Ẩm thực vỉa hè một nét văn hóa độc đáo ở thành phố vinh, tỉnh nghệ an

Khái niệm vỉa hè bắt nguồn từ quá trình quy hoạch các đô thị như Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng, Hải Phòng… Vỉa hè không chỉ là ranh giới giữa đường và nhà, mà vỉa hè còn là không gian hoạt độ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HểA HÀ NỘI KHOA QUẢN Lí VĂN HểA - NGHỆ THUẬT

-

đặng thị lý

ẩm thực vỉa hè một nét văn hóa độc đáo ở thμnh phố vinh, tỉnh nghệ an

KHểA LUẬN ĐẠI HỌC NGÀNH QUẢN Lí VĂN HểA

GIẢNG VIấN HƯỚNG DẪN: TS TRẦN QUỐC BẢNG

Hà Nội – 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bài khóa luận là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép của bất cứ ai Nội dung khóa luận có tham khảo và sử dụng tài liệu, thông tin đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí và các trang web theo danh mục tài liệu tham khảo

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Tác giả khóa luận

Đặng Thị Lý

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo trường Đại học Văn hóa Hà Nội nói chung và thầy cô giáo trong Khoa quản lý văn hóa nghệ thuật nói riêng đã giảng dạy, truyền đạt cho tôi những kiến thức, kinh nghiệm quý báu trong thời gian học tập

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy Trần Quốc Bảng đã tận tình giúp đỡ, trực tiếp chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình làm khóa luận tốt nghiệp Trong thời gian làm việc với thầy, tôi không ngừng tiếp thu thêm nhiều kiến thức bổ ích mà còn học tập được tinh thần làm việc, thái

độ nghiên cứu khoa học nghiêm túc, hiệu quả, đây là những điều rất cần thiết cho tôi trong quá trình học tập và công tác sau này

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến sở Văn hóa Thể thao và Du lịch thành phố Vinh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thu thập tài liệu và khảo sát thực tế tại địa phương

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh nhất Song do buổi đầu làm quen với công tác nghiên cứu, tiếp cận văn hóa

ẩm thực vỉa hè cũng như hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm nên không thể tránh những thiếu sót nhất định Tôi rất mong được sự góp ý của thầy cô và các bạn để bài khóa luận hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Đặng Thị Lý

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Đóng góp của đề tài 5

6 Bố cục đề tài 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA ẨM THỰC, ĐẶC TRƯNG CỦA ẨM THỰC VỈA HÈ 6

1.1 Khái niệm văn hóa 6

1.2 Khái niệm văn hóa ẩm thực 9

1.3 Vai trò của văn hóa ẩm thực trong đời sống văn hóa 11

1.3.1 Gắn kết cộng đồng tạo nên bản sắc văn hóa 11

1.3.2 Góp phần tạo điều kiện phát triển kinh tế, du lịch 13

1.4 Đặc trưng của ẩm thực vỉa hè 14

1.5 Phong cách ăn uống ở vỉa hè 16

Chương 2: TÌM HIỂU MỘT SỐ MÓN ĂN VỈA HÈ ĐỘC ĐÁO XỨ NGHỆ TẠI THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN 19

2.1 Khái quát về thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An 19

2.1.1 Vị trí địa lý, lịch sử hình thành thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An 19

2.1.2 Điều kiện kinh tế 22

2.1.3 Truyền thống văn hóa của nhân dân thành phố Vinh 23

2.2 Ẩm thực vỉa hè thành phố Vinh 25

2.2.1 Nét văn hóa của ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh 25

2.2.2 Một số món ăn vỉa hè độc đáo ở thành phố Vinh 27

2.2.2.1 Món lươn 27

2.2.2.2 Bánh bèo 33

2.2.2.3 Ốc xào 35

2.2.2.4 Ngô nướng 36

2.2.2.5 Kẹo cu đơ 37

2.2.2.6 Nước chè xanh 41

Chương 3: GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA ẨM THỰC VỈA HÈ THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN 47

3.1 Giá trị văn hóa của ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An 47

3.2 Nhận thức về văn hóa ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An 49

3.3 Một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An 51

3.3.1 Tăng cường công tác quản quản lý vỉa hè thành phố 51

3.3.2 Quản lý về vệ sinh an toàn thực phẩm 52

3.3.3 Xây không gian ẩm thực vỉa hè 53

3.3.4 Xúc tiến, quảng bá các món ăn vỉa hè ở thành phố Vinh 54

3.3.5 Khai thác văn hóa ẩm thực vỉa hè nhằm phát triển du lịch 55

3.3.6 Giáo dục ý thức kinh doanh vỉa hè ẩm thực của người dân 56

KẾT LUẬN 58

TÀI LIỆU THAM KHẢO 60 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất Nước Việt Nam trải dài từ Mục Nam Quan cho đến Mũi Cà Mau, mỗi một vùng miền đều có bản sắc riêng trong sản xuất, sinh hoạt và những phong tục tập quán độc đáo tạo nên nét văn hóa riêng của cộng đồng các dân tộc Trong sinh hoạt người Việt rất chú ý đến văn hóa ẩm thực và nâng lên thành nghệ thuật Từ những món ăn dân dã ngày thường cho đến những món

ăn cầu kỳ phục vụ trong các ngày lễ, ngày hội, đến những món ăn ngoài đường phố đều mang những nét đẹp rất riêng Từ xa xưa ông bà ta rất coi

trong việc ăn uống nên có những câu tục ngữ: “Học ăn học nói học gói học

mở”, “ăn cho nên đọi nói cho nên lời”… Nhưng ở mỗi thời đại khác nhau thì

sự quan tâm về ăn uống cũng khác nhau Ngày nay khi cuộc sống phát triển, nhu cầu cuộc sống của con người ngày càng cao hơn, ẩm thực nhờ đó cũng đi vào hoàn thiện và đa dạng hơn, vượt ra khỏi ăn no mặc ấm để đạt đến ăn ngon mặc đẹp, ẩm thực không chỉ đơn giản mang giá trị vật chất, mà xa hơn chính

là mang yếu tố văn hóa, một thành tố văn hóa đậm đà cốt cách tinh thần người Việt Mỗi vùng miền trên đất nước có những món ăn khác nhau gắn chặt với tâm thức của từng cộng đồng Ăn uống phản ánh truyền thống tập tục ở từng gia đình, cộng đồng và tập trung ở các phiên chợ quê, các thương cảng, trung tâm kinh tế, nơi giao lưu trao đổi hàng hóa của xã hội nông nghiệp

Người Việt Nam xưa quan niệm, món càng ngon càng phải lê la đầu làng, dưới gốc cây đa và các phiên chợ, ở đó không chỉ là ăn mà còn là nơi giao lưu chia sẻ của con người vô cùng bình dị Có lẽ không nơi đâu có được

sự tương tác thân thiện như vậy, nơi đó người bán không khe khắt, người ăn

cũng chẳng đòi hỏi cao Quán ngoài đường không cần quảng cáo mà tên tuổi

đã gắn liền với tên món ăn

Sự xâm lược của thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX nhà nước phong kiến Việt Nam trở thành nhà nước thực dân phong kiến, sự giao thoa và tiếp biến trên tất cả các phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa đã làm thay đổi diện mạo xã hội Việt Nam Xu hướng đô thị hóa là một tất yếu, từ các đô thị cổ hình thành những đô thị mới theo kiến trúc Châu Âu, những ngôi nhà tranh vách đất, ngõ xóm, trở thành đường phố

Khái niệm vỉa hè bắt nguồn từ quá trình quy hoạch các đô thị như Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng, Hải Phòng… Vỉa hè không chỉ là ranh giới giữa đường và nhà, mà vỉa hè còn là không gian hoạt động của cộng đồng: Nơi cây xanh tạo bóng mát cho người đi lại; nơi dành cho người đi bộ, cho khách du lịch dạo phố; nơi có những biển quảng cáo, nơi để xe đạp, xe máy… Vỉa hè nhiều công năng, nhưng với tập quán ẩm thực của người Việt, vỉa hè gánh thêm công năng mới là nơi ăn uống cho các viên chức nghèo, bác phu xe, các

cô, cậu học sinh ăn uống, vỉa hè còn là nơi các tri thức nghèo, các văn Nghệ sĩ

nhàn đạm với ly cà phê, cốc trà nóng “quán cóc liêu xiêu một câu thơ”

Đến Hà Nội chắc chắn không thể bỏ qua các món ngon vỉa hè của nơi này, đa dạng và phong phú như bánh cuốn Thanh Trì, bún thang, bún đậu mắm tôm, phở cuốn Tây Hồ… Vào Sài Gòn thì chúng ta vô cùng thú vị khi thưởng thức những món ăn vặt vỉa hè như chè Sài Gòn, bánh tráng trộn, bánh xèo Sài Gòn, hủ tiếu… hay khi đến Huế mảnh đất miền Trung thân thương bình dị, thì có những món ngon vỉa hè không thể bỏ qua như cơm hến, cháo canh, bánh bèo Huế, ốc… Những vùng miền nổi tiếng về món ăn vỉa hè như

Hà Nội, Sài Gòn, Huế được nhiều người dân cũng như khách du lịch biết đến

và thích thú Nét đẹp ăn uống vỉa hè ở Hà Nội rất phong phú để rồi đến Đặc

phái viên Francois Simon của tờ Le Figaro đã có nhận xét: “Nét hiện đại của

Hà Nội mà cả thế giới sắp tới đây sẽ bắt chước đó là ăn uống ở ngoài đường”

[Ẩm thực 24h]

Thành phố Vinh là thành phố trung tâm hội tụ kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh Nghệ An Xung quanh thành phố là những vùng đất bình dị mỗi vùng đất lại có những bản sắc văn hóa ẩm thực riêng, những món ăn dân dã của mỗi vùng miền đã được hội tụ tại thành phố Vinh, không chỉ trong các nhà hàng sang trọng mà còn trên các hè phố các tuyến đường của thành phố Ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh, là một nơi tiếp nhận nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của nhiều vùng miền Nghệ Tĩnh Các món ăn vặt vỉa hè Vinh có một mức giá bình dân nhưng lạ miệng mà ai đã từng ăn qua thì không dễ dàng quên được, đơn giản chỉ là những con ốc đồng, con lươn, được bắt ngoài ruộng, củ lạc, quả cam, cây chè được người dân nơi đây trồng, hay cao sang hơn là con tôm, con cua được đánh bắt ở ngoài biển Cửa Lò… nhưng chính

nó đã làm nên một màu sắc văn hóa độc đáo cho thành phố Vinh

Nghiên cứu về văn hóa ẩm thực có một số nghiên cứu như: “Văn hóa

ẩm thực Hà Nội” của Bùi Việt Mỹ, NXB Lao Động Hà Nội, năm 1999; “Quà

Hà Nội” của Nguyễn Thị Bảy, Viện nghiên cứu văn hóa Hà Nội, năm 2001;

“Văn hóa ẩm thực Việt Nam, các món ăn miền Trung” của Vũ Bằng, Mai

Khôi, NXB Thanh niên, Hà Nội, năm 2002; “Văn hóa ẩm thực trong lễ hội

truyền thống Việt Nam” của Nguyễn Quang Lê, NXB Văn hóa thông tin, năm

2003; “Văn hóa ẩm thực Việt Nam, các món ăn miền Nam” của Mai Khôi, Vũ Bằng, Thương Hồng, NXB Thanh niên, năm 2002; “Khám phá ẩm thực

truyền thống Việt Nam” của Ngô Đức Thịnh, NXB trẻ thành phố Hồ Chí

Minh, năm 2000; “Biết ăn là giao lưu” của Trần Quốc Vượng trong tạp chí

Kiến thức gia đình, năm 1999… Ngoài ra còn trong các tản văn, bút ký,

truyện ngắn, phóng sự của nhiều tác giả như: Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Sơn Nam, Vũ Bằng, Toan Ánh… đều đề cập đến các món ăn ngon của từng vùng miền Những công trình đó phác họa những nét đặc sắc, tinh tế, đa dạng, nhiều hương sắc của phong tục Việt Nam từ cách ăn thế nào, nấu thế nào, thịt

gà thì phải đi với lá chanh, chén nước mắm phải để chính giữa mâm cơm để

có thể tiện cho tất cả mọi người ngồi ăn Bữa ăn chính phải có cơm, canh, rau,

dưa, cà, nên có câu “cơm canh rau muống với cà dầm tương”… Nhưng chưa

thấy đề tài nào nói về ẩm thực vỉa hè Vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Ẩm thực vỉa

hè một nét văn hóa độc đáo ở thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An” làm đề tài

khóa luận để thực hiện nhiệm vụ học tập

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu về một số cơ sở lý luận về văn hóa và văn hóa ẩm thực Việt Nam

- Khảo sát, mô tả, phân tích về ẩm thực vỉa hè tạo nên nét văn hóa độc đáo ở thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

- Kiến nghị một số giải pháp, đề xuất để giữ gìn và phát triển ẩm thực vỉa hè

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Một số món ăn ngon bày bán trên vỉa hè tạo nên

nét văn hóa độc đáo cho thành phố Vinh

3.2 Phạm vi nghiên cứu: Tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong những

năm gần đây

4 Phương pháp nghiên cứu

Để tìm hiểu về ẩm thực vỉa hè tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An tôi đã

sử dụng các phương pháp:

- Phương pháp điều tra, quan sát, mô tả

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp khảo sát thực địa (Phỏng vấn, ghi âm, chụp ảnh)

5 Đóng góp của đề tài

Làm sáng tỏ một số vấn đề về lý luận và thực tế ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, đóng góp các luận cứ và luận chứng cho việc bảo tồn

và phát huy văn hóa ẩm thực vỉa hè thành phố Vinh trong thời kỳ phát triển và hội nhập

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA ẨM THỰC,

ĐẶC TRƯNG CỦA ẨM THỰC VỈA HÈ

1.1 Khái niệm văn hóa

Ngay từ thuở lọt lòng, chúng ta đã đắm mình trong chất men văn hóa:

Từ lời ru của mẹ, bài học của cha, trò chơi của chị, cho đến tiếng gọi đò bên sông, tiếng võng đưa kẽo kẹt lúc trưa hè, tiếng chuông chùa buông khi chiều xuống… tất cả những sự kiện đó, những ấn tượng đó, những âm thanh đó, những hình ảnh đó đều thuộc về văn hóa Cái tinh thần như tư tưởng, ngôn ngữ là văn hóa; cái vật chất như ăn, ở, mặc cũng là văn hóa Chính văn hóa đã nuôi chúng ta lớn, dạy chúng ta khôn Người ta nói: Văn hóa Đông Sơn, văn hóa Hòa Bình, văn hóa Rìu Vai, văn hóa chính trị, văn hóa ẩm thực, văn hóa trang phục, văn hóa ứng xử, văn hóa tiêu dùng, văn hóa kinh doanh… Từ

"văn hóa" có nhiều nghĩa, nó được dùng để chỉ những khái niệm có nội hàm hết sức khác nhau

Văn hóa là một thuật ngữ đa nghĩa, thường được xem xét ở nhiều khía cạnh khác nhau Từ ngữ văn hóa đã được sử dụng khá phổ biến trong đời sống và cũng được các khoa học tiếp cận nghiên cứu như: Triết học, Tâm Lý học, Giáo Dục học, Văn Hóa học, Nghệ Thuật học…

Theo nghĩa rộng, văn hóa là tổng thể những nét đặc trưng tiêu biểu nhất của một xã hội, thể hiện trên các mặt vật chất, tinh thần, tri thức và tình cảm, biểu hiện phương thức sống và sự sáng tạo của một dân tộc

Trong lịch sử nhân loại, người Hi Lạp cổ đại đã đưa khái niệm về văn hóa: Là “cultura” với nghĩa là cấy cày, vun trồng Như vậy trên thực tế văn

hóa lúc ban đầu chỉ mang ý nghĩa là lao động sản xuất Đến năm 43 trước công nguyên được gọi là “culturaanimi” chỉ ý nghĩa vun trồng trí tuệ, điều đó cho thấy sự phát triển về nhận thức của con người theo thời gian

Theo nghĩa chung nhất, văn hóa là hoạt động phát huy những năng lực bẩm sinh và bản chất của con người, đó là năng lực của nhận thức, hiểu biết, sáng tạo, tình cảm, cảm xúc, tưởng tượng hướng tới cái Chân, Thiện, Mỹ Văn hóa là hoạt động của con người, bằng lao động và tri thức, tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần, các chuẩn mực xã hội Cũng như mọi hoạt động của

cá nhân trong cộng đồng, nó vừa là sản phẩm tinh thần, vừa là sản phẩm vật chất do con người sáng tạo ra

Tuy được dùng theo nhiều nghĩa khác nhau, nhưng suy cho cùng, khái niệm văn hóa bao giờ cũng có thể quy về hai cách hiểu chính: Theo nghĩa hẹp

và theo nghĩa rộng Theo nghĩa hẹp, văn hóa được giới hạn theo chiều sâu hoặc theo chiều rộng, theo không gian hoặc theo thời gian Giới hạn theo chiều sâu, văn hóa được hiểu là những giá trị tinh hoa của nó (nếp sống văn hóa, văn hóa nghệ thuật ) Giới hạn theo chiều rộng, văn hóa được dùng để chỉ những giá trị trong từng lĩnh vực (văn hóa giao tiếp, văn hóa kinh doanh ) Giới hạn theo không gian, văn hóa được dùng để chỉ những giá trị đặc thù của từng vùng (văn hóa Tây Nguyên, văn hóa Nam Bộ ) Giới hạn theo thời gian, văn hóa được dùng để chỉ những giá trị trong từng giai đoạn (văn hóa Hoà Bình, văn hóa Đông Sơn ) Theo nghĩa rộng, văn hóa được xem là bao gồm tất cả những gì do con người sáng tạo ra Năm 1940, chủ tịch

Hồ Chí Minh đã viết: "Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài

người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và

phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn" [3, tr 184]

Năm 2002, UNESCO đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: “Văn hóa

là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng” [23, tr 23]

Tầm quan trọng của văn hóa là vô cùng lớn, thông điệp của Liên Hợp Quốc đã từng cho rằng: Văn hóa có vai trò quan trọng trong sự phát triển của quốc gia, dân tộc, văn hóa đứng ở vị trí trung tâm và đóng vai trò điều tiết xã hội Xác định được tầm quan trọng đó, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm

và chỉ đạo sát sao các hoạt động văn hóa trong cả nước qua từng thời kỳ Tại

nghị quyết trung ương V khóa VIII, Đảng ta đã khẳng định: “Văn hóa là nền

tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là hoạt động thúc đầy sự phát triển kinh tế xã hội” [5, tr 55]

Từ các quan điểm trên, chúng ta thấy rằng: Văn hóa là sự phát triển năng lực của con người trong quá trình nâng cao trình độ làm chủ của mình đối với tự nhiên, xã hội và bản thân nhằm thỏa mãn nhu cầu về tinh thần và vật chất Chính lịch sử phát triển của xã hội loại người đã chứng minh điều

đó Con người vừa là chủ thể, vừa là sản phẩm của văn hóa Nếu văn hóa là sự phát triển năng lực khẳng định bản thân con người theo hướng ngày càng đạt tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp, thì sự phát triển của văn hóa – nghệ thuật phải hướng tới con người

1.2 Khái niệm văn hóa ẩm thực

Theo lẽ đời, con người quan niệm đói thì phải ăn, khát thì phải uống Nhưng ăn uống không chỉ có như vậy, nó còn bao hàm trong đó nhiều ý nghĩa, những triết lý sâu xa về cuộc sống

Từ muôn đời nay trong cuộc sống hàng ngày, chuyện ẩm thực luôn luôn chiếm nhiều thời gian và được coi trọng Với người Việt Nam, việc ăn

uống quan trọng tới mức như trời cũng không giám xâm phạm tới: “Trời đánh

còn tránh miếng ăn” Mọi hành động của người Việt Nam đều lấy ăn làm đầu:

Ăn uống, ăn mặc, ăn tiêu, ăn thua, ăn chơi, ăn học… Theo thống kê trong từ điển không có từ nào phong phú bằng từ ăn Nó có thể là một trợ động từ tạo nên 180 từ và động từ khác nhau Nếu như người ta thường nói rằng tục ngữ

là “túi khôn” của dân tộc, tức là nơi lưu giữ những kinh nghiệm ứng xử và triết lý nhân văn thì trong từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam có khoảng 10.000 câu, đã có 1.187 câu nói về ăn uống hay mượn chuyện ăn uống để nói chuyện đời Vậy có thể thấy chuyện ăn uống đã đi vào đời sống con người một cách sâu rộng

Ngày nay ăn uống đã không còn là sự thỏa mãn nhu cầu ăn uống đói khát mang tính sinh lý thuần túy ăn để mà sống nữa, nó được nâng lên thành một cái thú ở mức nghệ thuật đó là sống để mà ăn – nghệ thuật ăn uống, văn hóa ẩm thực Món ăn không đơn thuần chỉ là ăn được mà còn đòi hỏi phải được chế biến sao cho bổ dưỡng, ngon miệng, bày biện sao cho đẹp mắt, đồng thời còn phải tạo ra không gian thưởng thức phù hợp để cho chủ - khách không chỉ thấy cái ngon của món ăn mà còn tìm thấy được trong đó cả một kho tàng ứng xử, những nét đẹp nhân văn trong từng món ăn và cao hơn hết là

ăn uống còn thể hiện bản sắc văn hóa cộng đồng, của dân tộc, nó trở thành giá trị văn hóa trong nền văn hóa nói chung

Ông cha ta có bề dày về một nền văn hóa ăn uống phong phú Nó kết tinh thành tinh hoa và được lưu truyền từ đời này sang đời khác, không chỉ là những món ăn ngon, dinh dưỡng, đẹp mắt mà còn có cả những thói quen, những tập quán, những lối ứng xử đẹp mắt trong cách ăn uống, lời mời chào trong bữa cơm gia đình, giao lưu kết “chạ” như tục ăn trầu, tục cúng giỗ, những hội thi tài nấu ăn… vẫn mãi được lưu truyền và không hề thay đổi, mặc dù điều kiện kinh tế, xã hội đã có nhiều biến đổi Như vậy, có thể thấy rằng ăn uống vừa là di sản văn hóa vật chất vừa là di sản văn hóa tinh thần có giá trị nhiều mặt

Theo giáo sư Trần Quốc Vượng: “Cách ăn là cách sống, là bản sắc văn

hóa” [21, tr 6] hay “Truyền thống ẩm thực là một ứng xử văn hóa của các vùng miền Việt Nam” Rõ ràng cách thức ăn uống, mục đích ăn uống, thái độ

ăn uống của từng địa phương hay từng con người sẽ là biểu hiện của lối sống, nhân cách, bắt rễ sâu xa vào truyền thống lịch sử, truyền thống văn hóa của dân tộc Ăn uống là thành tố quan trọng tạo nên phong vị dân tộc, quê hương

Nó lưu giữ và tạo nên những nét văn hóa riêng của vùng miền Món ăn của địa phương nào mang đặc điểm văn hóa truyền thống của địa phương đó và có tác động không nhỏ vào tâm tư, tình cảm, cách ứng xử của cộng đồng người, thói quen của mỗi người, bởi đặc trưng của món ăn, lối ăn được tạo nên từ

những điều kiện địa lý, lịch sử xã hội… của từng vùng miền

Ẩm thực miền Bắc thường không đậm các vị cay, béo, ngọt bằng các vùng khác, chủ yếu sử dụng nước mắm loãng, mắm tôm Sử dụng nhiều món rau và các loại thủy sản nước ngọt dễ kiếm như tôm, cua, cá, trai, hến… Nhiều người đánh giá cao ẩm thực Hà Nội một thời, cho rằng nó đại diện tiêu biểu nhất của tinh hoa ẩm thực miền Bắc Việt Nam với những món phở, bún thang, bún chả, các món quà như cốm Vòng, ô mai…

Ẩm thực miền Nam, là nơi giao thoa với ẩm thực người Hoa, người Khơ

Me, người Thái, có đặc điểm là thường gia thêm đường và hay sử dụng sữa dừa Nền ẩm thực này cũng sản sinh ra vô số loại mắm khô (như mắm cá sặc, mắm bò hóc, mắm ba khía…) Ẩm thực miền Nam dùng nhiều đồ hải sản nước mặn và nước lợ hơn miền Bắc (các loại cá, tôm, cua, ốc biển)

Ẩm thực miền Trung với tất cả tính chất đặc sắc của nó thể hiện qua hương vị riêng biệt, nhiều món ăn cay và mặn hơn đồ miền Bắc và miền Nam, màu sắc được phối trộn phong phú, rực rỡ, thiên về màu đỏ và nâu sậm Các tỉnh thành miền Trung như Huế, Đà nẵng rất nổi tiếng với mắm tôm chua và các loại mắm ruốc Đặc biệt, ẩm thực Huế do ảnh hưởng từ phong cách ẩm thực hoàng gia, cho nên rất cầu kỳ trong chế biến và trình bày

Ẩm thực của các dân tộc thiểu số có những bản sắc riêng biệt Nổi tiếng như món bánh cuốn trứng (Cao Bằng, Lạng Sơn), Lợn sữa và vịt quay móc mật Lạng Sơn, phở chua, phở cồn sủi, thắng cố, các món xôi nếp nương của người Thái, người Mông

Khái lược như vậy, có thể hiểu văn hóa ẩm thực là một phần của văn hóa nằm trong phức thể – tổng thể các đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức, tình cảm, khắc họa một số bản sắc văn hóa của các vùng miền… nó chi phối một phần không nhỏ trong cách giao tiếp của cộng đồng, tạo nên đặc

thù riêng cho cộng đồng đó

1.3 Vai trò của văn hóa ẩm thực trong đời sống văn hóa

1.3.1 Gắn kết cộng đồng tạo nên bản sắc văn hóa

Văn hóa dân tộc là những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng Việt Nam được vun đắp qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước

và giữ nước Từ thời xa xưa, dân tộc ta vốn dĩ đã nổi tiếng với truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái, đồng cam cộng khổ chống lại thiên tai, lũ lụt,

đồng sức, đồng lòng chống giặc ngoại xâm, xây dựng đất nước Việt Nam có nhiều giá trị văn hóa truyền thống

Văn hóa ẩm thực đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, nó

là tiền đề làm cho mỗi quan hệ giữa người với người sâu sắc, gắn kết giữa con người với cộng đồng, cá nhân với xã hội Mỗi quan hệ đó bắt nguồn từ trong gia đình và bữa cơm hằng ngày Bữa cơm cả gia đình sum họp quây quần bên nhau, dùng chung một bát nước chấm, thức ăn được trình bày chung trong một mâm, vừa ngon vừa hấp dẫn, ai thích món nào thì gắp món đấy, nó tạo sự vui vẻ, chan hòa, thể hiện sự ấm cúng của gia đình, để rồi khi đi đâu chúng ta cũng nhớ về gia đình, nhớ những bữa cơm quen thuộc khi mọi người quây quần bên nhau chính nhờ thế mà có câu ca dao:

“Anh đi anh nhớ quê nhà Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương”

Văn hóa ẩm thực cũng đóng vai trò rất quan trọng trong xã hội, thể hiện tình yêu thương cội nguồn, tính cộng đồng sâu sắc, gặp gỡ bạn bè, người thân đồng nghiệp bên mâm cơm, món ăn trò chuyện về cuộc sống, từ đó tạo nên mỗi quan hệ tốt đẹp hơn Sự gắn kết cộng đồng trong ẩm thực đã mang lại cho Việt Nam những bản sắc văn hóa của dân tộc, cộng đồng và các vùng miền

Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, có 54 dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam, mỗi dân tộc đều có những giá trị và sắc thái văn hóa riêng Ẩm thực cũng vậy, thông qua món ăn chúng ta biết được đó là dân tộc nào, chẳng hạn như: Dân tộc Kinh thì không thể không kể đến cơm, canh, cá, dưa cà; dân tộc Mông thì có món thắng cố; dân tộc Nùng thì thích ăn ngô… Mỗi dân tộc đều có phong cách văn hóa ẩm thực riêng, góp phần làm nên bản sắc văn hóa dân tộc Người Việt Nam dù đi đâu cũng có thể dễ dàng nhận ra cách ăn uống của họ, những ngày lễ hội, ngày tết, ma chay, cưới hỏi… người Việt thường

cùng chia sẻ vui buồn qua văn hóa ẩm thực Điều này thể hiện nét văn hóa độc đáo không hề xen lẫn vào các dân tộc khác trên thế giới

1.3.2 Góp phần tạo điều kiện phát triển kinh tế, du lịch

Việt Nam từ trước tới nay vốn đã nổi tiếng có lối ẩm thực phong phú và

đa dạng Từ trong gia đình đến các nhà hàng, khách sạn, quán ăn cố định hay

di động trên vỉa hè, ở khắp mọi miền đất nước nhằm phục vụ cho nhu cầu của khách, hoặc trưng bày trong các lễ hội hoặc triển lãm ẩm thực, giới thiệu trong các hội chợ vừa mang lại nguồn lợi nhuận cho người bán, vừa đẹp lòng cho người mua, góp phần làm phong phú việc giao thương kinh tế và ăn uống

ở đây vừa thỏa mãn nhu cầu vật chất là cầu nối thương thuyết các hợp đồng kinh tế…

Văn hóa ẩm thực cũng đã góp phần không nhỏ vào phát triển du lịch trong và ngoài nước Với 54 dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam mỗi dân tộc đều có món ăn riêng, đặc trưng cho dân tộc mình, đây là điều kiện để cho ngành du lịch Việt Nam phát triển các sản phẩm du lịch Khách du lịch đến và tham quan các khu di tích lịch sử văn hóa hay các danh lam thắng cảnh nổi tiếng ở các vùng miền đất nước thì điều họ cũng muốn khám phá và

không thể bỏ qua đó chính là ẩm thực của vùng miền đó Trong sự phát triển

phong phú, đa dạng nhu cầu du lịch, ẩm thực không chỉ đóng vai trò là yếu tố

hỗ trợ, phục vụ cho nhu cầu của khách về ăn uống đơn thuần mà đã trở thành một thành tố văn hóa, một nhu cầu của các chuyến du lịch Thực tế, nhiều doanh nghiệp lữ hành trên thế giới đã tổ chức những chương trình du lịch ẩm thực với mục đích chủ yếu phục vụ nhu cầu để du khách thưởng thức những hương vị truyền thống đặc sắc tại các điểm du lịch Trong những năm gần đây, ngành du lịch Việt Nam phát triển khá mạnh với số lượng khách ngày một đông đó cũng chính nhờ sự đóng góp không nhỏ của văn hóa ẩm thực đó

là: Phở Hà Nội, cháo lươn Nghệ An, cơm hến Huế, bánh tráng Nam Bộ, hủ tiếu Sài Gòn, phở chua Lạng Sơn đã làm nên đặc sắc hương vị của các tua

du lịch

1.4 Đặc trưng của ẩm thực vỉa hè

Ẩm thực vỉa hè trong trung tâm thành phố thường có lịch sử phát triển

từ rất lâu đời Theo xu hướng phát triển chung của xã hội, những khu vực ấy ngày càng phát triển mạnh mẽ, phong phú và đa dạng hơn cả về số lượng và chất lượng Ẩm thực vỉa hè Việt Nam bắt nguồn từ những gánh hàng rong bán những món quà vặt rất đỗi giản dị của các mẹ, các chị Với gánh hàng rong trên vai, họ đi khắp các đường lớn, ngõ nhỏ, cất tiếng rao bán hàng từ sáng sớm cho đến tới khuya, bất cứ nơi đâu cũng có thể thấy bóng dáng của họ, mùa nào thức nấy, họ mang theo cả một nền văn hóa ẩm thực của Việt Nam trên vai Những món ăn truyền thống được phát triển qua bao nhiêu đời, trở thành một nét văn hóa vô cùng đặc sắc Ngoài những gánh hàng rong, còn có những quán vỉa hè Gọi là quán vỉa hè, vì nó được bày bán trên vỉa hè, chỉ cần dăm chiếc bàn, vài chiếc ghế cũng có thể tạo thành một quán ăn Dần dần, ẩm thực vỉa hè đã trở nên vô cùng quen thuộc với mỗi người, bởi món ăn đa dạng, phong phú về chủng loại đáp ứng được nhiều nhu cầu, cơ tầng tâm lý ăn uống của đông đảo cư dân, nó trở thành một nét văn hóa ăn sâu vào tâm khảm mỗi người, Những thứ họ bán đều là những món ăn bình dân, nhưng lại có một sức hút kì lạ đối với thực khách trong và ngoài nước

Tại sao nhiều thực khách chọn những món ăn, đồ uống bán ở vỉa hè chứ không phải là trong những nhà hàng sang trọng? Mặc dù, đối với nhiều người, họ có thừa khả năng để bước vào những nhà hàng sang trọng nhưng vẫn chọn cho mình những gánh hàng bày bán trên vỉa hè Có nhiều lý do được đặt ra, nhưng có lẽ lý do chính vẫn là cảm giác thoải mái, thư thái khi được

ngồi dưới một hàng cây xanh, gió thổi lồng lộng, không gian thoáng đãng tự

do và nhâm nhi một chút gì đó Đôi khi, họ đi ăn vặt vỉa hè mà không phải để

ăn uống, mà mục đích chính là gặp gỡ bạn bè hàn huyên, tán gẫu giữa một không gian rộng lớn mà không sợ làm phiền tới người khác

Theo khái niệm của tổ chức Y tế thế giới (WHO): “Ẩm thực vỉa hè là

các loại thức ăn, đồ uống đã chế biến sẵn hay sẵn sàng chế biến và phục vụ tại chỗ theo yêu cầu của khách hàng được bày bán trên vỉa hè, lề đường ở các đường phố, khu phố đông người hoặc những nơi công cộng khác, chẳng hạn như các lề đường, công viên, khu du lịch, điểm giải trí, khu phố ăn uống ngoài trời ” [http://vi.wikipedia.org]

Hầu hết các thức ăn ở vỉa hè là các món phục vụ tại chỗ và là thức ăn nhanh Thức ăn được bày bán trên vỉa hè chi phí ít hơn một bữa ăn trong nhà hàng và nhanh chóng, tiện lợi, giá cả phải chăng nên sức cạnh tranh cao và được tiêu thụ với số lượng lớn Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO) cho rằng: Khoảng 2,5 tỷ người ăn thức ăn đường phố mỗi ngày Thức ăn vỉa hè có mối liên hệ mật thiết, đồ ăn vặt, hàng rong, quà vặt, (Take-out) Đồ ăn nhẹ, thức ăn nhanh, (snack) Nó được phân biệt bởi hương vị địa phương và được mua trên đường phố, mà không cần bất kỳ trụ

sở hay công trình xây dựng nào

Từ lâu, thức ăn vỉa hè là một nhu cầu của người dân đô thị, việc phát triển các loại hình thức ăn vỉa hè là một nhu cầu tất yếu của xã hội, đem lại nhiều thuận tiện cho người tiêu dùng Tuy nhiên, bên cạnh sự thuận tiện này

là những mối nguy hại tới sức khỏe, tính mạng khách hàng, thậm chí là cả cộng đồng nếu không được quan tâm đến vệ sinh an toàn thực phẩm

1.5 Phong cách ăn uống ở vỉa hè

Trong văn hóa ẩm thực, người Việt Nam luôn coi trọng tính cộng đồng Nếu người phương Tây mỗi người dùng riêng một đĩa, ít trò chuyện trong bữa

ăn thì với người Việt, thời điểm ăn là để mọi người cùng thực hiện văn hóa giao tiếp, cùng gặp mặt, trò chuyện, nắm bắt thông tin về cuộc sống của nhau

Và không gian ăn chính là nơi để gắn kết chặt chẽ những mối quan hệ giữa người với người trong gia đình, ngoài xã hội

Ẩm thực vỉa hè gắn với phong cách ăn uống ở đường phố Một trong những thú ăn ngoài đường phải nói đến là sự thoải mái hưởng thụ mọi âm thanh cuộc sống, tận hưởng được những hương vị của buổi sáng mát lành, buổi chiều yên ả bóng râm tĩnh lặng Cái sự mát mẻ của khí trời, không gian, náo nhiệt của phố phường làm cho tâm hồn của họ cảm thấy thảnh thơi, có chút gì đó tự do, thoải mái Nếu trước đây, những món ăn vỉa hè đa phần chỉ dành cho những người lao động phải làm ca, đêm muộn, thì giờ đây ăn uống

ở vỉa hè là thú vui của mọi giới, mọi lứa tuổi và tầng lớp khác nhau

Buổi sáng vào những quán cháo bên lề đường, với những tô cháo nóng hổi, vừa ăn vừa thổi, vừa nhìn không gian của bầu trời, nhìn dòng người tấp nập mới cảm thấy được bát cháo thật thơm ngon Hay những buổi trưa những nhân viên văn phòng, công nhân cũng dành cho mình một chút thời gian để ngồi bên lề đường uống một tách cà phê vỉa hè hay vài cốc trà và chỉ vài ba chiếc ghế nhựa là đủ cho mọi cuộc chuyện trò trong những lúc rảnh rỗi mà trong giờ làm việc không thể nói ra được, có thể là những câu chuyên về bóng

đá, hay những bộ trang phục mới trên các show truyền hình… Cũng có người chỉ ngắm nhìn đường phố, nhìn những cô bé, cậu bé vội vã đi học để khỏi muộn giờ, nét mặt hạnh phúc hiện lên trên khuôn mặt những chàng trai cô gái

đi chơi trên phố…

Một điều rất hay và độc đáo nữa mà ẩm thực vỉa hè mang lại đó là khách đến cứ tìm chỗ nào trống thì ngồi, những lúc đông quá hết ghế, có người còn cầm ly cà phê hay chiếc bánh mỳ, bánh bao ngồi lên yên xe máy để thưởng thức cái thú vui bình dị này, tất cả đều tìm cho riêng mình một góc để thoải mái trò chuyện, sẻ chia những niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống Ngồi ăn uống bên lề đường có thể thoải mái tán gẫu đủ thứ chuyện “trên trời, dưới bể”

mà chẳng sợ ảnh hưởng đến ai hay sợ ai đánh giá mà theo thuật ngữ người ta thường gọi là “ném đá” hoặc “chém gió” Không giống như ở trong các nhà hàng có người phục vụ tận nơi, nói chuyện cũng không giám nói lớn sợ làm ảnh hưởng đến người khác Buổi tối, những quán ăn đêm vỉa hè là nơi để gặp

gỡ bạn bè, giãi bày sau những giờ làm việc căng thẳng hay dịp để gia đình, người thân quây quần thân mật Mỗi người một mục đích, vì thế mà những hàng quán đêm luôn đông vui, ai ai cũng râm ran chuyện trò Có những cô cậu tuổi ô mai tụ tập kéo nhau vào quán nhỏ, xuýt xoa bát ốc nóng, lai rai chiếc bánh rán, bánh bèo nối tiếp câu chuyện đang dang dở, các cụ già ngồi húp bát cháo khuya… Tâm lý mỗi người ăn đôi khi cũng mâu thuẫn, người thì chọn không gian yên tĩnh kẻ lại ưa thích sự náo nhiệt ồn ào Vì vậy, mà hình thành thói quen ngồi quán cóc vỉa hè

Không chỉ như vậy, các quán vỉa hè, gánh hàng rong đã đáp ứng nhu cầu của người dân, không chỉ ngồi ăn uống ở ngoài đường tận hưởng khí trời, mà còn thuận tiện cho những con người bận rộn Khi thời gian chiếm nhiều công việc của họ, thì quán vỉa hè đã thu gọn lại thời gian Buổi sáng chỉ cần dừng bên lề đường mua tạm chiếc bánh mỳ, gói xôi sáng… để đến cơ quan cho kịp giờ làm hay buổi tối tan ca muộn, mệt mỏi họ dừng bên lề đường mua cho mình bó rau để về chuẩn bị bữa tối cho gia đình Quán lề đường là như vậy, đáp ứng nhanh gọn cần thiết cho người dân

Khách đến với ẩm thực vỉa hè đủ mọi tầng lớp, lứa tuổi từ những cụ già râu tóc bạc phơ với đôi kính lão nặng trĩu, đến những cô cậu đang độ tuổi đôi mươi tràn ngập sức sống, hay cánh tri thức, nhân viên văn phòng, và cả các đôi tình nhân đi hẹn hò… đó là muôn mặt phong cách quán ẩm thực ở vỉa hè

Tiểu kết: Trong chương 1 khóa luận đã giới thiệu khái niệm văn hóa, văn hóa ẩm thực Trình bày ẩm thực Việt Nam để phân tích ẩm thực vỉa hè ở Việt Nam trên các phương diện văn hóa, kinh tế, du lịch Đề tài làm sáng tỏ phong cách ăn uống trên vỉa hè, mà theo giáo sư Trần Quốc Vượng gọi đó là

“cách ăn là cách sống, là bản sắc văn hóa” [21, tr 6] Đồng thời, khái lược

các đặc trưng của ẩm thực miền Bắc, miền Trung, miền Nam, và mô tả cái hay của nghệ thuật ăn uống trên vỉa hè Trong tổng thể kinh tế vỉa hè như là một đặc sắc mà Đặc phái viên Francois Simon của tờ Le Figaro đã có nhận

xét: “Nét hiện đại của Hà Nội mà cả thế giới sắp tới đây sẽ bắt chước đó là

ăn uống ở ngoài đường” [ Ẩm thực 24h]

Chương 2 TÌM HIỂU MỘT SỐ MÓN ĂN VỈA HÈ ĐỘC ĐÁO XỨ NGHỆ

TẠI THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN

2.1 Khái quát về thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

2.1.1 Vị trí địa lý, lịch sử hình thành thành phố Vinh, Tỉnh Nghệ An

Thành phố Vinh có tọa độ địa lý từ 18°38'50” đến 18°43’38” vĩ độ

Bắc, từ 105°56’30” đến 105°49’50” kinh độ Đông, nằm ở trung tâm đồng bằng Thanh Nghệ Tĩnh, là đồng bằng rộng thứ 3 của Việt Nam Vinh là thành phố nằm bên bờ sông Lam, phía Bắc giáp huyện Nghi Lộc, phía Nam và Đông Nam giáp tỉnh Hà Tĩnh, phía Tây và Tây Nam giáp huyện Hưng Nguyên Thành phố Vinh cách Thủ đô Hà Nội 295 km về phía Nam, cách thành phố Hồ Chí Minh 1.424 km về phía Bắc, cách thủ đô Viêng Chăn (Lào)

400 km về phía Tây

Thành phố Vinh là trung tâm kinh tế, văn hóa, đầu tàu tăng trưởng và giải quyết các vấn đề trọng điểm về kinh tế của tỉnh Nghệ An và vùng Bắc Trung Bộ Thành phố Vinh nằm trong hành lang kinh tế Đông – Tây, nối liền Myanma – Thái Lan – Lào – Việt Nam – Biển Đông Nằm trên các tuyến du lịch quốc gia và quốc tế Với vị trí đó, Vinh đóng vai trò quan trọng trong giao lưu kinh tế, thương mại, du lịch, vận chuyển hàng hoá với cả nước khác trong khu vực

Diện tích 104,96 km2, là vùng đất có núi sông bao bọc lại nằm kề cạnh biển Đông, Vinh là nơi hội tụ tiềm lực nhân văn, thiên nhiên cũng như tinh hoa xứ Nghệ Là trung tâm chính trị - kinh tế, văn hoá, y tế, giáo dục và du lịch của Nghệ An

Địa hình Thành phố Vinh được kiến tạo bởi hai nguồn phù sa, đó là phù sa sông Lam và phù sa của biển Đông Địa hình bằng phẳng và cao ráo nhưng không đơn điệu, có núi Dũng Quyết hùng vĩ và dòng sông Lam thơ mộng bao quanh, tạo nên cảnh quan thiên nhiên của thành phố rất hài hòa và khoáng đạt

Thành phố Vinh từ lâu đã có sức hấp dẫn du khách không những bằng nét hiện đại của nó mà bằng cả một quần thể khu du lịch với những nét đặc trưng tiêu biểu của một đô thị xứ Nghệ Đến thành phố Vinh du khách có thể tham gia du lịch do các trung tâm lữ hành tổ chức để tham quan các địa điểm hấp dẫn trong thành phố: Quảng trường Hồ Chí Minh, Thành cổ Vinh, Lâm viên Núi Quyết, Chùa Cần Linh, đền Hồng Sơn, chợ Vinh và các bảo tàng, khu vui chơi giải trí…

Thành phố Vinh thuộc vùng kẻ Vang hoặc kẻ Vĩnh ngày xưa Sau đó, lần lượt đổi thành Kẻ Vinh, Vinh Giang, Vinh Doanh, Vinh Thi Cuối cùng, tên chính thức của thành phố được rút gọn lại thành một tiếng là Vinh và tồn tại mãi cho đến tận bây giờ Là vùng đất có núi bao bọc lại nằm cạnh biển Đông Vinh có một vị trí đặc biệt Các Vua Đinh, Lê, Lý, Trần đều chú ý đến Vinh và đã cử các tướng tài vào đây trấn giữ Nhưng đến thế kỷ XV dưới thời

Lê Lợi và Nguyễn Trãi thì vùng Vinh mới thực sự được quan tâm đặc biệt Thế kỷ XVII thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh, Ninh Quận Công Trịnh Toàn nhiều năm đã đóng đại bản doanh ở Núi Quyết, huy động nhân dân và binh lính xây thành ông Ninh, đào kênh nối sông Cồn Mộc (tức sông Vinh) với sông Lam Ngày 1 tháng 10 năm 1788, Hoàng đế Quang Trung đã quyết định cho xây dựng đế đô tại vùng đất Yên Trường, nay thuộc phường Trung Đô, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An và đặt tên là thành Phượng Hoàng Trung Đô

Dù rằng, chưa được xây dựng hoàn tất do sự nghiệp nhà Tây Sơn quá ngắn ngủi, nhưng Phượng Hoàng Trung Đô là một dấu son chói lọi trên chặng

đường phát triển của đô thị Vinh Từ đời vua Gia Long đến các đời vua Tự Đức, Thành Thái, Duy Tân, Khải Định, vùng đất Yên Trường tiếp tục được coi trọng xây dựng Dấu tích các cổng thành cổ Nghệ An đã là một minh chứng cho công cuộc xây dựng và phát triển vùng đất này

Cuối những năm 20, đầu những năm 30 của thế kỷ XX, Vinh được biết đến như một đô thị với những nhà máy, xí nghiệp, bến cảng, hãng buôn, nhà băng… nổi tiếng của người Pháp, Hoa Kiều, Ấn Kiều… Vinh cũng là thành phố của thợ thuyền với hàng vạn công nhân Đó cũng là cái nôi của phong trào yêu nước và cách mạng

Khi Việt Nam độc lập năm 1945, Vinh trở thành thị xã tỉnh lị tỉnh Nghệ

An Ngày 28 tháng 12 năm 1961, Bộ Chính trị có Nghị quyết số 32 về việc thành lập thành phố Vinh Ngày 10 tháng 10 năm 1963, Hội đồng Chính phủ

đã ra Quyết định số 148/CP thành lập thành phố Vinh, gồm 5 tiểu khu: Hồng Sơn, Lê Mao, Quang Trung 1, Quang Trung 2, Trung Đô và 2 xã: Hưng Bình, Hưng Thủy Vinh lúc này được coi là một trong 5 thành phố công nghiệp lớn nhất của miền Bắc Việt Nam

Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, Vinh là một trong những thành phố miền Bắc bị không quân Mỹ ném bom tàn phá nặng nề nhất, toàn thành phố hầu như bị san phẳng Năm 1974, phó Thủ tướng Đỗ Mười (sau trở thành Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam) đã đặt viên gạch đầu tiên xây dựng lại Thành phố Thành phố Vinh được xây dựng lại theo kiểu thiết kế đô thị của Đông Đức và Liên Xô như các đại lộ lớn, rộng và các dãy nhà chung cư Qua hơn 30 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt là 20 năm đổi mới vừa qua, Vinh đã đạt được nhiều thành tựu to lớn

Cơ sở hạ tầng được xây dựng vững chắc, hệ thống giao thông phát triển Nhiều công trình kinh tế, kỹ thuật, văn hoá lớn được xây dựng, nhiều khu đô

thị mới đã mọc lên Kinh tế phát triển ổn định, thường xuyên giữ mức tăng trưởng cao Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện, nâng cao

Ngày 30 tháng 9 năm 2005, Chính phủ ban hành Quyết định

239/QĐ-CP phê duyệt Đề án xây dựng và phát triển Vinh trở thành đô thị trung tâm Bắc Trung Bộ Ngày 5 tháng 9 năm 2008, tại Quyết định số 1210/QĐ-

TT, Thủ tướng Chính phủ đã công nhận Vinh là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Nghệ An Hiện nay thành phố đang hướng tới là đô thị trung tâm vùng Bắc Trung Bộ

2.1.2 Điều Kiện Kinh Tế

Thành phố Vinh là trung tâm kinh tế, văn hóa vùng Bắc Trung Bộ, đầu tàu tăng trưởng và giải quyết các nhiệm vụ trọng yếu về phát triển kinh tế của tỉnh và vùng Bắc Trung Bộ Nằm giữa hai khu kinh tế lớn là Nghi Sơn (Thanh Hóa) và Vũng Áng (Hà Tĩnh), bên cạnh thành phố là khu kinh tế Đông Nam (Nghệ An) Qua 20 năm đổi mới (giai đoạn 1991 – 2005) và (giai đoạn 2005 – 2011), vượt qua nhiều khó khăn và thách thức, nền kinh tế thành phố Vinh có bước phát triển vững chắc, với mức tăng trưởng kinh tế khá ổn định

Thành phố Vinh cũng được biết đến là một thành phố trẻ năng động Sự chuyển biến mạnh mẽ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ, công nghiệp, giảm tỷ trọng nông nghiệp, phát triển ngành công nghiệp sạch, các ngành dịch vụ, chú trọng phát triển kết cấu hạ tầng đô thị, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giữ vững và ổn định chính trị - xã hội, xứng tầm là đô thị loại I, trung tâm kinh tế, văn hóa của vùng Bắc Trung bộ

Các ngành dịch vụ như thương mại, tài chính ngân hàng, du lịch, khách sạn cũng phát triển nhanh chóng và ổn định Với hệ thống ngân hàng, các công trình chợ đầu mối bán buôn bán lẻ, siêu thị, hệ thống khách sạn đa cấp,

đầu mối các địa điểm du lịch của tỉnh và vùng Bắc Trung Bộ, tạo cơ sở để trở thành trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ và du lịch của khu vực Bắc miền Trung Từ năm 2005- 2011 tỷ trọng dịch vụ đạt gần 60% GDP của thành phố và so với tính quy luật chung thì tỷ trọng dịch vụ trên thể hiện sự tiến bộ trong cơ cấu kinh tế của thành phố Vinh ngày càng rõ nét

Cơ sở hạ tầng Thành phố Vinh nằm trên trục giao thông huyết mạch Bắc – Nam, bao gồm cả đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không, nắm giữ vị trí trọng yếu trên con đường vận chuyển trong nước từ Bắc vào Nam và ngược lại Đồng thời rất thuận lợi cho việc giao lưu kinh tế - văn hóa trong khu vực và quốc tế

2.1.3 Truyền thống văn hóa của nhân dân thành phố Vinh

Thành phố Vinh có bề dày lịch sử, có vị trí chiến lược trọng yếu trong quá trình dựng nước và giữ nước Đặc biệt, Vinh gắn liền với những sự kiện cách mạng quan trọng như: Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 – 1931; khởi đầu phong trào kháng chiến, góp phần to lớn cho cuộc kháng chiến chống Pháp; Chiến thắng trận đầu trong chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (5 - 8 - 1964); lập nhiều thành tích xuất sắc trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Đảng bộ

và nhân dân thành phố Vinh được Bác Hồ gửi thư khen ngợi (1966), được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và rất nhiều phần thưởng cao quý khác Vinh mãi mãi là thành phố Đỏ anh hùng

Một đặc điểm nổi bật của quê hương thành Vinh - xứ Nghệ, do thiên nhiên khắc nghiệt, lịch sử lắm gian nan, thử thách đã tạo nên nhân cách con người xứ Nghệ cần cù và sáng tạo, kiên trung và nghĩa hiệp, cầu thị và học giỏi Đất nước ta có nhiều vùng đất gọi là đất học thì trong đó Vinh - xứ Nghệ

là một trong những vùng đất tiêu biểu Con người thành Vinh cần cù trong lao động, sáng tạo trong học tập, dũng cảm trong chiến đấu Họ cùng nhau xây

dựng cuộc sống, xây dựng quê hương, đưa thành phố Vinh từng bước phát triển đi lên, từ những hoang tàn đổ nát sau hai cuộc chiến tranh, nhân dân thành Vinh bắt tay vào xây dựng lại thành phố quê hương to đẹp, đàng hoàng Vượt qua bao khó khăn chồng chất, thành Vinh hôm nay đã và đang từng ngày đổi mới về mọi mặt Cũng trên mảnh đất này thời nào cũng có danh nhân, vùng nào cũng có nhiều bậc anh hùng tài cao chí lớn đã làm rạng danh quê hương đất nước như Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Khánh Toàn, Nguyễn Xí, Lê Mao Trải qua bao đời đến nay, người Vinh - xứ Nghệ không chỉ có nhiều đóng góp quan trọng vào tiến trình lịch sử dân tộc mà đã kiến tạo nên một vùng văn hoá đặc sắc, văn hoá thành phố Vinh đa dạng Vinh là trung tâm kinh tế của tỉnh tập hợp nhiều văn hóa khác nhau do người dân nhiều địa phương mang lại Thành phố Vinh ngày nay không chỉ có sự hiện diện một nền văn hoá đương đại sống động mà còn có một kho tàng di sản văn hoá vô cùng phong phú, đặc sắc Đó là rất nhiều di tích lịch sử văn hoá và rất nhiều giá trị văn hoá phi vật thể như: Văn học dân gian, âm nhạc dân gian, múa dân gian, triết lý dân gian, phong tục tập quán được lưu truyền cho đến ngày nay

Là một đô thị có sức phát triển nhanh và mạnh, trình độ dân trí khá cao

và khá đồng đều, có truyền thống văn hóa lâu đời, vì lẽ đó người dân thành phố Vinh có nhu cầu hưởng thụ và sinh hoạt khá cao, nhu cầu phong phú, đa dạng và biến đổi liên tục tăng lên cả về hình thức lẫn nội dung sinh hoạt văn hóa Ngoài các phương tiện sinh hoạt gia đình phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa không ngừng tăng lên thì trên địa bàn thành phố có các thiết chế văn hóa phục vụ công chúng như: Trung tâm văn hóa thông tin Nguyễn Tất Thành, nhà văn hóa Lao Động Nghệ An, nhà văn hóa thiếu nhi Việt Đức, nhà hát dân

ca Nghệ An, rạp chiếu phim 12/9, các bảo tàng, thư viện, công viên… Các hệ thống thiết chế văn hóa đã và đang ngày càng lớn mạnh về mặt số lượng và củng cố nâng cao về chất lượng dịch vụ, cũng như cách thức tổ chức chương

trình biểu diễn nghệ thuật, Câu lạc bộ khỏe – đẹp, các hội chợ được nâng cao Ngoài ra các nhà văn hóa Lao Động, nhà văn hóa Quân Khu 4 còn là nơi tổ chức và diễn ra nhiều hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị của Đảng, chính quyền tỉnh nói chung cũng như để phục vụ cho nhu cầu hưởng thụ về văn hóa tinh thần của người dân thành phố nói riêng

Sau 20 năm thực hiện chính sách đổi mới, hoạt động văn hóa thông tin trên địa bàn thành phố Vinh đã phát triển tương đối đa dạng bao gồm: Hoạt động biểu diễn nghệ thuật (kịch nói, cải lương, kịch hát dân ca), trùng tu tôn tạo chống xuống cấp các di tích lịch sử văn hóa, sưu tầm các giá trị văn hóa phi vật thể, hoạt động báo chí, phát thanh truyền hình… Ngoài ra thành phố Vinh còn xây dựng được nhiều nhà văn hóa, khu dân cư văn hóa và các hoạt động văn hóa đã tạo điều kiện cho các cá nhân tham gia vào quá trình xây dựng đời sống văn hóa, tham gia các lễ hội, hoạt động nghệ thuật và các dịch

vụ văn hóa…

Thành phố Vinh còn có vào nhiều loại hình du lịch như: Du lịch nghiên cứu, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch tâm linh thành phố Vinh là trung tâm phân phối khách du lịch trong khu vực Đặc biệt trong bối cạnh kinh tế,

du lịch phát triển nhu cầu văn hóa con người càng cao, do đó ẩm thực thành phố Vinh phát triển không ngừng, nhiều nhà hàng khách sạn mọc lên nhiều món ăn du nhập từ trong nước và các nước khác nhau trên thế giới, thì ẩm thực vỉa hè cũng phát triển phong phú và đa dạng

2.2 Ẩm thực vỉa hè thành phố Vinh

2.2.1 Nét văn hóa của ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh

Nét văn hóa ẩm thực vỉa hè ở thành phố Vinh, cũng giống như các thành phố lớn ở Việt Nam Ẩm thực vỉa hè thành phố Vinh đã có từ lâu đời và hình thành từ khi nào thì không ai rõ, chỉ biết rằng từ khi Vinh trở thành trung

tâm kinh tế của tỉnh thì nhiều người dân ở khắp vùng miền Bắc Trung Bộ đến đây kiếm sống sinh nhai, đi theo với họ là một nền văn hóa đặc trưng riêng của quê hương họ và những món ăn đó đến thành phố Vinh ngày càng đa dạng hơn Những người đến đây kinh doanh ẩm thực không chỉ những người

có cửa hàng để kinh doanh, cũng có người phải bươm chải ngoài đường phố kiếm sống Đó là cứ mỗi sáng, chiều và tối lại có những tiếng rao của người bán hàng lang thang trên phố với những gánh hàng kĩu kịt trên vai, người bán vừa đi vừa rao dọc các con phố, luồn lách vào tận hẻm sâu Những gánh hàng

"di động" này có thể phục vụ thực khách ở mọi nơi, mọi lúc, những món ăn vỉa hè vào buổi sáng thường là xôi, bánh mỳ, cháo, phở… Cứ sáng sớm, mở mắt là nghe thấy tiếng rao của người bán xôi, bán bánh như: “Ai xôi đê…ê…”, “bánh mỳ nóng đê…ê…”, tạo nên âm thanh rất đặc biệt, mỗi người

có một tiếng rao riêng để những khách hàng quen qua đó có thể nhận ra giọng

họ Còn những buổi đêm khuya ở thành phố Vinh ai mà không từng nghe tiếng rao vang lên trong đêm yên tĩnh, tĩnh mịch Tiếng rao đó tạo cho người nghe một cảm giác man mác buồn, cảm giác nhớ về một cái gì đó không xác định Đó là những tiếng rao của người bán bánh mỳ, người bán sắn, người bán khoai lang nướng hay anh bán bánh bao… Còn những quán cố định trên vỉa

hè thì bao gồm quán nước và quán ăn như: Quán cháo lươn, quán ốc xào, quán trà đá, trà nóng… Mỗi quán có những món ăn độc đáo, riêng biệt để cuốn hút khách hàng Cũng tương tự như các quán vỉa hè ở các thành phố khác, thành phố Vinh có nét riêng với những đặc sản tạo nên ẩm thực của người Nghệ An

2.2.2 Một số món ăn vỉa hè độc đáo ở thành phố Vinh

2.2.2.1 Món lươn

* Cháo lươn

Thành phố Vinh là một đô thị phát triển, là trung tâm văn hóa của xứ Nghệ, ẩm thực vỉa hè thành phố Vinh cũng hội tụ và chắt lọc hồn quê xứ Nghệ tạo nên những món ăn đặc sản nổi tiếng Những món ăn đặc sản được hình thành ở Vinh trong quá trình lao động sáng tạo của người dân đó là món cháo lươn Nguồn lươn cung cấp cho thành phố Vinh chủ yếu được lấy từ đồng ruộng của các vùng lân cận như: Xã Hưng Lộc, Hưng Chính, Nghi Đức, Nghi Thái…

Hiện nay, chưa ai xác định được nguồn gốc của món cháo lươn xuất phát từ đâu, do ai nấu Chỉ biết rằng, đặc sản cháo lươn do chính bàn tay tài hoa của người thành phố Vinh chế biến Món ăn này đến nay đã tồn tại ở xứ Nghệ từ rất lâu và được truyền từ đời này qua đời khác

Ở Xứ Nghệ, từ xa xưa dân gian đã truyền tụng về câu chuyện Bùi Cầm

Hổ xử án bát “canh lươn”, minh oan cho một người phụ nữ thoát khỏi tội chết như sau: Thời nhà Lê, dưới chân núi Hồng Lĩnh có một chàng thanh niên nghèo khổ tên Bùi Cầm Hổ Thưở nhỏ Bùi Cầm Hổ nhà nghèo, học hành ít, chỉ đi chăn bò, bắt cua, cá, lươn, ếch là giỏi Thấy cuộc sống khổ cực, ông ra

đi tìm hiểu, học hỏi để tiến thân Đến Thăng Long, hằng ngày đến lớp ông thường ghé qua chỗ nha môn xem xử án Có lần quan xử vụ án khép tội một phụ nữ giết chồng Nguyên nhân là chồng đi buôn bán, làm ăn ở xa về nhà Người vợ lâu ngày gặp chồng lấy làm mừng, bèn mua lươn nấu canh cho chồng ăn để tỏ lòng phu phụ Nhưng nghiệt thay, canh nấu xong dâng lên, anh chồng vừa ăn xong đã lăn đùng ra chết Họ hàng nhà người chồng ngờ rằng cô

vợ ngoại tình, sợ chồng biết được mới đánh thuốc độc giết chồng, nên tố cáo lên quan bắt tội người quả phụ kia Người vợ dù bị oan, nhưng chứng cứ bát

canh lươn giết chồng còn đó, không biết làm sao thanh minh được, bị bắt vào ngục chờ ngày xử Bùi Cầm Hổ nói với bạn trong lớp: “Tui mà làm quan thì

vụ này xử xong lâu rồi” Lời nói đến tai quan, quan cho vào xử án Bùi Cầm

Hổ sai người ra chợ mua về nhiều lươn rồi đổ ra công đường Ông chọn một con làm thịt nấu cháo cho chó ăn, chó ăn xong lăn ra chết Trước mặt quan xử

án ông nói lúc ở quê thường đi bắt lươn nên biết lươn bao giờ cũng bò chúi đầu xuống, chỉ có loài mình vàng đốm đen là bò ngóc đầu lên, hai mát láo liên, đó là rắn độc gọi là Hoàng xà, ăn vào thì chết ngay chị ta không biết nên mua lầm Quan nghe có lý làm án tha cho người phụ nữ Bùi Cầm Hổ được dân gian ca ngợi:

“Hổ hét ra oai hồi mẹ đẻ Cháo lươn giải oán cho người oan Ngọn cờ phía Bắc còn bia tạc Khe núi phía Nam bởi đá hàn”

Sau khi ông mất, nhân dân biết ơn lập đền thờ ở dưới chân núi Bạch Tỵ được sắc phong thượng đẳng thần Đô Đài Ngự sử Bùi Cầm Hổ [15, tr 96]

Xứ Nghệ nổi tiếng là vùng đất lươn với loại lươn thon, thịt chắc, hai vành, vàng bụng đen lưng rõ rệt, thơm ngon Và, cũng từ câu chuyện này mà nhiều người cho rằng nguồn gốc món cháo lươn xứ Nghệ có từ trước thế kỷ

XV Người Vinh đã sáng tạo ra món ăn là cháo lươn đã trở thành món ăn khoái khẩu Lâu dần người ta có bí quyết riêng để tạo nên thương hiệu riêng cho mình Đặc sản cháo lươn Vinh thơm ngon đặc trưng khác biệt với những món cháo lươn ở các vùng miền khác

Nguyên liệu để nấu cháo lươn gồm: Lươn, xương lợn, dầu ăn, hành tăm (cả lá cả củ), nước mắm, gạo nếp, gạo tẻ, đậu xanh, nghệ, ớt cay, rau răm… Chọn lươn đồng sống tự nhiên, thịt rắn, chắc, khi nấu sẽ không bị nát Ngoài

việc chọn lươn ngon, một nguyên liệu khi nấu cháo lươn Vinh đó là có lá và

củ hành tăm Hành tăm là loại hành chỉ có ở vùng Bắc Trung Bộ, được trồng nhiều ở xứ Nghệ, đây là loại hành có thân dài, lá nhỏ như que tăm, củ nhỏ, tròn chắc Vào mùa Đông người ta trồng nhiều hành tăm nên có thể sử dụng

cả lá và củ Sang đến đầu mùa Hè là mùa thu hoạch hành tăm, người Nghệ phơi khô để làm gia vị, hoặc cất để ăn dần Hầu như nhà nào cũng trồng và sử dụng hành tăm trong chế biến thức ăn Điểm đặc biệt, cây hành tăm có vị thơm cay nồng, không giống với bất kỳ loại hành nào Hành tăm có tác dụng

át chất tanh nên rất thích hợp khi nấu với lươn, ốc, ếch và đặc biệt là nấu với món thịt gà nấu xáo Ngoài ra khi ăn hành tăm, người bị cảm có thể thấy khỏe

ra ngay Hành tăm còn có tác dụng chống gió, trị đầy hơi cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ Với những ưu điểm đó, cộng với đặc điểm trong ẩm thực của người Nghệ là thích những cái đậm đà, cay nồng Vì vậy củ hành tăm đã góp phần tạo nên nét đặc trưng riêng trong bát cháo lươn Vinh

Thói quen của người Nghệ nói chung và người thành phố Vinh nói riêng là chế biến các món ăn từ thực phẩm có nhiều chất tanh thường đi liền với nghệ Màu vàng tươi của nghệ không chỉ đem lại cho lươn màu sắc hấp dẫn mà hương vị của nghệ còn làm cho thịt tươi đậm đà hương vị thơm ngọt Chính thứ nghệ vàng tươi này đã góp phần đánh tan vị tanh của lươn

Cháo lươn ở Vinh được chế biến theo nhiều cách khác nhau, nhưng hầu như các quán ăn ở vỉa hè thì thường chế biến cháo lươn theo các công đoạn chung của người dân xứ Nghệ Lươn được làm sạch nhớt bằng nước đun sôi, lươn luộc xong đưa lên róc thịt Người ta không mổ lươn bằng dao mà dùng một thanh cật tre để róc thịt lươn, vì thế thịt lươn không bị nát Thịt lươn được ướp với nghệ tươi, hành tăm, nước mắm nguyên chất khoảng 30 phút Sau đó dùng chảo lớn, phi hành tăm với dầu ăn đến ngả vàng thơm, cho lươn đã được

ướp kỹ vào đảo nhanh tay rồi cho thêm ớt đỏ băm nhỏ, hạt tiêu, nêm nếm vừa miệng Cháo lươn ở Vinh không xào đến săn khô như cháo lươn Hà Nội hay các tỉnh phía Bắc

Gạo để nấu cháo thì là loại gạo tẻ ngon nhất, gạo nếp thì chỉ để phụ gia cho thêm vào cho cháo sánh và thơm Sự kì công của công đoạn ninh cháo thể hiện ở chỗ gạo rắc từ từ để cháo không bị vón cục và người nấu tuyệt đối không dùng đũa để cháo lươn không bị nát và không bị nồng Đặc biệt, là để nguyên hạt gạo mà ninh chứ không giã nhỏ hay xay gạo thành bột Ninh cháo

là công đoạn đòi hỏi sự tinh tế và tài hoa của người chế biến Người ta xay hoặc giã nhuyễn xương sống của con lươn, nấu lấy nước rồi lọc bỏ xương vụn

đi sau đó đem ninh cháo, nhờ đó nước ngọt từ chính xương của con lươn

Khi cháo nhừ, để nồi cháo trên một lò than, lửa nhỏ, nồi cháo phải luôn luôn sôi lăn tăn Múc cháo ra bát rồi múc lươn bỏ vào với khối lượng tương ứng cho gia vị là mùi tàu, hành hoa, rau răm thái nhỏ, ớt thái lát Khi ăn vắt một chút chanh là có một bát cháo ngon đầy hương vị Cháo lươn là món ăn

có nhiều chất dinh dưỡng cung cấp nhiều protein và lipit có tác dụng tăng cường sức khỏe, bồi bổ cơ thể cho người ốm Cháo lươn còn có tác dụng chữa trẻ em bị suy dinh dưỡng, bổ thần kinh, mát gan, thanh nhiệt từ thấp, phòng chữa viêm gan Xương lươn có tác dụng bổ thận, tráng dương, xương lươn có tác dụng chống và chữa trị các bệnh thoái hóa xương khớp cho người già Tác giả Mai Khôi đã dẫn chứng một câu chuyện liên quan đến sự bổ dưỡng của cháo lươn xứ Nghệ như sau: “Có một lương y Trần Văn Làn ở Thanh Chương

bị bệnh đau cột sống và ăn uống khó tiêu, bụng đầy Ông chán cơm và thèm

ăn một bát cháo hành hoa hoặc cháo lươn Cậu con trai ông chiều ý bố nên đã

tự tay nấu cho ông cả một nồi cháo lươn Thèm quá, ông ăn liền ba bát Buổi sáng ăn thì buổi chiều tối ông thấy trong người dễ chịu, đại tiện được Mừng

quá, hôm sau ông sai con nấu tiếp nồi cháo nữa, vào sáng ngày hôm sau đại tiện bình thường” [2, tr 88]

Người xứ Nghệ đặc biệt là người Vinh rất thích ăn cháo lươn buổi sáng Khách du lịch về xứ Nghệ cũng về tìm quán cháo lươn nổi tiếng ở thành phố Vinh để thưởng thức, quán cháo lươn có mặt khắp ở các tuyến phố chính của thành phố Vinh, các quán cháo lươn này đều bán cố định trên vỉa hè như đường Lê Viết Thuật, Trần Phú, Nguyễn Phong Sắc, Nguyễn Văn Cừ, Cổng Thành… nổi tiếng như quán chị Hồng ở đường Lê Viết Thuật, bà Hằng, bà Liên trên đường Nguyễn Văn Cừ, quán bà Lan ở Cổng Thành…

Tại hội thi chế biến món ăn dân tộc Việt Nam do cục du lịch tổ chức trong 3 ngày ( 06 – 08/01/2010), ở công viên nước Hồ Tây – Hà Nội, đặc sản cháo lươn Vinh đạt huy chuơng đồng

* Súp lươn

Ngoài món cháo lươn còn có món súp lươn, đó cũng là món ăn vỉa hè làm nức lòng người dân xứ Nghệ Làm món súp lươn cũng rất công phu, lươn được làm sạch nhớt để gỡ lấy thịt Nhiều nghệ nhân có kinh nghiệm còn bày cho con cháu cách làm lươn truyền thống, không dùng dao mà phải lấy cật tre

mà lóc thịt để tránh vị tanh Loại lươn được chọn là lươn đồng bắt được từ những vùng quê nghèo của xứ Nghệ Thịt lươn sau khi làm sạch sẽ được xào chung với nghệ, ớt, tiêu xay Nước dùng được ninh từ xương lợn, bò và xương lươn Rồi không thể thiếu hành tăm - thứ hành chỉ có ở Nghệ An, Hà Tĩnh Chính những củ hành tăm bé bé mới làm dậy lên được mùi thơm của lươn, tạo nên vị cay nồng cho món súp Nếu ăn món này mà không cay thì không còn gì thú vị Múc vào bát, miếng lươn vẫn còn nguyên Ăn rất mềm, đồng thời cũng đã ngấm hết vị cay, mùi thơm của ớt, hành, có màu vàng óng của nghệ, màu xanh của lá mùi tàu hay hành tươi Súp lươn thường ăn kèm

với bánh mỳ hoặc bánh mướt (giống bánh cuốn nhưng người ta không cuốn lại và không có nhân) Bánh mướt được tráng mỏng, không nhân được cắt thành những miếng nhỏ vừa ăn Những quán súp lươn vỉa hè nổi tiếng ở thành phố Vinh đó là đầu tiên nằm trên tuyến đường Lê Viết Thuật, quán được rất nhiều người biết đến và lượng khách đến đây mỗi ngày rất đông, đặc biệt là vào những ngày cuối tuần Lươn ở đây được nhiều thực khách ưa thích, do chế biến theo bí quyết đặc biệt tạo nên mùi vị đậm đà và thú vị cho bát súp Ngoài ra, thực khách có thể thưởng thức súp lươn cay tại các quán ở các con đường Nguyễn Văn Cừ, Cổng Thành khu chợ đêm thành phố Vinh Hầu như những quán súp lươn được bán ở các vỉa hè trên các tuyến phố giá cả hợp lý, thường mỗi bát súp lươn thường giá từ 20.000đ đến 30.000đ giá cả phải

chăng những lại rất ngon và bổ dưỡng so với các nhà hàng sang trọng

Với cách chế biến đặc biệt và hương vị hết sức đặc trưng không nơi đâu

có được, món súp lươn đã trở thành niềm tự hào xứ Nghệ Là nỗi nhớ, niềm thương của những người con xứ Nghệ khi xa quê và tạo ấn tượng trong tâm

trí của du khách một lần đến với đất Nghệ An

* Miến Lươn

Nếu cháo lươn là đặc sản nức tiếng của phố Vinh, thì miến lươn đang dần lên ngôi như để tôn vinh loài cá da trơn sinh sống trên ruộng đồng xứ Nghệ này Trong danh sách 15 món ngon vừa được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam lập kỷ lục châu Á, thì miến lươn Nghệ An hiện diện như một món ẩm thực độc đáo vì không quá phụ thuộc vào cách chế biến, mà chủ yếu là từ cái thơm

ngon, ngọt bùi, săn chắc, mát bổ của thịt con lươn Miến lươn Nghệ An được

biết đến và yêu thích có lẽ bắt đầu từ thú ẩm thực của khách ngoại tỉnh đến và lưu lại đây, thưởng thức món cháo lươn xong, đổi vị bằng món miến lươn vốn phổ biến từ lâu ở các vùng đồng bằng miền Bắc