Tìm hiểu đề mục mở rộng sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945 1960 trưng bày tại bảo tàng hồ chí minh

Lý do chọn đề tài Bảo tàng Hồ Chí Minh là một trong những bảo tàng hiện đại với 2000 tài liệu, hiện vật thông qua giải pháp nghệ thuật trưng bày hấp dẫn đã phản ánh một cách hệ thống về

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

MỞ ĐẦU

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Đối tượng nghiên cứu 6

3 Phạm vi nghiên cứu 6

4 Mục đích nghiên cứu của khóa luận 7

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Bố cục của khóa luận 7

CHƯƠNG 1: BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH VÀ HỆ THỐNG TRƯNG BÀY THƯỜNG XUYÊN CỦA BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH 9

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của bảo tàng Hồ Chí Minh 9

1.2 Đặc trưng và chức năng của Bảo tàng Hồ Chí Minh 11

1.2.1 Đặc trưng của Bảo tàng Hồ Chí Minh 11

1.2.2 Chức năng của Bảo tàng Hồ Chí Minh 11

1.3 Nội dung hệ thống trưng bày thường xuyên của Bảo tàng Hồ Chí Minh 13

CHƯƠNG 2 : NỘI DUNG VÀ GIẢI PHÁP TRƯNG BÀY ĐỀ MỤC MỞ RỘNG “SỰ HÌNH THÀNH HỆ THỐNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI NĂM 1945-1960” Ở BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH 23

2.1 Tình hình thế giới năm 1945- 1960 23

2.1.1 Sự hình thành và phát triển của hệ thống xã hội chủ nghĩa 23

2.1.2 Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản từ năm 1945 đến 1960 29

2.1.3 Quan hệ quốc tế sau chiến tranh thế giới thứ hai 32

2.2 Ý nghĩa của trưng bày đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” 34

2.2.1 Phản ánh lịch sử thế giới năm 1945-1960 34

2.2.2 Bổ sung cho phần trưng bày về sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh 38

2.3 Nội dung trưng bày và giải pháp trưng bày của đề mục mở rộng "Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945- 1960” 44

2.3.1 Nội dung trưng bày 44

2.3.2 Giải pháp trưng bày 52

CHƯƠNG 3 : MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỈNH LÝ ĐỀ MỤC MỞ RỘNG “SỰ HÌNH THÀNH HỆ THỐNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI” NĂM 1945-1960 56

3.1 Nhận xét đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” 56

3.1.1 Ưu điểm 56

3.1.2 Hạn chế 58

3.2 Yêu cầu chỉnh lý 64

3.3 Một số giải pháp chỉnh lý trưng bày đề mục mở rộng “sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” 70

KẾT LUẬN 78 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bảo tàng Hồ Chí Minh là một trong những bảo tàng hiện đại với

2000 tài liệu, hiện vật thông qua giải pháp nghệ thuật trưng bày hấp dẫn đã phản ánh một cách hệ thống về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với những sự kiện trọng đại của dân tộc Việt Nam và thế giới từ cuối thế kỷ XX đến ngày nay

Nơi đây thực sự là một giảng đường lớn cho học sinh sinh viên nghiên cứu, học tập tấm gương Hồ Chí Minh, là một pho sử dày, sống động luôn mở cho đông đảo quần chúng nhân dân và bạn bè thế giới đến tìm hiểu và ngưỡng mộ về Người

Trưng bày của bảo tàng Hồ Chí Minh không chỉ giới thiệu các tài liệu, hiện vật, hình ảnh và các hình tượng nghệ thuật thể hiện cuộc đời, sự nghiệp hoạt động cách mạng của Người mà còn thể hiện cả thời đại Hồ Chí Minh Đến bảo tàng Hồ Chí Minh, khách tham quan còn được tìm hiểu về tình hình thế giới với những sự kiện tiêu biểu cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX qua nội dung trưng bày thứ ba: “Các mốc lịch sử thế giới có liên quan tới sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Việt Nam” được thể hiện bằng các đề mục

mở rộng Đề mục mở rộng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống trưng bày, là cầu nối giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và thời đại, là “cửa sổ” nhìn ra thế giới từ con đường Cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Tuy nhiên hiện nay trong phần trưng bày đề mục mở rộng có gian trưng bày thứ IV “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa Thế giới năm 1945-1960” tạm thời vẫn đang trong tình trạng chưa phát huy hết được giá trị của nó trong việc phục vụ khách tham quan

Bảo tàng Hồ Chí Minh khánh thành và mở cửa đón khách tham quan năm 1990 vào lúc hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới đang trải qua sự biến động to lớn Sau đó mấy tháng khi Bảo tàng Hồ Chí minh mở cửa đón

khách tham quan, Liên Xô và các nước Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp

đổ Điều này đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến việc trưng bày và giới thiệu cho khách tham quan về gian đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” Vì vậy gian đề mục mở rộng này hầu như không được đưa vào sử dụng và phát huy Hơn nữa gian trưng bày này chưa thực sự phản ánh rõ sự ra đời và những thành tựu lớn lao, đầy ý nghĩa của hệ thống Xã hội chủ nghĩa và khẳng định sức sống vững bền của

nó trong lịch sử nhân loại Giải pháp trưng bày trừu tượng gây khó hiểu cho khách tham quan Một vấn đề đặt ra cho Bảo tàng Hồ Chí Minh là có nên tiếp tục trưng bày đề mục mở rộng này không Hiện nay CNXH không còn với tư cách là một hệ thống, trật tự thế giới hai cực thời chiến tranh lạnh đã thay đổi, nhưng không đồng nghĩa với việc cho rằng CNXH không còn tồn tại như một số kẻ đã lợi dụng xuyên tạc Tuy chỉ còn lại ở một số nước, trong đó có Việt Nam, nhưng CNXH vẫn tồn tại với những giá trị của nó và ngày càng đổi mới và phát triển Không trưng bày đề mục mở rộng này, đồng nghĩa với việc đóng lại cửa sổ nhìn ra thế giới, cô lập cách mạng Việt Nam với tiến trình phát triển của thế giới giai đoạn 1945-1960 Vì vậy vấn

đề đặt ra cho việc trưng bày là phải vừa phản ánh đúng sự thật lịch sử giai đoạn 1945-1960 vừa phù hợp với tình hình trong nước và quốc tế hiện nay, đúng với đường lối của Đảng Đồng thời đưa ra giải pháp trưng bày phải kết hợp chặt chẽ giữa phổ cập và nâng cao nhằm phục vụ đông đảo quần chúng nhân dân lao động, đặc biệt là thế hệ trẻ, để họ hiểu được những giá trị mà CNXH đem lại cho nhân loại và khẳng định được sức sống của CNXH

Những vấn đề đó đã đặt ra yêu cầu cho các cán bộ, các nhà khoa học Bảo tàng Hồ Chí Minh nghiên cứu để tìm ra giải pháp chỉnh lý, bổ sung cho trưng bày đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” Đưa gian trưng bày đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” trở lại hành trình

tham quan nhằm giới thiệu cho khách biết về một thời kỳ đóng vai trò quan trọng trong lịch sử thế giới và lịch sử cách mạng Việt Nam, thấy được vai trò của chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc gắn kết giữa dân tộc và thời đại, quan trọng hơn hết góp phần khẳng định Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng của xã hội ta và con đường đi lên CNXH

là đúng đắn mà dân tộc ta đã chọn

Đây là một phần trưng bày khó thể hiện vì vậy mà các cán bộ ở phòng trưng bày cùng các nhà khoa học, các cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh đang cố gắng nghiên cứu và tìm giải pháp hoàn thiện

Trong đợt thực tập ở Bảo tàng Hồ Chí Minh, được sự động viên và giúp đỡ trực tiếp của nhiều cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh, đặc biệt là sự hướng dẫn của thầy giáo Chu Đức Tính - Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh

và sự chỉ bảo tận tình của các cô chú ở phòng trưng bày em đã chọn đề tài

Tìm hiểu đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh để làm

khóa luận tốt nghiệp Đại học ngành Bảo tồn- Bảo tàng

2 Đối tượng nghiên cứu

Nội dung và giải pháp trưng bày đề mục mở rộng "Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945- 1960"

3 Phạm vi nghiên cứu

- Về thời gian: Nghiên cứu gian trưng bày đề mục mở rộng " Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945- 1960" từ năm 1990 đến nay ( từ khi bảo tàng chính thức khánh thành và mở cửa đón khách tham quan)

- Về không gian:

Trưng bày đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” ở Bảo tàng Hồ Chí Minh

4 Mục đích nghiên cứu của khóa luận

- Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển, chức năng, nhiệm vụ của Bảo tàng Hồ Chí Minh

- Tìm hiểu nội dung và giải pháp đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960”

- Từ thực trạng của gian trưng bày đề mục mở rộng "Sự hình thành

hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945- 1960" của Bảo tàng Hồ Chí Minh Đưa ra một số nhận xét và đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần chỉnh lý, hoàn thiện phần trưng bày “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960”

5 Phương pháp nghiên cứu

-Vận dụng phương pháp luận khoa học của Chủ nghiã Mác-Lê nin: Duy vật lịch sử và duy vật biện chứng

- Phương pháp khoa học được sử dụng để tiến hành nghiên cứu: Bảo tàng học, Khoa học Lịch sử, xã hội học…

- Các phương pháp khác: Thống kê, so sánh, phân tích, nghiên cứu tài liệu…

6 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, bố cục khóa luận gồm ba chương:

- Chương 1: Bảo tàng Hồ chí Minh và hệ thống trưng bày

thường xuyên của Bảo tàng Hồ Chí Minh

- Chương 2: Nội dung và giải pháp trưng bày đề mục mở rộng

“Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960” ở Bảo tàng Hồ Chí Minh

- Chương ba: Một số giải pháp góp phần chỉnh lý đề mục mở

rộng “Sự hình thành hệ thống Xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1960” ở Bảo tàng Hồ Chí Minh

1945-Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện khóa luận, em đã nhận được

sự giúp đỡ nhiệt tình của các giảng viên khoa Bảo tàng, trường Đại học Văn hóa Hà Nội; sự tham gia ý kiến, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình nghiên cứu của các cán bộ công tác tại phòng trưng bày của Bảo tàng Hồ Chí Minh Đặc biệt là sự giúp đỡ hướng dẫn trực tiếp, tận tình của T.s Chu Đức Tính- Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh

Em xin chân thành cảm ơn!

Với thời gian và trình độ có hạn, bài viết của em không thể tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được sự đóng góp chỉ bảo của các nhà nghiên cứu, các thầy cô, cùng toàn thể các bạn

CHƯƠNG 1 BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH VÀ HỆ THỐNG TRƯNG BÀY THƯỜNG XUYÊN CỦA BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của bảo tàng Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam

và là người Cha vĩ đại của dân tộc Việt Nam Người đã cống hiến đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam, góp phần vào cuộc đấu tranh chung của các dân tộc vì hòa bình, độc lập dân tộc dân chủ

và tiến bộ xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa lớn của thời đại; cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại của Người là tấm gương cao đẹp tỏa sáng chủ nghĩa nhân văn mới Cả cuộc đời của Người là một huyền thoại

Ngày 2/9/1969 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra đi về với thế giới người hiền, sau khi Bác Hồ qua đời những di sản mà người để lại trở thành tài sản

vô cùng quý giá của dân tộc Việt Nam Xuất phát từ lòng ngưỡng mộ kính yêu Người, từ sự cần thiết cũng như tầm quan trọng của việc gìn giữ, phát huy những di sản tư tưởng văn hóa mà Người để lại; thể theo nguyện vọng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta Bộ chính trị BCH TW Đảng đã quyết định xây dựng lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và bảo tàng về Người Ngày 25-11- 1970 Ban bí thư TW Đảng đã ra nghị quyết số 206-NQ\TW về việc thành lập ban phụ trách xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh Ngay từ buổi đầu thành lập, cán bộ cơ quan CQ41- văn phòng Phủ chủ tịch đã tình nguyện ở lại làm nhiệm vụ giữ gìn và phát huy di sản của Bác Hồ Đây là thời gian đào tạo, bồi dưỡng cán bộ bảo quản và tu bổ khu di tích Phủ chủ tịch Các tài liệu, hiện vật liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh được bảo quản, đảm bảo cho sự tồn tại lâu dài và cơ quan triển khai sưu tầm những tài liệu, hiện vật liên quan tới những giai đoạn khác nhau trong cuộc đời hoạt động của Bác Hồ mà cơ quan chưa lưu trữ

Ngày 12-9-1977, Bộ Chính trị BCHTW Đảng ra Nghị quyết 04- NQ/TƯ về việc thành lập Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh Sau đó, Chính phủ cũng phê chuẩn nhiệm vụ thiết kế Bảo tàng Hồ Chí Minh và ban hành Nghị quyết số 375/CP về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức của Viện

Ngày 30-12-1982, Bộ Chính trị đã ra quyết định số 14- QĐ/TƯ về xây dựng công trình Bảo tàng Hồ Chí Minh, trong đó xác định ngày tháng

cụ thể khởi công và hoàn tất, đưa vào hoạt động Từ đó bên cạnh nhiệm vụ nghiên cứu khoa học chuẩn bị về mặt nội dung, Viện bảo tàng còn phải phối hợp với Bộ Xây dựng tiến hành thiết kế và xây dựng công trình Ngày 31/8/1985, lễ khởi công công trình tòa nhà Bảo tàng Hồ Chí Minh đã được tổ chức trọng thể Cùng với việc thi công công trình tòa nhà bảo tàng, các cán bộ phụ trách nội dung khẩn trương hoàn thiện những khâu cuối cùng cho hệ thống trưng bày của bảo tàng

Ngày 19-5-1990, đúng vào ngày kỉ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, lễ khánh thành Bảo tàng Hồ Chí Minh đã được tổ chức long trọng, ghi dấu kết quả của những nỗ lực, phấn đấu không mệt mỏi của tập thể cán bộ, đảng viên trong suốt 20 năm Lễ khánh thành Bảo tàng Hồ Chí Minh là một sự kiện quan trọng trong đời sống chính trị của nhân dân Việt Nam Công trình văn hóa lớn về Hồ chủ tịch được xây dựng bên cạnh Lăng và khu Di tích của Người tại Phủ Chủ Tịch, thể hiện lòng kính yêu và biết ơn sâu sắc của nhân dân Việt Nam đối với Người, thể hiện lòng trung thành của nhân dân Việt Nam mãi mãi đi theo con đường Người

đã chọn

Công trình Bảo tàng Hồ Chí Minh do kiến trúc sư trưởng Garon Ixxacovic thiết kế và được xây dựng với sự giúp đỡ của nhân dân Liên Xô Ngôi nhà Bảo tàng tượng trưng cho một bông sen cao gần 20m Diện tích

sử dụng gần 13000m2, trong đó có hơn 4000m 2 trưng bày cố định và 400m2 có thể tổ chức các cuộc triển lãm chuyên đề và các hoạt động văn hóa khác Bảo tàng Hồ Chí Minh đã mở cửa đón khách tham quan được

gần 20 năm Nơi đây luôn là điểm hành hương, nơi hội tụ tư tưởng tình cảm cuả khách muôn phương trong và ngoài nước Họ đến với lòng ngưỡng mộ, kính yêu, muốn tìm hiểu và học tập về một danh nhân văn hóa kiệt xuất Cùng với hệ thống bảo tàng chi nhánh và di tích lưu niệm về Người, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã trở thành một trung tâm nghiên cứu, giáo dục truyền thống cách mạng, một địa chỉ tin cậy cung cấp những thông tin, tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Bác thông qua tài liệu hiện vật trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh

1.2 Đặc trưng và chức năng của Bảo tàng Hồ Chí Minh

1.2.1 Đặc trưng của Bảo tàng Hồ Chí Minh

Theo lý luận của bảo tàng học khi nói đến đặc trưng của một bảo tàng tức là tìm hiểu những đặc điểm riêng biệt nhất của bảo tàng đó nhằm mục đích phân biệt với các thiết chế văn hóa giáo dục khác Đặc trưng của Bảo tàng Hồ Chí Minh thể hiện qua các tiêu chí:

- Bảo tàng Hồ Chí Minh là nơi nghiên cứu sưu tầm, bảo quản, gìn giữ các tài liệu, hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của một danh nhân, đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh Bảo tàng Hồ Chí Minh thuộc loại hình bảo tàng lưu niệm tiểu sử danh nhân

- Trên cơ sở tài liệu, hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc, Bảo tàng Hồ Chí Minh tiến hành công tác nghiên cứu về cuộc đời sự nghiệp Cách mạng của Người và tiến hành công tác sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và tuyên truyền giới thiệu cho nhân dân Việt Nam và bạn bè thế giới về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh

1.2.2 Chức năng của Bảo tàng Hồ Chí Minh

Chức năng là một thuật ngữ dùng để chỉ mối quan hệ giữa hiện tượng này với hiện tượng khác như thế nào Bảo tàng Hồ Chí Minh mang những chức năng xã hội như các bảo tàng khác

- Chức năng nghiên cứu khoa học

Bảo tàng đã thực hiện nghiên cứu khoa học toàn diện về cuộc đời sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và tư tưởng, đạo đức tác phong của Người Chức năng nghiên cứu khoa học thể hiện nghiên cứu tài liệu bao gồm: Các hiện vật gốc thể khối, các tài liệu văn bản có chữ viết, các phim ảnh, băng ghi âm ghi hình liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp Cách mạng của Người Chức năng nghiên cứu còn thể hiện trong từng khâu công tác nghiệp vụ của bảo tàng, triển khai đồng bộ trong các bộ phận chuyên môn

- Chức năng giáo dục khoa học

Đây là chức năng quan trọng nhất và mục đích hướng tới của mỗi bảo tàng Vì vậy Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tích cực tổ chức các hoạt động giáo dục tuyên truyền phong phú đa dạng nhằm giới thiệu tuyên truyền cuộc đời, sự nghiệp Cách mạng và tư tưởng, đạo đức tác phong của Chủ tịch Hồ Chí Minh Giáo dục các thế hệ học tập và làm theo tấm gương đạo đức cách mạng của Người

- Chức năng tài liệu hóa khoa học

Trên cơ sở những tài liệu hiện vật có giá trị bảo tàng, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tiến hành từng bước hoàn thiện hồ sơ hiện vật theo biểu mẫu thống nhất, đảm bảo những yêu vầu về khoa học, pháp lý cho hiện vật, khai thác tối đa thông tin từ hiện vật bảo tàng và nghiên cứu ghi chép các thông tin đó sẵn sàng phục vụ cho các hoạt động chuyên môn

- Chức năng bảo vệ và bảo quản di sản văn hóa

Bảo tàng Hồ Chí Minh đã thực hiện những quy định, quy trình, nguyên tắc khoa học bảo quản phù hợp với tài liệu hiện vật được lưu giữ trưng bày trrong bảo tàng Bảo tàng Hồ Chí Minh có hệ thống nhà kho bảo quản hiện vật tương đối hoàn thiện, với những trang thiết bị bảo quản hiện đại đảm bảo được chế độ thích hợp cho tài liệu hiện vật, phim ảnh trong

kho Các tài liệu hiện vật được sắp xếp khoa học trong kho theo các tiêu chí

về chất liệu và chủng loại nhằm bảo quản hiện vật lâu dài

1.3 Nội dung hệ thống trưng bày thường xuyên của Bảo tàng

Hồ Chí Minh

Trưng bày là một trong sáu khâu công tác nghiệp vụ của bảo tàng, sản phẩm của công tác này chính là hệ thống trưng bày của mỗi bảo tàng, là đối tượng tìm hiểu của khách tham quan

Trưng bày bảo tàng được định nghĩa là “Sự trình bày các hiện vật bảo tàng có mục đích, có định hướng mà những hiện vật đó được lựa chọn, sắp xếp và giải thích có khoa học, phù hợp với đề tài đã đặt ra trên cơ sở khoa học, tương ứng với loại hình khoa học của bảo tàng và với môn khoa học đó, đồng thời phù hợp với những nguyên tắc hiện đại về cách giải quyết nghệ thuật- kiến trúc” 1

Trong hoạt động của bảo tàng hệ thống trưng bày có ý nghĩa quan trọng, nó được coi là ngôn ngữ để bảo tàng thể hiện nội dung của mình Nếu không có trưng bày, bảo tàng chỉ là một kho bảo quản, gìn giữ đặc biệt các tài liệu hiện vật, các sưu tập hiện vật đã được nghiên cứu và hệ thống hóa lại một cách khoa học Trưng bày là phương thức chủ yếu để bảo tàng thực hiện chức năng của mình Mỗi bảo tàng phân biệt với các cơ quan văn hóa giáo dục khác chính nhờ đặc trưng của chính nó, hệ thống trưng bày hiện vật gốc có giá trị bảo tàng

Công tác giáo dục của bảo tàng cơ bản được thực hiện trên cơ sở hệ thống trưng bày, tiến hành công tác giáo dục quần chúng thông qua các tài liệu hiện vật gốc, các sưu tập hiện vật gốc Bảo tàng thực sự là cầu nối giữa công chúng của hiện tại với quá khứ và tương lai

1 khoa Bảo tàng, Cơ sở Bảo tàng học Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, 1990, tập III, tr 10

Đến với Bảo tàng Hồ Chí Minh khách tham quan sẽ tìm thấy được sự kết hợp hài hòa giữa những yếu tố hiện đại và truyền thống

Trưng bày của Bảo tàng Hồ Chí Minh giới thiệu các tài liệu hiện vật hình ảnh và các hình tượng nghệ thuật thể hiện thời đại Hồ Chí Minh, bằng giải pháp trưng bày mở và phân chia tầng trưng bày thành các không gian

chính, mỗi không gian có ý nghĩa và nhiệm vụ cụ thể riêng, nhưng có quan

hệ hữu cơ với nhau tạo ra một bố cục chặt chẽ và nhất quán

Bước vào gian mở đầu của Bảo tàng rộng 360m 2 cao 9m là vị trí trung tâm của tòa nhà Với cụm kiến trúc nghệ thuật là bức tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và hình tượng mặt trời, cây đa tượng trưng cho ánh sáng và sự trường tồn truyền thống của dân tộc Việt Nam Từ gian long trọng rẽ bên phải, là phần trưng bày tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh - Mở đầu cho phần trưng bày tiểu sử là bức bình phong chạm gỗ, bằng hình tượng nghệ thuật thể hiện câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh "Các vua Hùng đã có công dựng nước" Đối xứng qua gian long trọng là bức bình phong thứ hai thể hiện tư tưởng "Bác cháu ta phải cùng nhau giữ nước"

Hệ thống trưng bày chính được chia thành ba không gian nhằm thể hiện mối gắn kết giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh với dân tộc và thời đại

a Không gian thứ nhất: đây là đai trưng bày chính, ở vị trí chính

giữa giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp Cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, con đường của Đảng và nhân dân ta thực hiện Di chúc của Người Phần trưng bày này được gọi là “con đường Chủ tịch Hồ Chí Minh”, gồm tám chủ đề được trình bày một cách có hệ thống

Phần này là nội dung chính trong trưng bày Bảo tàng Hồ Chí Minh,

là hành trình tham quan cơ bản của bảo tàng Thân thế và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh được giới thiệu theo nguyên tắc “Biên niên- vấn đề”

+ Chủ đề thứ nhất: Thời thơ ấu và thanh niên của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bước đầu hoạt động yêu nước và cách mạng (1890-1911)

Chủ đề này được thể hiện bằng tổ hợp “Quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, phản ánh đặc điểm của thời kì lịch sử Việt Nam khi Chủ tịch

Hồ Chí Minh ra đời và Người dần trưởng thành về ý thức cách mạng từ ảnh hưởng của hoàn cảnh gia đình và xã hội

+ Chủ đề 2: Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm thấy chân lý của thời đại – chủ nghĩa Mác- Lênin (1911-1920)

Đây là chủ đề giới thiệu hành trình của Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm con đường cứu nước Người đã tìm thấy chủ nghĩa Mác- Lê nin, ánh sáng soi đường cho các dân tộc bị áp bức, tìm thấy con đường cách mạng đúng đắn cho nhân dân Việt Nam

+ Chủ đề 3: Chủ tịch Hồ Chí Minh đấu tranh bảo vệ và vận dụng sáng tạo đường lối của Lê nin về vấn đề dân tộc và thuộc địa (1920- 1924)

Chủ đề giới thiệu cuộc đấu tranh của Chủ tịch Hồ Chí Minh lên án chủ nghĩa thực dân, đồng thời thức tỉnh các dân tộc thuộc địa cùng đứng lên chống lại kẻ thù chung, tiến tới tự giải phóng theo con đường của cách mạng tháng Mười Nga

+ Chủ đề 4: Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập chính Đảng của giai cấp công nhân Việt Nam (1924-1930)

Đây được coi là một trọng tâm trong trưng bày Bảo tàng Hồ Chí Minh, khắc họa vai trò trung tâm của Nguyễn Ái Quốc trong các hoạt động vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

+ Chủ đề 5: Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng Cộng

Sản Việt Nam lãnh đạo cuộc vận động giải phóng dân tộc và Cách mạng tháng Tám, sáng lập nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á (1930- 1945)

Chủ đề này giới thiệu hoạt động của Nguyễn Ái Quốc cùng Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra đường lối và tổ chức thực hiện thắng lợi cuộc cách mạng giải phóng dân tộc

+ Chủ đề 6: Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh giữ vững chính quyền Cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ (1945-1954)

Chủ đề giới thiệu sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam trong cuộc đấu tranh giữ vững chính quyền Cách mạng

và cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kì, tự lực cánh sinh

+ Chủ đề 7: Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng lãnh đạo

cách mạng Xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ Quốc (1954- 1969)

Giới thiệu đường lối đúng đắn sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng trong việc lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược Cách mạng Xã hội chủ nghĩa

ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam

+ Chủ đề 8: Mãi mãi đi theo con đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Thực hiện lời di chúc của Người, toàn Đảng, toàn dân ta ra sức thi đua, chiến đấu đánh bại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, lập lại hòa bình ở Việt Nam, thống nhất và xây dựng Tổ Quốc theo con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn cho dân tộc

Những tranh ảnh, tài liệu bút tích và hiện vật trên đai tiểu sử được gắn bó chặt chẽ với giải pháp mỹ thuật đa dạng nhằm tǎng sức hấp dẫn và

sự chú ý của người xem Theo vành đai tiểu sử, mọi người còn được xem 8 phim tư liệu lịch sử giới thiệu những hình ảnh sống động trên những chặng đường hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Kết thúc của mỗi chủ đề là những biểu tượng mỹ thuật gợi người xem suy tư về ý nghĩa của từng giai đoạn lịch sử, đó cũng là những điểm ghi dấu những mốc quan trọng cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của cách mạng Việt Nam: tìm ra đường lối cứu nước nǎm 1920, Đảng Cộng sản ra đời nǎm 1930, đất nước độc lập nǎm 1945, chiến thắng Điện Biên

Phủ oanh liệt nǎm 1954, những ngày đau thương nǎm 1969, giải phóng miền Nam nǎm 1975

b Không gian thứ 2: Là phần trưng bày về mảnh đất Việt Nam,

cuộc sống, cuộc chiến đấu và thắng lợi của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam Phần trưng bày này được thể hiện ở phía bên phải của hành trình khách tham quan, thể hiện trực tiếp hoặc bổ sung nội dung trưng bày tiểu sử thể hiện ảnh hưởng của tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn đấu tranh cách mạng của nhân dân Việt Nam

Không gian được chia thành 6 tổ hợp hình tượng

* Tổ hợp 1: Tổ hợp không gian hình tượng “Quê hương”

Thể hiện mảnh đất sinh ra Chủ tịch Hồ Chí Minh với hình ảnh đầm sen, mái nhà tranh, lũy tre, khung cửa, võng thừng… nơi hình thành và nuôi dưỡng tư tưởng yêu nước thương dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh Hình tượng quê hương được cách điệu trên một đài sen lớn như biểu tượng của ngọn lửa đấu tranh, bên cạnh đó là biểu tượng ngọn sóng biển tiễn người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước

* Tổ hợp 2: Tổ hợp không gian hình tượng “Xô viết Nghệ Tĩnh”

Bằng các hiện vật và hình tượng nghệ thuật mô phỏng lại bối cảnh xã hội Việt Nam đầu thế kỉ XX, thể hiện mâu thuẫn giữa bọn thực dân Pháp với toàn thể nhân dân Việt Nam đã dẫn đến cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1930-1931

* Tổ hợp 3: Tổ hợp không gian hình tượng “ Pác Bó cách mạng”

Được cách điệu nghệ thuật tượng trưng cảnh núi rừng như những nếp nhăn trên bộ não người Tổ hợp miêu tả hình ảnh hang Cốc Bó (Cao Bằng), nơi đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã sống và chỉ đạo phong trào cách mạng Việt Nam những năm 1941-1945

* Tổ hợp 4: Tổ hợp không gian hình tượng “Việt Nam chiến đấu”

Chặng đường kháng chiến trường kì gian khổ của nhân dân Việt Nam chống thực dân Pháp và can thiệp Mĩ, được thể hiện trên biểu tượng bông sen 5 cánh Trung tâm của bông sen là một sưu tập các bức thư, bút tích, bài báo, thơ chúc tết của Chủ tịch Hồ Chí Minh Sau mỗi cánh hoa là một tổ hợp nhỏ khái quát cho một nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến

* Tổ hợp 5: Gian tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh

Gian tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh là không gian long trọng và trang nghiêm trong trưng bày bảo tàng Hồ Chí Minh Đây là hình ảnh một ngôi đền thờ nơi tưởng nhớ Người Và trưng bày hai kỉ vật thiêng liêng là bản Di chúc lịch sử và chiếc đồng hồ chứng kiến giờ phút lâm chung của Người

* Tổ hợp 6: Tổ hợp không gian hình tượng “Chiến đấu và chiến thắng”

Tổ hợp này diễn tả những chặng đường của dân tộc Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược trên bông sen lớn với 5 cánh lớn và 15 cánh sen nhỏ trưng bày các tặng phẩm của nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh

c Không gian thứ ba: là phần trưng bày chuyên đề và đề mục mở rộng về các sự kiện lịch sử của thế giới có liên quan hoặc ảnh hưởng trực

tiếp tới cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng Việt Nam được trưng bày ở 8 tám gian bao quanh phía sau đai tiểu

sử Các gian đề mục mở rộng này có thể coi như những giảng đường nhỏ

để nghiên cứu mở rộng các vấn đề của lịch sử thế giới

* Đề mục mở rộng:

Hình thức trưng bày đề mục mở rộng mang đặc trưng của bảo tàng

Hồ Chí Minh, là một bộ phận cấu thành của tầng trưng bày tiểu sử, mang tính chất mở rộng và hỗ trợ cho phần trưng bày chính của bảo tàng Mỗi vấn đề ở phần trưng bày mở rộng như là cửa sổ từ đất nước Việt Nam nhìn

ra thế giới qua thế giới quan của một con người - con người huyền thoại – chủ tịch Hồ Chí Minh

Đề mục mở rộng là một phần gắn bó hữu cơ với các phần trưng bày khác của bảo tàng không thể tách rời, mỗi đề mục mở rộng lại gắn với một giai đoạn lịch sử nhất định của Cách mạng Việt Nam theo con đường Hồ Chí Minh Các đề mục mở rộng có nhiệm vụ bổ sung trực tiếp cho một hoặc vài chủ đề tương ứng của phần tiểu sử sự nghiệp, giúp cho người xem hiểu rộng và sâu hơn những vấn đề cần thiết mà phần trưng bày ở các chủ

đề không có điều kiện trưng bày kĩ do hạn chế về diện tích và sự tương quan giữa các phần Do đó tên gọi và nội dung cơ bản của các đề mục mở rộng gắn với các chủ đề tương ứng và không gian trưng bày của nó phải gần với phần trưng bày tiểu sử, sự nghiệp mà nó có nhiệm vụ bổ sung Gian đề mục mở rộng là nơi tiến hành các cuộc tham quan riêng biệt, đi sâu vào một vấn đề nào đó trong hoạt động quốc tế của Người, hiểu thêm ảnh hưởng của những sự kiện trong lịch sử của nhân loại tác động đến những tư tưởng và hoạt động cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh Và những đóng góp của Người đối với cách mạng thế giới, với thời đại

Các gian đề mục mở rộng có giải pháp trưng bày khác biệt lớn so với các phần trưng bày theo chủ đề hay tổ hợp không gian hình tượng Mỗi gian được trưng bày được cấu tạo như những giảng đường nhỏ khép kín để tạo nên một không gian thích hợp cho việc nghe giảng và nghiên cứu Mỗi gian đều có giải pháp trưng bày riêng, phong cách thể hiện riêng Nếu ở phần trưng bày tiểu sử sự nghiệp trọng tâm là đai trưng bày tiểu sử và mở rộng các vấn đề là tài liệu, hình ảnh ở các tuốc ni kê và trưng bày theo nguyên tắc biên niên và vấn đề, thì ở các gian chuyên đề và đề mục mở rộng trưng bày theo “vấn đề” Hình thức trưng bày ở đề mục mở rộng mang tính chất triển lãm: sử dụng hoàn toàn là hiện vật mô phỏng, không có hiện vật gốc và sử dụng chủ yếu các phương tiện kĩ thuật, hệ thống nghe nhìn, ánh sáng, âm thanh, đèn chiếu, ảnh, hình tượng nghệ thuật có ý nghĩa trừu

tượng cao làm phương tiện biểu đạt cơ bản, thể hiện tư tưởng chủ đạo nhằm đưa đến thông tin và cảm xúc cho người xem

+ Có 6 gian đề mục mở rộng và 2 gian chuyên đề Các gian liên kết với nhau về mặt nội dung và luôn quay trở vể với trung tâm, trở về với biểu tượng

Hồ Chí Minh và con đường tiểu sử sự nghiệp của Người

* Đề mục mở rộng 1 Tình hình thế giới cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

Nội dung của đề mục này giới thiệu sự phát triển của cách mạng khoa học kĩ thuật, văn hóa, chính trị thế giới những năm cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ

XX và ảnh hưởng của nó đối với các nước trên thế giới, được thể hiện bằng các bức tranh in trên kính

* Đề mục mở rộng 2: Ý nghĩa quốc tế của Cách mạng tháng Mười Nga

Gian chuyên đề này có hai khối chính là hình tượng tháp Taclin, biểu tượng của Quốc tế cộng sản và cỗ xe thời gian thể hiện sự đấu tranh gay go giữa thế lực cách mạng và phản cách mạng Phản ánh sự thay đổi của tình hình thế giới và ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga đối với các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc trong đó có Việt Nam

*Đề mục mở rộng 3: Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít

Giới thiệu sự đối lập giữa tiến bộ, sáng tạo của loài người và sự tàn bạo, hủy diệt của chủ nghĩa phát xít đối với nền văn minh của nhân loại Qua việc thể hiện những tác phẩm của các danh họa nổi tiếng thế giới đối lập với những hình tượng lò thiêu người, sự méo mó của hình thù con người và loài vật, những bức tranh đau xót của con người trong cuộc đấu tranh chống cái ác

* Đề mục mở rộng 4: Sự hình thành của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945- 1960

Đề mục này phản ánh sự thay đổi cục diện thế giới sau chiến tranh thế giới thứ hai Thế giới tồn tại hai hệ thống chính trị đối lập với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản và sự hình thành của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945- 1960 Hệ thống xã hội chủ nghĩa đã có những bước phát triển mạnh mẽ,

cổ vũ cho phong trào cách mạng của các dân tộc bị áp bức, lệ thuộc

* Đề mục mở rộng 5: Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào cách mạng

* Đề mục mở rộng 6: Việt Nam trong cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Thể hiện cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam với tư cách là một bộ phận của phong trào đấu tranh vì hòa bình thế giới, vì sự tiến bộ

và văn minh của loài người, và ảnh hưởng cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam đối với phong trào này

Kết thúc trưng bày của bảo tàng Hồ Chí Minh là hai chuyên đề mang tính thời sự

* Chuyên đề 1: Bác Hồ với thế hệ trẻ

Đây là một chuyên đề mang tính triết lý cao với hình tượng cái bàn nghiêng và trái cây nhiệt đới thể hiện những thành tựu và những nguy cơ tiềm ẩn của con người Thể hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về thế hệ trẻ (Việt Nam và thế giới),

về vai trò của thế hệ trẻ đối với sự nghiệp bảo vệ hoà bình, bảo vệ môi sinh

và môi trường sống với ý nghĩa lời dạy của Người “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”

* Chuyên đề 2: Việt Nam ngày nay

Là một gian chiếu phim với ba màn hình giới thiệu những thành tựu của nhân dân Việt Nam đạt được trong công cuộc đổi mới đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh theo con đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ba không gian trưng bày với những giải pháp kĩ thuật, mỹ thuật hiện đại đã thể hiện một cách sâu sắc và hoàn thiện chân dung một con người vĩ đại Chủ tịch Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VÀ GIẢI PHÁP TRƯNG BÀY ĐỀ MỤC MỞ RỘNG “SỰ HÌNH THÀNH HỆ THỐNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI NĂM 1945-1960” Ở BẢO TÀNG HỒ CHÍ

MINH

2.1 Tình hình thế giới năm 1945 - 1960

2.1.1 Sự hình thành và phát triển của hệ thống xã hội chủ nghĩa

Vào giữa thế kỉ XIX cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân chống Chủ nghĩa tư bản đòi hỏi phải có lý luận tiên phong dẫn đường Để đáp ứng đòi hỏi đó, CNXH khoa học do Mác- Anghen sáng lập đã ra đời Lý luận CNXH khoa học vạch rõ quy luật diệt vong của chủ nghĩa tư bản, thay thế

nó là CNXH

“ Chủ nghĩa tư bản là hình thái kinh tế- xã hội thay thế chế độ phong kiến, dựa trên cơ sở quyền sở hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất và sự bóc lột của tư bản đối với lao động làm thuê, xuất hiện ở châu Âu vào thế kỉ XVI” 2

“CNXH là hình thái kinh tế xã hội được coi là giai đoạn thấp của xã hội cộng sản chủ nghĩa dựa trên cơ sở chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất chủ yếu xóa bỏ đối kháng giai cấp và bóc lột” 3

Sang thế kỉ XX, cuộc xung đột tranh giành quyền lợi giữa các nước đế quốc dẫn đến chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914- 1918) làm cho mâu thuẫn vốn có của chủ nghĩa đế quốc trở nên gay gắt Cùng với phong trào cách mạng ở các nước đế quốc, phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa bùng lên mạnh mẽ Trong bối cảnh ấy, Lê Nin đã đề ra lý luận cách mạng Xã hội chủ nghĩa có thể thành công ở một số nước tư bản, thậm chí

ở số nước tư bản phát triển trung bình, đồng thời nêu lên nguyên lý về cách mạng giải phóng dân tộc

Thực tiễn đã chứng minh lý luận của Lê nin là đúng bằng thắng lợi của cách mạng Xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga năm 1917

Sự kiện trọng đại này đã mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử thế giới –thời kỳ hiện đại Đây là thắng lợi đầu tiên của chủ nghĩa Mác và học thuyết

Lê nin ở một đất nước rộng 1/6 diện tích thế giới Đó là thắng lợi vĩ đại nhất của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức do Đảng tiên phong của giai cấp công nhân lãnh đạo

Thắng lợi của cách mạng Tháng Mười Nga đã có ảnh hưởng mạnh

mẽ đến tiến trình lịch sử và cục diện thế giới Sự thành công của cách mạng Tháng Mười Nga đã khai sinh ra chế độ Xã hội chủ nghĩa đầu tiên trong lịch sử, chấm dứt thời kỳ làm mưa làm gió của Chủ nghĩa tư bản trên thế giới, đồng thời mở ra giai đoạn hình thành và phát triển của CNXH Bằng

lý luận và thưc tiễn của mình, cách mạng tháng Mười đã thúc đẩy và dẫn tới những bước chuyển biến mới của cách mạng thế giới về nội dung đường lối và phương pháp phát triển Ở nhiều nước, Đảng cộng sản ra đời đảm nhiệm sứ mạng lãnh đạo cách mạng đi theo con đường cách mạng Tháng mười đã vạch ra là con đường Xã hội chủ nghĩa

Nằm giữa vòng vây thù địch của chủ nghĩa đế quốc, nhân dân Liên

Xô đã kiên cường xây dựng chế độ mới Xã hội chủ nghĩa, thu được nhiều thành tựu thắng lợi to lớn

2, 3Nguyễn Như Ý , Đại từ điển Tiếng Việt NXB Văn hóa Thông tingggT- 1998, tr 393, tr

394

Liên Xô đã vươn lên trở thành cường quốc công nghiệp đứng thứ hai trên thế giới, có nền văn hóa, giáo dục, khoa học kĩ thuật tiên tiến vào hàng đầu thế giới

Những thành tựu to lớn của nhà nước Xã hội chủ nghĩa đầu tiên liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết đã tạo nên sức mạnh vật chất kĩ thuật để nhân dân Xô Viết đánh bại hoàn toàn mọi lực lượng hung bạo của

chủ nghĩa phát xít quốc tế Những thành tựu chứng minh cho tính ưu việt của CNXH, trở thành một niềm mơ ước, một khuôn mẫu và là đích hướng tới cho các nước đang đấu tranh giành độc lập

Năm 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra làm cho thế giới tư bản

hi vọng sẽ vĩnh viễn tiêu diệt được Liên bang Xô Viết và dựng lại chủ nghĩa tư bản ở nước này, nhưng chúng đã hoàn toàn sai lầm Bốn năm chiến đấu vô cùng anh dũng nhân dân Liên xô đã giành được thắng lợi có ý nghĩa lịch sử toàn thế giới, làm thay đổi tương quan lực lượng trên thế giới

có lợi cho CNXH, cứu loài người thoát khỏi họa phát xít, giải phóng cho nhiều dân tộc châu Âu và châu Á, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của phong trào cách mạng thế giới

Với chiến công oanh liệt trong chiến tranh chống phát xít, Liên Xô

đã góp phần quyết định tạo bước ngoặt cơ bản thứ hai trong tiến trình cách mạng thế giới, đưa CNXH ra khỏi phạm vi một nước Trong chiến tranh thế giới thứ nhất với cuộc cách mạng Tháng Mười của Liên Xô vĩ đại đã làm

nổ tung một khâu quan trọng trong sợi xích của chủ nghĩa đế quốc Sau chiến tranh thế giới thứ hai, sợi xích đó lại tiếp tục bị phá tung, chuyên chính vô sản đã vượt ra khỏi phạm vi một nước và trở thành một lực lượng quốc tế Chiến thắng phát xít đã tạo ra những điều kiện phát sinh và phát triển cho một hình thức chính trị mới trong một loạt các nước chế độ dân chủ nhân dân Trong đó giai cấp công nhân liên minh với các tầng lớp khác trong nhân dân, chủ yếu với nông dân lao động, góp phần giải phóng dân tộc, đánh bại những lực lượng phản động.Vì cuộc chiến tranh ái quốc chống phát xít ở những nước này, đồng thời là cuộc đấu tranh chống những giai cấp thống trị cũ

Mục tiêu và âm mưu tìm cách ngăn chặn và tiêu diệt hệ thống xã hội chủ nghĩa trong kế hoach thống trị thế giới của Mỹ đã hoàn toàn bị phá sản

Hệ thống xã hội chủ nghĩa không những không bị ngăn chặn mà còn được hình thành từ châu Âu sang châu Á và ngày càng phát triển mạnh mẽ

CNXH đã trở thành một hệ thống, từ một hiện tượng đơn lẻ ở một nước, phát triển thành một xu hướng lựa chọn tất yếu ngày càng trở nên phổ biến, CNXH đã mang tính toàn cầu

Ở Đông Âu, một loạt các nước đã lần lượt hoàn thành công cuộc cách mạng đân chủ nhân dân và bắt đầu bước vào thời kỳ quá độ tiến lên CNXH, đó là các nước:

Cộng hòa nhân dân An –ba-ni thành lập tháng 12/1947

Cộng hòa nhân dân Bun ga ri thành lập năm 1946

Cộng hòa nhân dân Balan thành lập 1947

Cộng hòa nhân dân Hungari thành lập năm 1947

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Rumani thành lập 1947

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Tiệp khắc thành lập năm 1948

Cộng hòa liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư thành lập tháng 5/1945

Ở Đông Đức để đối phó lại âm mưu chia cắt của Mỹ, tháng 5/1949 dưới sự giúp đỡ của Liên Xô, đại biểu của các đảng phái và các tổ chức dân chủ của hai miền nước Đức đã họp và bầu ra Hội đồng nhân dân Đức Ngày 7/10/1949 Hội đồng nhân dân Đức tuyên bố thành lập nước Cộng hòa dân chủ Đức và cử ra chính phủ lâm thời của nước Cộng hòa dân chủ Đức

là một đòn đánh mạnh vào hệ thống tư bản chủ nghĩa thế giới, làm thất bại nặng nề âm mưu ngăn chặn và thống trị nước Đức của Mỹ

Ở châu Á, sau khi hoàn thành nhiệm vụ khôi phục kinh tế sau chiến tranh, nước Cộng hòa nhân dân Mông Cổ đã chính thức bước vào thời kỳ quá độ tiến lên CNXH Ở Triều Tiên, để đối phó với âm mưu thành lập chính phủ riêng rẽ Nam Triều Tiên của đế quốc Mỹ Ngày 21/9/1948 quốc hội tối cao họp, tuyên bố thành lập nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên

Nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã chớp lấy thời cơ chủ nghĩa phát xít đang bị tiêu diệt, các lực lượng dân chủ đang thừa thắng phát triển, đã phát động cuộc tổng khởi

nghĩa toàn quốc thắng lợi nhanh gọn trong những ngày tháng Tám năm

1945 Ngày 2/9/1945 Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, là Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á, là sự đóng góp tích cực của nhân dân thế giới vào cách mạng thế giới góp phần làm sụp đổ hệ thống chủ nghĩa thực dân cũ

Cách mạng dân tộc dân chủ Trung Quốc hoàn thành thắng lợi 10/1949 Nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ra đời, đưa nhân dân Trung Quốc vào kỷ nguyên độc lập tự do và tiến lên CNXH Với diện tích bằng ¼ châu Á và chiếm gần ¼ dân số toàn thế giới, thắng lợi của cách mạng Trung Quốc đã tăng cường ảnh hưởng và lực lượng của chủ nghĩa xã hôi trên toàn thế giới, đánh dấu hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới đã được hình thành Năm 1960, trên bản đồ chính trị xã hội xuất hiện nước cộng hòa nhân dân Cu Ba Như vậy CNXH đã lan tỏa sang cả Tây bán cầu trở thành

hệ thống thế giới CNXH đã trở thành một hệ thống thế giới rộng lớn và vững mạnh từ châu Âu sang châu Á, châu Mỹ từ năm 1945 đến năm 1960, chiếm ¼ diện tích Trái Đất và 1/3 dân số nhân loại với thành trì vững chắc

là Liên Xô

Như vậy cho đến năm 1960, hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới đã hình thành, đó là một thể thống nhất đươc tạo lập bởi 13 nước xây dựng đất nước theo hình thái kinh tế chính trị xã hội chủ nghĩa và có liên hệ chặt chẽ với nhau Sự hình thành đó không phải là sự ngẫu nhiên mà là sự kế tiếp và

là kết quả đấu tranh của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế kéo dài hàng thế kỷ

Sau khi thành lập, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa đã tiến hành công cuộc xây dựng CNXH Mặc dù còn tồn tại nhiều thiếu sót và sai lầm, song các nước xã hội chủ nghĩa đã thu được nhiều thành tựu to lớn trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội Trong đó Liên Xô sau chiến tranh thế giới thứ hai, đã là một nước giàu mạnh vào loại bậc nhất thế giới, là thành trì kiên cố nhất của sự nghiệp giữ gìn hòa bình cho loài người, là anh cả đứng

đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa Liên Xô đã đạt được những thành tựu to lớn góp phần làm phá sản âm mưu ngăn chặn, tiêu diệt hệ thống Xã hội chủ nghĩa của đế quốc Mỹ Những thành tựu to lớn của Liên Xô trên các mặt xây dựng kinh tế, phát triển văn hóa đã nêu một tấm gương sáng chói vì sức sống mãnh liệt

***Chính sách đối ngoại và vai trò quốc tế của Liên Xô

Đảng và nhà nước Xô Viết đã thực hiện chính sách nhằm mục tiêu chủ yếu và phương hướng cơ bản là: đảm bảo những điều kiện thuận lợi cho công cuộc xây dựng CNXH, loại trừ nguy cơ chiến tranh, duy trì hòa bình và an ninh chung, mở rộng việc hợp tác với các nước xã hội chủ nghĩa; góp phần củng cố và thúc đẩy sự tiến bộ của hệ thống xã hội chủ nghĩa, phát triển quan hệ hữu nghị, bình đẳng với các nước mới giải phóng; duy trì và phát triển quan hệ với các nước tư bản chủ nghĩa trên cơ sở chung sống hòa bình, hợp tác thiết thực, cùng có lợi; đoàn kết quốc tế với các Đảng cộng sản và các đảng dân chủ cách mạng, với phong trào công nhân quốc tế và phong trào đấu tranh giải phóng của các dân tộc

Những mục tiêu, phương hướng trên được thực hiện thông qua những hành động thực tiễn, những biện pháp cụ thể Với các hiệp ước đoàn kết, hữu nghị và hợp tác, Liên Xô đã giúp đỡ tích cực và to lớn về vật chất cũng như tinh thần cho các nước xã hội chủ nghĩa trong công cuộc xây dựng CNXH

Liên Xô cũng đi đầu trong việc ủng hộ sự nghiệp đấu tranh vì dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của nhân dân các dân tộc Liên Xô đấu tranh không mệt mỏi cho nền hòa bình và an ninh thế giới, kiên quyết chống lại chính sách gây chiến xâm lược của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động

Như thế, sau chiến tranh thế giới thứ hai, địa vị quốc tế của Liên Xô được đề cao hơn bao giờ hết Là nước xã hội chủ nghĩa lớn nhất, đứng đầu

hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới, Liên Xô lúc này trở thành chỗ dựa cho hòa bình thế giới và của phong trào cách mạng thế giới

2.1.2 Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản từ năm 1945 đến 1960

Đây là thời kì các nước tư bản dựa vào cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật để phuc hồi và phát triển kinh tế một cách nhanh chóng chưa từng thấy

Từ năm 1945 đến 1950: là giai đoạn phát triển kinh tế và khoa học

kỹ thuật đến đỉnh cao của nước Mỹ, còn các nước Tây Âu, Nhật Bản bị phụ thuộc chặt chẽ về kinh tế, chính trị, quân sự vào Mỹ

Từ năm 1950-1960: là giai đoạn các nước Tây Âu, Nhật Bản sau khi phục hồi được nền kinh tế sau chiến tranh, bắt đầu phát triển với tốc độ cao hơn Mỹ, lực lượng và địa vị của Mỹ bị giảm sút, mâu thuẫn và cạnh tranh giưã Tây Âu, Nhật Bản với Mỹ trở nên sâu sắc, gay gắt Chủ nghĩa tư bản thế giới từ một trung tâm kinh tế tài chính duy nhất là Mỹ đã trở thành ba trung tâm kinh tế tài chính Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản

Đại diện tiêu biểu cho chủ nghĩa tư bản là nước Mỹ

Nước Mỹ tham gia chiến tranh thế giới thứ hai trong điều kiện an toàn và thuận lợi cho mình nên đã làm giàu và phát triển mạnh mẽ về các mặt Trong thời gian 15 năm sau chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ đã có sự tăng trưởng kinh tế phi thường và củng cố được vị thế của mình với tư cách

là quốc gia giàu có nhất thế giới

Về quân sự, lục quân Mỹ, hải quân và không quân đều vượt lên hàng đầu, bỏ xa các nước khác Thời gian đầu sau chiến tranh Mỹ còn nắm độc quyền về bom nguyên tử

Về tài chính, Mỹ có khối lượng vàng dự trữ lớn nhất thế giới, gần 25

tỉ đô la năm 1949, chiếm gần ¾ khối lượng vàng dự trữ lớn nhất thế giới tư bản Sau chiến tranh, Mỹ là nước chủ nợ duy nhất trên thế giới

Về kinh tế, sản lượng công nghiệp Mỹ chiếm quá nửa tổng sản lượng công nghiệp của thế giới tư bản (56,4% năm 1948) sản lượng nông nghiệp cũng gấp hai lần sản lượng của Anh, Pháp, Cộng hòa Liên Bang Đức,

Ytalia, Nhật cộng lại (1949).Trong thế chiến thứ hai, rất nhiều nhà khoa học lỗi lạc trên thế giới đã chạy sang Mỹ vì ở đây có điều kiện hòa bình và những phương tiện đầy đủ nhất để làm việc Vì thế Mỹ là nước khởi đầu cho cuộc cách mạng Khoa học kỹ thuật lần thứ hai của toàn nhân loại, và

đã đạt dược những thành tựu kỳ diệu nhất trong tất cả các lĩnh vực khoa học kỹ thuật

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, sự tập trung sản xuất và tư bản ở Mỹ rất cao Các tập đoàn tài chính lớn như Mocgan, Rockfller khống chế toàn

bộ nền kinh tế, tài chính Mỹ Bọn này phần lớn kinh doanh công nghệ, quân sự, sản xuất vũ khí Chúng phần lớn là những tổ hợp quân sự công nghiệp Những thành tựu trên không làm cho đời sống của nhân dân giàu lên mà chính sách phản động của nhà nước Mỹ đã làm cho các mâu thuẫn giai cấp tăng lên (nhân dân Mỹ bị xiết chặt bởi những gọng kìm của Chủ nghĩa tư bản lũng đoạn Mỹ) Chính sách bóc lột của bọn tư bản độc quyền làm cho đời sống của nhân dân lao động Mỹ ngày càng khó khăn Hố ngăn cách giữa người giàu và người nghèo, sự bất bình đẳng xã hội ngày càng tăng Nước Mỹ là thiên đường của những người giàu có, nhưng lại là nơi khổ ải của những người nghèo khổ Những người lao động Mỹ còn bị nạn thuế khóa, nạn lạm phát, nạn giá cả leo thang, đồng đô la mất giá, tiền lương thực tế giảm sút, tình trạng thất nghiệp, nạn ô nhiễm làm cho đời sống càng thêm cơ cực

Trên đất Mỹ luôn diễn ra những hành động, tội ác và bạo lực, chế độ phân biệt chủng tộc nặng nề, những cuộc biểu tình, đấu tranh ở các thành thị Mỹ luôn sôi động “Lối sống Mỹ”gắn với các tệ nạn xã hội Điều đó đã nói lên bộ mặt thật của xã hôi tư bản trong thời kỳ phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng của nó sau chiến tranh

Chính sách đối ngoại của Mỹ sau chiến tranh là chiến lược toàn cầu

âm mưu thống trị toàn thế giới

Mỹ đề ra ba mục tiêu cho “Chiến lược toàn cầu”

*Ngăn chặn, đẩy lùi, tiến tới tiêu diệt hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới

*Đàn áp phong trào giải phóng dân tộc, phong trào hòa bình dân chủ thế giới;

*Nô dịch các nước tư bản đồng minh, tập hợp các lực lượng phản động quốc tế đặt dưới sự lãnh đạo của Mỹ

Để đạt được ba mục tiêu trên, chính sách cơ bản của Mỹ là chính sách chiến tranh, chính sách thực lực, âm mưu dựa vào “thế mạnh” để khuất phục các dân tộc khác

Mỹ đã ráo riết chạy đua vũ trang, phát triển lực lượng hạt nhân, lập các khối quân sự xâm lược và ký kết với nhiều nước những hiệp ước quân

sự tay đôi Mỹ can thiệp thô bạo vào công cuộc nội bộ của các nước, tổ chức những cuộc đảo chính ở khắp nơi, dựng lên những chính quyền bù nhìn và tay sai của chúng Mỹ dùng những biện pháp như đồng đô la, viện trợ kinh tế và quân sự, cả chiến tranh đặc biệt, chiến tranh cục bộ để thực hiện chủ nghĩa thực dân mới của chúng Cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Triều Tiên thực hiện rõ nhất cho chính sách chiến tranh của Mỹ

Các nước tư bản Tây Âu và Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ hai đều bị tàn phá nặng nề và lâm vào tình trạng kinh tế tiêu điều kiệt quệ Những năm đầu sau chiến tranh, các nước trong thế giới tư bản đã phải dựa vào viện trợ của Mỹ để khôi phục và phát triển kinh tế đất nước mình như Nhật Bản, Pháp, Tây Đức, Italia, Hà Lan Chính vì thế tình hình kinh tế và chính trị của các nước Tây Âu bị đặt dưới sự thống trị của Mỹ Nhưng cũng nhờ sự đầu tư, giúp đỡ của Mỹ, nền kinh tế của Nhật, các nước Tây Âu đã phục hồi và bắt đầu phát triển với tốc độ tăng trưởng cao nhanh chóng Tuy nhiên sự phát triển cao của kinh tế và khoa học kỹ thuật vẫn không thay đổi được bản chất bóc lột của thế giới tư bản Giai cấp cầm quyền tư bản thi hành một chính sách đối nội, đối ngoại phản động làm tổn hại đến lợi ích của nhân dân, triệt tiêu dân chủ Mỹ và Tây Âu cùng cấu kết chặt chẽ với nhau để chống lại phong trào cách mạng thế giới đặc biệt là cách mạng xã hội chủ nghĩa

Chính sách đối ngoại: chạy đua vũ trang gây chiến tranh, đã làm tăng lên khối mâu thuẫn trong nước và quốc tế Tình hình chính trị trong nước bất

ổn, xảy ra những cuộc đấu tranh, biểu tình, xung đột thường xuyên Như vậy mặc dầu có nền kinh tế phát triển cao song đời sống nhân dân ở các nước tư bản vẫn không được đảm bảo Trong lòng của tư bản chủ nghiã vẫn tồn tại những mâu thuẫn không thể giải quyết được

2.1.3 Quan hệ quốc tế sau chiến tranh thế giới thứ hai

**Hình thành hai cực Ianta

Đầu năm 1945, cục diện chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn cuối Nhiều mâu thuẫn, nhiều tranh chấp trong nội bộ phe đồng minh chống phát xít nổi lên gay gắt, trong đó nổi bật lên ba vấn đề bức xúc phải giải quyết

*Việc nhanh chóng kết thúc chiến tranh ở châu Âu và châu Á –Thái Bình Dương;

*Việc tổ chức lại trật tự thế giới sau chiến tranh;

*Việc phân chia khu vực đóng quân theo chế độ quân quản ở các nước phát xít chiến bại và phân chia phạm vi thế lực giữa các nước tham gia chiến tranh chống phát xít

Giữa hai cực Liên Xô và Mỹ có sự khác nhau hoàn toàn Cực Liên

Xô luôn làm hậu thuẫn cho phong trào Cách mạng xã hội chủ nghĩa, Cách mạng giải phóng dân tộc và sự nghiệp vì hòa bình dân chủ và tiến bộ xã hội Ngược lại cực Mỹ luôn ra sức câu kết, giúp đỡ các thế lực phản động chống phá cách mạng thế giới với mưu đồ vươn lên thống trị thế giới

Trong trật tự thế giới hai cực Ianta đã diễn ra một cuộc đối đầu gay gắt, quyết liệt và kéo dài tới gần 4 thập niên giữa hai cực Xô Mỹ, làm cho cục diện thế giới luôn luôn phức tạp căng thẳng Đó là cuộc chiến tranh lạnh do Mỹ phát động, một cuộc chiến tranh không nổ súng, không đổ máu

nhưng luôn ở trong tình trạng đối đầu căng thẳng, quyết liệt, nhằm mục tiêu ngăn chặn rồi đi đến tiêu diệt Liên Xô

Để phát động “chiến tranh lạnh”, Mỹ tìm cách lôi kéo các nước đồng minh vào những tổ chức kinh tế, chính trị, quân sự để qua đó khống chế, thao túng các nước này như “Ủy ban hợp tác kinh tế châu Âu”

Sau khi các nước Đông Âu đã hoàn thành cách mạng dân chủ nhân dân và tiến lên xây dựng CNXH, ngày 8-1-1949, Liên Xô và các nước Anbani, Ba Lan, Bungari, Hunggari, Rumani, Tiệp Khắc đã quyết định thành lập tổ chức kinh tế của các nước xã hội chủ nghĩa: Hội đồng tương trợ kinh tế (gọi tắt là khối SEV) Như thế, trên thế giới đã xuất hiện hai khối kinh tế đối lập nhau: khối kinh tế của các nước xã hội chủ nghĩa (khối SEV) với thị trường riêng của nó và khối kinh tế tư bản chủ nghĩa Để tiến lên một bước nữa trong việc thực hiện âm mưu thống trị thế giới và chống lại các nước xã hội chủ nghĩa, chống lại phong trào giải phóng dân tộc, Mỹ tiến hành thành lập các khối quân sự xâm lược Ngày 4-4-1949 tại Oasinhton, 12 nước Tây Âu và Bắc Mỹ đã ký kết và thành lập tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Dương (NATO) Mặc dù nội dung bản Hiệp ước nói về mục đích bảo vệ hòa bình nhưng thực chất là sự thôn tính của Mỹ đối với các nước thành viên về quân sự nhằm chĩa mũi nhọn vào Liên Xô và các nước

Xã hội chủ nghĩa Việc thành lập NATO làm cho tình hình thế giới càng thêm phức tạp, căng thẳng đồng thời cũng làm nảy sinh những mâu thuẫn trong nội bộ các nước tư bản chủ nghĩa trong việc giành quyền lãnh đạo tổ chức này Trước tình hình đó các nước Anbani, Bungari, Hunggari,Cộng hòa dân chủ Đức, BaLan, Liên Xô và Tiệp Khắc đã tổ chức hội nghị ở Vacxava từ ngày 11đến 14-5-1955 Các nước tham gia hội nghị đã quyết định kí kết hiệp ước hữu nghị, hợp tác và tương trợ Vacxava (14-5-1955) với thời hạn 20 năm, nhằm giữ gìn an ninh của các nước hội viên, duy trì hòa bình ở châu Âu và củng cố hơn nữa tình hữu nghị và sự hợp tác vững bền giữa các nước hội viên

Như vậy, sau khi chiến tranh thế giới kết thúc chưa đầy một thập niên ở châu Âu đã hình thành hai khối quân sự đối đầu nhau Sau khi thành lập, cả hai khối quân sự đều tiến hành chạy đua vũ trang để tăng cường sức mạnh quân sự của mình Cuộc chiến tranh lạnh giữa hai cực Liên Xô-Mỹ,

sự đối đầu giữa hai khối Đông Tây ngày càng trở nên gay gắt Chiến tranh lạnh đã phát triển thành những cuộc chạy đua vũ trang ráo riết Cuộc chạy đua vũ trang giữa hai cực Liên Xô-Mỹ, khối Đông Tây bắt đầu từ thập niên

50 Cả hai nước Liên Xô-Mỹ đều tăng cường ngân sách quốc phòng, củng

cố khả năng phòng thủ tối đa của mình Cùng với việc tăng cường khối lượng khổng lồ các loại vũ khí và phương tiện chiến tranh Mỹ tiếp tục hình thành các liên minh quân sự ở các khu vực khác nhau nhằm hỗ trợ cho khối NATO, bao vây Liên Xô và các nước Xã hội chủ nghĩa

Ở châu Á, cuộc chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) là một trong những tiêu điểm của chiến tranh lạnh, là sự đụng đầu giữa hai hệ thống đối đầu nhau Ở Đông Nam Á cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ hai (1954-1975) đặc biệt là cuộc chiến tranh ở Việt Nam là sản phẩm của cuộc chiến tranh lạnh Cuối cùng thắng lợi đã thuộc về nhân dân Việt Nam với sự ủng

hộ giúp đỡ to lớn của Liên Xô, Trung Quốc, các nước Xã hội chủ nghĩa, phong trào giải phóng dân tộc và các lực lượng hòa bình, dân chủ trên thế giới.Các cuộc khủng hoảng chính trị diễn ra ở Đông Âu, các cuộc xung đột

ở Trung Đông đều có sự liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự đối đầu của hai cực Liên Xô –Mỹ

Như vậy sau chiến tranh thế giới thứ hai, trên thế giới đã xuất hiện hai phe chính trị đối lập nhau: CNXH và chủ nghĩa tư bản

2.2 Ý nghĩa của trưng bày đề mục mở rộng “Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960”

2.2.1 Phản ánh lịch sử thế giới năm 1945-1960

Trưng bày đề mục mở rộng là một trong ba nội dung trưng bày của bảo tàng Hồ Chí Minh Nó đóng vai trò là những “cửa sổ nhìn ra thế giới”

qua thế giới quan của chủ tịch Hồ Chí Minh Sáu đề mục mở rộng dọc theo bên trái của con đường tiểu sử chủ tịch Hồ Chí Minh phản ánh tiến trình lịch sử thế giới từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, đó là những sự kiện lịch sử thế giới nổi bật có liên quan đến chủ tịch Hồ Chí Minh và của cách mạng Việt Nam

Đề mục mở rộng " Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960" nằm ở vị trí thứ tư là một trong sáu mắt xích quan trọng trong sáu gian đề mục mở rộng liên kết với nhau về mặt nội dung thể hiện diễn trình thế giới với những sự kiện tiêu biểu nối tiếp nhau mang tính quy luật phát triển của lịch sử nhân loại

Tiếp nối đề mục mở rộng thứ ba “Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít”, đề mục "Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960" cùng với đề mục mở rộng thứ V “Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào cách mạng thế giới” thể hiện một giai đoạn quan trọng có nhiều biến cố vĩ đại trong lịch sử thế giới sau chiến tranh thế giới thứ hai

Trưng bày đề mục mở rộng thứ IV " Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960" mang ý nghĩa quan trọng để phản ánh

sự thật lịch sử thế giới đã diễn ra trong thời kì 1945-1960: sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới, sự đối lập của nó với chủ nghĩa tư bản và ý nghĩa của nó đối với lịch sử thời đại

Sau hơn 70 năm tồn tại đến năm 1991, hệ thống xã hội chủ nghĩa đã sụp đổ; nhưng sự ra đời, tồn tại và phát triển với những thành tựu của CNXH là một sự thật lịch sử không thể phủ nhận được Cho dù sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa Liên Xô và Đông Âu là hết sức nặng nề, là tổn thất lớn của phong trào cộng sản trong thế kỉ XX, nhưng những gì mà CNXH hiện thực đã đạt được vẫn được lịch sử xác nhận, vẫn được lưu trữ như những giá trị quý báu trong kí ức của nhân loại

Bảo tàng Hồ Chí Minh trưng bày đề mục này để thể hiện những thành tựu mà CNXH đã đạt được, phản ánh sự tồn tại đầy ý nghĩa của một

hệ thống vì một thế giới hoà bình, đối lập với hệ thống tư bản chủ nghĩa

Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga, năm 1917 và các cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở các nước sau chiến tranh thế giới thứ hai đã làm thay đổi căn bản quá trình phát triển của thế giới, mở ra một thời đại mới, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản sang CNXH CNXH đã xuất hiện, đặc biệt sau chiến tranh thế giới thứ hai, hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế giới đã hình thành Từ đó ngày càng có nhiều quốc gia dân tộc sau khi giành được độc lập đã lựa chọn con đường quá độ tới CNXH, không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa

Những thành tựu về mặt chính trị đã có ý nghĩa to lớn đối với giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong các nước xã hội chủ nghĩa.Giai cấp công nhân và nhân dân lao động đông đảo trở thành lực lượng trung tâm của đời sống xã hội đã có được chính quyền của mình, do mình, và vì mình Lần đầu tiên trong lịch sử, chế độ xã hội mới không có áp bức bóc lột, đem lại quyền tự do và vai trò làm chủ xã hội của nhân dân lao động Chế độ đó được xây dựng bởi sức mạnh sáng tạo, chủ động của quần chúng nhân dân lao động trong đó giai cấp công nhân đóng vai trò làm nòng cốt, cơ bản của

xã hội

Với những thành tựu về kinh tế, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa đã xoá bỏ được tình trạng nghèo khổ, dịch bệnh, đã đảm bảo được mức sống tối thiểu cho nhân dân

Những cống hiến lịch sử của CNXH hiện thực đối với thế giới là rất

to lớn Hệ thống xã hội chủ nghĩa đã đóng vai trò lớn trên vũ đài quốc tế Sức mạnh và sự phát triển không ngừng của CNXH với tư cách là một hệ thống thế giới có nhiều ảnh hưởng rộng lớn, nó là nhân tố trong công cuộc đấu tranh của các dân tộc đang bị áp bức, bóc lột Nó là nguồn tin tưởng và khuyến khích cho tất cả những người mong muốn sự thắng lợi của nền hoà

bình lâu dài Hệ thống xã hội chủ nghĩa đóng vai trò là thành trì chủ yếu của hoà bình, lực lượng chủ yếu đối lập với chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa xâm lược, phản nhân dân

Đối với những nước muốn độc lập, sự phát sinh và phát triển của một phe xã hội chủ nghĩa trên thế giới đã đánh một đòn rất nặng nề vào hậu phương của Chủ nghĩa đế quốc Hệ thống xã hội chủ nghĩa luôn ủng hộ phong trào công nhân và phong trào giải phóng dân tộc, tạo những điều kiện để loại trừ những trở ngại của các thế lực phản động quốc tế vào sự nghiệp cách mạng của các nước, làm trụ cột cho phong trào cách mạng dân chủ và hoà bình trên thế giới Việc chiến thắng chủ nghĩa phát xít hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới đã tạo những điều kiện để các nước thuộc địa thực hiện được mục đích của mình, thủ tiêu hệ thống thuộc địa lâu đời của các đế quốc thực dân, và làm xuất hiện hệ thống thế giới thứ

ba – các nước đang phát triển Liên xô và các nước xã hội chủ nghĩa đã nhiều lần giúp đỡ nhân dân các nước chống lại sự xâm lược của bọn đế quốc như với nhân dân các nước Những thắng lợi về kinh tế, những thành tựu trong lĩnh vực khoa học và văn hoá của các nước xã hội chủ nghĩa có ảnh hưởng lớn đối với sự phát triển xã hội trên thế giới Hệ thống xã hội chủ nghĩa đã tự nêu gương trong việc xây dựng kiểu mẫu của một chế độ mới về mối quan hệ giữa người với người, giữa các dân tộc và giữa các nước, trong việc đào tạo con người mới

Các nước xã hội chủ nghĩa thực hiện chính sách tích cực bảo vệ hoà bình và chính sách chung sống hòa bình dưới một mái nhà không phân biệt chế độ chính trị và xã hội Phe xã hội chủ nghĩa đã theo đuổi không mệt mỏi một chính sách hoà bình, làm tăng lòng tin tưởng, kích thích sự cố gắng của những người tham gia phong trào hoà bình trên thế giới Đây là hạt nhân của các lực lượng hoà bình, là người giương cao ngọn cờ đấu tranh cho hoà bình, nó có tầm quan trọng đặc biệt đối với toàn thể loài

người Lập trường và uy tín của CNXH trên thế giới được củng cố và tăng cường

Phần trưng bày còn thể hiện sự thật lịch sử, đối lập với hệ thống Xã hội chủ nghĩa là hệ thống Tư bản chủ nghĩa, nước Mĩ đứng đầu với cuộc chiến tranh lạnh mà do Mĩ phát động Để thấy được sự đối lập giữa 2 cực, một bên là Liên Xô đứng đầu đại diện cho hoà bình- hữu nghị và một bên

do Mĩ đứng đầu thể hiện cho chiến tranh – xung đột

Như vậy gian trưng bày này với ý nghĩa giới thiệu cho khách tham quan hiểu về một giai đoạn lịch sử thế giới có nhiều biến cố quan trọng, với

sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa và những thành tựu của nó đã chứng minh cho sự ưu việt của xã hội chủ nghĩa, tạo nên niềm tin trong lòng người về một chế độ xã hội tốt đẹp trong tương lai

2.2.2 Bổ sung cho phần trưng bày về sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đặc điểm của loại hình bảo tàng lưu niệm danh nhân là cần phải thể hiện được bối cảnh xã hội, về những sự kiện lịch sử có liên quan tới cuộc đời hoạt động của danh nhân Để từ đó thấy được tầm ảnh hưởng của danh nhân tới đời sống xã hội đương thời, những đóng góp của danh nhân cho thời đại Yêu cầu này được Bảo tàng Hồ Chí Minh giải quyết bằng cách thể hiện trong các đề mục mở rộng

Đề mục mở rộng thứ IV: " Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960" nằm phía bên trái của hệ thống trưng bày và trong khoảng giữa của trưng bày chủ đề 6 và chủ đề 7 đóng vai trò bổ sung trực tiếp cho 2 chủ đề này, thể hiện bối cảnh thế giới có tác động mạnh mẽ đối với sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và tiến trình cách mạng Việt Nam Và qua gian trưng bày để thể hiện cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh gắn bó chặt chẽ với CNXH

Chủ đề thứ 6 với nội dung: Chủ tịch Hồ Chí Minh, người tổ chức và lãnh đạo cuộc đấu tranh giữ vững chính quyền cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược 1946-1954

Chủ đề thứ 7 với nội dung: Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh đạo cách mạng Xã hội chủ nghĩa ở mìên Bắc và đấu tranh chống Mĩ xâm lược giải phóng miền Nam thống nhất Tổ Quốc 1954-1969

*Trưng bày đề mục góp phần phản ánh công lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa Việt Nam trở thành thành viên trong đại gia đình CNXH thế giới

Giữa lúc dân tộc đang lâm vào cuộc khủng hoảng đường lối chống thực dân Pháp và tay sai của chúng thì Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước, Người đã nhận ra rằng độc lập dân tộc không thể gắn với chế độ phong kiến cũng như không thể gắn với chế độ tư bản chủ nghĩa Vượt qua tầm nhìn của thời cuộc, Nguyễn Ái Quốc đã phát hiện ra con đường mới và lực lượng mới cho công cuộc giải phóng dân tộc Việt Nam Với điểm xuất phát là độc lập cho Tổ Quốc, tự do cho đồng bào là động lực thúc đẩy Hồ Chí Minh ra đi tìm chân lý Cách mạng để đến với Chủ nghĩa Mác- Lênin, đến với CNXH khoa học

Thắng lợi của Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười và Quốc tế cộng sản thành lập có ảnh hưởng quan trọng đến tư tưởng và hành động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặc biệt là bản “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa”, của Lênin đã tác động mạnh mẽ trong nhận thức của Người Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thấy chủ nghĩa Mác- Lênin chung đúc tất cả các lý tưởng mà Người đang tìm, lý tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giai cấp giải phóng con người

Hồ Chí Minh đi đến kết luận chỉ có CNXH và chủ nghĩa Cộng sản mới giải phóng các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới thoát khỏi ách nô lệ Khi Người đến Liên Xô được chứng kiến những thành tựu bước đầu của nhân dân Xô Viết trên con đường xây dựng một chế độ xã

hội mới Những cơ sở lý luận và thực tiễn đã góp phần hình thành nên tư tưởng của Hồ Chí Minh về CNXH ở Việt Nam

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề độc lập dân tộc gắn liền với CNXH là điểm nổi bật, cốt lõi nhất CNXH là con đường đảm bảo vững

chắc cho độc lập dân tộc

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người học trò nhỏ của Các Mác và Lênin,

kế thừa những lý luận của các bậc tiền bối và dựa vào tình hình thực tế của đất nước, Người đã cống hiến những quan điểm tư tưởng xã hội chủ nghĩa phù hợp với Việt Nam

Để trả lời câu hỏi “CNXH là gì”, Người đã diễn giải: Nói một cách tóm tắt, mộc mạc, CNXH trước hết làm cho nhân dân lao động thoát ra nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn, việc làm, được ấm no và sống một đời hạnh phúc, Người nhấn mạnh mục tiêu của CNXH là giải phóng nhân dân lao động khỏi nghèo nàn, lạc hậu

Từ năm 1930 đến 1969 Hồ Chí Minh cùng toàn Đảng lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân để tiến lên Cách mạng xã hội chủ nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có công lao to lớn đưa Việt Nam đi theo con đường CNXH, phù hợp với trào lưu phát triển chung của lịch sử nhân loại

Trên con đường đi lên CNXH, điều mà Hồ Chí Minh luôn luôn căn dặn là không bao giờ được xa rời mục đích CNXH, bởi vì đó là đảm bảo thắng lợi cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, đảm bảo cho sự thành công của việc mưu cầu hạnh phúc, no ấm cho dân tộc Tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH có sức sống mạnh mẽ, lâu bền vì nó thể hiện sự nhận thức quy luật phát triển của lịch sử, con đường tiến tới CNXH của các dân tộc là con đường chung của thời đại, của lịch sử

Như vậy đề mục mở rộng " Sự hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới năm 1945-1960" mang ý nghĩa giáo dục to lớn, giúp cho quần