Phân Tích Tác Động Của Chính Sách Hỗ Trợ Lãi Vay Đến Thu Nhập

Tuy nhiên, để đánh giá hiệu quả của chính sách nhằm thực hiện đúng mục tiêu đề ra là nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn và góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp trên địa bàn thà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

TRẦN THỊ THƠ

PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ LÃI VAY ĐẾN THU NHẬP CỦA CÁC HỘ SẢN XUẤT HOA LAN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI, TP HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2017-2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành phố Hồ Chí Minh – 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

TRẦN THỊ THƠ

PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ LÃI VAY ĐẾN THU NHẬP CỦA CÁC HỘ SẢN XUẤT HOA LAN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI, TP HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2017-2018

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển (Hướng nghiên cứu)

Mã số: 8310105

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

TS LÊ THANH LOAN

Thành phố Hồ Chí Minh - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỖ

TRỢ LÃI VAY ĐẾN THU NHẬP CỦA CÁC HỘ SẢN XUẤT HOA LAN TRÊN

ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI, TP HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2017-2018” là kết

quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và kết quả trình bày trong luận văn này

là trung thực, có trích dẫn rõ ràng và chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên

cứu nào khác

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm

Tác giả luận văn

Trần Thị Thơ

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

TÓM TẮT LUẬN VĂN

ABSTRACT

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 4

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 4

1.2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể 4

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 4

1.4 Đối tượng nghiên cứu 4

1.5 Phạm vi nghiên cứu 5

1.6 Giới hạn của đề tài 5

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU 6

2.1 Cơ sở lý thuyết 6

2.1.1 Một số khái niệm 6

2.1.2 Lý thuyết về sự can thiệp của nhà nước 7

2.1.3 Các lý thuyết về thị trường tín dụng nông thôn 9

2.1.4 Lãi suất cho thị trường tín dụng nông thôn 15

2.1.5 Quan hệ các yếu tố khác tín dụng và thu nhập của nông dân 16

2.2 Các nghiên cứu trước 17

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

3.1 Khung phân tích 26

3.2 Phương pháp nghiên cứu 27

3.2.1 Giới thiệu phương pháp khác biệt trong khác biệt 28

3.2.2 Kết hợp phương pháp khác biệt trong khác biệt với hồi quy OLS 30

3.3 Dữ liệu nghiên cứu 32

3.4 Cấu trúc của mô hình nghiên cứu 33

3.4.1 Mô hình nghiên cứu 33

3.4.2 Kì vọng dấu các biến 34

3.5 Các bước phân tích và xử lý số liệu 35

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 37

4.1 Phân tích các yếu tố liên quan đến đặc trưng của lao động chính, hộ gia đình sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi 37

4.2 Phân tích yếu tố liên quan đến đặc trưng sản xuất, tiêu thụ và đánh giá của các hộ vay vốn đối với chính sách hỗ trợ lãi 41

4.3 Phân tích cơ cấu chi phí, doanh thu và lợi nhuận (thu nhập) của hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi 50

4.4 Phân tích sự khác biệt thu nhập giữa các nhóm hộ gia đình 54

4.5 Đánh giá tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của các hộ sản xuất hoa lan 57

4.5.1 Kết quả hồi quy ban đầu 57

4.5.2 Kiểm định đa cộng tuyến 57

4.5.3 Kiểm định tự tương quan 57

4.5.4 Kiểm định phương sai sai số thay đổi của mô hình 58

4.5.5 Kết quả hồi quy mô hình sau khi khắc phục hiện tượng đa cộng tuyến, tự tương quan, phương sai thay đổi 58

4.6 Ý nghĩa và hàm ý chính sách của nghiên cứu 63

4.6.1 Đánh giá về thực trạng các hộ sản xuất hoa lan và công tác triển khai chính sách hỗ trợ lãi vay trên địa bàn huyện Củ Chi 63

4.6.2 Đánh giá về tác động của chính sách hỗ trợ lai vay đến nâng cao thu nhập cho hộ dân sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi 66

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 67

5.1 Kết luận 67

5.2 Kiến nghị 67

5.3 Hạn chế của đề tài 69

5.4 Hướng nghiên cứu tiếp theo 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Danh mục tài liệu tiếng Việt

Danh mục tài liệu tiếng Anh

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DID: Difference in Difference (Khác biệt trong khác biệt)

OLS: Ordinary Least Squares (Phương pháp bình phương nhỏ nhất) PSM: Propensity Socre Matching (Phương pháp điểm xu hướng) VARHS: Khảo sát nguồn lực hộ gia đình Việt Nam

UBND: Ủy ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân 17

Bảng 2.2: Bảng tổng hợp các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài 23

Bảng 4.1: Các yếu tố liên quan đến đặc trưng lao động chính và đặc

Bảng 4.2: Các yếu tố liên quan đến đặc trưng của hộ gia đình 40

Bảng 4.3: Các yếu tố liên quan đến đặc trưng sản xuất, tiêu thụ và nhu

Bảng 4.4: Đánh giá các yếu tố liên quan đến nội dung hỗ trợ của chính

Bảng 4.5: Đánh giá khó khăn trong quá trình vay vốn, sản xuất của hộ 48

Bảng 4.6: Tỷ lệ thu nhập từ hoa lan trong tổng thu nhập hộ 50

Bảng 4.7: Chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng và phân bổ máy móc thiết bị sản

Bảng 4.8: Chi phí sản xuất của mô hình trồng hoa lan 52 Bảng 4.9: Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng hoa lan 53

Bảng 4.11: Kết quả ước lượng mô hình sau khi khắc phục hiện tượng đa

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 3.2: Mô tả phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID) 29 Hình 4.1: Kênh tiêu thụ hoa lan tại Thành phố Hồ Chí Minh 42

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Đề tài nghiên cứu “Phân tích tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của các hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố

Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018” dựa trên kết quả khảo sát 105 hộ, trong đó có

48 hộ trồng lan tham gia vay vốn có hỗ trợ lãi vay và 57 hộ trồng lan không vay vốn

có hỗ trợ lãi vay trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh Bằng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp khác biệt trong khác biệt kết hợp hồi quy OLS, nghiên cứu đã chỉ ra chính sách hỗ trợ lãi vay của Thành phố đã có tác động đến tăng thu nhập cho hộ trồng lan

Kết quả nghiên cứu còn chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ trồng

lan như: lượng vốn vay (tăng lượng vốn vay thì thu nhập của hộ trồng lan tăng), đào tạo tập huấn (việc tham gia đào tạo tập huấn không có tác động tích cực đến thu nhập của hộ), đầu tư máy móc thiết bị hiện đại (khi đầu tư máy móc thiết bị hiện đại như đầu tư hệ thống tưới phun tự động thì thu nhập của hộ tăng), giống mới (khi hộ sử dụng giống mới thì thu nhập hộ tăng) Đồng thời chỉ ra những biến

không ảnh hưởng đến thu nhập của hộ như tuổi, giới tính lao động chính, trình độ

ABSTRACT

The research project "Analysis of the impact of the policy on loan interest support to income of orchid production households in Cu Chi district, Ho Chi Minh City for the period of 2017-2018" based on the survey results 105 households, of which 48 orchid growers participated in loan with interest rate support and 57 households with orchid without loan with loan interest support in Cu Chi district,

Ho Chi Minh City By descriptive statistical method, the difference method in difference combined with OLS regression, the research has shown that the interest rate support policy of the City has an impact on increasing income for orchid growers

The research results also indicate factors that affect income of orchid growers such as: amount of loan (increase in loan amount, income of orchid growing household), training and training (participation in training training does not have a positive effect on household income), investment in modern machinery and equipment (when investing in modern machinery and equipment such as automatic sprinkler irrigation systems, the income of households increases), varieties new (when households use new varieties, their income increases) Also indicate variables that do not affect household income such as age, main sex gender, primary labor level, level of employment

On that basis, the author proposes a number of solutions to help stabilize the income of orchids growers in Cu Chi district, and from this research can expand the impact of the above policy Other target groups, especially the city's key agricultural product group (vegetables, ornamental flowers, dairy cows, pigs, shrimp, ornamental fish) to assess the impact of the policy on income improvement of households in a comprehensive way and adjust policies to suit the actual situation

On that basis, the author proposes a number of solutions to help stabilize the income of orchids growers in Cu Chi district, and from this research can expand the impact of the above policy Other target groups, especially the city's key agricultural product group (vegetables, ornamental flowers, dairy cows, pigs, shrimp, ornamental fish) to assess the impact of the policy on income improvement of households in a comprehensive way and adjust policies to suit the actual situation

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 Đặt vấn đề:

Thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp là một trong những chủ trương lớn của Chính phủ với mục tiêu duy trì tăng trưởng, nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh thông qua tăng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; đáp ứng tốt hơn nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu Đồng thời, chương trình góp phần quan trọng nâng cao thu nhập và cải thiện mức sống cho cư dân nông thôn, góp phần hoàn thành chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế xã hội lớn nhất cả nước, có tốc

độ thị hóa nhanh với phát triển nông nghiệp tập trung tại 05 huyện ngoại thành, gồm huyện Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè và Cần Giờ, với tổng diện tích sản xuất nông nghiệp là 99.643.071 m2, chiếm 93% tổng diện tích đất nông nghiệp của Thành phố (theo số liệu Tổng Điều tra nông nghiệp, nông dân, nông thôn năm 2016), ngoài ra còn số lượng nhỏ tại các quận ngoại thành như quận 9, 12, Gò Vấp, Thủ Đức, Bình Tân Do đó, thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm của Thành phố, góp phần quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, giảm diện tích cây trồng vật nuôi kém hiệu quả sang những cây trồng vật nuôi có hiệu quả kinh tế cao hơn, cải thiện thu nhập của hộ nông dân Trong giai đoạn 2016-2020, Thành phố đã đề ra nhiều chương trình, đề án, cơ chế, chính sách nhằm thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó nổi bật là chính sách khuyến khích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp đô thị (còn gọi là chính sách hỗ trợ lãi vay) được thành phố ban hành theo Quyết định số 04/2016/QĐ-UBND ngày 14 tháng 5 năm 2016 (trước đây là Quyết định số 36/2011/QĐ-UBND ngày 10 tháng 6 năm

2011, Quyết định số 13/2013/QĐ-UBND ngày 20 tháng 3 năm 2013, nay là Quyết định số 655/QĐ-UBND ngày 12 tháng 02 năm 2018) Năm 2016 được xem là năm

có những thay đổi lớn về cơ chế chính sách khi Thành phố ban hành Quyết định 04 với mức hỗ trợ cao hơn đối với đầu tư phát triển sản xuất một số đối tượng cây trồng vật nuôi như hoa lan, cây kiểng, cá cảnh hoặc nuôi trồng thủy sản khai thác

hiệu quả nguồn nước kênh Đông được hỗ trợ 80% lãi suất (trước đây là 60% lãi suất)

Theo số liệu tổng hợp của Chi cục Phát triển nông thôn thành phố Hồ Chí Minh tổng hợp từ các quận huyện, trong năm 2016-2018, Thành phố đã phê duyệt

hỗ trợ cho 4.152 lượt hộ dân, doanh nghiệp vay vốn có hỗ trợ lãi vay, với tổng vốn đầu tư 3.045,368 tỷ đồng, tổng vốn vay 1.887,136 tỷ đồng, tổng kinh phí ngân sách

hỗ trợ là 120,8 tỷ đồng Tuy nhiên, để đánh giá hiệu quả của chính sách nhằm thực hiện đúng mục tiêu đề ra là nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn và góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp trên địa bàn thành phố thì có 01 đề tài thạc sỹ được thực hiện trong giai đoạn 2011-2014 và thực hiện đánh giá tác động của chính sách đến thu nhập của hộ nông dân (với nhiều nhóm nghề chăn nuôi, trồng trọt) tại huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh, đề tài cũng chỉ ra sự tác động của chính sách đến các nhóm đối tượng nhưng chưa đi sâu đánh giá tác động của chính sách đến đặc điểm của từng đối tượng riêng biệt của hộ nông dân

Trên thế giới và tại Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về lĩnh vực tín dụng trong nông nghiệp, tác động đến thu nhập của người dân, cụ thể như: Nghiên cứu của Nawaz AHMAD (2011) về tác động của tín dụng đến đầu ra nông nghiệp: trường hợp nghiên cứu tại Pakistan, kết quả nghiên cứu cho thấy, tín dụng có vai trò quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp, nguồn vốn tín dụng giúp nông dân Pakistan đầu tư máy móc hiện đại, muc giống, phân bón, vào trong sản xuất nông nghiệp; Nghiên cứu của Gobezie và Garber (2007) về tác động của tín dụng vi mô ở Amhara phía bắc Ethiopia cũng cho kết luận rằng tài chính vi mô có tác động tích cực tới đời sống, khả năng giảm nghèo của các hộ gia đình; Nghiên cứu của Đinh Phi Hổ và Đông Đức (2015) về tác động tín dụng chính thức đến thu nhập của nông

hộ ở Việt Nam thông qua sử dụng dữ liệu bảng được rút từ bộ dữ liệu VARHS (Khảo sát nguồn lực hộ gia đình Việt Nam) từ 2006 đến 2012, trên cơ sở của phương pháp sai biệt kép kết hợp với mô hình hồi quy POOL-OLS và xác định được tín dụng chính thức tác động đến thu nhập của nông hộ Nghiên cứu của Ngô Hải Thanh (2011) về tác động của tín dụng từ ngân hàng nông nghiệp và Phát triển

nông thôn tới mức sống hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam đã sử dụng phương pháp hồi quy OLS kết hợp DID (khác biệt trong khác biệt) và chỉ ra rằng chưa tìm thấy ảnh hưởng tích cực của tín dụng Agribank tới thu nhập cũng như chi tiêu của các hộ gia đình trong giai đoạn 2006-2008 nhưng chứng minh được một số nhân số có tác động mạnh tới mức sống hộ gia đình như tình trạng nghèo, quy mô hộ, tỷ lệ phụ thuộc, trình độ giáo dục chủ hộ, số lao động phi nông nghiệp Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Bảo (2015) về tác động của chính sách hỗ trợ tín dụng của thành phố

Hồ Chí Minh đến thu nhập người dân nông thôn huyện Củ Chi giai đoạn

2011-2014, đã sử dụng phương pháp hồi quy OLS kết hợp DID và chỉ ra rằng chính sách của thành phố có tác động đến quá trình sản xuất của người dân vùng nông thôn làm tăng thu nhập của người dân nông thôn trên địa bàn huyện Củ Chi và các yếu tố không thể thiếu đối với mô hình và có ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập trong nông nghiệp của người dân bao gồm: đào tạo, tập huấn; khoa học công nghệ, lượng vốn vay, đối tượng sản xuất

Huyện Củ Chi là huyện còn sản xuất nông nghiệp nhiều so với các quận huyện khác, tập trung các sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao, có điều kiện

tự nhiên phù hợp với định hướng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp của thành phố như: hoa lan, cây kiểng, bò sữa, rau,…; trong đó hoa lan là cây trồng chủ lực của huyện, có quy mô 145,663 ha, chiếm 39,69% so với tổng diện tích hoa lan toàn thành phố (367 ha) Trong số 10 quận – huyện tham gia thực hiện chính sách hỗ trợ lãi vay, huyện Củ Chi đứng thứ 2 (chỉ sau huyện Cần Giờ) về số lượng phương án,

số hộ vay vốn đầu tư sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ lãi vay Trong 3 năm

2016-2018, thực hiện triển khai chính sách hỗ trợ lãi vay theo Quyết định số UBND, huyện Củ Chi đã phê duyệt hỗ trợ cho 1.256 lượt hộ dân, doanh nghiệp vay vốn có hỗ trợ lãi vay chiếm 30,25% so với cả Thành phố, với tổng vốn đầu tư 1.042,271 tỷ đồng chiếm 34,22%, tổng vốn vay 622,237 tỷ đồng chiếm 32,97%, tổng kinh phí ngân sách hỗ trợ là 62,167 tỷ đồng chiếm 51,46% Riêng đối với phương án vay vốn có hỗ trợ lãi vay đầu tư sản xuất hoa lan là 75 hộ dân, tổng vốn đầu tư 98,396 tỷ đồng, tổng vốn vay 68,23 tỷ đồng

04/2016/QĐ-Mặc dù, chủ đề về đánh giá tác động của chính sách tín dụng đến thu nhập người dân không mới, nhưng để đánh giá riêng tại thành phố Hồ Chí Minh và với một chính sách tín dụng cụ thể, đặc biệt là chính sách hỗ trợ lãi vay của Thành phố thì có rất ít đề tài nghiên cứu Vì vậy, để hiểu rõ hơn sự tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của nông dân tại thành phố, đặc biệt là nhóm hộ với nghề sản xuất cụ thể, có thật sự hiệu quả, giúp cải thiện thu nhập và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp hay không, tác giả chọn địa bàn huyện Củ Chi là địa phương điển hình

cho nông nghiệp đô thị của Thành phố để thực hiện nghiên cứu đề tài “Phân tích

tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của các hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Phân tích tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến việc cải thiện thu nhập của hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018

1.2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

Phân tích các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018

Phân tích tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến việc nâng cao thu nhập của hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018;

1.3 Câu hỏi nghiên cứu:

Mức độ tác động của Chính sách hỗ trợ lãi vay đến việc nâng cao thu nhập của

hộ nông dân trên địa bàn huyện Củ Chi thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018?

2017-1.4 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của các hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018

1.5 Phạm vi nghiên cứu:

- Giới hạn về thời gian: Nghiên cứu sử dụng số liệu trong giai đoạn 2016-2018 Đây là giai đoạn, chính sách có nhiều điểm mới, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người dân khi tiếp cận vay vốn và có hỗ trợ lãi vay Mặt khác, cũng phù hợp để đánh giá hiệu quả đầu tư của các hộ dân vay vốn có hỗ trợ lãi vay đến thời điểm thực hiện đề tài này

- Giới hạn về không gian: Địa bàn nghiên cứu là huyện Củ Chi thành phố Hồ Chí Minh

1.6 Giới hạn của đề tài:

Mặc dù, chính sách khuyến khích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp (chính sách

hỗ trợ lãi vay) được triển khai trên địa bàn Thành phố gồm 05 huyện ngoại thành và

05 quận, tuy nhiên tác giả chọn huyện Củ Chi là địa bàn nghiên cứu và các hộ sản xuất hoa lan vì những lý do sau đây: Huyện Củ Chi là huyện còn sản xuất nông nghiệp nhiều, tập trung các sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao, có điều kiện tự nhiên phù hợp với định hướng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp của thành phố như: hoa lan, cây kiểng, bò sữa, rau,…Trong số 10 quận – huyện tham gia thực hiện chính sách hỗ trợ lãi vay, huyện Củ Chi đứng thứ 2 (chỉ sau huyện Cần Giờ) về

số lượng phương án, số hộ vay vốn đầu tư sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ lãi vay Mặt khác, do khả năng có hạn nên tác giả chọn địa bàn huyện Củ Chi để thuận lợi hơn trong quá trình thu thập dữ liệu sơ cấp

Một cách rõ ràng là chính sách sẽ đem lại nhiều tác động về khuyến khích đầu

tư, cải thiện kỹ thuật, tăng năng suất và hiệu quả canh tác hoa lan trên địa bàn khảo sát Đề tài chọn yếu tố thu nhập làm trọng tâm phân tích định lượng, một số yếu tố khác cũng được xem xét trong phần phân tích mô tả

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1.1.2 Tín dụng

Tín dụng là quan hệ kinh tế giữa người đi vay và người cho vay (quan hệ vay mượn), là sự chuyển nhượng sử dụng một giá trị hay hiện vật theo những điều kiện hai bên thỏa thuận, hết thời hạn thì người đi vay phải trả cho người cho vay số tài sản kèm theo một số lợi tức (lãi suất)

Theo từ điển thuật ngữ tài chính thì “tín dụng là một phạm trù kinh tế tồn tại trong các phương thức sản xuất hàng hóa khác nhau và được biểu hiện như sự vay mượn trong thời hạn nào đó” Khái niệm vay mượn bao gồm sự hoàn trả Chính sự hoàn trả là đặc trưng thuộc bản chất của tín dụng, là dấu ấn phân biệt phạm trù tín dụng với các phạm trù cấp phát tín dụng khác

2.1.2.3 Lãi suất thương mại

Theo Pindyck, R.S., D L Rubinfeld (1989), lãi suất thương mại hay còn gọi

là lãi suất trên thị trường được quy định bởi cung và cầu của các tổ chức tín dụng

Hộ gia đình cung cấp quỹ vốn để họ có thể tiêu dùng nhiều hơn trong tương lai,lãi suất càng cao, họ càng muốn cung cấp nhiều hơn Hộ gia đình, các doanh nghiệp có cầu về các tổ chức tín dụng nhưng cầu của họ càng giảm khi lãi suất lên cao Những dịch chuyển trong cung cầu là nguyên nhân làm cho lãi suất thay đổi

2.1.2.4 Lãi suất hỗ trợ

Trong đề tài nghiên cứu này, lãi suất hỗ trợ được xác định là lãi suất huy động tiết kiệm bằng tiền đồng kỳ hạn 12 tháng bình quân của 4 ngân hàng thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, gồm: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh, Ngân hàng Thương mại

cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh và Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh công bố hàng tháng (loại trả lãi sau) cộng thêm phí quản lý 2%/năm Lãi suất này do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh thông báo hàng tháng

Phần lãi suất chênh lệch giữa lãi suất thương mại và lãi suất hỗ trợ, người dân phải trả cho các tổ chức tín dụng khi vay vốn đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp trên địa bàn Thành phố được cấp thẩm quyền phê duyệt

2.1.2 Lý thuyết về sự can thiệp của nhà nước

Lý thuyết Keynes thể hiện rõ sự can thiệp của nhà nước, trong đó có chính sách khuyến khích đầu tư; lý thuyết Keynes chủ trương sử dụng ngân sách để kích thích đầu tư trong nền kinh tế (bao gồm cả đầu tư tư nhân và đầu tư Nhà nước), qua

đó kích thích kinh tế tăng trưởng Nhà nước nên thực hiện các chương trình đầu tư quy mô lớn để kích thích kinh tế tăng trưởng Đồng thời, qua đó theo cơ chế số nhân, sẽ có tác động làm khuyếch đại thu nhập quốc dân Khái niệm về số nhân đầu

tư của Keynes là mối quan hệ tỷ lệ giữa sự gia tăng thu nhập so với gia tăng đầu tư,

thể hiện khi có sự gia tăng về đầu tư thêm một đơn vị thì thu nhập sẽ tăng lên bao nhiêu lần: k = R/I (k là số nhân đầu tư, R là gia tăng thu nhập, I là gia tăng đầu tư) Đối với công cụ tiền tệ và chính sách tiền tệ của Chính phủ, học thuyết Keynes đánh giá cao vai trò của công cụ chính sách tiền tệ và lãi suất Đồng thời trong thực tế, Chính phủ đều đã có sự vận dụng công cụ và chính sách tiền tệ để tác động tới nên kinh tế Chính sách tiền tệ được thể hiện tập trung thông qua việc ngân hàng Trung ương thay đổi mức cung tiền và tỷ lệ lãi suất, nhờ đó tác động đến lượng tiền mặt và lãi suất trên thị trường, cũng qua đó tác động đến tổng cung tổng cầu của nên kinh tế

Như vậy, học thuyết Keynes đã chỉ ra những chính sách và công cụ kinh tế

mà nhà nước có thể dùng nó can thiệp và tác động tới nền kinh tế, nhưng nếu lạm dụng cũng có thế gây ra mặt tiêu cực Một số mặt tiêu cực nếu lạm dụng học thuyết Keynes như:

- Về chính sách giảm giá để kích cầu nền kinh tế: sự giảm giá rõ ràng có tác động kích thích tiêu dùng nâng cao tổng cầu, ngược lại cũng có thể gây hại cho nền kinh tế Ví dụ như sự giám giá sẽ tác động lên số nợ kinh doanh của các doanh nghiệp, tạo thành gánh nặng về tài chính; sự giảm giá cụng làm giảm sút lợi nhuận của các doanh nghiệp, trong khi lợi nhuận là động lực kinh doanh Do đó không khuyến khích đầu tư và gia tăng tổng cầu

- Về chính sách tài khóa của Chính phủ: học thuyết Keynes đã lập luận, cần thiết phải có vai trò của nhà nước trong điều tiết kinh tế để đối phó với khủng hoảng

và thất nghiệp Nhà nước nên sử dụng quyền hạn đó để đánh thuế và gia tăng chi tiêu, qua đó tác động lên chu kỳ kinh doanh Chi tiêu của Chính phủ là khoản đầu tư công cộng, bơm thêm tiền vào dòng chảy thu nhập, dẫn đến nâng cao tổng cầu

- Về chính sách tiền tệ của Chính phủ: Chính sách này thể hiện rõ nhất thông qua chính sách về cung ứng tiền tệ và chính sách về lãi suất Cả hai công cụ đều hữu hiệu trong tác động và điều tiết kinh tế nhưng cũng có thể gây ra những mặt trái như:

+ Nếu lượng tiền mặt phát hành quá mức thì sẽ đẩy mức giá cả lên cao và có nguy cơ gây ra lạm phát

+ Nếu thực hiện chính sách giảm lãi suất để khuyển khích đầu tư nhằm nâng cao tổng cầu, thì đồng thời làm gia tăng mức cung ứng tiền tệ và do đó cũng có nguy cơ gây ra lạm phát

Vận dụng học thuyết Keynes trong đề tài nghiên cứu này, có thể thấy rằng chính sách hỗ trợ lãi vay của Thành phố là chính sách hỗ trợ mọt phần lãi suất tiền vay từ ngân sách theo chương trình kích cầu đầu tư của Thành phố Thông qua chính sách này, Thành phố khuyến khích người dân, doanh nghiệp mạnh dạn vay vốn đầu tư phát triển nông nghiệp, đặc biệt nông nghiệp công nghệ cao nhằm tạo ra các sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao, tạo lợi thế cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp Thành phố Việc thực hiện chính sách này được kiểm soát thông qua vai trò trung gian của các tổ chức tín dụng, cụ thể: trước tiên hộ dân, doanh nghiệp phải được tổ chức tín dụng chấp thuận cho vay (theo đó phải đảm bảo vấn đề về tài sản đảm bảo, phương án đầu tư khả thi), sau đó cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét đối tượng đầu tư có phù hợp với định hướng, quy hoạch phát triển nông nghiệp Thành phố thì sẽ ban hành quyết định hỗ trợ Như vậy, hộ dân, doanh nghiệp sẽ có trách nhiệm với số tiền vay để đầu tư có hiệu quả (vẫn phải trả nợ gốc và một phần lãi suất còn lại), không ỷ lại sự hỗ trợ của nhà nước, từ đó hạn chế được những tác động tiêu cực của chính sách

2.1.3 Các lý thuyết về thị trường tín dụng nông thôn

2.1.3.1 Vai trò của vốn trong phát triển nông nghiệp

Todaro và Smith (2009) đã đề cập đến vai trò của vốn trong việc phát triển nông nghiệp Các tác giả đã chia sự phát triển của nông nghiệp ra làm ba giai đoạn lớn:

- Giai đoạn đầu tiên là giai đoạn có sản lượng và năng suất thấp, chủ yếu là hình thức tự cung tự cấp với nhân tố chính là đất đai và lao động, vốn được đầu tư

ít Do đó, người nông dân có thu nhập thấp và không ổn định

- Giai đoạn thứ hai được gọi là giai đoạn đa dạng và hỗn hợp nông nghiệp, sản lượng và năng suất lao động được nâng cao, một phần nhỏ sản phẩm được sử dụng cho tiêu dùng, còn một phần đáng kể được bán cho các khu vực thương mại Trong giai đoạn này, vốn được đầu tư nhiều hơn, đồng thời nguồn lao động dư thừa

ở vùng nông thôn được sử dụng tốt và hiệu quả hơn, thu nhập của người lao động gia tăng ở mức trung bình nhưng có độ ổn định cao

- Giai đoạn thứ ba là chuyên môn hóa, đại diện bởi các trang trại hiện đại có năng suất cao Việc tạo vốn, áp dụng tiến bộ công nghệ, nghiên cứu khoa học và triển khai đóng vai trò vô cùng quan trọng Nhờ đó, đời sống người dân được cải thiện với mức thu nhập cao nhưng độ ổn định ở mức trung bình do sự biến động về giá cả hàng hóa

Trong đề tài nghiên cứu này, vốn đầu tư sản xuất hoa lan được xác định là việc đầu tư cơ sở hạ tầng, xây dựng nhà lưới, hệ thống máy móc thiết bị, giống mới, phân bón, thuốc phòng trừ bệnh, điện nước,… phục vụ cho phát triển sản xuất Việc đầu tư vốn phù hợp sẽ góp phần tạo năng suất, chất lượng sản phẩm tốt, đáp ứng yêu cầu của thị trường, thị hiếu người tiêu dùng, giúp năng cao thu nhập cho hộ dân

Như vậy, vốn là một trong những yếu tố có vai trò quan trọng, ảnh hưởng tới mức độ gia tăng sản lượng đầu ra trong nền kinh tế nói chung và trong khu vực nông nghiệp nói riêng Để đẩy nhanh tốc độ phát triển nông nghiệp, đồng thời nâng cao mức sống cho người dân vùng nông thôn, cần phải tăng cường đầu tư vốn cho khu vực này

2.1.3.2 Mối quan hệ giữa vốn và tín dụng

Theo Đinh Phi Hổ (2008) trong cuốn “Kinh tế học nông nghiệp bền vững” đã xác định vốn trong nông nghiệp được hình chủ yếu từ các nguồn sau:

Thứ nhất, vốn tích lũy từ khu vực nông nghiệp Đây là vốn tự có, do nông dân tiết kiệm được và sử dụng đầu vào tái sản xuất mở rộng Mức độ tích lũy vốn thường được đánh giá bởi tỷ lệ tiết kiệm so với thu nhập hoặc tỷ lệ tiết kiệm so với GDP

Thứ hai, vốn đầu tư của ngân sách – vốn đầu tư cho nông nghiệp từ nguồn ngân sách Nhà nước Vốn này được dùng vào khai hoang và xây dựng vùng kinh tế mới, nông trường quốc doanh, trạm, trạm kỹ thuật nông nghiệp, thủy lợi, nghiên cứu khoa học, chương trình giải quyết việc làm ở nông thôn

Thứ ba, vốn tín dụng nông thôn, vốn đầu tư cho nông nghiệp của nông hộ, trang trại và các doanh nghiệp nông nghiệp vay từ hệ thống định chế tài chính nông thôn thuộc khu vực chính thức và phi chính thức

Thứ tư, vốn nước ngoài, bao gồm hai nguồn chủ yếu là vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài và đầu tư trực tiếp nước ngoài

Như vậy, vốn tín dụng là một trong 4 nguồn vốn quan trọng cho phục vụ phát triển nông nghiệp và có tác động đến thu nhập của hộ dân nông thôn Vốn tín dụng gồm hai loại là tín dụng chính thức và tín dụng phi chính thức, trong đó tín dụng ngân hàng là nguồn tín dụng chính thức

2.1.3.3 Quan hệ tín dụng chính thức và thu nhập của nông dân

Theo Đinh Phi Hổ (2015), tín dụng nông thôn cần thiết cho phát triển nông nghiệp Nó không chỉ giải quyết những thất bại về thị trường vốn cho khu vực nông thôn, mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, tăng thu nhập và chuyển đổi sản xuất, áp dụng kỹ thuật mới trong nông nghiệp (Atieno, 1997; Barslund & Tarp, 2008) Tín dụng nông thôn là công cụ phát triển hiệu quả trong chính sách giảm nghèo và cải thiện đời sống hộ gia đình (Morduch & Haley, 2001) Từ đầu những năm 1990, các chương trình tín dụng ưu đãi cho nông nghiệp và nông thôn ra đời và phát triển mạnh mẽ (Dinh, 2001) Cùng thời điểm này, thị trường tín dụng cũng ghi nhận sự xuất hiện của các tổ chức phi chính phủ (NGOs) tham gia cung cấp vốn dưới hình thức tín dụng vi mô cho khu vực nông thôn Cho đến nay thị trường tín dụng nông thôn đã có bước phát triển mạnh mẽ với

sự tham gia đa dạng của các định chế tài chính Theo DERG (2012), thị trường tín dụng nông thôn Việt Nam tồn tại hỗn hợp gồm: thị trường chính thức, phi chính thức và bán chính thức Ở Việt Nam, tín dụng chính thức được cung cấp chủ yếu thông qua hai ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước là: Ngân hàng Chính sách xã hội và

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tỉ trọng cho vay của hai ngân hàng này chiếm đến hơn 2/3 các khoản vay của hộ gia đình nông thôn Việt Nam Ngoài

ra, thời gian gần đây còn ghi nhận sự tham gia của các ngân hàng cổ phần nhà nước, các ngân hàng tư nhân, quỹ tín dụng nhân dân nhưng hầu hết các tổ chức tín dụng này chiếm tỉ lệ không đáng kể trong cấu trúc vốn thị trường tín dụng ở nông thôn Tín dụng chính thức có vai trò quan trọng trong thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, hầu hết các khoản vay chính thức được sử dụng chủ yếu cho mục đích sản xuất nông nghiệp (Barslund & Tarp, 2008)

Theo Atieno (1997), tín dụng nông thôn là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, tăng thu nhập và chuyển đổi sản xuất, áp dụng kỹ thuật mới trong nông nghiệp Diagne & cộng sự (2000) giải thích rõ hơn, tác động của tín dụng đối với thu nhập hộ gia đình nông nghiệp thông qua hai kênh:

(1) Tín dụng làm giảm bớt những hạn chế vốn vào các hộ gia đình nông nghiệp Tiếp cận vật tư nông nghiệp là một yếu tố quan trọng bảo đảm cho năng suất và thu nhập vụ mùa của nông hộ Trong khi chi tiêu vật tư nông nghiệp phát sinh từ quá trình ban đầu của sản xuất nông nghiệp (giai đoạn đầu và giai đoạn sinh trưởng của cây) thì lợi nhuận chỉ đạt được sau khi thu hoạch vài tháng sau đó Vì vậy, để tài trợ cho việc mua nguyên liệu đầu vào, các hộ gia đình nông dân phải sử dụng tiền tiết kiệm hoặc vay tín dụng Do đó, tiếp cận tín dụng có thể làm tăng đáng

kể khả năng của các nông hộ nghèo (thiếu nguồn tiết kiệm) để mua vật tư nông nghiệp cần thiết

(2) Tiếp cận tín dụng cũng làm giảm chi phí cơ hội của các tài sản vốn so với lao động gia đình, do đó khuyến khích áp dụng công nghệ mới tiết kiệm sức lao động và nâng cao năng suất lao động, một yếu tố quan trọng cho sự phát triển nông nghiệp ở các quốc gia đang phát triển

2.1.3.4 Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với việc phát triển nông nghiệp và nâng cao mức sống hộ gia đình ở nông thôn

Xét dưới hình thức chủ yếu của tín dụng là loại hình cho vay thì tín dụng ngân hàng có vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển nông nghiệp và kinh tế hộ ở

nông thôn Theo Nguyễn Thị Bích Đào (2008), tín dụng ngân hàng có những vai trò sau:

Thứ nhất, tín dụng góp phần hình thành và phát triển thị trường tài chính nông thôn Hoạt động tín dụng là “cầu nối” trung gian giữa những người cần vốn và những người cung ứng vốn, để phục vụ cho quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa Xét trong phạm vi cả nước thì có những vùng, khu vực này cần vốn, nhưng khu vực khác lại có nguồn vốn dư thừa chưa cần dùng đến Vì thế tín dụng ngân hàng còn là công cụ điều hòa nguồn vốn giữa nơi thừa và nơi thiếu vốn Thị trường tài chính ở nông thôn là nơi giải quyết mối quan hệ cung cầu về vốn, đáp ứng nhu vầu phát triển kinh tế nông thôn Với hệ thống cơ sở rộng khắp xuống từng huyện, xã, hoạt động tín dụng đã đẩy nhanh sự hình thành và phát triển thị trường tài chính ở nông thôn

Thứ hai, tín dụng ngân hàng góp phần tận dụng mọi tiềm năng to lớn ở nông thôn Tiềm năng về phát triển ở nông thôn nước ta là rất lớn, đây là khu vực tập trung đại đa số tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đất đai cũng như nguồn lực lao động dồi dào của đất nước Nếu được đầu tư vốn một cách hiệu quả, người dân nơi đây sẽ có điều kiện khai thác tiềm năng tại chỗ, giải phóng sức lao động, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, ngày càng mở rộng

và phát triển thị trường ở nông thôn

Thứ ba, tín dụng góp phần xây dựng kết cấu hạ tầng, tạo điều kiện cho người nông dân tiếp thu công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh Vốn tín dụng của ngân hàng tham gia vào quá trình sản xuất thông qua hình thức đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp và nông thôn như: đường sá, cầu cống, công trình thủy lợi, công trình giao thông, mạng lưới điện, thông tin, nước sạch, bệnh viện, trường học, chợ,…Đây là những cơ sở hạ tầng phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp cho quá trình sản xuất, góp phần nâng cao đời sống của người dân vùng quê và giảm sự chênh lệch mức sống giữa thành thị và nông thôn

Thứ tư, tín dụng tạo điều kiện phát triển ngành nghề truyền thống, ngành nghề mới, góp phần giải quyết việc làm cho người lao động trong nông thôn Thông

qua hoạt động đầu tư xây dựng cơ sở vật chất phục vụ sản xuất, một lượng lớn lao động dư thừa ở nông thôn đã được giải quyết việc làm Tuy nhiên, khi nền kinh tế ngày càng phát triển, sự cạnh tranh diễn ra ngày càng gay gắt, sẽ có những doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân làm ăn kém hiệu quả, rời khỏi nông nghiệp và chuyển sang nghề khác như: tiểu thủ công nghiệp, các nghề truyền thống Do đó, các ngành nghề này sẽ được phát triển và lại tiếp tục thu hút lao động Qua đó, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân

Thứ năm, tín dụng góp phần đảm bảo hiệu quả xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người nông dân Hoạt động tín dụng phát triển góp phần hạn chế đáng kể tình trạng cho vay nặng lãi đã tồn tại khá lâu đời ở nông thôn Vì vậy, người dân sẽ thực sự được hưởng thụ thành quả của mình sau một thời gian dài lao động sản xuất Mặt khác, vốn tín dụng của ngân hàng còn được cung ứng cho mọi đối tượng thiếu vốn, không phân biệt giàu nghèo Do đó, đời sống mọi tầng lớp dân

cư được nâng cao và thúc đẩy nông thôn ngày càng phát triển

Theo nghiên cứu của Đinh Phi Hổ và Đông Đức (2015) về tác động của tín dụng đến thu nhập của nông hộ tại Việt Nam cho thấy tác động tích cực của tín dụng chính thức đến thu nhập của hộ gia đình, khẳng định vai trò quan trọng của tín dụng chính thức, góp phần gia tăng năng lực của nông hộ, dễ dàng tiếp cận các nguồn lực sản xuất làm tăng năng suất, cải thiện thu nhập của hộ gia đình Nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố khác tác động đến thu nhập hộ như: dân tộc, trình độ, quy mô hộ, tỉ lệ trẻ em, cú sốc trong nông nghiệp, tỉ lệ lao động tham gia hoạt động phi nông nghiệp, tỉ lệ lao động tham gia hoạt động sản xuất nông nghiệp, diện tích đất canh tác, tham gia gửi tiết kiệm

Tóm lại, tín dụng nông thôn góp phần quan trọng trong việc hình thành và

phát triển thị trường tài chính ở nông thôn; hoàn thiện và phát triển thị trường tài chính thành phố; tăng cơ hội tiếp cận nguồn vốn tín dụng với lãi suất phù hợp cho người nghèo, người thiếu vốn là thúc đẩy thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội trong phân phối nguồn lực; xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn phục vụ sản xuất, tạo công ăn việc làm, tận dụng và phát huy hiệu quả mọi tiềm năng to lớn nơi đây Qua

đó, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống không chỉ vật chất mà còn tinh thần cho người dân vùng nông thôn Chính sách hỗ trợ tín dụng nông thôn của thành phố

Hồ Chí Minh là cơ chế chính sách đặc thù của Thành phố, góp phần quan trọng khuyến khích các hộ dân, doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp và nâng cao thu nhập

2.1.4 Lãi suất cho thị trường tín dụng nông thôn

Chính sách hỗ trợ lãi vay trong sản xuất nông nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh là một cơ chế chính sách thực hiện hỗ trợ một phần lãi suất tiền vay nhằm khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp Tuy nhiên, một số lập luận về mặt cơ sở lý thuyết dẫn tới bác bỏ điều này

Theo Đinh Phi Hổ (2003), các nhà kinh tế học thuộc trường phái Ohio (Adams 1973; Gonzalez-Vega 1981; Von Pischke 1978) tranh luận như sau:

Thứ nhất: Lãi suất thực thấp không phải là cách hiệu quả của việc phân phối lại thu nhập cho nông dân nghèo ở vùng nông thôn

Lý do: a) không huy động được tiết kiệm dẫn đến suy giảm quy mô nguồn vốn cho vay b) sự khống chế của chính sách trần lãi suất dẫn đến hạn chế khả năng sinh lợi của các định chế tài chính Hệ quả là: (i) phân bổ lượng tiền cho vay theo đối tượng chọn lọc; (ii) hạn chế tối đa về chi phí thu thập thông tin đối với khách hàng Trong điều kiện đó, các định chế tín dụng nông thôn sẽ phải chọn lựa khách hàng vừa đảm bảo ít rủi ro (có tài sản thế chấp) và quy mô lượng tiền vay lớn (giảm chi phí giao dịch) Hệ quả, nông dân nghèo, sản xuất nhỏ bị loại ra Như vậy người hưởng lợi sẽ chính là nông dân giàu

Bằng chứng thực tiễn: 15% nông dân nghèo được vay từ các định chế tín dụng nông thôn thuộc khu vực chính thức trong các nước châu Á và Mỹ Latinh, 5%

ở Châu Phi, 20% của tổng số người vay đã vay 80% tổng doanh số cho vay trong các nước đang phát triển (Gonzalez-Vega 1984)

Thứ hai: Sự ngộ nhận của việc ứng dụng quan điểm Keynes “lãi suất thấp là cần thiết để khuyến khích đầu tư vào sản xuất” Trong thời kỳ những năm 30 ở Mỹ, lãi suất thực rất cao Do đó, việc giảm lãi suất là cần thiết để khuyến khích mở rộng

đầu tư Trong khi hiện nay đối với các nước đang phát triển, lạm phát rất cao nhưng

áp dụng lãi suất danh nghĩa thấp rồi lãi suất thực âm không có nghĩa là khuyến khích đầu tư Ngộ nhận ở chỗ: giảm lãi suất không có nghĩa là lãi suất thực âm

Thứ ba: Lãi suất thực âm sẽ khuyến khích sự dịch chuyển chi phí giao dịch

từ các định chế tín dụng nông thôn đến người vay và ảnh hưởng đến phong cách phục vụ của các định chế Nông dân là người có lý lẽ Khi biết lãi suất thấp, âm trong dạng thực, họ sẽ nổ lực tìm kiếm người cho vay này Do nguồn lực này phân

bổ có chọn lọc nên họ sẵn sàng sử dụng chi phí tiêu cực (hối lộ, đút lót cho cán bộ tín dụng) Do nguồn cho vay khan hiếm, họ cũng sẵn sàng chịu thêm các chi phí khác bao gồm hồ sơ – giấy tờ, đi đường, chi phí cơ hội vè thời gian phải làm thủ tục Như vậy chi phí vay tiền không có nghĩa chỉ là trả lãi suất Hơn nữa, trong bối cảnh như vậy, sự phục vụ khách hàng sẽ dẫn đến tình trạng quan liêu và lạm dụng nguồn lực hạn chế này cho lợi ích cá nhân của cán bộ tín dụng

Tóm lại, phát triển tín dụng ở khu vực nông thôn là một điều cần thiết để phát

triển thị trường tín dụng nơi đây, giúp cho người dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập Tuy nhiên , theo một số tác giả trường phái Ohio, việc cung ứng vốn cho khu vực nông thôn với một cái giá rẻ (lãi suất thấp) chưa phải là một phương án tốt

để giúp cho người dân phát triển sản xuất nâng cao thu nhập Ngược lại nó còn làm cho ngân sách của nhà nước bỏ ra không có hiệu quả hay là một sự thất bại về mặt chính sách

2.1.5 Quan hệ các yếu tố khác tín dụng và thu nhập của nông dân

Thay đổi thu nhập của nông hộ không phải duy nhất do tín dụng tác động mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác Do đó, xem xét tác động của tín dụng đến thu nhập cần phải đồng thời quan tâm đến các yếu tố khác

Bảng 2.1 cho thấy có ba nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân, bao gồm: (i) Thuận lợi thị trường; (ii) Đặc trưng hộ gia đình; và (iii) Năng lực sản xuất của hộ Tiếp cận tín dụng là yếu tố nằm trong nhóm thuận lợi thị trường

Bảng 2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân

Tác giả các nghiên cứu

Thuận lợi thị

trường

Tiếp cận tín dụng

Atieno (1997), Scoones (1998), Morduch & Haley (2001), Diagne & cộng sự (2000), Dinh (2001), Barslund & Tarp (2008)

Giao thông thuận lợi Nguyen (2008), Phan (2012)

Tài trợ từ nước ngoài Nguyen (2008), Pham (2013)

Các cú sốc tự nhiên, kinh tế, cá nhân

Morduch (1994), Alam & Mahal (2014)

Tỉ lệ phụ thuộc Nguyen (2008), Phan (2012), Đinh

Phi Hổ & Trương Châu (2014)

Giới tính chủ hộ Pitt & Khandker (1998), Kiiru &

Tiết kiệm Nguyen (2008), Phan (2012)

(Nguồn: Đinh Phi Hổ, 2015)

2.2 Các nghiên cứu trước

Nghiên cứu của Gobezie và Garber (2007) về tác động của tín dụng vi mô ở Amhara phía bắc Ethiopia cũng cho kết luận rằng tài chính vi mô có tác động tích

cực tới đời sống, khả năng giảm nghèo của các hộ gia đình sống tại khu vực này Bằng phương pháp hồi quy OLS, nghiên cứu đã xác định các yếu tố có ảnh hưởng tới mức sống của các hộ gia đình như: tuổi của chủ hộ, giới tính chủ hộ, tình trạng sức khỏe, tình trạng hôn nhân của chủ hộ, giá trị khoản vay, số lao động trên 18 tuổi; các yếu tố khác không ảnh hưởng mức sống của hộ như trình độ giáo dục, khu vực sinh sống không nhất thiết gần thành phố lớn

Nghiên cứu của Abdul-Hanan Abdallah và Micheal Ayamga and Joseph A Awuni (2018) về tác động của tín dụng nông nghiệp đến thu nhập của trang trại thuộc vùng Savanna và vùng chuyển tiếp của Ghana Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy ESR kết hợp PSM Kết quả cho thấy có sự khác biệt về đặc điểm hộ gia đình có ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng và gia đình không tiếp cận được tín dụng như: quy mô trang trại, quy mô lao động, giới tính, tuổi, xóa mù chử, khả năng tài chính Cả hai phương pháp đều chỉ ra rằng, tín dụng làm tăng thu nhập của trang trại ở Savanna và vùng chuyển tiếp của Ghana

Nghiên cứu của Nawaz AHMAD (2011) về tác động của tín dụng đến đầu ra nông nghiệp: trường hợp nghiên cứu tại Pakistan Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian, sử phương pháp thử Augmented Dicky Fuller (ADF) và phương pháp thử Phillips Perron (PP) Kết quả nghiên cứu cho thấy, tín dụng có vai trò quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp, nguồn vốn tín dụng giúp nông dân Pakistan đầu tư máy móc hiện đại, muc giống, phân bón, vào trong sản xuất nông nghiệp

Nghiên cứu của Trần Thị Giang, Guohua Wang, Nguyễn Đình Chiến (2015)

về tác động của tín dụng đến thu nhập của hộ nghèo: bằng chứng từ khu vực nông thôn Việt Nam đã xác định rõ mối quan hệ giữa tín dụng và thu nhập của hộ nghèo sống tại khu vực nông thôn Việt Nam Bằng phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID) kết hợp OLS và dữ liệu VLSS năm 2010,2012 với cỡ mẫu là 244 hộ gia đình nghèo ở khu vực nông thôn Việt Nam cho thấy tín dụng có tác động tích cực đến thu nhập của hộ (làm tăng 30% so với thu nhập hộ trung bình), tín dụng chính thức giúp tăng thu nhập hộ nghèo gấp đôi so với tín dụng phi chính thức Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố khác có ảnh hưởng tích cực đến thu nhập hộ

nghèo như giáo dục, giới tính, dân tộc, khu vực sinh sống và các yêu tố tác động không tốt đến thu nhập hộ nghèo như sức khỏe, quy mô hộ

Nghiên cứu của Shahidur R Khandker, Rashid R Faruqee (2003) về tác động

của tín dụng nông nghiệp tại Pakistan cho rằng khoản vay từ nguồn chính thức và phi chính thức đều quan trọng trong nông nghiệp Nghiên cứu dựa trên dữ liệu khảo sát nông thôn Pakistan và phương pháp hai giai đoạn để ước tính tác động của chính sách tín dụng, kết quả cho thấy rằng tín dụng có tác động đến sản lượng nông nghiệp, tiêu dùng và chỉ tiêu về phúc lợi hộ gia đình Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ

ra, các hộ có đất nhỏ thì khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức Nghiên cứu của Dinh Khoi Phan, Christopher Gan, Gilbert V Nartea and David A Cohen (2014) về tác động của tín dụng vi mô đến các hộ gia đình nông thôn khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, Việt Nam Nghiên cứu sử dụng phương pháp PSM, cho thấy rằng chương trình tín dụng vi mô của Ngân hàng Chính sách

xã hội Việt Nam có tác động tích cực đến chi tiêu cũa hộ gia đình nhưng không có tác động đáng kể đến thu nhập hộ Ngoài ra, nghiên cứu cũng chứng minh rằng nếu chỉ đưa nhóm hộ nghèo vào phân tích thì chương trình tín dụng có tác động đến chi tiêu và thu nhập của hộ nghèo

Nghiên cứu của Đinh Phi Hổ và Đông Đức (2015) về tác động tín dụng chính thức đến thu nhập của nông hộ ở Việt Nam thông qua sử dụng dữ liệu bảng được rút từ bộ dữ liệu VARHS (Khảo sát nguồn lực hộ gia đình Việt Nam) từ 2006 đến 2012, trên cơ sở của phương pháp sai biệt kép kết hợp với mô hình hồi quy POOL-OLS và xác định được tín dụng chính thức tác động đến thu nhập của nông

hộ

Bằng phương pháp hồi quy OLS kết hợp DID và sử dụng bộ dữ liệu VHLSS

2004 và VHLSS 2006, nghiên cứu của Nguyễn Thanh Bình (2010) đã tiến hành đánh giá tác động của tín dụng chính thức tới mức sống các hộ gia đình ở đồng bằng sông Cửu Long với 5 biến phụ thuộc là: thu nhập bình quân, chi tiêu bình quân, chi tiêu đời sống bình quân, tiết kiệm bình quân và thu nhập trên một lao động hộ Kết quả nghiên cứu đã không tìm thấy ảnh hưởng tích cực của tín dụng tới mức sống hộ

gia đình tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, các tác giả cũng tìm được một số nhân tố khác có ảnh hưởng tới mức sống hộ gia đình như: quy mô hộ, số trẻ em (người phụ thuộc) trong gia đình, bằng cấp của chủ

hộ, diện tích sản xuất và nhà ở, tình trạng nghèo của hộ Cùng bộ dữ liệu VHLSS

2004 và VHLSS 2006 và bằng phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID) kết hợp phương pháp hồi quy OLS, Phan Thị Nữ (2010) đã đánh giá tác động của tín dụng đối với giảm nghèo ở nông thôn Việt Nam và đưa ra kết luận: việc tiếp cận tín dụng đã giúp tăng chi tiêu cho đời sống của hộ nghèo lên 29 nghìn đồng/người/tháng, tương đương khoảng 20% Nhờ vậy, tín dụng cho người nghèo thật sự cần thiết Nhưng đáng tiếc là đề tài chưa nhìn thấy bằng chứng về tác động của tín dụng đối với thu nhập của người nghèo Nguyên nhân có thể do các hộ nghèo chủ yếu vay vốn để phục vụ nhu cầu chi tiêu trong hiện tại mà chưa có một phương án sử dụng vốn cho đầu tư sản xuất có hiệu quả nên chưa cải thiện được thu nhập Do đó, hỗ trợ tín dụng cho người nghèo không thôi là chưa đủ, mà cần có những chính sách, biện pháp, chương trình hướng dẫn về kĩ thuật sản xuất cũng như giúp họ tìm kiếm phương án đầu tư hiệu quả

Bằng phương pháp OLS kết hợp DID và sử dụng bộ dữ liệu VHLSS 2006 và VHLSS 2008, nghiên cứu của Ngô Hải Thanh (2011) đã tiến hành đánh giá tác động của tín dụng từ ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn tới mức sống

hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam, đề tài tiến hành xây dựng mô hình ước lượng với 3 biến phụ thuộc được sử dụng đại diện cho mức sống là: thu nhập bình quân đầu người, chi tiêu đời sống bình quân đầu người và chi lương thực bình quân đầu người (theo giá thực); các biến độc lập được chia làm 3 nhóm đại diện cho đặc trưng của chủ hộ: hộ gia đình, cộng đồng và vùng địa lý Kết quả đề tài: không tìm thấy ảnh hưởng tích cực từ việc vay vốn tới thu nhập cũng như chi tiêu bình quân của hộ gia đình, hay nói cách khác là tín dụng từ ngân hàng chủ lực trong việc cho vay vốn ở khu vực nông nghiệp và nông thôn chưa góp phần cải thiện đời sống cho người dân vùng quê trong giai đoạn 2006 – 2008 Mặc dù không tìm thấy tác động tích cực của tín dụng nhưng đề tài chứng minh được những yếu tố khác có ảnh

hưởng tới mức sống hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam Đó là trình độ giáo dục của chủ hộ, quy mô hộ, tỷ lệ phụ thuộc, yếu tố dân tộc, tình trạng nghèo của hộ, việc làm phi nông nghiệp, diện tích đất sở hữu, vùng miền sinh sống Bên cạnh đó các yếu tố như tình trạng nghèo, trình độ giáo dục của chủ hộ, quy mô, tỷ lệ phụ thuộc trong hộ và việc làm phi nông nghiệp là những nhân tố có tác động mạnh tới mức sống hộ gia đình ở nông thôn

Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Bảo (2015) về tác động của chính sách hỗ trợ tín dụng của thành phố Hồ Chí Minh đến thu nhập người dân nông thôn huyện Củ Chi đã sử dụng phương pháp hồi quy OLS kết hợp DID và chỉ ra rằng chính sách của thành phố có tác động đến quá trình sản xuất của người dân vùng nông thôn làm tăng thu nhập của người dân nông thôn trên địa bàn huyện Củ Chi và các yếu tố không thể thiếu đối với mô hình và có ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập trong nông nghiệp của người dân bao gồm: đào tạo, tập huấn; khoa học công nghệ, lượng vốn vay, đối tượng sản xuất Một số điểm còn hạn chế của đề tài: Hiệu quả về mặt thực hiện chính sách (có hay không tồn động nợ xấu ngân hàng khi thực hiện chính sách cho vay); Công tác triển khai chính sách có thật sự hiệu quả như: công tác tuyên truyền đến người dân, thủ tục hành chính, thủ tục cho vay của ngân hàng, có sự phân biệt giữa các đối tượng vay vốn hay không; Hiệu quả sử dụng vốn từ chính sách (sử dụng vốn có đúng mục đích hay không? ); Chính sách có tác động như thế nào đến việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp thành phố

Nghiên cứu của Phạm Tiến Thành (2017) đã sử dụng phương pháp so sánh điểm xu hướng kết hợp với khác biệt trong khác biệt (PSM-DID) để đánh giác tác động của tín dụng vi mô lên mức sống của các hộ gia đình ở vùng nông thôn Việt Nam Các tiêu chí được sử dụng để phản ánh mức sống gồm doanh thu, thu nhập, tiêu dùng thực phẩm và tích luỹ tài sản cố định Kết quả nghiên cứu cho thấy, tín dụng vi mô làm tăng tổng doanh thu, tiêu dùng cho thực phẩm công nghiệp và tài sản lâu bền phục vụ sản xuất Trong khi đó, chưa đủ cơ sở để kết luận tín dụng vi

mô cải thiện thu nhập, tiêu dùng thực phẩm nông nghiệp và tích lũy tài sản tiêu dùng Một trong những mục tiêu chính của tín dụng vi mô là cải thiện thu nhập, tuy

nhiên kết quả cho thấy tín dụng vi mô chỉ làm tăng doanh thu Điều này có thể là do người nông dân chưa sử dụng vốn vay một cách hiệu quả; hoặc do các chi phí đầu

tư ban đầu quá cao

Như vậy, các nghiên cứu được thực hiện ở các quốc gia khác nhau, vào

những thời điểm khác nhau, với các bộ dữ liệu khác nhau cho những kết quả khác nhau Hay nói cách khác, tác động của tín dụng vi mô tới mức sống của người dân

là không rõ ràng, nó tùy thuộc vào đặc điểm dữ liệu mỗi quốc gia, thời điểm tiến hành nghiên cứu, chính sách đưa ra của mỗi quốc gia Tuy nhiên hầu hết các nghiên cứu đều chỉ ra rằng các yếu tố như: tuổi tác, giới tính, trình độ chủ hộ; tình trạng nghèo, diện tích gieo trồng, tỷ lệ phụ thuộc trong hộ, quy mô hộ, vùng miền sinh sống là những yếu tố có ảnh hưởng tới mức sống của các hộ gia đình

Bảng 2.2: Bảng tổng hợp các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài

Gobezie và Garber

Tuổi, giới tính của chủ hộ, tình trạng sức khỏe, tình trạng hôn nhân của chủ

hộ, giá trị khoản vay, số lao động trên

18 tuổi; trình độ giáo dục, khu vực sinh sống

Tài chính vi mô có tác động tích cực tới đời sống, khả năng giảm nghèo của các hộ gia đình sống tại khu vực này

Nguyễn Thanh Bình

(2010)

Phương pháp DID - OLS

Thu nhập bình quân, chi tiêu bình quân, chi tiêu đời sống bình quân, tiết kiệm bình quân và thu nhập trên một lao động hộ

Tín dụng không tác động tới mức sống hộ gia đình tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long

Nawaz AHMAD (2011)

Phương pháp thử Augmented Dicky Fuller (ADF) và phương pháp thử Phillips Perron (PP)

Diện tích đất canh tác, lực lượng lao động, vốn vay, lượng nước, thời gian

Tín dụng có vai trò quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp, nguồn vốn tín dụng giúp nông dân Pakistan đầu tư máy móc hiện đại, muc giống, phân bón, vào trong sản xuất nông nghiệp

Ngô Hải Thanh (2011) Phương pháp DID - OLS Trình độ giáo dục của chủ hộ, quy mô

hộ, tỷ lệ phụ thuộc, yếu tố dân tộc, tình trạng nghèo của hộ, việc làm phi

Không tìm thấy ảnh hưởng tích cực từ việc vay vốn tới thu nhập cũng như chi tiêu bình quân của

Nguồn Phương pháp

nghiên cứu Các biến số đại diện Kết quả nghiên cứu

nông nghiệp, diện tích đất sở hữu, vùng miền sinh sống, giao thông, họp chợ, nghề thủ công

hộ gia đình

Phan Thị Nữ (2010) Phương pháp DID - OLS

Quy mô hộ, tỷ lệ người phụ thuộc, tuổi, giới tính, dân tộc, trình độ giáo dục, tỷ lệ thu nhập phi nông nghiệp, vùng miền

Tiếp cận tín dụng đã giúp tăng chi tiêu cho đời sống của hộ nghèo

Dinh Khoi Phan,

Christopher Gan, Gilbert

V Nartea and David A

Chương trình tín dụng vi mô của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam có tác động tích cực đến chi tiêu cũa hộ gia đình nhưng không có tác động đáng kể đến thu nhập hộ

Trần Thị Giang, Guohua

Wang, Nguyễn Đình

Chiến (2015)

Phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID) kết hợp OLS

Giáo dục, giới tính, dân tộc, khu vực sinh sống, sức khỏe, quy mô hộ

Tín dụng có tác động tích cực đến thu nhập của hộ (làm tăng 30% so với thu nhập hộ trung bình), tín dụng chính thức giúp tăng thu nhập hộ nghèo gấp đôi so với tín dụng phi chính thức Bên cạnh

đó, nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố khác có ảnh hưởng tích cực đến thu nhập hộ nghèo như giáo dục, giới tính, dân tộc, khu

Nguồn Phương pháp

nghiên cứu Các biến số đại diện Kết quả nghiên cứu

vực sinh sống và các yêu tố tác động không tốt đến thu nhập hộ nghèo như sức khỏe, quy mô hộ

Đinh Phi Hổ và Đông

Dân tộc, giới tính, quy mô hộ, tuổi , trình độ học vấn, trẻ em dưới 16 tuổi, người già trên 60 tuổi, cú sốc kinh tế như thiên tai, dịch bệnh, người nhà

ốm đau; khu vực sinh sống, diện tích đất sản xuất, giao thông, lao động tham gia sản xuất nông nghiệp, lao động tham gia phi nông nghiệp

Tín dụng chính thức tác động đến thu nhập của nông hộ

Nguyễn Thanh Bảo

Vay vốn, lượng vốn vay, tuổi, giới tính, trình độ học vấn, đào tạo, tập huấn; khoa học công nghệ, đối tượng sản xuất

Chính sách tín dụng có tác động đến quá trình sản xuất của người dân vùng nông thôn làm tăng thu nhập của người dân nông thôn

Phạm Tiến Thành (2017) Phương pháp DID - PSM

Chi tiêu thực phẩm (nông nghiệ, công nghiệp), tài sản lâu bền (sản xuất, tiêu dùng),

Tín dụng vi mô làm tăng tổng doanh thu, tiêu dùng cho thực phẩm công nghiệp và tài sản lâu bền phục vụ sản xuất

Tín dụng làm tăng thu nhập của trang trại ở Savanna và vùng chuyển tiếp của Ghana

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Khung phân tích

Hình 3.1: Khung phân tích của đề tài

Nguồn: Tổng hợp các nghiên cứu trước và đề xuất của tác giả (2018)

Dựa vào các nghiên cứu trước và đặc trưng của ngành sản xuất hoa lan, tác giả đề xuất khung phân tích với 02 nhóm đặc trưng tác động đến thu nhập của hộ trồng hoa lan, gồm:

- Đặc trưng của hộ gia đình: như tuổi lao động chính thể hiện kinh nghiệm

sản xuất nhiều hơn giúp việc chăm sóc lan tốt, năng suất cao hơn; giới tính lao động chính; Trình độ lao động chính thể hiện khả năng tiếp cận kiến thức kỹ thuật mới; tham gia đào tạo, tập huấn giúp lao động cập nhật kiến thức mới, nắm bắt khoa học

Đặc trưng của hộ gia đình:

sản xuất hoa lan

Đặc trưng sản xuất, tiêu thụ và sử dụng vốn vay:

- Nội dung đầu tư, chi phí đầu tư;

- Máy móc thiết bị

- Giống mới;

- Lượng vốn vay;

- Chính sách hỗ trợ lãi vay;

kỹ thuật ứng dụng vào trong sản xuất nhằm ngân cao chất lượng, năng suất giúp cải thiện thu nhập; Quy mô hộ (số nhân khẩu trong hộ, số nhân khẩu trực tiếp sản xuất hoa lan) ảnh hưởng đến cơ cấu trong chi phí đầu tư mức độ sử dụng lao động của

hộ, từ đó tác động đến thu nhập của hộ; Mức sử dụng lao động được xác định theo công lao động bình quân, bao gồm công lao động nhà và công lao động thuê; Diện tích sản xuất thể hiện quy mô đầu tư ảnh hưởng đến suất đầu tư và thu nhập hộ

- Đặc trưng sản xuất, tiêu thụ và sử dụng vốn vay: Nội dung đầu tư, chi

phí đầu tư thể hiện cơ cấu trong đầu tư của hộ, xem xét nội dung đầu tư cao ảnh hưởng đến chi phí và thu nhập của hộ, từ đó có sự điều chỉnh chính sách góp phần

hỗ trợ phù hợp với thực tế sản xuất của hộ dân trồng hoa lan hơn; việc đầu tư máy móc thiết bị; Giống mới vào trong sản xuất giúp nâng cao năng suất, sản phẩm phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng giúp đảm bảo tiêu thụ tốt và giúp nâng cao thu nhập; Lượng vốn vay ảnh hưởng đến khả năng đầu tư của hộ, từ đó có tác động đến việc cải thiện thu nhập; Chính sách hỗ trợ lãi vay là việc hỗ trợ lãi suất giúp hộ dân tham gia vay vốn giảm bớt chi phí trong trả lãi suất ngân hàng, tạo nguồn vốn quay vòng đầu tư giúp cải thiện thu nhập;

3.2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID) để đánh giá sự khác biệt giữa nhóm tham gia chính sách và không tham gia chính sách

về thu nhập của hộ theo thời gian, theo các yếu tố đặc trưng hộ gia đình, đặc trưng sản xuất tiêu thụ của hộ Đồng thời, kết hợp với hồi quy OLS để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập, đánh giá tác động của chính sách tín dụng đến thu nhập của hộ nông dân trồng hoa lan, đến việc áp dụng giống mới, khoa học công nghệ, đầu tư máy móc thiết bị hiện đại vào trong sản xuất, góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp đô thị Ngoài ra, để làm rõ hơn đặc điểm sản xuất, tình hình áp dụng chính sách tín dụng, tác giả đã sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích các đặc điểm và các yếu tố khác biệt của các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ trồng hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi

3.2.1 Giới thiệu phương pháp khác biệt trong khác biệt

Phương pháp khác biệt trong khác biệt (difference in difference hay viết tắt

là DID) là một phương pháp thông dụng trong thí nghiệm tự nhiên Để áp dụng phương pháp này ta cần số liệu bảng, trong đó vừa chứa thông tin chéo về các đối tượng khác nhau, vừa có thông tin theo thời gian (Nguyễn Xuân Thành, 2006) Phương pháp này được thực hiện bằng cách chia đối tượng nghiên cứu thành hai nhóm: nhóm chịu tác động của chính sách (còn gọi là nhóm tham gia/nhóm xử lý)

và nhóm không chịu tác động của chính sách (còn gọi là nhóm đối chứng/nhóm kiểm soát) Gọi D là biến giả của đối tượng có tham gia chính sách hay không tham gia chính sách, nếu D =1 thì xác định là đối tượng tham gia chính sách, D = 0 thì xác định là đối tượng không tham gia chính sách

Y là kết quả chịu tác động của một chính sách, trong nghiên cứu này là thu nhập Thời điểm chưa có sự tác động của chính sách là T = 0 tương ứng với kết quả thu nhập Y0, thời điểm có sự tác động của chính sách là T = 1 tương ứng với kết quả thu nhập Y1 Do đó, thu nhập của nhóm tham gia chính sách thay đổi từ Y0(D = 1) thành Y1(D=1); thu nhập của nhóm không tham gia chính sách thay đổi từ Y0(D=0) thành Y1(D=0)

Thu thập thông tin kết quả thu nhập của từng nhóm trước và sau khi áp dụng chính sách So sánh sự khác biệt chênh lệch kết quả thu nhập giữa hai nhóm, nếu có

sự khác biệt chính là tác động của chính sách Kết quả này thể hiện sự khác biệt theo thời gian trước và sau khi áp dụng chính sách và khác biệt chéo giữa nhóm tham gia chính sách và không tham gia chính sách Vì vậy, phương pháp DID tính tới hai khác biệt: khác biệt theo thời gian trước và sau khi thi hành chính sách và khác biệt chéo giữa nhóm xử lý và nhóm kiểm soát, và do vậy có tên gọi là khác biệt trong khác biệt

Nếu so sánh sự khác biệt thu nhập của từng nhóm trước và sau khi áp dụng chính sách là sự thay đổi theo thời gian, nghĩa là không sự bất kỳ sự tác động nào thì thu nhập của hai nhóm vẫn thay đổi theo thời gian Hoặc sự khác biệt thu nhập giữa hai nhóm sau khi áp dụng chính sách cũng không phản ánh tác động của chính

sách vì có thể khác nhau một số đặc điểm khác như tại thời điểm trước khi áp dụng chính sách thu nhập của nhóm đối chứng đã cao hơn so với nhóm bị xử lý

Giả định tối quan trọng của phương pháp DID là nếu như không có chính sách thì hai nhóm xử lý và nhóm đối chứng sẽ có cùng xu thế vận động theo thời gian Điều này có thể đúng hay có thể sai trên thực tế Giả định này có tên gọi là giả định song song Chỉ khi nào giả định này đúng thì ta mới áp dụng được DID

Hình 3.2: Mô tả phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID)

Nguồn: Nguyễn Xuân Thành (2006)

Theo thời gian kết quả thu nhập của nhóm kiểm soát thay đổi từ Y0(D=0) thành Y1(D=0) Vì nhóm kiểm soát không chịu chi phối của chính sách, nên có thể coi Y1(D=0) – Y0(D=0) là thay đổi thu nhập theo thời gian Một giả định phải đưa

ra để áp dụng phương pháp DID là nếu như không có chính sách công thì theo thời gian thay đổi thu nhập của hai nhóm xử lý và kiểm soát là như nhau

Vậy, nếu không có chính sách thì thay đổi thu nhập của nhóm xử lý sẽ là: