Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa tại chùa hương tích ( xã thiên lộc can lộc hà tĩnh

4 2.2 Quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa tại khu di tích chùa Hương Tích .... ĐỊNH HƯỚNG , GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH

HÀ TĨNH) KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Cần Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Hương Nhuần Lớp : QLVH 9A

Hà Nội – 2012

2

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp cử nhân văn hóa này, em xin chân thành cám ơn PGS.TS Nguyễn Văn Cần đã tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình hoàn thành luận văn Em cũng xin cám ơn ban quản lý khu di tích chùa Hương Tích – Thiên Lộc – Can Lộc – Hà Tĩnh đã tạo điều kiện thuận lợi cho

em trong quá trình khảo sát, tìm tài liệu nghiên cứu và cung cấp cho em những thông tin về công tác quản lý Nhà nước về hoạt động kinh doanh dịchvụ tại khu di tích chùa Hương Tích – Thiên Lộc – Can Lộc – Hà Tĩnh Nhân dịp này em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến các giảng viên khoa Quản

lý Văn hóa – Nghệ thuật đã cung cấp những kiến thức nghề cho em trong suốt bốn năm đại học

Em xin chân thành cám ơn

Sinh viên:

Nguyễn Thị Hương Nhuần

3

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lí do chọn đề tài 5

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5.Bố cục khóa luận 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VỤ VĂN HÓA 8

1.1 Quản lý nhà nước và các đặc điểm của quản lý nhà nước 8

1.1.1 Quản lý nhà nước 8

1.1.2 Các đặc điểm của quản lý nhà nước 10

1.2 Quản lý nhà nước trong lĩnh vực hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa 10

1.2.1 Quản lý nhà nước về văn hóa 10

1.2.2 Quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa 13 1.3 Hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa 14

1.3.1 Sản phẩm hàng hóa văn hóa 14

1.3.2 Hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa 17

1.4 Vai trò của quản lý nhà nước tại chùa Hương Tích 25

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VỤ TẠI CHÙA HƯƠNG TÍCH 27

2.1 Khái quát về chùa Hương Tích 27

2.1.1 Sự tích Chùa Hương Tích và vai trò của Chùa trong đời sống nhân dân Hà Tĩnh 28

2.1.2 Lễ hội chùa Hương Tích 35

2.1.3 Gía trị của chùa Hương Tích 42

4

2.2 Quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa tại khu

di tích chùa Hương Tích 442.2.1 Bộ máy quản lý di tích 442.4.2 Hoạt động thanh tra, kiểm tra dịch vụvăn hóa tại khu di tích 482.4.3 Công tác tuyên truyền giáo dục, cam kết của các chủ hộ đăng

ký kinh doanh 512.4.4 Kết quả và hạn chế trong công tác quản lý 52

CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG , GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VỤ VĂN HÓA TẠI CHÙA HƯƠNG TÍCH 57

3.1 Định hướng 573.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa tại chùa Hương Tích 663.2.1 Giải pháp về bảo tồn, phát huy giá trị của khu di tích chùa Hương Tích 663.2.2 Giải pháp về công tác đầu tư phát triển tại khu di tích chùa Hương Tích 683.2.3 Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ quản lý 713.2.4 Xã hội hóa việc bảo tồn và phát huy giá trị 723.2.5 Giải pháp về công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm 73

KẾT LUẬN 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO 77 PHỤ LỤC 79

ở việc bắt chẹt du khách, bao thầu lễ hội, các trò chơi không lành mạnh, lãng phí khi đốt vàng mã… Nhiều lễ hội nhấn mạnh các yếu tố mê tín dị đoan thay

vì phát huy những giá trị truyền thống lịch sử, văn hóa Sự biến tướng đó khiến dư luận bức xúc, những kẻ “buôn thần bán thánh”, trục lợi từ lễ hội đã làm cho mục đích, vẻ đẹp vốn có của lễ hội bị biến dạng

Trước tình trạng tổ chức lễ hội xuất hiện những biểu hiện tiêu cực.Đẩu năm 2011 Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 162/CÐ-TTg gửi các Bộ

và các đơn vị liên quan, yêu cầu các "Cơ quan, đơn vị chủ trì tổ chức lễ hội phải chịu trách nhiệm về nội dung chương trình, công tác tổ chức, quy mô, cấp độ của lễ hội Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch cùng UBND các tỉnh, thành tăng cường công tác kiểm tra và xử lý nghiêm những sai phạm trong lĩnh vực tổ chức và quản lý lễ hội, ngăn chặn các biểu hiện mê tín dị đoan, đốt

đồ mã, đặt hòm công đức, đặt lễ, đặt "tiền giọt dầu" tùy tiện, lưu hành văn hóa phẩm trái phép, nâng giá, ép giá dịch vụ

Không phủ nhận ý nghĩa tích cực của lễ hội trong việc làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng và góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, nhưng tính thương mại đang lấn át lễ hội một cách nghiêm trọng, chưa kể lạm dụng tâm linh để kiếm tiền Làm thế nào để phát huy giá trị văn hóa trong các sản phẩm văn hóa đáp ứng nhu cầu của nhân dân, đồng thời, ngăn chặn đẩy lùi các hiện tượng biến tướng làm ảnh hưởng đến giá trị tinh hoa văn hóa dân tộc Đó là vấn đề nổi cộm của quản lý văn hóahiện nay

6

Do vậy em chọn đề tài: “ Nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa tại chùa Hương Tích( xã Thiên Lộc- Can Lộc- Hà Tĩnh) làm đề tài khóa luận tốt nghiệp cử nhân văn hóa ngành quản lý văn hóa

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Hà Tĩnh, được đào tạo chuyên nghành Quản lý Văn hóa- Nghệ thuật Trường Đại Học Văn Hóa Hà Nội, là cơ hội cho

em được củng cố kiến thức và nghiên cứu thực tiễn, đóng góp sức lực nhỏ bé của bản thân mình với quê hương

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch

vụ tại chùa Hương Tích

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa tại chùa Hương Tích

3 Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của khóa luận là tập trung nghiên cứu hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa và sự quản lý của Nhà nước đối với hoạt động này tại chùa Hương Tích tại xã Thiên Lộc huyện Can Lộc tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian từ năm 2000 trở lại đây

7

4 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết đề tài này, em đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chủ yếu như:

- Khảo sát, điều tra điền dã

- Thu thập tài liệu

đề ra và đúng ý chí của người quản lý

Quản lý đó là sự điều khiển chiến thuật các hoạt động trong xã hội bằng các thể chế pháp luật, chính sách, bộ máyquản lý Nhà nước, ban hành căn cứ theo đường lối, chỉ thị, Nghị quyết của Đảng

Theo cách hiểu của Hán Việt: “quản” là lãnh đạo, “lý” là sự trông nom;

ở phương Tây quản lý được gọi là “management” là bàn tay hoặc liên quan đến hoạt động của bàn tay

Theo điều khiển học khái niệm “quản lý” được hiểu là sự tác động vào một hệ thống hay một quá trình để điều khiển, chỉ đạo sự vận động (diễn biến) của nó theo những quy luật nhất định nhằm đạt được những mục đích hay kế hoạch mà người quản lý đã dự kiến, đã đề ra từ trước Vấn đề quản lý

mà chúng ta quan tâm nghiên cứu là quản lý xã hội, quản lý Nhà nước

9

Theo Các Mác: “quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất

xã hội của quá trình lao động” Xét về mặt nguồn gốc, hoạt động xã hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồng dựa trên sự phân công lao động và hợp tác để làm một việc nhằm đạt tới mục tiêu chung

Quản lý là một sự điều tiết cao mang tính xã hội, nó luôn là một hoạt động có hướng đích giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý, khiến các hoạt động trong xã hội phải tự giác tuân thủ đi đúng theo những đường hướng mà thể chế, thiết chế vạch ra Vậy “quản lý là một quá trình đi từ chỗ nắm được, nắm đúng cái hiện có; thấy được, thấy đúng cái cần có; biết tìm mọi biện pháp khả thi và tối ưu để từ cái hiện có lên cái cần có”

Ăngghen viết: “Một bên là phải có quyền uy nhất định, không kể quyền

uy đó được tạo lập bằng cách nào và một bên phải có sự phục tùng nhất định”

Quản lý nhà nước chính là quản lý hành chính pháp chế, căn cứ vào hiến pháp nhà nước, cơ quan lập pháp tối cao đưa ra các điều luật pháp chế quy định, giao cho hệ thống các cơ quan hành pháp từ Trung ương đến địa phương thực hiện, thông qua các văn bản, thể chế, nghị định, chế tài, điều lệ các văn bản, điều lệ tiêu chuẩn, chế độ…Hệ thống các cơ quan hành pháp có nhiệm vụ xây dựng cơ cấu tổ chức, xác lập mối quan hệ giữa chủ thể quản lý

và đối tượng quản lý, tổ chức chỉ đạo đưa ra các quyết định, các Chỉ thị, mệnh lệnh, điều chỉnh hoạt động đúng hướng, uốn nắn sai lệch Như vậy quản lý nhà nước chính là quản lý pháp quyền dựa trên cơ sở pháp lý của hiến pháp

và pháp luật ban hành theo từng hệ thống, phân cấp quản lý theo từng phạm vi lĩnh vực trên cả nước và từng địa phương

Khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa rộng : Là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nước,nghĩa là bao hàm cả sự tác động ,tổ chức của quyền lực nhà nước trên các phương diện lập pháp hành pháp và tư pháp

1.1.2 Các đặc điểm của quản lý nhà nước

- Quản lý nhà nước mang tính quyền lực đặc biệt là tính tổ chức rất cao

- Quản lý nhà nước có mục tiêu chiến lược, chương trình kế hoạch để thực hiện mục tiêu

- Quản lý nhà nước theo nguyên tắc tập trung dân chủ

- Quản lý nhà nước không có sự tách biệt tuyệt đối giữa chủ thể quản lý

và khách thể quản lý

- Quản lý nhà nước bảo đảm tính liên tục và ổn định trong tổ chức

1.2 Quản lý nhà nước trong lĩnh vực hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa

1.2.1 Quản lý nhà nước về văn hóa

“Quản lý văn hoá là sự điều hành của hội đồng văn hoá nghệ thuật theo một quy định thống nhất để đem lại hiệu quả cao nhất tạo cơ hội giới thiệu văn hoá nghệ thuật đến với công chúng thúc đẩy năng lực sáng tạo của nghệ

sỹ và hỗ trợ tiềm năng phát triển văn hoá cũng như sức sáng tạo văn hoá của con người” (các chuyên gia văn hoá Anh)

11

“Quản lý văn hoá là quản lý hoạt động của các cá nhân, các thiết chế xã hội trên lĩnh vực sản xuất, bảo quản, giao lưu phân phối và tiêu thụ những giá trị văn hoá tinh thần trong điều kiện tốt, tác động mạnh để đem lại hiệu quả cao nhất”1

Trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc đã khẳng định:“Văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”.Theo đó, quản lý văn hoá còn là sự điều tiết định hướng nền tảng tinh thần của xã hội cộng đồng hướng tới mục tiêu nhất quán, tạo động lực cho sự phát triển của nền kinh tế, xã hội”.2

Nếu trên bình diện lý luận, nhận thức đúng đắn và đầy đủ về văn hóa là

cả một quá trình, thì trên bình diện đời sống xã hội, việc tổ chức quản lý hoạt động văn hóa thực hiện những tư tưởng sâu sắc trong các nghị quyết của Đảng còn khó khăn hơn nhiều

Một thời gian khá dài dân tộc ta phải tiến hành cuộc chiến đấu khốc liệt vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Trong cuộc đấu tranh ấy, văn hóa là một mặt trận Mặt trận văn hóa tư tưởng (cũng như một mặt trận bất

kỳ nào khác) đều có “ta và địch”, có “bạn và thù” Thắng lợi trên mặt trận

ấy là thắng lợi những giá trị tinh thần Việt Nam Trong hoàn cảnh ấy, nội dung cốt lõi của nâng cao dân trí và phát triển văn hóa là bồi dưỡng chủ nghĩa yêu nước và giác ngộ chủ nghĩa xã hội Văn hóa trước hết là “văn hóa chính trị tư tưởng”

12

Quản lý văn hóa không đơn giản chỉ là công tác tuyên huấn, mà chính

là quản lý những quá trình xã hội Khoa học quản lý đòi hỏi phải nhìn nhận đối tượng quản lý trong sự vận động của nó, phải nắm bắt được những quy luật của đối tượng vận động và vận động của đối tượng

Lịch sử cho thấy trong quy luật sinh tồn của văn hóa là “giao lưu” là

“tiếp biến” là “kế thừa” và “đổi mới” Không một thể chế chính trị nào, một

bộ máy quyền lực nào có thể bao cấp về văn hóa tinh thần nói chung, về văn hóa chính trị nói riêng bởi lẽ hiển nhiên là nền tảng tinh thần của bất kỳ cộng đồng dân tộc nào cũng được sản sinh và xây dựng trong chính cuộc sống thường nhật của mỗi người dân chứ không thể chỉ bằng món ăn ngoại nhập từ ngoài vào hay trên xuống Nền tảng tinh thần ấy là bản sắc dân tộc và diện mạo đích thực của họ ở mỗi chặng đường thăng trầm của lịch sử

Mặc khác, không một giai cấp thống trị, một bộ máy nhà nước nào lại buông lỏng quản lý văn hóa Tình trạng buông lỏng thậm chí bất lực trong quản lý văn hóa (mà nhiều khi biểu hiện dưới dạng những biện pháp cực đoan) bao giờ cũng là dấu hiệu rõ rệt chứng tỏ sự suy yếu của thể chế chính trị hoặc của bộ máy quyền lực đó

Trong công cuộc xây dựng Tổ quốc Việt Nam giàu mạnh, Đảng ta chủ trương lãnh đạo toàn dân xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm

đà bản sắc dân tộc Một trong những tư tưởng chỉ đạo của Đảng để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cao cả đó là:

“Văn hóa văn nghệ là sự nghiệp của toàn xã hội Phát triển các hoạt động văn hóa văn nghệ của nhà nước, tập thể và cá nhân theo đường lối của Đảng và sự quản lý của nhà nước, khắc phục tình trạng “hành chính hóa” các

tổ chức văn hóa nghệ thuật, và xu hướng “thương mại hóa” trong lĩnh vực này” (văn kiện hội nghị lần thứ tư ban chấp hành trung ương khóa VII)

13

Để thực hiện tư tưởng chỉ đạo của Đảng đưa ra tại Văn kiện hội nghị lần thứ tư ban chấp hành Trung ương lần VII thì Đảng và Nhà nước cần vận dụng khoa học quản lý vào trong lĩnh vực quản lý văn hóa nhằm tăng cường vai trò của nhà nước không chỉ trong việc khắc phục tình trạng hành chính hóa các tổ chức văn hóa mà còn khắc phục hữu hiệu tình trạng thương mại hóa văn hóa các hoạt động văn hóa Đây cũng là điều kiện cần thiết để phát triển văn hóa lành mạnh, phong phú, đa dạng, đáp ứng những nhu cầu thiết yếu về đời sống tinh thần của nhân dân, nhu cầu về phát triển nhân cách, trí tuệ, tình cảm, niềm vui và hạnh phúc của mỗi người dân, mỗi gia đình ngày hôm nay

1.2.2 Quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa

Để quản lý Nhà nước trên lĩnh vực văn hóa có hiệu quả, thúc đẩy sự phát triển của hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa, Đảng và Nhà nước đã ban hành hệ thống các văn bản pháp quy của về quản hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa như :- Văn bản của chính phủ

-Văn bản của Bộ Văn Hóa Thể Thao và Du lịch

-Văn bản của UBND Tỉnh Hà Tĩnh

1 Quyết định số 308/2005/QĐ-TTg ngày 25 tháng 11 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ ban hành kèm theo Quy chế thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội.Theo điều 12 của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch quy định về việc tổ chức lễ hội ( Xem nội dung phần phụ lục)

2 Quy chế hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng( Ban hành kèm theo Nghị Định số 103/2009/NĐ-CP ngày 06 tháng 11 năm 2009 của Chính phủ)

3.Nghị định về hoạt động thương mại một cách độc lập thường xuyên không phải đăng kí kinh doanh của chính phủ ngày 25 tháng 12 năm 2011

14

4 Quyết định số 817/TT-PC ngày 8/5/2000 của Bộ trưởng Bộ văn hóa thông tin về việc tở chức kiểm tra các hoạt động dịch vụ văn hóa và kinh doanh văn hóa phẩm

5 Thông tư số 35/2002/TT-BVHTT ngày 20/12/2002 hướng dẫn bổ sung một số quy định về hoạt động văn hóa và dịch vụ văn hóa nơi công cộng tại quy chế ban hành kèm theo nghị định 87/CP ngày 12/12/1995 của chính phủ;

6 Nghị định số 88/CP ngày 14/12/1995 của Chính phủ quy định về xử phạt hành chính trong các hoạt động văn hóa, dịch vụ văn hóa và phòng chống tệ nạn xã hội;

7 Nghị định số 31/2001/NĐ-CP ngày 26/6/2001 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa;

8 Nghị định số 11/2006/NĐ-CP ngày 18/01/2006 của Chính phủ về việc ban hành quy chế hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng (bãi bỏ nghị định 87/CP);

9 Số 2774/QĐ-UBND về việc quy định bổ sung, điều chỉnh viện phí; phí bảo vệ môi trường đối với nước thải; lệ phí thu từ vé giữ xe đạp, vé đi thuyền tại Chùa Hương Tích hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa

1.3 Hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa

1.3.1 Sản phẩm hàng hóa văn hóa

Sản phẩm văn hóa tinh thần là các hình thái, quan điểm về văn hóa, nghệ thuật, tư tưởng, chính trị, pháp luật, tôn giáo, đạo đức, do con người sáng tạo trong hoạt động thực tiễn, sản phẩm văn hóa tinh thần tập trung trong

đó các giá trị tinh thần có khả năng thỏa mãn nhu cầu tinh thần của con người, hướng con người tới giá trị nhân văn cao đẹp (chân - thiện - mỹ - ích)

Sản phẩm văn hóa tinh thần là kết quả hoạt động thực tiễn của con người trong quá trình tác động vào thế giới tự nhiên để phục vụ nhu cầu vật

15

chất của con người Đồng thời, cũng xuất hiện những nhu cầu tinh thần, giá trị tinh thần Vì vậy, chúng trở thành những sản phẩm đặc biệt chỉ có ở con người và tồn tại trong xã hội loài người, chứa đựng những đặc trưng cơ bản sau:

-Sản phẩm văn hóa tinh thần lúc đầu gắn với kinh nghiệm nhiều hơn

- Giá trị của hàng hóa tinh thần thường được tính theo lao động cá biệt, không tính theo lao động bình quân

- Nhiều sản phẩm văn hóa tinh thần không chịu giới hạn về thời gian, không gian, có thể truyền bá được rộng khắp với số lượng không hạn chế

- Sản phẩm văn hóa tinh thần ban đầu là công hữu phi hàng hóa

Hàng hóa văn hóa tinh thần là một loại hàng hóa đặc biệt, được tạo nên

từ sự kết hợp của hai yếu tố sản phẩm tinh thần và hàng hóa Nói cách khác,

hàng hóa và văn hóa tinh thần là những sản phẩm văn hóa tinh thần được đem

ra trao đổi, mua bán

Với tư cách là sản phẩm văn hóa tinh thần, nó thỏa mãn các tiêu chí:

- Là sản phẩm lao động trí tuệ và cảm xúc

- Có khả năng thỏa mãn nhu cầu tinh thần của một cá nhân hay cộng đồng người

Hàng hóa với tư cách là hàng hóa, nó cũng thực hiện được giá trị và

giá trị sử dụng, được trao đổi mua bán trên thị trường.Giá trị sử dụng của

hàng hóa văn hóa có những đặc tính riêng tring nền sản xuất vật chất, giá trị

sử dụng của vật phẩm do thuộc tính tự nhiên trong nền sản xuất vật chất , giá trị sử dụng của vật phẩm di thuộc tính tự nhiên của vật phẩm đó quy định do vậy giá trị sử dụng là một phạm trù vĩnh viễn

Mac đã viết : “ Vô luận hình thức xã hội của cải là thế nào đi nữa thì giá trị sử dụnglà nội dung vật chất của cái đó”

Gía trị sử dụng của hàng hóa văn hóa tinh thần có khác, nó không phải

là thuộc tính tự nhiên, nội dung vật chất của vật phẩm đó mà mang trong nó là thuộc tính xã hội, là nội dung gía trị tinh thần Đối với vật phẩm hàng hóa vật chất giá trị sử dụng là một phạm trù vĩnh viễn nhưng đối với vật phẩm là hàng hóa văn hóa tin thần luôn mang trong nó phạm trù lịch sử Ví dụ: Gía trị sử dụng của một tác phẩm nghệ thuật như Truyện Kiều, các pho tượng La Hán ở chùa Tây Phương… không phải nội dung vật chất của nó( là tờ giấy, tấm lụa hay khúc gỗ) mà là nội dung nghệ thuật của tác phẩm ấy

Với tư cách là sản phẩm văn hóa tinh thần, nó thỏa mãn các tiêu chí:

- Là sản phẩm lao động trí tuệ

- Có khả năng thỏa mãn nhu cầu tinh thần của một cá nhân hay cộng đồng người

- Với tư cách là hàng hóa, nó cũng thực hiện được giá trị và giá trị sử

dụng, được trao đổi mua bán trên thị trường

- Giá trị sử dụng của hàng hóa văn hóa tinh thần là tính hữu dụng có thể thỏa mãn yêu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của mọi người

- Giá trị của hàng hóa văn hóa tinh thần là lao động trí tuệ trừu tượng của con người kết tinh trong đó Hàng hóa văn hóa tinh thần là sản phẩm của lao động, khi sản xuất ra nó người ta phải tiêu hao một lượng sức lao động và lượng lao động tiêu hao đó tạo thành nguồn gốc của giá trị Đối với hàng hóa văn hóa tinh thần, việc xác định lượng giá trị thường căn cứ vào thời gian lao động cá biệt của người sáng tạo, chứ không thể tính theo thời gian lao động

17

trung bình như các loại hàng hóa thông thường, bởi hàng hóa văn hóa tinh thần bao gồm thời gian thai nghén và thời gian thể hiện (viết, vẽ ); thời gian thể hiện có thể tính được từ thời gian tác giả bắt đầu viết, vẽ tác phẩm đến lúc kết thúc, nhưng thời gian thai nghén thì trừu tượng, không thể quy ra thời gian vật chất cụ thể Bên cạnh đó, cũng còn xét đến tư tưởng, tính nghệ thuật của bản thân sản phẩm và việc thực hiện chức năng thẩm mỹ, giáo dục, giải trí của sản phẩm văn hóa tinh thần

1.3.2 Hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa

Sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần là hai hình thái cơ bản trong hoạt động sống của con người Khi con người biết sử dụng công cụ để tác động vào thế giới tự nhiên , vật chất hóa thế giới tự nhiên để phục vụ nhu cầu vật chấtcủa con người thì cũng đồng thời xuất hiện nhu cầu tinh thần Cùng với sự tiến hóa của con người và xã hội, sự phát triển tột bậc của khoa học kĩ thuật và công nghệ, lĩnh vực sản xuất tinh thần được vật chất hóa trở thành văn hóa vật chất mang giá trị tinh thần, phục vụ đời sống tinh thần của con người

Thương mại hóa văn hóa là quá trình biến một số hoạt động sản xuất sáng tạo ra các sản phẩm văn hóa trở thành hoạt động mang tính chất kinh doanh và dịch vụ kiếm lãi Theo kinh tế học, khái niệm kinh doanh là các quá trình tạo ra cầu nối và ăn khớp giữa cung và cầuđến được với nhau Còn dịch

vụ là quá trình phục vụ tại chỗ của quy luật cung cầu Theo kinh tế học văn hóa, hoạt động kinh doanh và dịch vụ hàng hóa vật chất sẽ mang lại lợi nhuận thông qua giá trị thặng dư, còn hoạt động kinh doanh và dịch vụ hàng hóa văn hóa là quá trình tạo ra lợi ích và mang lại thù lao Khi đời sống con người phát triển con người càng muốn hoàn thiện cuộc sống từ đó nảy sinh ra các dịch vụ thỏa mãn các nhu cầu đó Nhu cầu tâm linh là nhu cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần của con người, trước những biến động, thăng trầm của cuộc đời, con người đến hành lễ vàgửi gắm tâm tư, nguyện vọng Chính vì thế mà

vì người đi chùa nhiều mà còn vì những dịch vụ ăn theo ngày lễ tấp nập vô kể như: bán đồ lễ, giữ xe, đổi tiền lẻ Lượng người náo nức đổ về các đền, chùa tăng mạnh nên các dịch vụ ăn theo cũng tăng lên không kém

 Dịch vụ viết sớ và khấn thuê

Các ngôi chùa đều thu hút được một lượng rất lớn dân cư tới lễ vào những ngày rằm, mồng một, các ngày lễ quan trọng trong năm hoặc dịp đầu năm, cuối năm Họ đến để cầu khấn, mong đợi ở trời, Phật và các vị thần linh Đến nay, trong một số nghiên cứu tâm lý học, xã hội học về người đi

lễ chùa đã có bàn về động cơ hay mục đích của việc đi lễ nhờ phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu Việc tìm hiểu động cơ, mục đích của người đi lễ chùa qua việc phỏng vấn thường không đem lại độ chính xác cao Bởi vì, khi con người cầu khấn điều gì đó cũng đồng nghĩa với việc điều đó của họ chưa thành hiện thực, họ mong ước đấng siêu nhiên

sẽ phù hộ cho họ, biến điều đó thành hiện thực Vì thế, trong tâm lý của con người, để điều cầu nguyện được linh ứng thì họ thường có tâm thế “giữ

bí mật” về điều đó Cũng chính vì thế, nếu phỏng vấn những người đi lễ chùa về điều họ thường cầu khấn thì chúng ta sẽ nhận được câu trả lời rất chung chung: cầu sức khỏe, cầu bình an, may mắn cho bản thân và gia đình Đấy chỉ là mục đích chung của tất cả mọi người, mục đích công khai

19

để người khác biết còn động cơ thực sự thúc đẩy họ tới lễ chùa thì rất hiếm khi có thể bộc lộ cho người khác biết

Vì thế, để hiểu được động cơ đi lễ chùa thực sự của người dân,các tờ

“sớ” là phương pháp tiếp cận hữu hựu nhất.Sớ là một loại đồ lễ được coi là một phương tiện để giao tiếp với thần linh, cũng giống như các bản trình bày yêu cầu, nguyện vọng của ai đó Nội dung các tờ sớ thường phản ánh chính xác tâm tư, nguyện vọng của người đi lễ, bởi khi phỏng vấn, họ có thể không cần nói thật với chúng ta, nhưng khi cầu xin thần linh điều gì đó thì họ không thể không nói thật ước mong của họ được

Mục đích chung nhất đối với hầu hết những người đi lễ chùa là cầu sức khỏe, tài lộc, công danh Đấy cũng là những nhu cầu hết sức phổ biến của con người Vì thế, trong hầu hết các tờ sớ, phần ghi cầu về sức khỏe, tài lộc, công danh dường như là phần không thể thiếu Bên cạnh đó, với bộ phận người đi

lễ chùa có viết sớ thì họ thường cầu thêm một hoặc vài việc gì đó rất cụ thể,

đó thường là những vướng mắc, khó khăn hay mong đợi hiện tại của họ

Nhiều người tin rằng để thần linh chứng cho những lời cầu nguyện cần viết sớ bằng chữ Hán Người dân có thể đến chùa nhờ các nhà sư viết sớ hộ, song bên cạnh đó có không ít người tìm đến các thầy viết sớ chuyên nghiệp

Ở xung quanh khu vực chùa Hương Tích hiện nay đã và đang xuất hiện một đội ngũ các thầy viết sớ nhằm phục vụ nhu cầu của người đi lễ chùa

Dịch vụ viết sớ cầu an cầu tài đầu năm tại chùa khá phát đạt với giá trung bình từ 10-30 nghìn đồng/tờ sớ

Dịch vụ viết chữ Hán trên giấy điều của các “ông đồ” ngày Xuân cũng

“nhất bản vạn lợi” bởi lượng người đến xin chữ lúc nào cũng đông nghịt

Ngoài ra dịch vụ khấn thuê cũng hoạt động không kém phần sôi nổi tạichùa Chỉ cần gia chủ đọc tên tuổi, quê quán và đưa khoảng 50.000 đồng

 Dịch vụ bán và soạn đồ lễ:

Khi đi lễ chùa hầu như người đi lễ nào cũng ít nhiều sắm lễ Chính nhu cầu sắm lễ của người đi lễ chùa đã làm nảy sinh các hoạt động bán đồ lễ để đáp ứng nhu cầu đó Ngược lại, chính những người bán đồ lễ cũng có tương tác ngược lại với người đi lễ, họ đóng vai trò định hướng hành vi lựa chọn đồ

lễ của người đi lễ chùa Bán đồ lễ tại chùa là một trong những nghề cho thu nhập khá cao vào mùa lễ Các sản phẩm như: cành lộc, nến, hương, vàng mã, hoa quả… đều tăng giá so với ngày thường

 Dịch vụ đổi tiền lẻ

Nếu như trước đây, tiền lẻ chỉ dùng để bỏ vào tiền công đức, thì hiện nay nó lại xuất hiện trên hương án với tư cách là một loại đồ lễ Chính nhu cầu sử dụng tiền lẻ để làm tiền cóng đặt trên các ban thờ đã làm nảy sinh dịch

21

vụ đổi tiền lẻ xung quanh các ngôi chùa Người đi lễ chùa hiện nay có ý thức khá rõ ràng trong việc sử dụng tiền cóng là cùng mọi người góp vào để tu bổ, sửa sang lại chùa… Năm 2006 quan sát các cửa hàng bán đồ lễ xung quanh chùa Hương Tích, tôi nhận thấy chưa có một cửa hàng nào có đổi tiền lẻ cho người đi lễ, nhưng tới giữa năm 2008 thì đã có 1 quầy bán đồ lễ bày tiền lẻ trên quầy hàng của mình, sau đó thì dịch vụ đổi tiền lẻ dần trở nên phổ biến hơn xung quanh ngôi chùa này Đây là một ví dụ cho thấy sự phát triển của loại hình dịch vụ này nhằm đáp ứng nhu cầu của những người đi lễ chùa

 Hoạt động ăn uống:

Ăn uống, ẩm thực là dịch vụ luôn có sự phát triển không ngừng cùng với sự gia tăng thu nhập của nhân dân, sự phát triển chung của nền kinh tế

Và như vậy trong giai đoạn tới, dịch vụ ăn uống dự báo sẽ tiếp tục phát triển với tốc độ cao và ổn định Cùng với nhu cầu ăn uống của dân cư nội tại, với sự phát triển của số lượng khách du lịch điều này làm tăng nhu cầu phục vụ ăn uống

Sự phát triển của dịch vụ ăn uống ngoài sự đóng góp trực tiếp vào sự phát triển kinh tế trên địa bàn còn có tác dụng thúc đẩy tiêu thụ lương thực, thực phẩm; thể hiện nếp sống văn minh Ngoài ra ăn uống là một ngành có liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người Phát triển dịch vụ ăn uống trong giai đoạn tới phải đáp ứng các yêu cầu và nhiệm vụ sau:

- Đóng góp nhiều hơn nữa vào sự tăng trường khu vực kinh tế dịch vụ;

- Thông qua dịch vụ ăn uống, thúc đẩy các dịch vụ khác phát triển như dịch vụ lưu trú, bán lẻ lương thực, thực phẩm; góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển;

- Quảng bá, giới thiệu về văn hóa, hình ảnh của địa phương nơi diễn ra

sự kiện

- Bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường;

22

- Tạo thêm nhiều việc làm

Bắt nhịp với xu hướng của thời đại hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống luôn là mảng hoạt động không thể thiếu ở những nơi diễn ralễ hội Vì thế, các nhà hàng, quán nhỏ hay hàng rong… mọc lên xung quanh khu vực có hội,nhằm thỏa mãn nhu cầu không thể thiếu này của con người

Mùa lễ hội chùa Hương Tích năm nay, lượng du khách đổ về trẩy hội tăng đột biến so với các mùa lễ hội trước Theo thống kê của ban tổ chức, trước ngày khai hội mồng 6 tháng Giêng, chỉ trong vòng 5 ngày đầu năm mới

đã có trên 10 vạn lượt du khách đổ về chùa Hương Đây cũng là thời điểm bắt đầu mùa kinh doanh của các hộ dân quanh khu vực lễ hội Tại khu vực chợ Trời, Miếu Cô, Miếu Cậugiá cả các loại hình dịch vụ đều đã tăng so với mức giá thông thường Hàng chục cửa hàng ăn uống nằm san sát nhau đón khách ngay tại điểm đỗ bến Lài điểm đầu tiên của hành trình lên chùa Hương Tích,

đó là chưa kể đến các quán tạm mọc rải rác từ chân núi lên đỉnh núi Hồng và khi lên tới đỉnh núi thì các dịch vụ này đa dạng hơn và giá cả chênh lệch hơn bởi theo các chủ hộ kinh doanh thì do vận chuyển hàng hóa lên đỉnh núi vất

vả, khó khăn do đường núi cheo leo, gập ghềnh nên giá cả cũng phải khác so với dưới chân núi hay sườn núi đề bù lại công sức mà họ phải bỏ ra

Với đa dạng các sản phẩm phục vụ nhu cầu tại chỗ như các loại hình

ăn nhanh: bún, phở, mỳ tôm, xôi, trứng… các loại nước giải khát của các hộ kinh doanh nhỏ, lẻ đếncơm hội nghị dành cho đoàn đông người với nhà hàng lịch sự của BQL chùa xây dựng phục vụ du khách cho thấy chùa Hương Tích

đã đáp ứng được đầy đủ các nhu cầu của mọi tầng lớp Ngoài ra, điểm thích thú và gây sự chú ý nhất của du khách là các sản phẩm tự nhiên của núi rừng hay các đặc sản của người dân bản địa được bày bán trên suốt chặng đường leo núi như cây rau má, quả cà chua bi, củ hành đất, cây rau đắng… Khác với chùa Hương ở Hà Tây bày bán la liệt các đặc sản thú rừng như thịt nai, nhím,

23

lợn rừng… không biết thật giả ra sao mà ảnh hưởng đến hệ sinh thái của quần thể di tích nơi đây Bên cạnh đó, đến với đất Phật tu hành chay tịnh mà lại sát sinh mua thú rừng thì không hợp với đạo người đi lễ chùa

Nếu trước đây khi chưa có hệ thống cáp treo, thì số lượng du khách nghỉ lại trên đỉnh núi là khá đông do trèo đường núi vất vả tuy nhiên chất lượng phục vụ cũng như tiện nghi còn khá giản đơn, phần đông du khách chỉ nghỉ trong ngày với các lán gỗ hay chiếu Hoặc nghỉ qua đêm với những dãy nhà tạm quây bạt xếp san sát các tấm phản ( ban ngày thì để khách ngồi còn ban đêm thì để ngủ) Nắm bắt được nhu cầu này BQL chùa Hương Tích đã và đang xây dựng hệ thống nhà nghỉ đep, lịch sự lại không làm mất vẻ mỹ quan của khu di tích góp phần hoàn thiện hệ thống dịch vụ tại đây

 Dịch vụ quà lưu niệm

Sau những chuyến hành hương du khách nào cũng muốn đem về một món quà làm kỉ niệm Qùa lưu niệm là sản phẩm chứa đựng kết tinh sức lao động của những nghệ nhân truyền thống Đó là sản phẩm mang tính đặc trưng khu vực, nguồn nguyên liệu làm ra xuất phát từ khu vực địa phương Qùa lưu niệm là một trong sản phẩm du lịch có thể dịch chuyển và lưu giữ được Qùa lưu niệm hàm chứa một ý nghĩa hết sức đặc biệt, không chỉ làm người nhận nhớ người tặng quà, còn là sự ghi lại một kỷ niệm và mang thông điệp đặc trưng văn hóa nơi sản xuất ra nó

Gía trị của quà lưu niệm có 2 mặt: Gía trị kinh tế và Gía trị văn hóa tinh thần

 Gía trị về mặt kinh tế

- Tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương

- Ổn định cuộc sống và kinh tế của địa phương

- Làm tăng doanh thu cho ngành du lịch và kinh tế

24

 Gía trị về văn hóa, tinh thần

- Thông qua các mặt hàng quà lưu niệm, du khách phần nào thấy được hình ảnh, đất nước con người Việt Nam nói chung và bản sắc của người Việt Nam nói riêng

- Qùa lưu niệm thể hiện sự sáng tạo, tâm huyết của người nghệ nhân, qua đó ta thấy được tài năng, khiếu thẩm mỹ cũng như trình độ của người nghệ nhân

- Qùa lưu niệm được duy trì và phát triển thì các làng nghề truyền thống mới tồn tại và lưu truyền lại đời sau

Tại chùa Hương Tích đa dạng các mặt hàng lưu niệm được bày bán khắp khu vực di tích từ chân núi lên đến đỉnh núi đặc biệt là khu vực chợ Trời Nhiều mặt hàng như:

Các dãy cửa hàng buôn bán hàng lưu niệm, sách kinh, tranh… được bán chung với các loại băng, sách, đĩa giảng dạy Phật pháp hay đến các loại trò chơi của trẻ em cũng được bày bán rộng rãi trên khắp các gian hàng

 Hoạt động vui chơi giải trí

Mùa xuân với hàng ngàn lễ hội được diễn ra trên khắp chiều dài đất nước hình chữ S, với sự rộn rã của các trò chơi dân gian được tôn vinh bên cạnh tiếp thu những trò chơi mang hơi thở hiện đại góp phần làm phong phú phần hội trong ngày lễ hội Các trò chơi mang đậm chất cố kết cộng đồng, thể hiện rõ nét văn hóa đoàn kết của người dân đất Việt, đồng thời đây cũng là dịp để Việt nam khoe thêm với bạn bè thế giới những nét đẹp văn hóa từ ngàn xưa

Về trẩy hội chùa Hương Tích, du khách không chỉ gửi lời nguyện cầu đất Phật hay vãn cảnh núi non mà còn được thưởng thức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao bổ ích mang đậm màu sắc văn hóa dân tộc và địa phương Mùa

25

lễ hội năm nay, ngoài các trò chơi như chọi gà, đánh cờ người, đi cầu Kiều, kéo co, bơi thuyền… UBND huyện Can Lộc và Ban quản lý đã quyết định tổ chức thêm nhiều hoạt động văn hóa thể thao, văn nghệ truyền thống dân gian thú vị và hấp dẫn thu hút nhiều du khách thập phương về chùa như : giải bóng chuyền, giải vật của 30 xã, thị trấn ở toàn huyện Can Lộc, triển lãm hiện vật lịch sử, ảnh tư liệu liên quan đến chùa, nền Trang Vương, cuộc thi hát ví, hát

bẻ, hát ghẹo…

1.4 Vai trò của quản lý nhà nước tại chùa Hương Tích

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã rất quan tâm đến công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích Đề cao vai trò, vị trí của

di sản văn hóa trong đời sống xã hội, nhằm giữ gìn bản sắc, truyền thống văn hóa của dân tộc, nhất là trong thời kỳ hội nhậpcùng thế giới như hiện nay Đặc biệt là từ khi có Luật Di sản ra đời, đã góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.Với ý thức tôn trọng và tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của Tỉnh nhà, Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh

đã có nhiều cố gắng trong việc phục hồi, bảo tồn, gìn giữ, tôn tạo và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trên địa bàn tỉnh nói chung và đối với chùa Hương Tích nói riêng Sở Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch Hà Tĩnh kết hợp với UBND Huyện Can Lộc, Xã Thiên Lộc cùng với BQL chùa Hương Tích đã tăng cường vai trò quản lý trong tổ chức hoạt động lễ hội, xây dựng quy chế

quản lý rõ ràng, hoàn thiện hệ thống pháp quy tạo sự đồng thuận với nhân

dân; đặc biệt chú ý đến những quy định về quản lý tiền công đức Chấn chỉnh

bộ máy tại di tích hiện nay để đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di tích Bên cạnh đó, hàng năm đưa đội ngũ quản lý đi học để đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, đảm bảo cả số lượng và chất lượng, đủ đáp ứng yêu cầu quản lý và thực thi nghiệp vụ Một kinh nghiệm thực tế từ Tỉnh Hà Tĩnh là để làm tốt chính sách bảo tồn di sản văn hóa, ngành Văn Hóa Thể Thao và Du

26

Lịch tỉnh đã tranh thủ sự quan tâm của lãnh đạo các cấp, sự phối hợp nhiệt tình của các ngành hữu quan cùng tham gia bảo vệ di sản văn hóa Cụ thể, lãnh đạo Tỉnh đã chỉ đạo ngành VHTTDL kiểm kê, hệ thống hóa tài nguyên

di tích trên địa bàn; chỉ đạo các ban ngành khi các công trình, dự án mới (liên quan đến di tích) xây dựng phải được sự đồng ý của ngành VHTTDL Bên cạnh đó, ngành VHTTDL đã tham mưu cho lãnh đạo Tỉnh có chính sách chăm lo đời sống cán bộ làm công tác bảo tồn, bảo tàng… tạo động lực tốt cho các cán bộ hoạt động trong lĩnh vực này

Với sự định hướng đúng đắn và kịp thời của ban ngành liên quan đóng vai trò quan trong trong việc gìn giữ và phát huy được những giá trị nội lực

mà chùa Hương Tích đem lại góp phần làm phong phú thêm đời sống vật chất cũng như tinh thần cho người dân Hà Tĩnh

27

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ

HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VỤ TẠI

CHÙA HƯƠNG TÍCH

2.1 Khái quát về chùa Hương Tích

Hương Tích được phân bố trên địa dư thuộc xã Thiên Lộc ( tên cũ là Phù Minh), huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh

Về mặt địa lý: Xã Thiên Lộcnằm ở địa hạt Hà Tĩnh, nghề sinh sồng chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, phía đông giáp dãy Ngàn Hống ( nơi có di tích chùa Hương Tích), phía nam giáp huyện lị Can Lộc, phía tây giáp xã Vượng Lộc, phía bắc giáp xã Ninh Lộc

Về mặt kinh tế- xã hội: Xã Thiên Lộc có diện tích tự nhiên 3351,6 ha,

710 ha đất canh tác, bố trí 18 xóm với 1818 hộ, 7430 người, nguồn lao động dồi dào, có 03 HTX dịch vụ nông nghiệp và 01 HTX dịch vụ điện sinh hoạt,

vệ sinh môi trường Những năm qua Đảng bộ xã Thiên Lộc đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo phát triển Kinh tế - Văn hoá xã hội – An ninh - Quốc phòngbằng nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích sự năng động, sáng tạo của nhân dân, khai thác tiềm năng nội lực, nguồn lao động và đất đai cho phát triển sản xuất, xoá đói, giảm nghèo để xây dựng nông thôn mới Chính vì vậy, kinh tế nông nghiệp, nông thôn xã Thiên Lộc đã tăng trưởng khá, đúng hướng, các tiến bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng rộng rãi Xã đã hình thành cơ cấu kinh tế nông nghiệp 39% (trong đó chăn nuôi là 45%), tiểu thủ công nghiệp và xây dựng 18%, Dịch vụ- Du lịch - Xuất khẩu lao động 43% Nhịp độ tăng trưởng bình quân trong 5 năm qua là 14%

Thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, Thiên Lộc đã phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến tranh thành sức mạnh cổ vũ vươn lên trong sự nghiệp đổi mới Với phương châm phát triển

“Hương Tích” nghĩa đen là chứa mùi thơm- sở dĩ người ta giải thích như vậy là “ do đi quanh am, chùa nghe phảng phấtmùi thơm” Lại có người chi rằng, về phía Tây chùa Hương Tích” có một dòng suối, nước ở đây uống thơm ngon, được gọi là Hương Tuyền” Có sách chép rằng: việc hiến dâng mắt và tay cho vua cha chữa khỏi bệnh của nhà tu hành Diệu Thiện tai nơi này đã để lại tiếng thơm muôn đời

Một số người lại quan niệm” Hương Tích là mượn điển tích trong kinh nhà Phật Hương Sơn là ngọn núi ở Bắc Tuyến Sơn trong dãy Hymalaya(Ấn Độ), nơi xưa kia Đức Phật tu khổ hạnh Ở Việt Nam có hai nơi lấy tên là Hương Sơn- Hương Tích là Hà Tĩnh và Hà Tây

Qua bao biến thiên, thăng trầm của lịch sử, chùa Hương Tích đã thay đổi rất nhiều, từ vị trí đến quy mô, diện mạo Phật phả, bi ký và một số đồ tế khí không còn nữa Tuy nhiên, còn một số điều còn lưu truyền mãi dù rằng khác nhau ở một số chi tiết nhỏ, đó là sự tích chùa Hương Tích đậm màu sắc huyền thoại

Sau mấy ngày tạm nghỉ ở bên suối Hương Tuyền, Thần Hổ lại đưa Diệu Thiện lên động cao Đá Đôi và ẩn thân trong hang đá Sau nhiều lần bị cháy rừng và chùa nơi Sở Trang Vương lập tự, Diệu Thiện lại được Thần Hổ lang đưa xuống động Hương Tích và ở trong hang đá rất đẹp Chính nơi đây Diệu Thiện hoá Phật và gọi là Am Diệu Thiện

Thời gian tu luyện tại Ngàn Hống, Diệu Thiện nổi tiếng là vị sư cô từ bi bác ái

Giữa lúc đó, Sở Trang Vương mắc bệnh nan y Thầy thuốc khuyên phải

có tròng mắt bàn tay của một người con gái tự nguyện hiến dâng mới cứu được tính mệnh Hai công chúa lớn không ai dám chịu hy sinh Nghe tiếng ni

cô ở đất Việt Thường, vua liền sai người sang cầu xin Mặc dù biết cha mình

30

là kẻ độc ác nhưng do lòng từ bi hỉ xả, cứu vớt chúng sinh, Diệu Thiện bèn móc mắt, cắt bàn tay mình đưa cho sứ giả Trang Vương nhờ thuốc, khỏi bệnh, sai người sang tạ ơn, mới biết người cứu mình chính là cô con gái út từng bị ruồng bỏ…

Đức Phật cảm về tấm lòng của Diệu Thiện bèn ban phép cho mắt nàng sáng lại, bàn tay nàng mọc lại… Sau khi hoá thân, Diệu Thiện trở thành Phật Quan Âm ngàn mắt ngàn tay

Cảm động trước tấm lòng và sự hy sinh của cô con gái út, một thời gian sau khi khỏi bệnh, Sở Trang Vương đã huy động quan quân chuyên chở vật liệu sang Ngàn Hống để xây dựng chùa ở động Đá Đôi, người đời sau gọi

là “Trang Vương lập tự” Cũng từ đó nơi này gọi là động Trang Vương

Lại nói về quan ngự y Triệu Chấn Sau khi Sở Trang Vương không chấp nhận cuộc tình duyên Triệu Chấn- Diệu Thiện, công chúa ba Diệu Thiện xuống tóc đi tu, nương nhờ cửa Phật và sau đó sang đất nước Việt Thường, tránh sự truy sát của vua cha và tên quan võ Biết vậy, Triệu Chấn rời khỏi kinh thành và quyết tâm đi tìm Diệu Thiện Ông đến núi Ngàn Hống, ẩn thân trong một hang đá ở phía Tây chùa Hương Tích, ngày ngày cưỡi voi thần trời ban đi lên những ngọn núi cao hoặc xuống thung lũng hái lá rừng, đem về ché biến làm thuốc giúp dân trị bệnh cứu người Hang đá Triệu Chấn từng nương náu ngày nay gọi là Am Dược sư

Khi hay tin Diệu Thiện đã hoá thành Phật, ông vô cùng cảm kích và càng chú tâm vào công việc làm thuốc không biết mệt mỏi của mình Hằng ngày ông cưỡi voi lớn đi hết động này sang động khác để hái thuốc Đến một ngày nọ, trong lúc hái thuốc, bỗng trên trời có một tiếng nổ dữ dội, một ánh hào quang rực rỡ phát sáng cả đất trời, Triệu Chấn đã được hoá thân vào cõi

hư vô Con voi từng đưa Triệu Chấn đi khắp các ngọn núi Ngàn Hống cũng hoá đá ở lưng chừng động Hương Tích- phía trên suối Hương Tuyền

31

Từ khi Triệu Chấn lên cõi niết bàn, để ghi công tích ông, chùa chiền ở khắp thế gian đều lập am thờ Dược sư ở phía tây Chính vì vậy, người tu hành ngoài tụng kinh, niệm phật còn làm thuốc chữa bệnh cứu người Ở Hương Tích tự , ở phía tây chùa- nơi các Triệu Chấn tá túc đã được người đời sau thờ phụng, hương khói Các thiện nam, tín nữ khi về chùa đều đến Am Dược sư

để dâng hương, cầu nguyện mọi sự bằng an vô lượng Nhiều người tu hành đã mượn Am Dược sư tá túc trước khi sang chùa Hương Tích

Ở nước ta có hai chùa đều lấy tên là Hương Tích: Một ở Hương Sơn, Chương Mỹ, Hà Đông và một ở xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh Chuyện truyền ngôn dân gian trong vùng Hà Tĩnh cho biết có một số mối quan hệ hai chùa ở hai địa điểm trên

Họ cho rằng chùa Hương Tích ở Hà Đông là nơi nàng Diệu Thiện đi qua và là nơi thờ vọng? Lại có truyền thuyết cho rằng, xưa kia nhiều người đến Am Thánh Mẫu ở Hương Tích- Can Lộc để cầu tự và được Phật phù hộ cho toại nguyện Ông Hiệp trấn Trần Công Soạn cầu tự ở nơi đây, sau đó sinh được ba người con trai

Đặc biệt một chúa Trịnh( chưa rõ Chúa nào) cũng vào chùa Hương Tích, Ngàn Hống cầu tự và sinh được thế tử Hàng năm Chúa sai người về chùa Ngàn Hống làm lễ tạ ơn Phật Về sau, thấy vùng Hương Tích Hương Sơn, Hà Tây phong cảnh đẹp lại gần kinh thành, Chúa Trịnh cho xây chùa để tiện việc đi lại lễ Phật, khỏi phải vào chùa hương Tích ở Ngàn Hống xa xôi cách trở Ngôi chùa ở Hà Tây cũng được gọi theo tên chùa chính ở Hồng Lĩnh Trong nhiều truyền thuyết, giải thích như trên có thể hợp lý nhât

Chùa Hương Tích được xây dựng vào thời gian nào đây cũng là vấn

đề cần được xác định của các nhà sử học Có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh thời gian dựng chùa Theo truyền thuyết “Sở Trang Vương” thì sau khi lành bệnh, nhà vua cho người xây dựng chùa ở Ngàn Hống để tạ ơn

32

Phật Chỗ xây dựng chùa Hương Tích đầu tiên hiện nay gọi là nền Trang Vương Có thuyết lại cho rằng chùa được xây dựng vào thời Trần bởi vì qua một số ngói gạch còn sót lại, người ta xác định niên đại vào thời Trần Đồng thời theo bài thơ của Nguyễn Thiếp, năm 1774 khi tới vãn cảnh chùa

nữ, đạo hữu khắp nơi đã cải tạo, nâng cấp các hạng mục ở Hương Tích làm cho chùa ngày càng khang trang, to đẹp hơn Quần thể di tích chùa Hương Tích

Di tích chùa Hương Tích được phân bố trên động Hương Tích, có bình diện cao so với mực nước biển từ: 800- 1000m, với tổng diện tích là: 6000m2

Hương Tích giáp khe Hương Tuyền, phía đông giáp ngọn Sư Tử, phía nam giáp khe Đường, phía tây giáp xã Thiên Lộc Sự phân bố mặt bằng chùa cũng có sự chênh lệch nhau, làm cho quần thể di tích vừa tách bạch vừa liên hoàn, cao dần mang nhiều ý nghĩa và nội dung khác nhau theo tính chất tôn giáo Toàn bộ khu di tích có thể chia thành các bộ phận sau:

33

- Nhà Bình Thiên và Nhà Hàn Lâm Sở ( Ban chúng sinh)

- Am Thám Mẫu( Am Diệu Thiện)

 Vai trò cùa Chùa trong đời sống của nhân dân Hà Tĩnh

Chùa Hương Tích đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống nhân dân Hà Tĩnh Từ lâu chùa Hương Tích được xem là bàn thờ gia tiên của nhân dân cả tỉnh- Là nơi hết sức linh thiêng, trầm tịch Đó là nơi công chúa Diệu Thiện đến tu hành hoá phật, nơi có cảnh vật sắc nước hương trời

Chùa Hương Tích có vai trò to lớn trong đời sống tâm linh của người dân Hà Tĩnh Chùa là nơi hành hương của các tín đồ Phật Giáo Cứ mỗi độ tết đến xuân về những cuộc hành hương của các tín đồ Phật giáo, đồng thời của người dân đi lễ lại bắt đầu

Nếu hành hương về cõi Phật thường chỉ phổ biến với cac phật tử ngoan đạo thì trẩy hội chùa Hương Tích lại thu hút rộng rãi mọi tầng lớp người dân tham dự từ trẻ em cho đến người già, từ những người mộ Phật đến những người không am hiểu gì về cõi thiên thì người ta vẫn đi chùa bằng cả tấm lòng

Từ xưa đến nay, nhân dân đến với Chùa không chỉ để chiêm ngưỡng không chỉ với mục đích vui chơi, tham quan cảnh đẹp của chốn bồng lai tiên cảnh, phong cảnh hữu tình mà họ đến để thắp một nén hương, để gửi tâm hồn mình vào chốn cửa Phật coi chùa là nơi dựa dẫm, là chốn linh thiêng để cầu phúc, cầu an, cầu tài và cầu duyên Mọi người đi lễ chùa vào đầu năm mới, ngày lễ phật, ngày sóc vọng hàng tháng như là phong tục tốt đẹp của người

34

Việt ở nông thôn cũng như thành thị trên khắp mọi miền đất nước Mọi người đến với Chùa trước khi năm mới đến để cầu chúc năm mới luôn thanh thản, thịnh đạt, an khang và luôn cầu được ước thấy Không những vậy khi đến với chùa, với đức Phật từ bi, con người sẽ được giáo huấn bởi những lời kinh Phật răn dạy Để sau mỗi chuyến hành hương tâm hồn du khách thấy thanh thản,

dễ từ bi, dễ cảm thông hơn với đời

Chùa Hương Tích ngoài việc thoả mãn nhu cầu tâm linh còn là nơi cung cấp nguồn thuốc nam chữa bệnh dồi dào như Chành Châu… chữa các bệnh đau răng, đau lưng Theo cái cách mà từ trước đến nay người dân Hà Tĩnh vẫn làm, mỗi khi lên chùa họ sắm một cái lễ trong đó có mấy hộp dầu con hổ, đến nơi thờ thần Hổ ( thần Hổ khi xưa đã giúp công chúa Diệu Thiện vượt quãng đường xa từ Trung Quốc sang tận núi Hồng Lĩnh tu hành), xoa chỗ đau lên người mình sau đó xoa lên mình thần Hổ khi về nhà sẽ hết bệnh, hay hái lá thuốc sắc uống

Chùa Hương Tích còn có vai trò hết sức to lớn trong sự nghiệp phát triễn kinh tế-xã hội của cả tỉnh Chùa Hương Tích ngày càng phát huy giá trị, đóng góp vào phát triễn ngành du lịch của toàn tỉnh Cứ mỗi độ tết đến xuân

về không chỉ nhân dân trong tỉnh mà nhân dân khắp nơi trên mọi miền đất nước như Hà Nội, Nghệ An, Quảng Bình… Nhu cầu của khách du lịch là rất lớn Từ chỗ ăn, ngủ, nghỉ cho đến sắm lễ, đội lễ lên chùa đã tạo điều kiện cho ngành du lịch đây phát triễn Nhiều hàng quán của các hộ gia đình mọc lên, phục vụ đầy đủ nhu cầu của khách tham quan Chính vì vậy đã giải quyết số lượng công ăn việc làm cho người dân trong xã, góp phan cải thiện đời sống nhân dân

Nhu cầu về thăm chùa Hương Tích ngày càng nhiều, buộc phải đầu tư đường sá, cầu cống… với sự đầu tư của tỉnh, đóng góp của nhân dân trong huyện, trong tỉnh, giao thông từ quốc lộ 1A vào chùa đã được cải thiện, tạo

35

điều kiện dễ dàng cho việc đi lại, tham quan cho tất cả mọi người Đặc biệt,

kể từ năm nay hệ thống cáp treo hiện đại có sức chứa 100 khách đã được đưa vào phục vụ du khách làm giảm bớt thời gian lên đỉnh chùa( cáp treo xuất phát từ Miếu Cô đến Chùa Hương và ngược lại)

Hàng năm chùa Hương Tích có hàng vạn khách du lịch ra vào tham quan thắp hương Do vậy mà đã đưa lại nguồn thu lớn cho ngành du lịch Hà Tĩnh góp phần thay đổi diện mạo của xã Thiên Lộc nói riêng và tỉnh Hà Tĩnh nói chung

2.1.2 Lễ hội chùa Hương Tích

* Công tác chuẩn bị

Lễ hội là một sinh hoạt văn hoá dân gian nguyên hợp mang tính cộng đồng cao của nông dân hay thị dân, diễn ra trong những chu kỳ không gian, thời gian nhất định để làm những nghi thức về vật được sùng bái, để tỏ rõ những ước vọng, để vui chơi trong tinh thần cộng mệnh và cộng cảm Hội chùa Hương Tích mở vào ngày 18/2 âm lịch hằng năm cũng là một lễ hội dân gian cổ truyền mang đậm tính cố kết cộng đồng và thể hiện rõ phong tục, tín ngưỡng thờ thần linh để mong có sự yên bình, may mắn của người dân Chính

lễ được tổ chức vào ngày 18 tháng 2 âm lịch, tục truyền là ngày ni cô Diệu Thiện hoá Phật Xưa kia hội lớn thì ba năm có một lần nhưng hiện nay thì mở hội hàng năm, cũng đông vui náo nức Hội thường kéo dài từ 10 đến 15 ngày trước và sau chính hội, những hoạt động trước khi diễn ra chính lễ ta thường gọi là khai hội Tuy nhiên công tác chuẩn bị cho lễ hội được tiến hành từ trước một tháng

Xưa kia việc chuẩn bị này thường là do các quan chức địa phương là những người đứng đầu tổng, huyện tổ chức Hiện nay thì có sự chỉ đạo của

Uỷ ban nhân dân Tỉnh cùng Ban Quản lí di tích chùa Hương và các tổ chức chính quyền tại địa phương thực hiện Tuy vậy, công tác chuẩn bị cho lễ hội

36

từ xưa đến nay về cơ bản vẫn không thay đổi mấy Ngày xưa, như thông lệ,

cứ sau rằm tháng Giêng là chính quyền địa phương họp các hương lão để cắt

cử nhân sự phục vụ cho ngày lễ Những người này được làng tuyển chọn trên

cơ sở có phẩm chất đạo đức và làm được việc Hiện nay, Ban quản lí di tích cũng có kế hoạch cắt cử, bố trí lực lượng thanh niên trai tráng của các làng làm công tác an ninh trật tự trong khu vực diễn ra lễ hội Ban tổ chức bố trí người luôn túc trực trong Thượng Điện và các địa điểm dâng hương khác chuyên làm công tác nhắc nhở và hạn chế khách hành hương đốt nhiều nhang, thường xuyên tỉa bớt nhang trên các bàn vị đề phòng hoả hoạn Đồng thời cũng bố trí riêng một khu vực dành cho khách đến lễ đốt hương, vàng mã tránh trường hợp xảy ra cháy nổ

Ngay từ tháng trước, dân từ các xã, thôn ở địa phương đã vào dựng lều quán ở dọc đường lên chùa rải rác từ chân núi lên đến đỉnh núi nhằm thoả mãn nhu cầu ăn uống, nghỉ ngơi, đi lại, sắm lễ, vui chơi giải trí cho du khách

và Phật tử đến với lễ hội Đủ các loại hàng hoá từ hương đèn, vàng giấy, hoa quả,… cho đến hàng ăn uống, giải khát phục vụ du khách thập phương về trẩy hội Các thiện nam tín nữ thì nhiều ngày trước cũng đã đến giúp nhà chùa quét dọn, sửa sang quanh chùa cho khang trang, sạch sẽ Họ dựng cờ phướn, tạo nghi môn, kết đèn làm cho quang cảnh chùa vườn sang trọng, uy nghiêm, vừa gần gùi, phóng khoáng… Ngoài ra họ còn giúp nhà chùa sắm sửa lễ vật cúng Phật và tế ở đền Thiên Vương Xưa thì chức sắc địa phương cử người đến túc trực tịa chùa cả ngày lẫn đêm để trông coi đồ sính lễ, đảm bảo an ninh, an toàn cho du khách và giữ gìn trật tự Hiện nay thì công an huyện, xã chia ra các địa bàn để quản lý

Để chuẩn bị cho ngày chính hội, trước đó người ta đã tổ chức tế lễ ở các địa điểm khác nằm trong quần thể di tích chùa Hương như Am Thánh Mẫu, nền Trang Vương, Miếu Cửa Rừng, Am Dược Sư, Miếu Cô, Am Bát

37

Cảnh… Và tổ chức các đại hội khai lễ thu hút sự tham gia của nhiều khách thập phương Do ngày càng được sự qua tâm của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Tĩnh cũng như sự đầu tư từ các cơ quan chính quyền và nhân dân địa phương cho nên công tác chuẩn bị cho lễ hội chùa Hương Tích ngày càng đầy đủ, chu đáo hơn Đây cũng là một khâu rất quan trọng dẫn đến sự thành công của toàn bộ quá trình tổ chức lễ hội và nhờ đó càng thu hút nhiều hơn du khách về trẩy hội hằng năm

*Lễ hội chùa Hương Tích xưa

- Phần lễ

Hội chùa Hương Tích hằng năm được coi là một đại lễ, mở đầu bằng hội lễ “ Mở cửa rừng” vào ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch và kéo dài cho đến ngày rằm tháng Ba âm lịch Hội lễ này do nhà chùa đứng ra tổ chức Một ngày sau đó, ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch các làng thuộc Tổng nội , Tổng ngoại của huyện ( một Tổng thường có mười làng) bắt đầu làm lễ “ Khai hạ”

Sau lễ “ Khai hạ ” là đến lễ “ Yên vị ” được tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch Mục đích của lễ “ Yên vị ” là để mời chư vị thánh thần về chùa Hương Tích chứng giám lòng thành của con cháu Lễ được tiến hành do

sư trụ trì của chùa Hương Tích là chủ lễ chính và có sự tham gia của các chùa lân cận như chùa Ngọ, Phổ Cứu tự, Quán Trạch tự, Yên Lạc tự, Long Vĩ tự, Thiền Tứ tự… Ngoài ra còn có các vị chủ miếu, điện xung quanh chùa như:

Am Giac Phổ, miếu Thờ Bà, phổ Dương Khai quang”

Giờ Tý, ngày 18 tháng Hai âm lịch là chính lễ, chính ngày, giờ này theo truyền thuyết là ngày Quan thế âm Diệu Thiện hoá thành Phật,dâng hương và tụng kinh đến sáng Lễ vật của ngày chính lễ chủ yếu là vàng mã, chè, oản, hoa quả…được soạn trên cung Tam Bảo, Tiền Đường Đó là những thứ chay tịnh hợp với nhà chùa Sư trị trì mặc áo cà sa, đội mũ hoa sen đứng

38

ra làm chủ tế của buổi lễ, tất cả các sư sãi còn lại trong chùa và những sư của chùa khác đều mặc áo thụng xanh hoặc áo thụng nâu Phần tế chủ yếu là để cầu Phật, ngoài ra còn cầu Đức Phật Diệu Thiện, cầu an Lễ cầu Phật diễn ra vào đúng 12 giờ ngày 18 tháng Hai, nhà chùa nổi chiêng trống là lễ ở nhà Tổ đường, nhà Mẫu, Hàn Lâm Sở, Am Phật Bà cho đến sáng Một đêm làm lễ tế như vậy cần 200 đến 300 người phục vụ chia ra thành 20 đến 50 cung, mỗi cung từ 5 đến 10 người Từ đó đến cuối hội, khách thập phương tấp nập vào chùa dâng hương, còn các nhà sư thì hằng ngày tụng kinh theo giờ quy định

Ngoài các lễ chính còn có lễ thờ ở am Thánh Mẫu diễn ra vào lúc 3h sáng( thờ mẫu Thiên, mẫu Địa…) Lễ này do dân tự làm gồm nhiều đàn hợp nhau lại Các đàn này nằm rải rác ở các xã, chẳng hạn: đàn ở Sơn Lộc, đàn ở

Mỹ Lộc, đàn ở Tùng Lộc, đàn ở Phúc Lộc Ngoài ra còn có lễ Bãi Chợ Hiện nay ở Việt Nam chỉ còn lại hai Bãi Chợ, một là ở chùa Dâu, hai là ở chùa Hương Tích- Hà Tĩnh Theo quan niêm Phật giáo, bãi chợ là nơi trao đổi hàng hoá của các vị Tiên, Phật.Vương, đền Lớn…

Trước ngày đại lễ 18 tháng Hai âm lịch còn diễn ra lễ “ Mộc dục ” ( tắm Phật) Rồi lễ ở nền Trang Vương do hộ phật tử tổ chức được cúng vào giờ Dậu ngày chính lễ Phần tế trong buổi lễ chủ yếu là cầu Phật tổ Như Lai, cầu Bát bộ Kim Cương, ngoài ra còn khấn ông đại thần Triệu Chấn, ông đại thần Lưu Khâm

Vào ngày 20 tháng Giêng âm lịch nhà chùa còn lập đàn giải oan ở khe Quỷ Khốc ( hay còn gọi là Quỷ Khóc) do nhà sư trụ trì tiến hành làm Sở dĩ gọi là khe Quỷ Khốc là vì nơi đây được xem là ngục ngã quỷ, nơi mà những người khi còn sống làm nhiều điều tội lỗi nên khi chết phải xuống đây sám hối Trong khi cúng nhà sư đọc kinh mời “ Mắt cắt đại tướng quân” – là vị sơn thần cai quản ba động ( động Giang, động Hương Tích và động Trúc) đến

- Phần hội

Hội chùa Hương Tích xưa là lễ hội dân gian thoát li khỏi nhà nước, vì vậy các cuộc thi diễn ra trong những ngày diễn ra lễ hội do nhà chùa chủ trì hoặc do các làng, xã, địa phương đứng ra tổ chức Các trò chơi trong lễ hội xưa rất phong phú và đậm chất cố kết cộng đồng, thể hiện rõ nét văn hoá “ Nam Ngàn Hống” Trong quá trình diễn ra Hội, hấp dẫn lớp trai trẻ là hội thi đấu vật do trai làng Thuần Thiện chủ trì, được nhà chùa treo giải khuyến khích, người cầm trịch là một vị cao tuổi Tiếng reo hò, tiếng trống vật nổi lên khắp nơi thật rộn ràng và sôi nổi Trai tài gái sắc còn hát ví, hát bẻ, hát ghẹo, hát giao duyên ( Hữu Thoan – trong bài “Làng cổ Thuần Chân”) Hội vật thường kéo dài từ 2 đến 3 ngày

Ngoài ra còn có nhiều cuộc thi khác thu hút sự tham gia đông đảo của các làng Chẳng hạn như hội thi nấu cơm chay, thi chọi gà cũng là một thú vui độc đáo của người xưa còn được truyền lại đến ngày nay Bên cạnh đó còn có thi đánh đu, đánh tổ tôm, đánh cờ người, đánh cờ thẻ, đánh cờ bàn… Một thú vui tao nhã khác của các văn nhân thuở xưa, đó là thi ngâm thơ, vịnh thơ Đường Những vần thơ hay, những sáng tác đẹp được đưa ra thể hiện tài năng của các văn nhân, đồng thời nó cũng làm đẹp thêm cho không khí của lễ hội

Hội chùa Hương Tích kéo dài hàng chục ngày, nhưng du khách vẫn tiếp tục trẩy hội cho đến hết mùa xuân

về chùa, có khoảng 1000 người tham gia Do được quảng bá rộng rãi nên lễ Khai hội thu hút rất đông du khách và Phật tử

Trước ngày chính lễ, cũng như lễ hội xưa, nhà chùa sẽ đứng ra làm lễ

“Mộc dục”(tắm tượng) Tổ chức lễ vào ngày 18 tháng 2 âm lịch như lễ hội xưa Chính lễ do ban tổ chức lễ hội tổ chức nhưng nhà chùa sẽ đứng ra làm chủ lễ (sư trụ trì làm chủ tế) Tiếp đó là lễ Thỉnh Chuông do sư trụ trì đứng ra làm lễ còn được gọi là Trống Bát Nhã diễn ra trong vòng 30 phút Ngay sau

đó là các phần lễ khác được diễn ra theo tuần tự như: lễ cầu quốc thái dân an cũng được diễn ra trong khoảng 30 phút, lễ dâng hương của các bà con đạo hữu và phát lộc chùa (xôi, nếp, hoa quả, bánh kẹo, ) Đối với du khách và phật tử thì việc dâng hương có một ý nghĩa rất quan trọng, nó biểu hiện