạt động dạy học
Căn cứ vào các đơn vị kiến thức cụ thể, phương tiện dạy học hiện có
để thiết kế các hoạt động
II- CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1 Thiết kế bài dạy và chuẩn bị đồ dùng dạy học
Dựa trên cơ sở các mục tiêu đã xác định, các phương pháp đã lựa chọn, giáo viên thực hiện việc thiết kế bài dạy và chuẩn bị các phương tiện cần thiết theo kế hoạch Các nội dung về mục tiêu, phương pháp, phương tiện đã được nêu ở phần trên, trong khuôn khổ đề tài này, tôi không giới
Trang 7thiệu toàn bộ phần thiết kế bài giảng mà chỉ giới thiệu về các phương tiện cần thiết mình đã chuẩn bị và các biện pháp cụ thể trong việc tổ chức thực hiện một số hoạt động dạy học nhằm giúp học sinh nắm được nội dung chủ yếu của quá trình hình thành lãnh thổ Việt Nam
Đồ dùng dạy học:
Bài 4, gồm có:
- Bảng tóm tắt niên biểu địa chất (giáo viên tóm tắt dựa trên cơ sở bảng niên biểu địa chất trong SGK)
- Bản đồ khung Việt Nam
- Máy tính và máy chiếu
Bài 5, cần có:
- Bảng tóm tắt niên biểu địa chất (giáo viên tóm tắt dựa trên cơ sở bảng niên biểu địa chất trong SGK)
- Bản đồ khung Việt Nam, các mảng nền cổ được hình thành trong giai đoạn Tiền Cambri (giáo viên tự xây dựng)
- Các bản đồ kết quả hình thành lãnh thổ trong hai giai đoạn: Cổ kiến tạo và giai đoạn Tân kiến tạo (giáo viên tự xây dựng)
- Máy tính và máy chiếu
2 Tổ chức thực hiện
Bài 4:
* Những giai đoạn chính trong lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam
Hoạt động - Tìm hiểu bảng niên biểu địa chất
Bước 1: Giáo viên (GV) hướng dẫn học sinh (HS) đọc bảng niên biểu địa
chất, tìm ra các nội dung chủ yếu sau:
- Tên các giai đoạn, xếp theo thứ tự thời gian từ cổ nhất đến mới nhất;
- Tên và thứ tự các Đại (Giới) trong mỗi giai đoạn;
Trang 8- Tên và thứ tự các Kỉ (Hệ) trong mỗi Đại và thời gian cách đây, thời gian diễn ra
Còn phần các thế (Thống) , kí hiệu yêu cầu HS khá tìm hiểu thêm
Bước 2: GV yêu cầu HS lên điền vào bảng tóm tắt Niên biểu địa chất (GV
kẻ trên bảng) sau đó GV chiếu bảng đã hoàn thiện để chuẩn kiến thức (Thông tin phản hồi – Side 1)
Hoạt động tìm hiểu giai đoạn 1- Giai đoạn Tiền Cambri
Mục a - Là giai đoạn cổ nhất và kéo dài nhất trong lịch sử hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam, GV hướng dẫn HS khai thác bảng tóm tắt
(Side 1), trả lời câu hỏi:
- Thời gian bắt đầu cách đây bao nhiêu tỉ năm?
- Thời gian diễn ra trong bao lâu?
- Kết thúc cách đây bao nhiêu triệu năm?
HS nêu được:
- Thời gian bắt đầu cách đây khoảng 2,5 tỉ năm
- Thời gian diễn ra trong khoảng 2 tỉ năm
- Kết thúc cách đây 542 triệu năm
Mục b- Chỉ diễn ra trong một phạm vi hẹp trên lãnh thổ nước ta hiện nay Bước 1: GV chiếu lên màn hình các mảng nền cổ được hình thành trên bản
đồ khung Việt Nam (Side 2), yêu cầu HS quan sát và nêu nhận xét về phạm
vi diễn ra hoạt động, ý nghĩa của giai đoạn này trong lịch sử hình thành lãnh thổ nước ta
- HS theo dõi và suy nghĩ
Bước 2: HS trình bày nhận xét của mình, GV chuẩn kiến thức:
- Giai đoạn này diễn ra chủ yếu ở một số nơi, tập trung ở khu vực núi cao Hoàng Liên Sơn và Trung Trung Bộ
Trang 9- Phần lãnh thổ hình thành là: Khối Vòm sông Chảy, Khối Hoàng Liên Sơn, Khối Sông Mã và khối Kon Tum - Đây là những nền móng ban đầu của lãnh thổ Việt Nam
- Giai đoạn Tiền Cambri được xem là giai đoạn hình thành nền móng ban đầu của lãnh thổ Việt Nam
Bài 5
Phần kiểm tra bài cũ đồng thời khởi động để vào bài mới, các giai đoạn tiếp theo của lịch sử hình thành lãnh thổ, GV sử dụng bản đồ kết quả hình thành lãnh thổ trong giai đoạn Tiền Cambri để kiểm tra một phần của bài cũ – Chiếu bản đồ có các mảng nền được hình thành nhưng chưa có tên, yêu cầu HS nêu tên của mỗi mảng nền, nêu ý nghĩa của giai đoạn Tiền
Cambri (Side 3)
Phần giảng bài mới: Các phần lãnh thổ tiếp theo lần lượt được hình thành như thế nào?
Phần 2 Giai đoạn Cổ kiến tạo
Mục a Diễn ra trong thời gian khá dài, tới 477 triệu năm
GV vẫn sử dụng bảng tóm tắt niên biểu địa chất (Side 1), yêu cầu HS trả lời các câu hỏi sau:
- Thời gian bắt đầu cách đây bao lâu, từ Kỉ, Đại nào?
- Thời gian diễn ra trong bao lâu?
- Kết thúc cách đây bao nhiêu triệu năm? thuộc Đại, Kỉ nào?
HS trả lời được:
- Thời gian bắt đầu từ kỉ Cambri thuộc Đại Cổ Sinh cách đây khoảng 542 triệu năm
- Thời gian diễn ra : khoảng 477triệu năm
- Kết thúc cách đây: 65 triệu năm vào Kỉ Krêtathuộc Đại Trung Sinh
Trang 10Mục b Là giai đoạn có nhiều biến động mạnh mẽ nhất trong lịch sử phát triển tự nhiên nước ta.
Để HS hiểu được kết quả của giai đoạn này có những loại đá nào được hình thành, thời gian hình thành và phân bố ở đâu, GV sử dụng bản đồ khung Việt Nam, thể hiện các loại đá được hình thành theo thời gian và đặt các hiệu ứng để HS hình dung ra quá trình và kết quả hình thành lãnh thổ trong từng Đại, Kỉ của giai đoạn Cổ kiến tạo (Side 4), bao gồm:
- Đá trầm tích, mácma biến chất tuổi Cố sinh
- Đá Đêvôn, Cácbon – Pecmi
- Đá trầm tích, macmaTrung Sinh
Các bộ phận lãnh thổ Việt Nam đã được hình thành:
- Trong đại Cổ sinh:
+ Địa khối Thượng nguồn sông Chảy
+ Khối nâng Việt Bắc
+ Địa khối Kon Tum;
- Trong đại Trung sinh:
+ Các dãy núi hướng Tây Bắc - Đông Nam ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ + Các dãy núi hướng vòng cung ở Đông Bắc và nam Trung Bộ
Kết quả: Kết thúc giai đoạn Cổ kiến tạo, đại bộ phạn lãnh thổ Việt Nam đã được hình thành (trừ các đồng bằng)
Như vậy các đồng bằng nước ta được hình thành vào giai đoạn Tân kiến tạo
3 Giai đoạn Tân Kiến tạo
Mục a GV vẫn sử dụng bảng tóm tắt niên biểu địa chất (Side 1), yêu cầu
HS trả lời các câu hỏi sau: Thời gian bắt đầu cách đây? kéo dài bao lâu? Kết thúc vào kỉ nào?
HS trả lời được: Giai đoạn Tân Kiến tạo bắt đầu cách đây khoảng 65 triệu năm, từ kỉ Palêôgen thuộc Đại Tân Sinh đến nay vẫn đang tiếp diễn
Trang 11GV: Đây là giai đoạn diễn ra ngắn nhất trong lịch sử hình thành và phát triển tự nhiên nước ta
Mục b, để HS biết được phần lãnh thổ được hình thành trong giai đoạn này,
GV cho hiện trên bản đồ phần lãnh thổ các đồng bằng : đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long và các đồng bằng nhỏ hẹp miền Trung (Side 5)
– Là giai đoạn hoàn thiện các điều kiện tự nhiên làm cho đất nước có diện mạo như hiện nay và giai đoạn này vẫn đang tiếp diễn
Phần củng cố và đánh giá , GV sử dụng Side 6 và Side 7
- Sử dụng Side 6 để mô tả lại toàn bộ quá trình hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam
- Sử dụng Side 7 và một số câu hỏi để kiểm tra viết 5’
Nội dung kiểm tra:
Câu hỏi 1: Điền chú giải các loại đá trong hình (Side 7)
Câu hỏi 2: Nêu tên các giai đoạn, các Đại thuộc mỗi giai đoạn trong quá trình hình thành và phát triển lãnh thổ Việt Nam
Câu hỏi 3: Cho biết giai đoạn nào hình thành nền móng ban đầu của lãnh thổ, tên các địa khối được hình thành trong giai đoạn đó
Câu hỏi 4: Lãnh thổ Việt Nam hiện nay về cơ bản được định hình từ khi kết thúc giai đoạn nào?
Đáp án:
- Đá biến chất Tiền Cambri
- Đá trầm tích, macma biến chất tuổi cổ sinh
- Đá Đê vôn, Các bon – Péc mi
- Đá trầm tích, macma trung sinh
- Đá Badan tân sinh
0,5 0,5 0,5 0,5 0,5
Trang 12- Trầm tích đề tứ 0,5
2 Các giai đoạn, các đại trong mỗi giai đoạn 3,0
- Giai đoạn Tiền Cambri, gồm hai đại: Thái Cổ và Nguyên
sinh
- Giai đoạn Cổ kiến tạo, gồm hai đại: Cổ sinh và Trung sinh
- Giai đoạn tân kiến tạo, gồm một đại: Tân sinh
1,0 1,0 1,0
3 Giai đoạn đặt nền móng ban đầu, tên 4 địa khối 3,0
- Giai đoạn Tiền Cambri của lãnh thổ Việt Nam 1,0
- Tên 4 địa khối được hình thành: khối Vòm sông Chảy,
khối Hoàng Liên Sơn, khối sông Mã, địa khối Kon Tum
2,0
4 Lãnh thổ Việt Nam cơ bản được hình thành từ sau khi kết
thúc giai đoạn Cổ kiến tạo
1,0
Đối với 2 lớp dạy đối chứng 12CC5 và 12CB3, do không có máy chiếu nên tôi thay câu hỏi 1 bằng một câu hỏi khác: Kể tên các loại đá được hình thành trong giai đoạn Cổ kiến tạo
3 Kết quả kiểm tra
BẢNG TỔNG HỢP ĐIỂM KIỂM TRA CỦA HS
Điểm
chứng Tổng số 91 29 31.9 47 51.6 11 12.1 0 0
nghiệm 12A12 50 0 0.0 17 34.0 20 40.0 13 26.0
Tổng số 154 2 1.3 69 44.8 57 37.0 55 35.7
Ghi chú: SL – Số lượng
Tổng hợp kết quả theo nhóm lớp :