Truyện tranh dành cho thiếu những mặt tích cực và hạn chế

Xuất phát từ sự quan tâm về vấn đề thực tế đó, với mong muốn góp thêm một cách nhìn nhận, đánh giá về những mặt ưu và hạn chế của truyện tranh dành cho thiếu nhi, em quyết định chọn đề t

KHOA QUẢN LÝ VĂN HOÁ - NGHỆ THUẬT

-TRUYỆN TRANH DÀNH CHO THIẾU NHI NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

CỬ NHÂN QUẢN LÝ VĂN HOÁ

Giảng viên hướng dẫn : TS Đặng Hoài Thu

Sinh viên thực hiện : Lê Thị Oanh Lớp : QLVH 6A

HÀ NỘI – 2009

4 năm học Cảm ơn thư viện Hà Nội đã tạo điều kiện để khóa luận tốt nghiệp của em được hoàn thành

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song khóa luận cũng còn nhiều thiếu sót, em rất mong nhận được sự quan tâm và góp ý chân thành của thầy cô

và các bạn để khóa luận hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, 25/5/2009 Sinh viên

Lê Thị Oanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Đối tượng và phạm vi nghiờn cứu 6

3 Phương pháp nghiên cứu 6

4 Đóng góp của đề tài 6

5 Cấu trỳc của đề tài 7

Chương 1 VÀI NÉT VỀ THỂ LOẠI TRUYỆN TRANH DÀNH CHO THIẾU NHI 8

1.1 Tõm lý lứa tuổi thiếu nhi 8

1.1.1 Lứa tuổi nhi đồng (6-11 tuổi) 8

1.1.2 Lứa tuổi thiếu niờn (11-15 tuổi) 9

1.2 Vài nột về thể loại truyện tranh dành cho thiếu nhi 11

1.2.1 Đặc điểm của thể loại truyện tranh 11

1.2.2 Một số đề tài của thể loại truyện tranh dành cho thiếu nhi 13

1.3 Vai trũ của thể loại truyện tranh đối với thiếu nhi 18

1.3.1 Truyện tranh là một loại hỡnh giải trớ mang lại tinh thần thoải mỏi 19

1.3.2 Truyện tranh giỳp trẻ tớch lũy thờm vốn ngụn ngữ 19

1.3.3 Truyện tranh khơi dậy lũng tự hào dõn tộc, gúp phần hỡnh thành lý tưởng cao đẹp 20

1.3.4 Truyện tranh gúp phần giỏo dục đạo đức 21

1.3.5 Truyện tranh khơi dậy trí tưởng tượng phong phỳ 22

1.3.6 Truyện tranh cung cấp thờm kiến thức khoa học và xó hội 24

1.3.7 Truyện tranh gúp phần nâng cao năng lực thẩm mỹ 25

Chương 2 27

THỰC TRẠNG VỀ THỊ TRƯỜNG TRUYỆN TRANH DÀNH CHO THIẾU NHI 27

2.1 Những mặt tớch cực của thị trường truyện tranh dành cho thiếu nhi hiện nay 27

2.1.1 Đối với văn hóa đọc 27

2.1.2 Đối với thị trường xuất bản phẩm 28

2.2 Những mặt hạn chế của thị trường truyện tranh dành cho thiếu nhi hiện nay 31

2.2.1 Truyện tranh kộm chất lượng tràn ngập thị trường, tác động xấu đến nhận thức, hành vi của cỏc em 31

2.2.2 Truyện tranh nước ngoài chiếm ưu thế trờn thị trường văn hóa đọc 40

2.2.3 Truyện tranh Việt thiếu sức cạnh tranh: 43

2.2.4 Cơn bóo giỏ trong xuất bản truyện tranh 47

2.3 Hợp tỏc thiếu chặt chẽ giữa Nhà xuất bản và nhà quản lý 48

2.3.1 Về phớa nhà xuất bản 48

2.3.2 Về phớa Nhà quản lý 49

Chương 3 55

MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG CễNG TÁC QUẢN Lí 55

THỊ TRƯỜNG TRUYỆN TRANH DÀNH CHO THIẾU NHI 55

3.1 Những thỏch thức của thị trường truyện tranh hiện nay 55

3.1.1 Khoa học cụng nghệ phỏt triển, văn hóa nghe nhỡn lấn át văn hóa đọc 55

3.1.2 Xúa bỏ bao cấp, cỏc Nhà xuất bản phải tự xoay sở về kinh phớ hoạt động 55

3.1.3 Cụng tỏc quản lý chưa hiệu quả 56

3.2 Một số giải phỏp trong cụng tỏc quản lý thị trường truyện tranh 57

3.2.1 Đối với cụng tỏc quản lý 57

3.2.2 Đối với cỏc Nhà xuất bản 58

3.3 Giải phỏp phỏt triển truyện tranh Việt Nam: 59

3.3.1 Chính sách đói ngộ hợp lý đối với những người sỏng tỏc truyện tranh 59

3.3.2 Chỳ trọng công tác đào tạo: 59

3.3.3 Tổ chức định kỳ cỏc cuộc thi sỏng tỏc truyện tranh cho thiếu nhi: 60

3.3.4 Hỗ trợ chi phớ xuất bản truyện tranh Việt 61

3.3.5 Xõy dựng thương hiệu nhõn vật truyện tranh Việt 61

KẾT LUẬN 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

PHỤ LỤC 66

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua một thời gian dài hình thành và phát triển, truyện tranh ngày một khẳng định vị trí của mình trên thị trường, và không ngừng chinh phục trái tim độc giả, đặc biệt là lứa tuổi thiếu nhi Dù ở bất kỳ quốc gia, dân tộc nào, truyện tranh cũng đều ghi dấu ấn đậm nét và luôn

là món ăn tinh thần không thể thiếu của các em

Trên thị trường sách hiện nay, truyện tranh đang chiếm một thị phần rất lớn Từ khắp phố phường nơi đô thị đến các làng quê, đều dễ dàng nhận thấy sự góp mặt đông đảo của nhiều tiểu loại truyện tranh Trong các cửa hàng bán và cho thuê truyện, trên những kệ sách luôn đầy

ắp những cuốn truyện tranh đa dạng về nội dung và hình thức biểu hiện Truyện tranh đang dần giữ một mảng quan trọng trong đời sống tinh thần của các em, đồng thời góp thêm một luồng gió mới thúc đẩy sự phát triển của văn hóa đọc

Đang trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách, thiếu nhi cần được bổ sung tri thức, hiểu biết ở nhiều lĩnh vực trong cuộc sống, tiếp xúc với nhiều dạng quan hệ xã hội khác nhau Tri thức phong phú và các mối quan hệ xã hội đa dạng được phản ánh qua nhiều đề tài và thể loại truyện tranh Mỗi cuốn sách lại cung cấp cho các em những tri thức

và thông tin ở một số lĩnh vực nhất định Qua nội dung phản ánh, truyện tranh có tác động mạnh mẽ đến nhận thức và hành vi của người đọc Không thể phủ nhận vai trò và ý nghĩa của những tác phẩm truyện tranh thực sự (đẹp về hình thức lẫn nội dung chuyển tải) đối với sự phát triển của các em Song, truyện tranh cũng có mặt trái của nó Do mang đặc

trưng là sự kết hợp giữa truyện và tranh nên lời dẫn truyện đôi khi ngắn gọn đến cụt nghĩa, điều này ảnh hưởng xấu đến ngôn ngữ trẻ và hạn chế khả năng tư duy trừu tượng Hơn nữa, sự xuất hiện tràn lan của hàng loạt cuốn truyện mang nội dung bạo lực, hentai (truyện tranh gợi dục) đã dẫn đến nhiều hậu quả nguy hại, làm hoen ố tâm hồn trẻ thơ – lứa tuổi còn thiếu kinh nghiệm sống Ở các em, tính hiếu kỳ, ham học hỏi, và thích khám phá là nét nổi bật, song cần phải được định hướng đúng đắn

Xuất phát từ sự quan tâm về vấn đề thực tế đó, với mong muốn góp thêm một cách nhìn nhận, đánh giá về những mặt ưu và hạn chế của truyện tranh dành cho thiếu nhi, em quyết định chọn đề tài: “Truyện tranh dành cho thiếu nhi – những mặt tích cực và hạn chế” để đi sâu tìm hiểu, phân tích

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Truyện tranh và những ảnh hưởng của nó đối với các em thiếu niên, nhi đồng

3 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, em đã sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích tài liệu

5 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Mục lục, Phụ lục, Tài liệu tham khảo,

đề tài được chia làm 3 chương:

Chương 1 Vài nét về thể loại truyện tranh dành cho thiếu nhi Chương 2 Thực trạng về thị trường truyện tranh dành cho thiếu

nhi hiện nay

Chương 3 Một số giải pháp trong công tác quản lý thị trường

truyện tranh dành cho thiếu nhi

Chương 1 VÀI NÉT VỀ THỂ LOẠI TRUYỆN TRANH

DÀNH CHO THIẾU NHI

1.1 Tâm lý lứa tuổi thiếu nhi

1.1.1 Lứa tuổi nhi đồng (6-11 tuổi)

Mỗi thời kỳ phát triển của con người có một vị trí, vai trò và ý nghĩa nhất định Trong từng giai đoạn đó lại có những nét tâm lý, đặc trưng riêng

mà đứa trẻ phải trải qua Sự chuyển đổi từ thời kỳ này sang thời kỳ khác bao giờ cũng gắn với sự xuất hiện những cấu tạo tâm lý mới về thể chất

Ở lứa tuổi nhi đồng, các em đã có một trình độ phát triển tâm lý cần thiết để bắt đầu học tập Sự sắc bén và tươi sáng của tri giác, lòng ham hiểu biết là đặcđiểm nổi bật Trẻ tri giác những thuộc tính, dấu hiệu, đặc điểm trực tiếp gây cho trẻ cảm xúc Do đó trẻ tri giác được cái trực quan rực rỡ, cảnh sinh động tốt hơn và có cảm xúc nhiều hơn

Tâm lý trẻ nhỏ phần lớn là những tâm trạng rời rạc khác nhau, là một

tổ hợp thiếu hệ thống Sự phát triển tâm lý thể hiện ở chỗ những tâm trạng

đó dần dần chuyển thành các nét của nhân cách ổn định Lúc này, nếu được giáo dục cẩn thận, những kinh nghiệm sống được mở rộng và phát triển thì động cơ hành vi của trẻ ngày càng trở nên tự giác và có ý nghĩa xã hội

Một đặc điểm dễ nhận thấy nữa là, lứa tuổi này rất giàu trí tưởng tượng Từ những câu chuyện được kể được nghe trên lớp học hay ở nhà khi

đi ngủ buổi tối, các em tự thêu dệt những mơ mộng dễ thương đến bất ngờ Sau này khi lớn hơn một chút, khi được tiếp xúc thân tình với một người lớn nào đó có nhân cách cao thượng và giỏi giang, các em sẽ nhanh chóng hình thành mơ ước mai này được như thế Trong học tập, các em rất hào hứng dễ cuốn hút theo các ý tưởng, các kiến thức mới lạ và không ngừng đặt ra các câu hỏi tò mò thắc mắc Một khi nơi các em lý trí bắt đầu hoạt

động âm thầm, các ý tưởng như thế sẽ dần sáng tỏ ra, cho dù các em chưa thể lý luận, suy diễn theo dạng đặt vấn đề như :“vì vậy”, “cho nên”, “do đó” như người lớn Nhưng mặt khác, các em đã không còn thỏa mãn với dạng câu hỏi “tại sao?” mà đã chuyển dần sang câu hỏi khó hơn “làm thế nào?”, tức là có khuynh hướng khách quan hơn, sâu xa hơn

Với đặc trưng là tư duy hình tượng cụ thể chiếm ưu thế, trong quá trình nhận thức thế giới xung quanh những hình tượng trực quan sinh động

dễ gây ấn tượng sâu sắc, lôi cuốn các em Ngôn ngữ giao tiếp của các em đang ở giai đoạn phát triển Những cuốn truyện tranh đầy màu sắc, hình ảnh minh họa và ngôn từ đơn giản, dễ hiểu sẽ thu hút được sự quan tâm đặc biệt từ các em Với nội dung phong phú, viết về thế giới động vật, tình bạn, hay phỏng theo những câu chuyện cổ tích thần tiên, truyện tranh đã được nhi đồng đón đọc thường xuyên Theo thống kê, nhu cầu đọc truyện tranh của lứa tuổi này rất cao, chiếm tới 92% Điều đó chứng tỏ sức hút của truyện tranh đối với các em là vô cùng lớn

1.1.2 Lứa tuổi thiếu niên (11-15 tuổi)

Lứa tuổi thiếu niên là giai đoạn chuyển từ lứa tuổi ấu thơ sang người lớn Đây là giai đoạn phát triển đặc biệt mạnh mẽ và phức tạp nhất trong cuộc đời của mỗi con người Biểu hiện của nó là xảy ra đồng thời một loạt những thay đổi bao gồm: Sự phát triển mạnh mẽ về thể chất, sự biến đổi điều chỉnh tâm lý và các quan hệ xã hội Ở các em đã bước đầu định hình

và muốn khẳng định phong cách riêng, nên nảy sinh nhiều rối nhiễu về tâm

lý nhất so với các lứa tuổi khác

Lứa tuổi thiếu niên (hay còn gọi là tuổi dậy thì) có các tiêu chuẩn xác định điểm đầu và điểm cuối của tiến trình, dựa trên các bình diện của cá nhân như sau:

1 Trí năng Điểm đầu: Khả năng tư duy hình thức

hay điều kiện Điểm cuối: Thuần thục lối tư duy nào Trong đời thường

2 Thể lý Điểm đầu: Dấu hiệu “trổ mã” bề ngoài

(tùy giới tính) Điểm cuối: Đạt đế khả năng truyền sinh

3 Tâm cảm Điểm đầu: Bảo vệ sự riêng tư, bí mật, tự

nữa là, độ tuổi này đang có sự thay đổi cả về tâm sinh lý nên sức ép từ việc học hành và các hoạt động dễ khiến các em bị áp lực, stress Do vậy nhu cầu giải trí của các em rất cao

Về trí năng, sự xuất hiện khả năng tư duy hình thức vượt trên cái cụ thể khiến trẻ không lặng thinh vâng phục người lớn như trước nữa Trái lại, khi đối diện một mệnh lệnh, trẻ luôn phân tích, đối chiếu, lập luận phê bình, rồi sẵn sàng phản kháng nếu thấy là áp đặt và bất hợp lý Lúc này, tính tò mò ham hiểu biết thích khám phá của các em rất lớn Tri giác của các em vẫn còn không chủ định (mặt trẻ con) với màu sắc rực rỡ, hình thù

kỳ lạ, hấp dẫn Ấn tượng ban đầu vẫn giữ vai trò quan trọng Điều này giải thích vì sao hứng thú đọc truyện tranh của lứa tuổi này vẫn rất cao (chiếm 72%), chỉ đứng sau thể loại truyện ngắn và vừa (81%)

Theo khảo sát, hầu hết các em đều thích đọc truyện tranh với các đề tài như: Khoa học viễn tưởng, trinh thám, tình bạn… Cuộc sống muôn màu với biết bao điều mới lạ luôn tạo nên sự tò mò, thích thú, và các em đã tìm thấy những điều đó, những sự lý giải trong truyện tranh Đây cũng chính là

lý do sau những giờ học tập và lao động mệt mỏi, các em tìm đến với những trang truyện hài hước, thú vị như Đôrêmon, thần đồng đất Việt… hay thả mình trong truyện tranh cổ tích để sống lại những giây phút hồn nhiên của thủa thơ ấu Mỗi trang truyện đọc chỉ mất khoảng thời gian từ 3 -

5 giây, nhưng có thể mang lại cảm giác thoải mái, phấn chấn tinh thần cho các em Do vậy truyện tranh được lứa tuổi này đón nhận rất nồng nhiệt

1.2 Vài nét về thể loại truyện tranh dành cho thiếu nhi

1.2.1 Đặc điểm của thể loại truyện tranh

Từ lâu, truyện tranh được biết đến như một món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của lứa tuổi thiếu nhi, nhờ sức hấp dẫn đặc biệt của nó Về nguồn gốc, truyện tranh xuất hiện đầu tiên trong các tác phẩm

của một số họa sỹ người Anh ở thế kỷ XVIII – XIX, nổi bật là Geogre Crurkshark, James Gillray, William Hogarth và Thomas Rowlandson Các họa sỹ này đã tiên phong trong việc dùng những bức vẽ nhỏ để minh họa cho câu chuyện của mình thêm sinh động Tiếp sau đó, trào lưu dùng tranh kết hợp với truyện trở nên phổ biến và nhận được sự quan tâm đặc biệt của độc giả Truyện tranh có một số đặc điểm như sau:

Truyện tranh bao gồm hai phần bổ sung, phối hợp chặt chẽ cho nhau,

đó là tranh và truyện Truyện trong truyện tranh là những câu chuyện ngắn, hoàn chỉnh, dùng lời để thuyết minh cho tranh ở mức ngắn gọn, dễ hiểu Cũng bởi yêu cầu phải hết sức ngắn gọn không thể diễn giải nhiều vấn đề

mà ngôn ngữ được sử dụng một cách tỉnh lược, xúc tích, cốt yếu nhất, song vẫn làm sáng tỏ nội dung mà truyện đề cập tới Còn phần tranh được vẽ một cách sinh động, chân xác với nội dung để minh họa và tăng thêm sức hấp dẫn, lôi cuốn độc giả Trong truyện tranh, truyện và tranh đều có vị trí quan trong như nhau, nếu mất đi một trong hai phần, không có sự hỗ trợ, liên kết thì sẽ không còn là truyện tranh nữa Phần truyện, nội dung phải ngắn gọn, không quá phức tạp, hình vẽ phải đẹp, màu sắc tươi sáng, sinh động, đường nét sắc xảo, bố cục hợp lý Tranh và truyện phải tương hỗ tạo nên một sự thống nhất, hài hòa, tác động trực tiếp đến suy nghĩ và tình cảm của người đọc Cũng bởi thế nó nhanh chóng dành được sự đón nhận nồng nhiệt của đông đảo bạn đọc, đặc biệt là ở lứa tuổi thiếu niên

Xét về kết cấu tác phẩm, truyện tranh với tính chất kết cấu cố hữu là những “liên hoàn đoản thiên tiểu thuyết” (liên hoàn tiểu thuyết gồm ba dạng chính thức là: Liên hoàn theo tập, liên hoàn theo tiểu thuyết và liên hoàn theo chương) Điểm nàykhác với kiểu kết cấu xuyên suốt và đồ sộ của các tác phẩm văn xuôi “đại tự sự” như tiểu thuyết, trường ca

Về cấu trúc văn bản, truyện tranh có tính chất nguyên hợp giữa bốn

bộ môn nghệ thuật cơ bản đó là: điện ảnh, nhiếp ảnh, hội họa và văn học

Về lý luận, truyện tranh thuộc về thể tự sự nhưng sự nguyên hợp giữa yếu

tố kịch và yếu tố tự sự trong thể loại này là một đặc trưng nổi bật Ngoài ra,

do đặc tính “liên văn bản” của truyện tranh mà người tiếp nhận có khi phải đọc ngang khung tranh, có khi lại dọc khung tranh Thậm chí, ở một số tác phẩm truyện tranh gần đây như: “Ninja loạn thị” tác giả còn chủ đích để người đọc phải đọc từ phải qua trái Do đặc điểm độc đáo riêng có, nên truyện tranh vẫn chấp nhận kiểu trình bày này

Xét từ góc độ chủ thể sáng tạo, truyện tranh được cho là thể loại văn học duy nhất đến giờ vẫn chấp nhận sự phổ biến của việc “sáng tác tập thể” Công tác sáng tác truyện tranh nhiều khi phổ biến với sự kết hợp của người viết kịch bản với người trình bày yếu tố hình vẽ Chính hình thức sáng tác tập thể đã giúp truyện tranh không hoàn toàn chịu ảnh hưởng độc tôn của một tư duy nào

Một đặc điểm thường thấy nữa là, trong mỗi cuốn truyện tranh thường có bảng thông tin cá nhân về các nhân vật Nó mang tính chất mật

mã nguồn rất quan trọng Khi một nhân vật mới xuất hiện lần đầu, tác giả không chỉ giới thiệu tên mà còn cho biết thêm một số thông tin thú vị, khôi hài Đó có thể là thông tin về nhóm máu, chòm sao tử vi, giới tính, sở thích đặc biệt và nội tâm nhân vật Các thông tin này đều mang dụng ý của tác giả, ví như: Người thuộc chòm sao Song ngư sẽ có đời sống nội tâm tình cảm, người thuộc chòm sao Sư tử sẽ có đời sống nội tâm mạnh mẽ, nhóm máu AB thì trầm tính, nhóm máu O thì sôi nổi Như vậy, nếu lưu ý đến bảng thông tin được cung cấp thì người đọc sẽ đoán biết được phần nào tính cách của các nhân vật

1.2.2 Một số đề tài của thể loại truyện tranh dành cho thiếu nhi

Thực tế khảo sát về nhu cầu, hứng thú đọc truyện tranh của thiếu nhi cho thấy, hầu hết các em đều rất thích đọc truyện tranh với các đề tài phong phú như: Khoa học viễn tưởng, trinh thám, cổ tích, chiến đấu, lịch sử, tình bạn

Cũng như tất cả các sáng tác viết cho thiếu nhi, truyện tranh không giới hạn trong một khuôn khổ nào Hiện trên thị trường, truyện tranh góp mặt với rất nhiều đề tài khác nhau Mỗi đề tài đều có sức hấp dẫn riêng, vì vậy đáp ứng ngày càng cao nhu cầu đọc của các em Một số đề tài hiện đang được các em yêu thích, đó là:

Tuy nhiên, nhu cầu và sở thích đọc truyện tranh với các đề tài này cũng có sự khác nhau giữa độ tuổi nhi đồng và thiếu niên, giữa nam và nữ

Số liệu điều tra tại Thư viên Hà Nội cho thấy:

Đề tài truyện tranh yêu thích

Số lượng

Tỷ lệ

%

Nhi đồng

Thiếu niên

 Truyện tranh đề tài trinh thám

Là thể loại có sức hấp dẫn và được đón nhân nồng nhiệt nhất Số liệu điều tra cho thấy, 63% bạn đọc thiếu nhi yêu thích đọc truyện trinh thám Truyện trinh thám hay còn gọi là truyện tình báo, có đặc trưng là luôn đưa người đọc vào những tình huống gay cấn, hồi hộp, phưu lưu mạo hiểm, rồi sau đó tháo gỡ bằng trí thông minh, óc phán đoán tài tình của các nhân vật Các tập truyện tranh nội dung rất đa dạng, mỗi cuốn là một vấn đề khác nhau, không gây ra sự nhàm chán cho các em Những chuyến đi đầy bất ngờ, thú vị, mạo hiểm, những hành động táo bạo, dũng cảm và sự thông minh, mưu trí để giành lấy thành công của các nhân vật đã thực sự lôi cuốn các em

Hứng thú đọc truyện tranh về đề tài trinh thám cũng có sự phân chia theo lứa tuổi và giới tính Các em thiếu niên có tính tự lập cao hơn, kinh nghiệm sống nhiều hơn, thích phưu lưu mạo hiểm nên có xu hướng yêu thích đọc truyện tranh đề tài trinh thám hơn nhi đồng (thiếu niên 70%, nhi đồng 37%)

Các em nam do đặc điểm tâm lý giới mạnh mẽ và hiếu động nên cũng đọc truyện trinh thám nhiều hơn nữ (nam 69%, nữ 63%)

 Truyện tranh Khoa học viễn tưởng

Truyện khoa học viễn tưởng nói chung và truyện tranh khoa học viễn tưởng nói riêng được ra đời nhờ vào trí tưởng tượng hết sức phong phú, dựa trên tri thức khoa học của tác giả Đây cũng là một loại truyện hấp dẫn mạnh mẽ, chỉ đứng sau thể loại truyện trinh thám (chiếm 55%) Loại truyện này giàu trí tưởng tượng, giàu kiến thức khoa học, giúp các em khám phá những thế giới mới chưa từng biết đến, với những phương tiện tiên tiến, những thành tựu khoa học mà con người đang muốn đạt được Truyện tranh đề tài khoa học viễn tưởng đã khơi dậy tính tò mò, ham hiểu biết, và trí tưởng tượng phong phú của các em Có thể kể đến một số truyện tiêu biểu như: “Dũng sĩ Hecman”, “Harry Potter”, “Đôrêmon”

Sức hấp dẫn của những tập truyện đề tài khoa học viễn tưởng hết sức mạnh mẽ Không chỉ các em nhi đồng mà thiếu niên cũng rất say mê Tỷ lệ các em yêu thích loại truyện này là 55% Trong đó, nhi đồng chiếm 62%, thiếu niên 53%, nam 69%, nữ 44%

 Truyện tranh đề tài chiến đấu

Đây là loại truyện mà hiện nay số đầu sách khá lớn Có thể kể đến các cuốn được thiếu nhi đọc nhiều như: “Tân tepi”, “Thanh kiếm biến hình”, “Sailormon” Hầu hết các loại truyện này đều dịch của nước ngoài,

và nội dung thì còn nhiều điểm đáng lưu tâm Do bản tính hiếu động của lứa tuổi thiếu nhi, những pha đánh nảy lửa, những tiếng hét và sự va chạm

của vũ khí trong cuộc giao chiến làm cho các em thích thú Điều tra tại Thư viện Hà Nội cho thấy, truyện tranh đề tài chiến đấu được chọn đọc chiếm mức trung bình (28%) và chủ yếu là các em nam thích đọc (42%)

 Truyện tranh đề tài tình bạn

Trong cuộc sống, tình bạn là tình cảm thiêng liêng và vô cùng quan trọng của mỗi người Tình bạn gắn liền từ thuở ấu thơ, và mỗi chặng đường qua, mỗi người lại có thể kết thêm những người bạn Đó sẽ là sức mạnh giúp chúng ta vượt qua mọi khó khăn trở ngại và vững chắc bước vào đời

Có lẽ vì vậy mà truyện tranh đề tài tình bạn cũng nhận được sự quan tâm không nhỏ của các em, chiếm 47% trong số các đề tài truyện tranh được yêu thích Lứa tuổi thiếu niên có nhu cầu giao lưu bạn bè rất lớn Một mặt, các em khao khát được giao tiếp và hoạt động trong môi trường tập thể, với những người bạn thân thiết, tin cậy Mặt khác, cũng biểu thị một nguyện vọng không kém phần quan trọng là được bạn bè thừa nhận, tôn trọng mình Chính vì vậy mà thiếu niên tỏ ra yêu thích thể loại này hơn nhi đồng (thiếu niên 47%, nhi đồng 39%) Các em nữ, do đặc điểm tính cách giàu cảm xúc, dịu dàng nên yêu thích đọc thể loại này hơn các em nam (nữ 52%, nam 39%)

Truyện tranh Việt viết về đề tài tình bạn khá đa dạng, song chủ yếu dành cho độ tuổi nhi đồng Những cuốn truyện này hầu hết là dưới dạng đồng thoại như: “Chuyện cú và công”, “Rùa và thỏ”, “Chú dê có móng chân vàng” Nội dung của các tập truyện mang tính giáo dục nhẹ nhàng,

dễ hiểu về tình bạn Truyện dạy các em cách đối xử với bạn bè: biết tôn trọng và giúp đỡ bạn, không coi thường bạn, nếu không sẽ phải trả giá cho những hành động thiếu khiêm tốn của mình Các em thiếu niên cũng rất yêu thích truyện tranh đề tài tình bạn, tuy nhiên truyện tranh trong nước chưa đáp ứng đủ Do vậy, một lần nữa truyện tranh dịch của nước ngoài lại chiếm ưu thế trong lựa chọn đọc của thiếu niên

 Truyện tranh đề tài cổ tích

Kho tàng truyện cổ tích của nhân loại rất đa dạng và phong phú, thể loại này xuất bản dưới hình thức truyện tranh rất nhiều Các em không chỉ yêu thích đọc truyện trong nước mà còn quan tâm đến cả truyện tranh cổ tích của nước ngoài Cái hay của truyện cổ tích là ở chỗ, dù có tưởng tượng bay bổng đến đâu, cốt truyện cổ tích bao giờ cũng chứa đựng giá trị nhân bản: Thiện thắng ác, ở hiền gặp lành Truyện cổ tích sẽ giúp các em định hướng thế giới xung quanh, làm phong phú thêm đời sống tâm hồn cho trẻ Nhập thân vào câu chuyện, làm cho các em thấy mình là người tham gia dũng cảm vào cuộc đấu tranh tưởng tượng vì công lý, nhân đạo và tự do Các em sẽ mở rộng lòng mình, biết thông cảm với những số phận bất hạnh trong cuộc sống Đó là những điều căn bản trong nhân cách, cần được trân trọng và lưu truyền Truyện tranh đề tài cổ tích lôi cuốn lứa tuổi nhi đồng nhiều hơn thiếu niên (nhi đồng 77%, thiếu niên 9,8%) Các em nữ thích đọc hơn các em nam (nữ 27%, nam 7,8%)

 Truyện tranh đề tài lịch sử:

Nhìn vào thị trường truyện tranh có thể thấy, truyện về đề tài lịch sử viết cho thiếu nhi khá nhiều, song việc xuất bản đề tài này dưới dạng truyện tranh thì còn hạn chế Mặc dù thể loại này rất bổ ích đối với các em, nhưng hứng thú đọc của các em còn khiêm tốn, chỉ chiếm 12% Trong đó, thiếu niên yêu thích đọc truyện tranh lịch sử hơn nhi đồng (thiếu niên 14%, nhi đồng 8%) Ngoài việc tìm đọc truyện tranh lịch sử dân tộc, các em còn đọc thêm thể loại này của các nước khác để mở rộng tầm mắt và sự hiểu biết về các dân tộc trên thế giới Trong đó, lịch sử Trung Quốc là hấp dẫn các em hơn cả

1.3 Vai trò của thể loại truyện tranh đối với thiếu nhi

Trong xã hội thông tin hiện đại, thế giới của âm thanh, hình ảnh đang dần chiếm ưu thế và lấn át văn hóa đọc Tuy nhiên vẫn phải khẳng định rằng, sách có một số tính năng không thể thay thế được Sách nói chung và truyện tranh nói riêng vẫn là nguồn bổ sung kiến thức vô tận, là chỗ dựa

tinh thần không thể thiếu với những ai ham hiểu biết “Thế giới vô cùng vĩ đại, cặp mắt của bạn chỉ thấy được một phần nhỏ bé không đáng kể Bởi vậy bạn hãy tìm lấy các sự kiện ở trong sách Hãy tích lũy hàng ngày các

sự kiện ấy” (Obrutrep)

Ngoài những cuốn sách bổ ích khác, truyện tranh cũng là một thể loại rất phù hợp với tâm lý lứa tuổi của các em thiếu nhi Từ lâu nó đã trở thành người bạn thân thiết mang đến sự thư thái, vui vẻ cho các em Song, không chỉ dừng lại ở đó, những cuốn truyện tranh trong và ngoài nước có nội dung và hình thức tốt còn góp phần giáo dục đạo đức, nâng cao trình độ thẩm mỹ, phát huy trí tưởng tượng, truyền tải thông tin giúp độc giả thu nạp thêm tri thức khoa học và đời sống Vai trò của thể loại truyện tranh được thể hiện ở một số mặt cụ thể như sau:

1.3.1 Truyện tranh là một loại hình giải trí mang lại tinh thần thoải mái

Các em thiếu nhi hiện nay chịu rất nhiều áp lực từ việc học hành, rèn luyện Do vậy nhu cầu giải trí cũng rất cao Để giải tỏa căng thẳng sau những giờ học, các em thường tìm đến với truyện tranh Đây được coi là người bạn tinh thần yêu thích của thiếu nhi Tùy vào sở thích, các em sẽ lựa chọn những đề tài phù hợp để thưởng thức, giải trí Đọc truyện tranh không mất nhiều thời gian, và ít phải tập trung tư duy như các loại sách khác Những câu chuyện, những vấn đề mà truyện đưa ra rất phong phú, thú vị và được minh họa sinh động, diễn đạt ngắn gọn, dễ hiểu Thể loại này nhanh chóng mang lại tinh thần hứng khởi, giảm stress, do đó nó luôn là sự lựa chọn hàng đầu của thiếu nhi trong hoạt động giải trí

1.3.2 Truyện tranh giúp trẻ tích lũy thêm vốn ngôn ngữ

Nghiên cứu cho thấy, ngôn ngữ là vỏ của tư duy Tư duy có thể phát triển trên cơ sở sự phát triển của ngôn ngữ Đối với trẻ, việc hình thành, tích lũy và phát triển vốn ngôn ngữ là điều cực kỳ quan trọng trong quá

trình nhận thức sự vật, sự việc, hiện tượng cả về tự nhiên và xã hội Hay nói cách khác là toàn bộ quá trình nhận thức thế giới xung quanh Truyện tranh đã phần nào giúp trẻ trong phương diện này, đặc biệt là ở lứa tuổi thiếu nhi Đó là cách tư duy hợp lý bắt đầu từ câu chữ (lời dẫn truyện, thời gian, không gian, phong cảnh, tâm trạng, tình cảm của các nhân vật trong truyện) Điều này không những giúp trẻ tiếp cận ngày càng nhiều hơn với

từ ngữ mới mà còn giúp các em suy nghĩ, vận dụng từ ngữ tốt hơn trong việc biểu cảm tâm tư nguyện vọng của bản thân cũng như mối quan hệ nhiều chiều trong cuộc sống Như thế, việc tiếp xúc với truyện tranh có chất lượng, cũng là một cơ hội tốt để các em tích lũy vốn từ ngữ một cách

có hiệu quả, đồng thời góp phần vào việc hình thành tư duy và nhân cách

1.3.3 Truyện tranh khơi dậy lòng tự hào dân tộc, góp phần hình thành lý tưởng cao đẹp

Các tác phẩm truyện tranh về đề tài lịch sử làm sống lại những thời

kỳ đã qua, gợi cho các em lòng tự hào về quá khứ oai hùng của dân tộc Các em được học, được biết những sự kiện, nhân vật qua môn lịch sử Tuy nhiên, sách giáo khoa lịch sử toàn sự kiện, nhiều số liệu và ít hình ảnh minh họa nên các em khó nhớ Đến với truyện tranh đề tài lịch sử, các em sẽ dễ dàng ghi nhớ nhiều nhân vật, sự kiện trong chặng đường dài đấu tranh giải phóng dân tộc Có thể nói, việc giảng dạy lịch sử cho các em thiếu nhi là hết sức cần thiết Goorki đã nói: “Ngay từ lúc trẻ bắt đầu có ý thức về thế giới xung quanh, các em phải được biết dần dần sự nghiệp của các thế hệ trước mình, việc đó giúp các em hiểu rõ ràng những gì cha ông mình đã làm ra trước kia chính là cho các em Hãy kể lại một cách thành thực và giản dị cho các em biết lịch sử quá khứ vĩ đại của những gian truân, những sai lầm và thất bại của chúng ta, nói đến tất cả những gì đã đem lại nỗi gian lao và vui sướng của cha ông ta, và những gì ngày nay đang giày vò chúng

ta hoặc nhóm lên ngọn lửa dũng cảm trong tim ta” Qua các sáng tác truyện

tranh về đề tài lịch sử, các em sẽ học tập được gương sáng của những anh hùng dân tộc trong sự nghiệp chống ngoại xâm và chinh phục tự nhiên Các

em sẽ rút ra cho mình nhiều bài học vinh quang nhưng cũng thấm đẫm mồ hôi của cha ông đi trước Từ đó dâng lên trong lòng các em niềm tự hào sâu sắc về thành quả của cha ông, biết quý trọng di sản của thế hệ trước, để rồi thấy được trách nhiệm của mình Đồng thời, những điều các em cảm nhận được qua nội dung truyện cũng góp phần hình thành lý tưởng sống cao đẹp cho các em sau này

1.3.4 Truyện tranh góp phần giáo dục đạo đức

Truyện tranh đề tài cổ tích đã dạy cho các em lẽ sống ở đời, ngay từ nhỏ đã học được đức tính nhân hậu, bao dung, hướng các em trở thành những công dân có ích cho xã hội

Nhiều người đã cho rằng, truyện cổ tích đã đưa các em về thế giới thần tiên xa rời thực tế Thực ra không phải như vậy Chính truyện cổ tích đã chỉcho các em biết cách phân biệt cái thiện, cái ác, hướng các em tới cái chân

- thiện - mỹ Việc chia tuyến nhân vật làm 2 tuyến đối lập nhau: thiện - ác, tốt

- xấu đã giúp tác giả dân gian thể hiện quan điểm nhân sinh của mình Khi đọc truyện cổ tích các em có tâm lý đứng về phía các nhân vật dũng cảm, trung thực, hiền hậu, căm ghét kẻ độc ác, những điều bất công Các em hiểu

và cảm thông cho những mảnh đời éo le, bất hạnh của nhiều nhân vật mà truyện phản ánh Như thế, có nghĩa là tâm hồn trẻ thơ đã biết rung cảm, biết đau buồn, vui sướng cùng người khác Năng lực này giúp các em thoát ra khỏi cái khuôn khổ chật hẹp của lợi ích và tính cá nhân, từ đó rộng mở lòng mình hơn, biết quan tâm và đối xử tốt với moi người xung quanh

Bên cạnh đó, các truyện tranh về đề tài tình bạn cũng khơi dậy trong các em lòng vị tha, biết cảm thông, chia sẻ nhiều hơn với bạn bè Những xích mích, dỗi hờn và cách giải quyết ngộ nghĩnh, đáng yêu rất gần gũi trong cuộc sống thường nhật, vì thế các em dễ tìm thấy mình trong đó Lấy

một ví dụ như: Thời gian gần đây, hai cuốn truyện tranh Việt Nam được bạn nhỏ cực kỳ yêu mến, đó là “Thần đồng đất Việt”, “Kỳ bí đất Phương Nam” cũng đã đề cập đến những tình cảm bạn bè cảm động, đoàn kết và gắn bó Sự chia sẻ, giúp đỡ bạn khi gặp khó khăn chính với tấm lòng cao cả

đã chinh phục trái tim bạn đọc Hơn nữa, khi đọc những câu chuyện đẹp về tình cảm bạn bè, gia đình và nhiều gương mặt vượt khó để thành đạt, các

em luôn có xu hướng cố gắng vươn lên gặt hái thành công Điều này sẽ trở thành mục tiêu, động lực để các em phấn đấu trong học tập, sống cởi mở và

vị tha hơn với mọi người Những tình bạn cao cả, đẹp đẽ mà truyện tranh thể hiện cũng góp phần bồi đắp nên những tình bạn trong sáng ngoài đời

1.3.5 Truyện tranh khơi dậy trí tưởng tượng phong phú

Bạn đọc thiếu nhi vốn có tính hiếu kỳ, ham học hỏi Gặp một sự việc

gì hay một hiện tượng gì mới mẻ các em đều đặt câu hỏi và muốn tìm hiểu, khám phá để tìm ra câu trả lời Ở độ tuổi này, trí tưởng tượng của các em rất phong phú và ngộ nghĩnh Đọc truyện tranh cổ tích, các em có khi tưởng tượng mình sẽ gặp được một bà tiên tốt bụng, gặp được chàng Thạch Sanh dũng cảm, thậm chí tưởng tượng mình là một siêu nhân có các khả năng kỳ diệu luôn đi giúp đỡ mọi người Nói về vấn đề này, Lỗ Tấn từng nhấn mạnh: “Các em đáng để chúng ta mến phục Các em hay nghĩ đến cảnh trăng sao, đến chuyện dưới đất, nghĩ đến tác dụng của hoa, nghĩ đến ngôn ngữ của loài côn trùng, nghĩ đến việc bay lên trời cao, nghĩ đến việc rúc vào ổ kiến.”

Truyện tranh về đề tài khoa học viễn tưởng được xây dựng nhờ vào trí thức khoa học và trí tưởng tượng phong phú của tác giả, do vậy không những mở ra trước mắt các em một thế giới kỳ diệu mà còn bồi dưỡng cho các em lòng yêu khoa học, rèn luyện cho các em tính sáng tạo và làm phong phú thêm trí tưởng tượng Đến với truyện tranh đề tài khoa học viễn

tưởng, trí tưởng tượng của các em có điều kiện để phát huy Đây chính là yếu tố giúp các em phát triển tư duy và sáng tạo của mình Goorki đã nói:

“Thiếu óc tưởng tượng thì cả khoa học, vật lý, ngành hóa học cũng đều đình đốn hoàn toàn, bởi vì xây dựng những giả thiết mới, phát minh ra những dụng cụ mới, những biện pháp nghiên cứu, thí nghiệm mới, tiên đoán những hợp chất hóa học mới, tất thảy những thứ đó đều là sản phẩm của óc tưởng tượng” Giôn Tin đan – nhà vật lý học người anh đã lớn tiếng bảo vệ truyện khoa học viễn tưởng: “Nếu không có sự tham gia của óc tưởng tượng thì tất thảy những kiến thức của chúng ta về tự nhiên sẽ chỉ hạn chế ở việc phân loại sự kiện mà thôi Mối quan hệ giữa các nguyên nhân và tác động của chúng sẽ tan ra tro bụi và đồng thời chính bản thân khoa học mà mục đích là xác lập những mối liên hệ giữa các bộ phận khác nhau của tự nhiên cũng hoàn toàn sụp đổ bởi vì óc sáng tạo chính là năng lực nhanh chóng xác lập mối liên hệ ngày càng mới mẻ” Như vậy có thể nói việc say mê truyện tranh khoa học viễn tưởng với nội dung tốt đề cập đến kiến thức khoa học trong cuộc sống, mang tính tích cực đối với sự phát triển của các em là điều cần khuyến khích

Các truyện tranh đề tài cổ tích, mang theo những ước mơ cao đẹp, bay bổng, góp phần bồi dưỡng trí tưởng tượng cho trẻ em Đó là một điều hết sức cần thiết và quan trọng Sự ly kỳ, biến đổi, hóa phép, sự xuất hiện của ông Bụt cứu giúp người lương thiện đã đi đúng vào tâm lý của các em, kích thích trí tưởng tượng của các em Ở lứa tuổi của các em, sự tưởng tượng rất phong phú, các em rất thích những gì mới mẻ, phi thường, do vậy truyện cổ tích đã phần nào thỏa mãn được nhu cầu đó

Trí tưởng tượng và những điều kỳ diệu trong cổ tích là một nghệ thuật tuyệt vời làm cho tình cảm của các em luôn bị rung động, tâm trí cuốn hút bởi hết bất ngờ này đến bất ngờ khác Khi đọc truyện cổ tích, trí

tưởng tượng của các em có điều kiện để phát triển rộng mở “Tưởng tượng

là một phẩm chất cực kỳ quý báu của trí tuệ loài người” (Lênin)

Đến với truyện cổ tích, tâm hồn các em thêm phong phú, bay bổng Truyện dạy các em luôn đứng về lẽ phải, mở lòng mình để cảm thông với những số phận bất hạnh trong cuộc sống và tin rằng cuộc sống có nhiều điều kỳ diệu

1.3.6 Truyện tranh cung cấp thêm kiến thức khoa học và xã hội

Truyện tranh cũng là một trong những thể loại góp phần giáo dục kiến thức khoa học, phát triển trí tuệ của thiếu nhi Nhiều cuốn truyện tranh

đã nêu ra các sự kiện, hiện tượng kỳ lạ, thú vị trong cuộc sống hàng ngày

và lý giải nó một cách khoa học, giải đáp cho hàng loạt câu hỏi và thoả mãn trí tò mò của các em Ví như “Đôrêmon học tập”, “Những câu hỏi thông minh”, “Những điều có thể bạn chưa biết” Rất nhiều câu chuyện khoa học viễn tưởng giúp các em khám phá những chân trời mới lạ, khơi dậy trong tâm trí các em niềm đam mê khoa học, phát huy sáng tạo Không những thế, truyện tranh đề tài khoa học viễn tưởng còn nhen nhóm lên những ý tưởng mới táo bạo, chấp cánh cho ước mơ vươn cao, vươn xa của các em

Ngoài ra, trong các sáng tác truyện tranh, mặc dù thông tin không nhiều, song nó cũng đã góp phần phản ánh hiện thực đời sống xã hội Những mối quan hệ trong gia đình, ngoài xã hội với các sự kiện cụ thể cũng được truyện tranh khai thác Việc diễn đạt ngắn gọn, dễ hiểu bằng ngôn ngữ và hình ảnh sinh động đã giúp các độc giả hình dung và cảm nhận một cách nhanh chóng Lứa tuổi thiếu nhi vốn kinh nghiệm còn rất ít, mọi thứ xung quanh đều mới mẻ, thú vị nên luôn thu hút được sự quan tâm khám phá của các em

Dễ dàng nhận thấy trong truyện tranh đề tài cổ tích, nội dung thường hướng vào cuộc sống thường ngày Truyện tranh đề tài cổ tích ngoài những chi tiết thần kỳ, nó còn được ví như một tấm gương khổng lồ phản chiếu khá đầy đủ về cuộc sống của nhân dân ta thời xưa Các nhân vật trong trong truyện có thể là các loài vật, nhưng đại đa số là những con người bình thường không có địa vị xã hội, không có tiềm lực kinh tế Họ đại diện cho

số đông quần chúng lao động Số phận và cuộc đời họ là số phận chung của nhiều người Do vậy, nó tạo được sự đồng cảm của người đọc Nhân vật trong truyện cổ tích thường chia làm hai tuyến đối lập nhau: tốt - xấu, thiện

- ác Thông qua hệ thống nhân vật này, tác giả dân gian đã thể hiện quan điểm nhân sinh của mình: “Ở hiền gặp lành”, “Gieo gió ắt gặp bão”, “Thiện thắng ác” Hơn nữa, truyện cổ tích còn khẳng định những phẩm chất tốt đẹp của con người, phê phán thói hư tật xấu một cách kịch liệt Điều này góp phần giáo dục nhân cách, đồng thời nó phù hợp với tư duy cụ thể, ngây thơ của các độc giả nhỏ Khai thác đề tài này và thể hiện bắng ngôn ngữ, hình ảnh dễ hiểu, sinh động, truyện tranh đề tài cổ tích đã giúp các em hiểu thêm về những vấn đề của cuộc sống thường ngày

1.3.7 Truyện tranh góp phần nâng cao năng lực thẩm mỹ

Truyện tranh đã góp vai trò rất tích cực cho sự phát triển thị hiếu và trình độ thẩm mỹ của các bạn nhỏ Nó định hướng cho các em tình cảm thẩm mĩ lành mạnh, biết thưởng thức cái hay, cái đẹp trong cuộc sống Truyện tranh đề tài cổ tích, bên cạnh những bài học giáo dục đạo đức, còn

có ý nghĩa giáo dục thẩm mỹ Truyện góp phần vào việc giúp các em phân biệt đúng – sai, biết yêu cái thiện, ghép cái ác Đây chính là bước đệm đầu trong quá trình hình thành nhân cách của các em

Lứa tuổi từ 6 -15 vốn rất tò mò, hiếu động, thích bắt chước, nên những hình ảnh sinh động, ngộ nghĩnh dễ thu hút được sự chú ý của các

em Khi đọc truyện tranh có nội dung tốt, phần tranh giúp các em hiểu rõ thêm nội dung phản ánh và làm đẹp thêm cuốn sách Những hình ảnh trong truyện tranh bước đầu giúp các em làm quen dần với mỹ thuật, nghệ thuật hội hoạ Đến với truyện tranh, các em được biết thêm về cách bố cục tranh, các hình khối và cách phối màu trong các hình vẽ Chính vì thế, có nhiều bạn nhỏ sau khi xem xong một cuốn truyện tranh đã vẽ lại những nhân vật

mà mình ấn tượng, yêu thích Điều này góp phần phát hiện, khơi dậy năng khiếu hội hoạ ở các em

Như vậy, truyện tranh không đơn thuần mang tính giải trí, mà còn giữ một vai trò, vị trí khá quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho các em Nếu biết khai thác những điểm mạnh của truyện tranh, lồng ghép vào đó những nội dung lý thú, bổ ích thì thể loại này sẽ thực sự được thiếu nhi nói riêng và xã hội nói chung đón nhận, ghi nhận

Chương 2 THỰC TRẠNG VỀ THỊ TRƯỜNG TRUYỆN TRANH

DÀNH CHO THIẾU NHI

2.1 Những mặt tích cực của thị trường truyện tranh dành cho thiếu nhi hiện nay

2.1.1 Đối với văn hóa đọc

“Văn hóa đọc là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng,

xã hội và của các cơ quan quản lý nhà nước Còn ở nghĩa hẹp, đó là ứng

xử, giá trị, chuẩn mực đọc của mỗi người Ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc bao gồm ba phần: Thói quen đọc sách, sở thích đọc và kỹ năng đọc” (Nguyễn Hữu Viêm, “Văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam”,

Tạp chí Thư viện Việt Nam số 1, tháng 1/2009, trang 19.)

Trong sự phát triển của văn hóa đọc hiện nay, truyện tranh cũng góp một phần không nhỏ, đặc biệt dành cho đối tượng thiếu nhi Truyện tranh đang chiếm ưu thế trong nhu cầu và sở thích đọc của các em Sự phát triển sôi động của thị trường truyện tranh đã giúp các em tiếp cận dễ dàng với nhiều loại đề tài khác nhau Tính đa dạng, phong phú, sinh động về nội dung và hình thức của truyện tranh trong và ngoài nước đã thu hút một số lượng ngày càng lớn bạn đọc nhỏ tuổi Đọc truyện tranh, bên cạnh nhu cầu giải trí còn giúp các em cập nhật thêm tri thức, nâng cao vốn hiểu biết, Có rất nhiều tri thức quan trọng, quý báu về khoa học xã hội và khoa học tự nhiên đã được chuyển tải, lồng ghép vào những trang truyện Các em có thể tìm thấy nhiều điều thú vị trong cuộc sống hàng ngày qua những hình vẽ minh họa lời truyện Việc tiếp cận nó sẽ giúp chủ thể đọc mở mang đầu óc, trang bị thêm vốn sống cần thiết cho bản thân

2.1.2 Đối với thị trường xuất bản phẩm

Nằm trong thị trường hàng hóa tiêu dùng, thị trường xuất bản phẩm

có vai trò rất quan trọng đối với đời sống xã hội Một mặt nó thỏa mãn nhu cầu đời sống văn hóa tinh thần của con người, mặt khác chính thị trường sách là nơi để mọi người học hỏi kinh nghiệm, nâng cao dân trí từ đó tiếp tục sáng tạo ra các giá trị văn hóa tinh thần phục vụ cho xã hội Có thể nói, thị trường sách là một thị trường đặc thù Bởi lẽ, nó vừa là thị trường văn hóa vật chất vừa chứa đựng bên trong giá trị tinh thần Thị trường sách nằm trong thị trường “chất xám”, hàm lượng chất xám chứa đựng trong loại hàng hóa này rất cao Đối tượng phục vụ của sách và thị trường sách là con người và vì mục tiêu chiến lược phát triển con người Thị trường sách tồn tại và phát triển gắn liền với các giá trị và tư tưởng của sách Nó có mối liên hệ trực tiếp tới trình độ dân trí và mức thu nhập của dân cư

Thị trường sách là một vấn đề mới mẻ và phức tạp Cùng theo đó là

cơ chế vận động vận động linh hoạt của nó nhằm phối hợp một cách có hiệu quả hoạt động của nhà xuất bản, người phát hành, tiêu thụ thông qua tín hiệu giá cả Vận động của hàng hóa là quá trình đi từ khâu sáng tạo của tác giả, biên tập in ấn và lưu thông trên thị trường Là một hàng hóa hiện vật, nó cũng chịu tác động của cá quy luật kinh tế thị trường như: Quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật giá cả

Trong nền kinh tế bao cấp trước đây, chủ thể tham gia thị trường sách chỉ bao gồm nhà xuất bản, phát hành sách quốc doanh, bạn đọc và chủ thể gián tiếp là tác giả Hình thức phát hành, tiêu thụ đơn giản, một chiều: Nhà xuất bản bán sách cho Tổng công ty phát hành sách, sau đó Tổng công

ty phát hành sách bán sách cho đối tượng độc giả

Ở giai đoạn đổi mới hiện nay, chủ thể tham gia thị trường sách rất đa dạng do tác động của việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Theo giác độ của người bán sách bao gồm:

- Nhà xuất bản

- Phát hành sách quốc doanh

- Các tổ chức, cá nhân, đại lý

- Các tư nhân “đầu nậu”

- Các tổ chức, cá nhân nước ngoài

Theo giác độ người mua sách bao gồm:

- Các tổ chức phát hành quốc doanh mua sách của nhà xuất bản hoặc nhập khẩu để bán

- Các tổ chức phát hành quốc doanh hoặc tác giả liên doanh với nhà xuất bản phát hành, tiêu thụ

- Các tổ chức chính trị xã hội mua sách phục vụ cho hoạt động của mình

- Tổ chức, cá nhân người nước ngoài mua sách để tiêu dung hoặc buôn bán

- Cá nhân, hộ gia đình mua sách để tiêu dùng

Sự phát triển mạnh mẽ của thị trường truyện tranh cũng đã kéo theo

sự đa dạng của chủ thể tham gia hoạt động, kinh doanh Từ các nhà xuất bản, phát hành sách cho đến các tổ chức, cá nhân, đại lý, các tư nhân “đầu nậu” và tổ chức nước ngoài

Nền kinh tế thị trường đã tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế được phát triển tự do, chủ động Hòa chung vào guồng quay ấy, ngành xuất bản, phát hành sách nói chung và truyện tranh nói riêng đã có những bước tiến nhanh, mạnh và đạt được những thành tựu lớn Mỗi năm ngành này phát hành hàng trăm triệu cuốn, đáp ứng tốt nhu cầu giải trí của người dân, đặc biệt là lứa tuổi thiếu nhi

Hơn chục năm trở lại đây, khi Việt Nam dần vững bước trong quá trình hội nhập thì việc giao lưu, trao đổi, tiếp thu văn hóa trở nên phổ biến giữa các quốc gia Vì thế, nhu cầu đọc sách báo, truyện tranh của độc giả không chỉ dừng lại ở những tác phẩm trong nước mà còn là những tác phẩm của các nước trong khu vực và trên thế giới Nhu cầu ngày càng tăng mạnh dẫn đến việc các nhà xuất bản, phân phối và các thành phần kinh tế

có liên quan ra sức nỗ lực để đáp ứng nhu cầu Một mặt, hoạt động đó đem lại nguồn lợi lớn cho họ, mặt khác nó cũng góp phần phát huy tinh chủ động và linh hoạt của các thành phần kinh tế này Với doanh thu dao động

từ 600 - 800 tỷ đồng/năm, các Nhà xuất bản cũng đóng góp không nhỏ vào Ngân sách nhà nước Báo cáo tổng kết của Nhà xuất bản Kim Đồng Năm

Tiền nộp ngân sách Nhà nước (đồng)

2005 13.420.000 66.000.000.000 6.850.000.000

2006 14.000.000 75.000.000.000 7.000.000.000

Có thể nói, thị trường văn hóa đọc nói chung và thị trường truyện tranh nói riêng đã và đang là mảnh đất màu mỡ cho các ngành sản xuất kinh doanh đầu tư phát triển Những người yêu truyện tranh đều phấn khởi trước sự thay đổi nhanh chóng này Giờkhông còn cảnh vắng lặng, buồn tẻ

ở các quầy bán như trước đây, không còn thiếu thốn về chủng loại truyện tranh Tất cả các cửa hàng, cửa hiệu bán và cho thuê truyện đều đầy ắp giá,

kệ với rất nhiều đầu truyện, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của độc giả

Song, bên cạnh những kết quả to lớn không thể phủ nhận đó, sự sôi động của thị trường sách hiện nay cũng luôn ngầm chứa, tiềm ẩn những vấn đề phức tạp Sự giao lưu quốc tế dễ dàng hơn cũng đã kéo theo những

luồng tư tưởng thiếu lành mạnh, không phù hợp với văn hóa Việt Nhiều cuốn sách mang nội dung phản cảm thiếu tính giáo dục tràn ngập trên thị trường Điều này tác động xấu đến nhận thức của độc giả nhỏ Nguy hại hơn là, lứa tuổi thiếu nhi vốn kiến thức và kinh nghiệm hạn chế nên chưa biết chọn lọc các sản phẩm có chất lượng, phù hợp với mình

Như vậy, sự phát triển của thị trường truyện tranh hiện nay đã mang lại những bước tiến đáng mừng cho ngành xuất bản, song cũng tồn tại nhữn hạn chế đáng lo ngại Đứng trước những thời cơ và thách thức đó, để thúc đẩy thị trường phát triển mạnh mẽ và lành mạnh hơn nữa, đòi hỏi phải có

sự chung tay góp sức tích cực và hiệu quả của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các bên tham gia trực tiếp và gián tiếp thị trường này

2.2 Những mặt hạn chế của thị trường truyện tranh dành cho thiếu nhi hiện nay

2.2.1 Truyện tranh kém chất lượng tràn ngập thị trường, tác động xấu đến nhận thức, hành vi của các em

Bên cạnh những cuốn truyện tranh hay, có nội dung tích cực như

“Thần đồng đất Việt”, “Đôrêmon”, “Trạng Quỳnh” định hình nhân cách sống của học sinh, còn rất nhiều đầu truyện được không ít Nhà xuất bản vì chạy theo nhu cầu, thị hiếu đã tung ra thị trường những làn gió độc với nội dung trái với đạo lý thuần phong mỹ tục

Khi bộ truyện được phát hành và đến tay người đọc, hầu hết các bộ sách ngoài bìa truyện đã có những dòng chữ cảnh báo: “Truyện dành cho tuổi 17”, “Truyện dành cho tuổi 16+”, hay như “Truyện dành cho tuổi trưởng thành” Tuy nhiên, loại truyện này đều được những em học sinh từ

12 đến 14 tuổi đón đọc một cách say mê Ở thể loại truyện tranh dành cho thiếu nhi cũng xuất hiện tràn lan trên thị trường với nhiều nội dung phản cảm, đi ngược với văn hóa Việt Điều này tác động xấu đến nhận thức và hành vi của các em

 Ảnh hưởng của truyện tranh đối với ngôn ngữ

Nếu truyện tranh lấy truyện làm gốc tranh chỉ để minh họa, thì ngược lại trong tranh truyện, tranh lại là chính Như vậy qua truyện tranh trẻ tư duy từ ngôn ngữ đến hình tượng Trong khi đó với tranh truyện, trẻ chỉ cần xem tranh và một vài câu hội thoại hay cảm thán.Tất nhiên, mỗi loại đều có sức hấp dẫn riêng của nó Do đó, phần nào đáp ứng được yêu cầu của trẻ nhất là trong bối cảnh trẻ rất ít thời gian đọc như hiện nay Song, điều đáng nói là: Truyện tranh hay tranh truyện do có sự kết hợp của những hình ảnh minh họa nên ngôn ngữ có phần giảm thiểu đến cộc lốc, cụt nghĩa, làm mất

đi sự phong phú và trong sáng của Tiếng Việt

Đối với trẻ, việc tích lũy và phát triển ngôn ngữ là điều cực kỳ quan trọng trong quá trình nhận thức sự vật, sự việc, hiện tượng cả về tự nhiên lẫn xã hội Hay nói cách khác là toàn bộ quá trình nhận thức đối với thế giới xung quanh Truyện tranh một phần giúp ích cho trẻ trên phương diện này Tuy nhiên, hiện nay ở hầu hết các loại truyện tranh ta thấy tranh là chính Chúng được sắp xếp đôi khi khá lộn xộn trong một trang sách, còn ngôn ngữ (phần lời) chỉ là để phụ họa Hơn nữa, nó lại quá thiên về ngôn ngữ hành động, ngôn ngữ nói, ít hoặc thậm chí không có chỗ cho ngôn ngữ miêu tả, trần thuật (những loại hình ngôn ngữ có thể tăng khả năng cảm nhận một cách tinh tế cho trẻ) Các nhà nghiên cứu đã từng cảnh báo rằng, trẻ em sớm tiếp xúc với tivi, (nghĩa là lúc nào cũng đập vào mắt chúng những hình ảnh), thì sức tư duy sẽ bị giảm xuống, nhất là tư duy trừu tượng

- một thao tác rất cần trong quá trình nhận thức Truyện tranh nhìn dưới góc độ nào đó cũng giống tivi, chỉ có điều ở đây hình ảnh không chuyển động Điều này không có lợi, nếu không muốn nói là rất có hại cho sự phát triển tư duy của trẻ

Tóm lại, trẻ em xem quá nhiều truyện tranh sẽ ảnh hưởng xấu đến việc phát triển tư duy, đặc biệt là tư duy ngôn ngữ Thực trạng hiện nay, đọc nhiều bài văn của học sinh (kể cả học sinh trung học) chúng ta cũng không mấy hài lòng về cách dùng từ, đặt câu, về cách diễn đạt nội dung của các em Bài văn thường thiếu đi những từ ngữ giàu cảm xúc biểu đạt, mất

đi sự mềm mại, sức thuyết phục của trang văn Khi được hỏi, có rất nhiều thầy cô dạy văn và cả những biên tập viên của các trang báo dành cho thiếu nhi đã nói: Các em đọc truyện tranh quá nhiều nên văn của các em cũng bị

“nhiễm” truyện tranh Câu từ được các em sử dụng rất cụt và tối nghĩa Những động từ “xoẹt”, “hự”, “huỵch” hay thán từ “he he”, “khà khà”, “hi hi”… được sử dụng rất nhiều Ngay cả ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày của các em cũng sử dụng ngôn ngữ của truyện tranh Thầy cô và các bậc phụ huynh học sinh rất lo ngại về vấn đề này, Những câu nói như: “Hãy cút đi nếu không muốn mặt ngươi rạm máu”, “Ta đây cóc sợ thằng nào”,

“Kamejoko…xoẹt, hự” được cả các em tuổi từ 5 đến 15 sử dụng rất nhiều Đây chính là hậu quả của việc đọc quá nhiều truyện tranh mang nội dung bạo lực

 Truyện tranh mang nội dung bạo lực, gợi dục ảnh hưởng xấu đến nhận thức và hành vi

Chỉ cần lưu tâm một chút, chắc chắn ai cũng nhận ra chủ đề chính hiện nay về truyện tranh mà các phương tiện thông tin đại chúng nêu ra đó

là, sex, bạo lực, và ảnh hưởng của nó đối với các em nhỏ Dạo quanh thị trường truyện tranh ta sẽ thấy chủ yếu là truyện tranh nước ngoài Chiếm

ưu thế tuyệt đối là manga với những hình vẽ nhạy cảm, hay nội dung bạo lực ở rất nhiều các đầu truyện

Nhìn lại lịch sử ra đời của manga, chúng ta sẽ biết tại sao sex và bạo lực lại phổ biến như vậy Khác với quan niệm thông thường của người Việt

Nam cho rằng, truyện tranh là một hình thức giải trí dành cho trẻ em, manga có nhiều đề tài dành cho nhiều lứa tuổi Loại manga dành cho trẻ em thuộc hàng kinh điển Chú mèo máy Đôrêmon cùng những người bạn của mình đã nổi tiếng trên toàn thế giới, và từ lâu được coi là biểu tượng khi người ta nhắc đến manga Nhật (mặc dù “Đôrêmon” không phải là đại diện duy nhất cho manga, càng không nằm trong số những manga đầu tiên có trên trái đất này)

Manga ra đời tại Nhật, song từ khi mới ra đời, manga không nhiều mục đích phục vụ đối tượng trẻ em Thậm chí ngay từ thời kỳ sơ khai chỉ là tranh khắc gỗ thì manga đã chứa đựng trong mình nội dung khiêu dâm và bạo lực Chỉ cho tới sau này khi phân chia thành nhiều thể loại thì manga mới có một thể loại dành cho trẻ em (manga kodomo)

Qua tìm hiểu thế giới tuyện tranh, xem xét mảng này, có thể kể đến truyện “Thục nữ yêu kiều” trong tủ sách Nắng Hồng của Nhà xuất bản Đồng Nai Truyện với hình vẽ dễ khiến người xem nóng mặt khi thấy chàng trai hôn cô gái từ phía sau, một tay ghì chặt cô gái, một tay đặt nơi

“bồng đảo”, hình ảnh mang tính kích dục Hiện nay, truyện này vẫn được bày bán công khai và khiến nhiều trẻ tò mò mua đọc hoặc đi thuê

Còn với truyện có bìa hình áo tắm, hai dây tung tăng trong suối cũng được Nhà xuất bản Kim Đồng khai thác triệt để như truyện “Chàng quản gia” Nội dung truyện cũng là tình yêu tay ba tay tư, và có những cảnh tắm với chiếc khăn che nửa kín nửa hở, không mang tính giáo dục học sinh Ngay ngoài bìa truyện “Now” tập 24 từ khi chưa được phát hành trên thị trường, bìa truyện đã kích thích trí tò mò để con trẻ đua nhau đọc Bìa ảnh của một số truyện tranh khác có những hình ảnh ôm hôn thật táo bạo để gây

sự chú ý cho các em

Không dừng lại ở đó, trong truyện “Lời thề sao băng” của Nhà xuất bản Kim Đồng cũng có những lời thoại kiểu như: “Anh muốn được ngủ cùng em đến sáng”, “Em là của anh nhé?” và trên bìa truyện thì đề “Dành cho tuổi hồng” nhưng ở cửa hàng cho thuê truyện có rất nhiều em tuổi từ

10 đến 12 ngồi đọc chăm chú Thêm một truyện nữa đang trở thành vòng xoáy và là mảng đề tài hấp dẫn thị trường đó là “Hot Gimmic” Truyện kể

về mối tình tay ba giữa cô bé Hatsumi (nhân vật chính) với Ryouky và Shinogu Trang 94 tập 1 có lời thoại: “Con gái là thế! Sự chống cự lúc đầu chỉ là phản xạ tự nhiên ” Minh chứng cho những đối thoại đó là hình ảnh không kém phần thiếu văn hóa

Nội dung của truyện đang tác động sâu rộng đến lối sống, suy nghĩ

và tâm hồn non nớt của trẻ thơ Một số nội dung trong những cuốn truyện hiện nay không mang lại hiệu quả giáo dục đã đành, mặt khác lại tác dụng ngược đến thuần phong mỹ tục

Ở thể loại truyện tranh gợi dục còn phải kể đến hentai Các bộ truyện này nội dung chỉ xoay quanh chuyện quan hệ tình dục, mặc dù mới xuất hiện nhưng hentai đã trở nên rất phổ biến và ngày càng có nhiều thanh thiếu niên bị cuốn hút vào dòng xoáy của hentai Loại truyện này có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau nhưng phổ biến nhất vẫn là trên mạng internet Nó thường được núp dưới dạng bộ môn nghệ thuật, truyện giáo dục giới tính Trong các bộ truyện dành cho thanh thiếu niên, vấn đề tình dục được đề cập ngay trong bối cảnh học đường với nội dung, từ ngữ và hình vẽ thô thiển Hầu hết các nhân vật ở trong những bộ truyện tranh

“bẩn” đó, là những nhân vật rất quen thuộc được nhiều trẻ nhỏ ưu thích như: Các nàng công chúa, hoàng tử, tiểu thư nhí nhảnh… điều đó càng tăng thêm khả năng tiêm nhiễm các loại văn hóa phẩm này vào tâm hồn các em Điều này rất nguy hại bởi ở độ tuổi đó, các em rất ngây thơ trong sáng, dễ

bị tổn thương và bắt chước những vấn đề nhạy cảm Theo các chuyên gia thì những truyện đó có hình ảnh mát mẻ, khiêu gợi và bạo lực có tác động rất lớn đến lứa tuổi thanh thiếu niên Nó kích thích những phản ứng “hung tính” và dục tính ở con người, đặc biệt ở lứa tuổi chưa trưởng thành về mặt nhân cách, thiếu chín chắn, thiếu kỹ năng sống và kỹ năng ứng phó với những tác động xấu bên ngoài như các em

Về mảng truyện tranh bạo lực cũng được khai thác triệt để Chỉ xem hình vẽ đã thấy bạo lực bao trùm các trang truyện Hầu hết hân vật đều được minh họa với vẻ mặt đằng đằng sát khí, tay lăm le giáo, gươm, lời nói đầy khiêu khích Bắt đầu cuộc chiến bao giờ cũng là những lời mạt sát, hăm dọa của các bên, tiếp đến là âm thanh của binh khí, “roẹt”, “bùm”,

“choang” rồi cảnh máu rơi, chết chóc tràn lan trên các trang truyện Độ tuổi 13 - 16 rất dễ bốc đồng và khó tự chủ, đọc nhiều thể loại này, dần dần các em sẽ bị nhiễm tư tưởng bạo lực, thích thể hiện mình qua việc đánh đấm, cho rằng như vậy mới là "anh hùng" Đáng lo hơn, ở lứa tuổi này, các

em thường dễ bị bạn bè kích động, nghe bạn hơn nghe lời cha mẹ, thầy cô nên rất khó quản lý Tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng, và

đã trở thành tâm điểm của dư luận hiện nay Có những vụ xâm phạm đến thể xác như đánh đấm, đâm chém, thậm chí hành hung gây chết người,nhưng cũng có nhiều vụ bạo lực về tâm lý như tẩy chay, nói xấu hội đồng khiến các em hoảng hốt, không còn tâm trạng học tập, thậm chí bị hoảng loạn

Có thể nói, sex và bạo lực đã trở thành chủ đề quen thuộc trong truyện tranh của xứ sở mặt trời mọc Đối với văn hóa Việt thì những vấn đề trên là hết sức nhạy cảm và khó chấp nhận Nếu tiếp cận, độc giả nhỏ dễ có thói quen bắt chước tạo nên những hành vi trái ngược với truyền thống Việt Nam Điều đáng nói ở đây là việc lơi lỏng trong quản lý cho phép in ấn,

phát hành truyện tranh và sự thiếu trách nhiệm của một số cơ quan ban ngành

Thiết nghĩ, để khắc phục được tình trạng này, bên cạnh vai trò của các cơ quan Nhà nước, việc nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường, tăng cường sự gắn kết giữa thầy cô, cha mẹ với học sinh cũng hết sức quan trọng Các đoàn thể, đặc biệt là tổ chức Đoàn, Đội của trường cần gần gũi

và gắn bó hơn với các em, mở các diễn đàn để các em nói lên mong muốn, suy nghĩ của mình Sự bốc đồng không có định hướng sẽ rất dễ khiến các

em phạm tội ở lứa tuổi chưa đủ nhận thức

 Trào lưu Cosplay phổ biến, thiếu nhi Việt đang đứng trước nguy

cơ bị “Truyện tranh hóa”

Ngoài những ảnh hưởng lệch lạc về giới tính bắt nguồn từ truyện tranh, hiện có những tác động đã nhìn thấy được từ phong trào truyện tranh Nhật Bản được gọi là Trào lưu Cosplay

Cosplay là dạng viết tắt của hai từ tiếng Anh là costume (trang phục)

và play (kịch), là một loại hình văn hóa ăn mặc như những nhân vật trong truyện, đặc biệt là manga Nhật Giờ đây, cosplay không đơn thuần là một

xu hướng thời trang bắt chước các nhân vật trong truyện nữa, mà đã trở thành một niềm đam mê của các bạn trẻ Các em đã tự mày mò, thiết kế các trang phục giống như trong manga Một số thiếu niên Việt đã biến những trang phục đó thành những bộ váy áo đến trường

Điều đáng nói là hình ảnh các em đang trở nên xa dần với vẻ ngây thơ, trong sáng của tuổi học trò khi khoắc lên người những trang phục kỳ

lạ, đầu tóc nhuộm lòe loẹt, trang sức cầu kỳ Hơn nữa, chi phí cho những

bộ trang phục cosplay không hề rẻ, kiểu dáng đơn giản nhất cũng phải 500.000 Đó là trang phục đặt may trong nước, còn may ở nước ngoài thì

có giá từ 3.000.000 trở lên, chưa kể phụ kiện đi kèm Hiện nay, xu hướng