Với HS lớp 9 các em sắp sửa bước vào cấp 3 và có định hướng nghề nghiệp cho tương lai, để đáp ứng yêu cầu mới trong xã hội hiện đại thì việc rèn luy ện năng lực tự học cho các em ngày [r]
Trang 1MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM RÈN LUYÊN NĂNG LỰC TỰ HỌC ĐỊA
LÍ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 9
Sinh viên thực hiện: Bùi Thị Lan Phương - K56B Cán bộ hướng dẫn khoa học: ThS Ngô Thị Hải Yến
ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngày nay, sự phát triển như vũ bão của khoa học kĩ thuật hiện đại đã kéo theo những thay đổi lớn lao về Kinh tế- xã hội, sự phát triển mạnh mẽ của toàn cầu hóa đã đặt ngành giáo dục đứng trước hàng loạt những thách thức và cơ hội mới Những đổi mới về mục tiêu, nội dung, chương trình, SGK và phương pháp dạy học Địa lí ở trường phổ thông theo những cải cách giáo dục đã được tiến hành Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả dạy học nói chung và dạy học Địa lí lớp 9 ở các trường THCS nói riêng vẫn chưa được nâng cao, nguyên nhân quan trọng dẫn tới tình trạng này là GV trong quá trình dạy học không chú ý nhiều đến việc trang bị kĩ năng, phương pháp tự học cho HS Với HS lớp 9 các em sắp sửa bước vào cấp 3 và có định hướng nghề nghiệp cho tương lai, để đáp ứng yêu cầu mới trong xã hội hiện đại thì việc rèn luyện năng lực tự học cho các em ngày càng có ý nghĩa to lớn, góp phần rèn luyện năng lực tư duy, nâng cao hiệu quả học tập của
HS, tạo cho học sinh hứng thú học tập, về lâu dài còn giúp các em tự học suốt đời
NỘI DUNG
1.Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc rèn luyện năng lực tự học cho học sinh trong dạy học địa lí lớp 9 THCS
1.1 Cơ sở lí luận
Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh,phân tích, tổng hợp…) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan như trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi…” để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình
Đối với học sinh phổ thông, tự học trong nhà trường là tự học có hướng dẫn Tự học còn được hiểu theo một khía cạnh nào đó là tích cực trong học tập Tự học Địa lí của HS là việc HS tự nắm vững kiến thức Địa lí một cách sâu sắc và có thể vận dụng một cách thành thạo những kiến thức đó Có thể quan niệm việc tự học Địa lí của HS là việc các em độc lập hoàn thành những nhiệm vụ được giao với sự giúp đỡ, hướng dẫn, kiểm tra của giáo viên Tự học Địa lí thể hiện ở cả trên lớp và ở nhà
1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài
Qua điều tra thực tế cho thấy việc nhận thức của GV về tầm quan trọng của việc rèn luyện năng lực tự học Địa lí cho HS phổ thông còn chưa đầy đủ HS chưa có quan niệm đúng và chưa biết cách tự học, kết quả học tập chưa cao Việc rèn luyện năng lực
tự học Địa lí cho HS trong dạy học Địa lí lớp 9 là rất quan trọng có ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy, học tập môn Địa lí
2 Một số phương pháp sư phạm nhằm rèn luyện năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa Lí lớp 9 THCS
Trang 22.1 Đặc điểm, nội dung, chương trình SGK lớp 9 - THCS
Trong chương trình Địa lí lớp 9 THCS, HS được học về Địa lí Kinh tế - Xã hội Việt Nam Chương trình được chia làm 4 phần với 44 bài Các kĩ năng về địa lí vẫn tiếp tục được rèn luyện trong chương trình Địa lí lớp 9 Ở lớp này HS bắt đầu được làm quen với việc nghiên cứu mốt số vấn đề Kinh tế - xã hội địa phương
2.2 Những yêu cầu cơ bản trong việc rèn luyện năng lực tự học cho HS trong dạy học Địa lí lớp 9
Trong quá trình dạy học môn Địa lí việc GV phải kết hợp giữa dạy kiến thức cơ bản với rèn luyện năng lực tự học cho HS Trong quá trình rèn luyện năng lực tự học Địa lí cho
HS giáo viên cần tuân theo những yêu cầu cơ bản sau đây:
GV cần phải có hiểu biết sâu sắc về các biện pháp sư phạm có tác dụng rèn luyện năng lực tự học cho HS, để từ đó vận dụng vào từng bài giảng, từng nội dung dạy học cụ thể phải nắm vững và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong quá trình giảng dạy GV cần giao nhiệm vụ học tập cụ thể cho HS ở nhà để các em có trách nhiệm trong học tập Trong quá trình dạy trên lớp, GV phải khéo léo kết hợp các hoạt động hướng dẫn tự học với việc trình bày nội dung kiến thức cơ bản của bài học Không vì quá chú ý tới việc hướng dẫn HS tự học mà không đảm bảo dung lượng kiến thức cơ bản của bài Thay đổi các hình thức kiểm tra, đánh giá, biểu dương hoạt động tự học sao cho phat huy được năng lực tự học của các em
2.3 Một số phương pháp sư phạm nhằm rèn luyện năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Địa Lí lớp 9 THCS
- Rèn luyện năng lực tự học cho học sinh trong giờ lên lớp
Trong quá trình dạy học Địa lí đòi hỏi người GV khơi dậy được tư duy độc lập, sáng tạo của HS để HS tự chiếm lĩnh tri thức.GV có thể sử dụng các phương pháp như:
+ Phương pháp rèn luyện cho học sinh biết tự điều chỉnh khi nghe giảng để nắm vững kiến thức cơ bản
+ Biết chọn lọc kiến thức để ghi chép theo ý hiểu của bản thân
+ Rèn luyện cho HS biết kết hợp SGK, vốn sống thực tế, kiến thức cũ để tự trả lời câu hỏi của GV nêu ra
+ Biết sử dụng SGK trên lớp khi GV yêu cầu
- Các biện pháp rèn luyện năng lực tự học ở nhà cho HS
+ Giáo viên hướng dẫn cho HS tự học để nắm vững tài liệu học tập
+ Hướng dẫn HS tự ôn tập theo sự hương dẫn của GV
+ Chuẩn bị cho bài học mới
+ Rèn luyên năng lực tự học qua hoạt động tự kiểm tra, đánh giá của HS
- Rèn luyện năng lực tự học Địa lí cho HS trong hoạt động ngoại khóa
KẾT LUẬN
Việc rèn luyện năng lực tự học cho HS trong dạy học Địa lí lớp 9 có ý nghĩa vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả học tập, giảng dạy môn Địa lí ở trường phổ thông Qua việc thực nghiệm sư phạm chúng tôi cho rằng việc hướng dẫn HS tự học trong
Trang 3quá trình dạy học Địa lí mang lại hiệu quả cao Đây là một trong những yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học Địa lí ở trường phổ thông Trong điều kiện dạy học ở các trường phổ thông hiện nay người GV hoàn toàn có thể áp dụng các phương pháp này để rèn luyện năng lực tự học cho HS và góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí trong nhà trường
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Dược, 1998 Nguyễn trọng Phúc Lí luận dạy học Địa lí ( Phần đại cương)
NXB ĐHQG HN
[2] Đặng văn Đức, Nguyễn Thị Thu Hằng, 2003 Phương pháp dạy học Địa lí theo
hướng tích cực NXB ĐHQG HN
[3] Thái Văn Long Khơi dậy và phát huy năng lực tự học sáng tạo của người học trong
giáo dục đào tạo Năm 1999
[4] Quốc Khánh, Phương Nga, 2006 Rèn luyện phương pháp tự học có hiệu quả NXB
Từ điển Bách khoa
[5] Nguyễn Cảnh Toàn, 1997 Quá trình dạy và tự học NXB Giáo dục