Tìm hiểu công tác sưu tầm hiện vật tại bảo tàng phụ nữ việt nam từ năm 1995 đến nay

Công tác sưu tầm tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã luôn được quan tâm ngay từ khi Bảo tàng ra đời, với tính chất thể hiện đặc trưng giới, vì vậy hiện vật sưu tầm là những hình ảnh, tài liệ

KHOA DI SẢN VĂN HÓA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: TH.S TRẦN ĐỨC NGUYÊN

HÀ NỘI – 2012

Trong quá trình thực hiện khóa luận cùng với sự cố gắng của bản thân,

em đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo nhiệt tình của thầy giáo Thạc sỹ Trần Đức Nguyên trong việc định hướng đề tài và hoàn thiện nội dung khóa luận Bên cạnh đó em cũng nhận được sự quan tâm giúp đỡ của chị Bùi Thị Thanh Thủy cùng các anh chị trong phòng sưu tầm của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

đã tạo điều kiện thuận lợi giúp em tiếp cận với một số tài liệu của công tác sưu tầm

Tuy nhiên do thời gian có hạn kiến thức và năng lực của bản thân còn hạn chế, chắc chắn khóa luận sẽ còn nhiều thiếu sót vì vậy em rất mong nhận được sự góp ý phê bình của các thầy cô và các bạn sinh viên để nâng cao kết quả nghiên cứu của mình

Một lần nữa em xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến thầy giáo Thạc sỹ Trần Đức Nguyên cùng các thầy cô trong khoa Di sản văn hóa - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội và các cô chú, anh chị trong Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

đã tạo điều kiện tốt nhất để em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình

Hà Nội, tháng 5 năm 2012

Sinh viên

Trịnh Thị Hiền

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Bố cục của khóa luận 3

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ BẢO TÀNG PHỤ NỮ VIỆT NAM VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ CỦA BẢO TÀNG 4

1.1 Giới thiệu về Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 4

1.1.1 Vài nét về sự hình thành và phát triển của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 4

1.1.2 Đặc trưng và chức năng của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 9

1.1.3 Nội dung trưng bày của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 11

1.2 Hoạt động nghiệp vụ của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 15

1.2.1 Hoạt động nghiên cứu khoa học 15

1.2.2 Hoạt động sưu tầm hiện vật 17

1.2.3 Hoạt động kiểm kê – bảo quản hiện vật 18

1.2.4 Hoạt động trưng bày hiện vật 21

1.2.5 Hoạt động tuyên truyền giáo dục 22

CHƯƠNG 2: CÔNG TÁC SƯU TẦM HIỆN VẬT TẠI BẢO TÀNG PHỤ NỮ VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY 25

2.1 Tầm quan trọng của công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 25

2.2 Đặc điểm công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 27

2.3 Xây dựng kế hoạch sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 28

2.4 Phương pháp sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 41

2.4.1 Phương pháp khảo sát khoa học 42

2.4.2 Tiếp nhận hiện vật thông qua các cơ quan đơn vị, các tổ chức đoàn thể xã hội, các cá nhân, các cộng tác viên 43

2.4.3 Lựa chọn hiện vật từ các cuộc triển lãm ở trung ương và địa phương 45

2.4.5 Phương pháp thu mua hiện vật 50

2.5 Hoạt động của công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam từ năm 1995 đến nay 51

2.6 Kết quả của công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 55

2.7 Ghi chép, lập hồ sơ hiện vật trong quá trình sưu tầm của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 60

2.7.1 Tầm quan trọng của việc ghi chép, lập hồ sơ hiện vật trong quá trình sưu tầm 60

2.7.2 Yêu cầu về hồ sơ sưu tầm của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 61

2.7.3 Các văn bản của hồ sơ sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 63

2.7.3.1 Bản ghi chép hiện vật 63

3.7.3.2 Biên bản giao nhận hiện vật 66

3.7.3.3 Bản ghi chuyện kể 67

3.7.3.4 Bản thống kê tài liệu hiện vật sưu tầm 69

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA CÔNG TÁC SƯU TẦM HIỆN VẬT TẠI BẢO TÀNG PHỤ NỮ VIỆT NAM 72

3.1 Một số nhận xét về công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 72

3.1.1 Những ưu điểm 72

3.1.2 Những khó khăn tồn tại 73

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam 75

3.2.1 Thực hiện đồng bộ các hoạt động nghiệp vụ bảo tàng 75

3.2.2 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ sưu tầm 78

3.2.3 Hoàn thiện nội dung hồ sơ hiện vật 80

3.2.4 Xã hội hóa hoạt động sưu tầm hiện vật 81

KẾT LUẬN 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bảo tàng là ngôi nhà chung của nhân loại, bảo tàng ra đời để đáp ứng nhu cầu của xã hội muốn gìn giữ, bảo quản những nguồn sử liệu đầu tiên của tri thức, những di sản quý báu của loài người Đồng thời, bảo tàng là nơi bắc cầu giữ hiện tại và quá khứ, nơi truyền thụ kinh nghiệm cho các thành viên trong xã hội và các thế hệ nối tiếp thông qua các di sản văn hóa nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, hưởng thụ văn hóa của con người Bảo tàng là một trong nhiều lĩnh vực hoạt động của ngành văn hóa nói riêng và trong sự nghiệp cách mạng văn hóa nói chung, hoạt động của Bảo tàng giữ một vị trí đặc biệt quan trọng Hoạt động của Bảo tàng đã đưa lại những hiệu quả xã hội vô cùng to lớn và thiết thực đến sự nghiệp bảo vệ, khai thác và phát huy truyền thống lịch sử, văn hóa của dân tộc, tạo tiền đề cho việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc

Vị trí vai trò của bảo tàng trong xã hội đã được khẳng định, song trong giai đoạn hiện nay làm thế nào để đẩy mạnh các hoạt động của Bảo tàng, phát huy được tác dụng của nó mới là vấn đề quan trọng Điều này đòi hỏi người cán

bộ làm công tác Bảo tàng phải xuất phát từ tình hình đặc điểm và điều kiện thực

tế của Bảo tàng mình mà đề ra phương pháp hoạt động phù hợp nhất, mang lại hiệu quả cao nhất Trong hoạt động của Bảo tàng, các khâu công tác của Bảo tàng đều hết sức quan trọng, đặc biệt là khâu công tác nghiên cứu sưu tầm hiện vật bảo tàng Đối với Bảo tàng ở tất cả các loại và loại hình khác nhau, hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc mang giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học góp phần quan trọng trong việc thể hiện giá trị, vai trò và vị trí của Bảo tàng Công tác sưu tầm hiện vật là khâu hoạt động mở đầu quan trọng tạo tiền đề vật chất cho toàn bộ hoạt động Bảo tàng gắn liền với các khâu công tác khác tạo thành một thể thống nhất, hoàn chỉnh Công tác nghiên cứu sưu tầm hiện vật trong Bảo tàng có ý nghĩa quyết định sự sống còn của Bảo tàng, sưu tầm là khâu công tác cơ bản của Bảo tàng, chính quá trình sưu tầm và kết quả đạt được của nó đã tạo ra cơ sở cho mọi hoạt động khác của Bảo tàng Công tác sưu tầm hiện vật trong mỗi Bảo tàng

có những nét chung nhưng mỗi Bảo tàng đều có những nét riêng của nó nhất là khâu công tác sưu tầm của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, nó rất độc đáo và có những nét khác hẳn với các Bảo tàng khác

Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam thể hiện đặc trưng giới và sự phát triển giới trong xã hội Việt Nam, chức năng nhiệm vụ của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là một trung tâm nghiên cứu thông tin khoa học về phong trào Phụ nữ Việt Nam, con người Phụ nữ Việt Nam trong tiến trình phát triển lịch sử và văn hóa của dân tộc; một trung tâm hoạt động văn hóa truyền thống kiến thức về gia đình

và xã hội cho Phụ nữ; nơi giao lưu giữ Phụ nữ Việt Nam và Phụ nữ thế giới

Công tác sưu tầm tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã luôn được quan tâm ngay từ khi Bảo tàng ra đời, với tính chất thể hiện đặc trưng giới, vì vậy hiện vật sưu tầm là những hình ảnh, tài liệu, hiện vật liên quan và phản ánh về truyền thống đấu tranh anh dũng, kiên cường của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dân tộc, cũng như là phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của phụ nữ Việt Nam từ xưa đến nay Từ khi thành lập tới nay, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã đẩy mạnh công tác nghiên cứu sưu tầm nhằm thu thập những hiện vật phản ánh về Phụ nữ Việt Nam đáp ứng những nhu cầu trước mắt và nhu cầu lâu dài của Bảo tàng

Nhận thấy công tác sưu tầm có vị trí và ý nghĩa lớn đối với hoạt động của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, được biết hoạt động sưu tầm của Bảo tàng Phụ

nữ Việt Nam được đề cập tới các bài báo cáo tổng kết hàng năm trong phòng sưu tầm, hay một số bài viết ngắn đăng trong tập san thông tin nội bộ của Bảo tàng mà chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ về công tác sưu tầm hiện vật ở Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam Chính vì những lý do

trên em đã chọn đề tài: “Tìm hiểu công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng

Phụ nữ Việt Nam từ năm 1995 đến nay” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp

- Bước đầu đánh giá về kết quả sưu tầm hiện vật bảo tàng của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam trong những năm qua

- Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng của công tác sưu tầm, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động sưu tầm hiện vật của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Công tác sưu tầm hiện vật của Bảo tàng Phụ

nữ Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: Công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam từ khi thành lập (năm 1995) đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện, khóa luận đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp luận khoa học của Chủ nghĩa Mác – Lênin: Chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Phương pháp luận sử học, Bảo tàng học, Văn bản học, Dân tộc học, Xã hội học

- Ngoài ra tiến hành phương pháp khảo sát điền dã: Quan sát, phỏng vấn, ghi chép, mô tả, chụp ảnh

- Kết hợp với phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích tư liệu

5 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam và các hoạt động nghiệp vụ của Bảo tàng

Chương 2: Công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam từ năm 1995 đến nay

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ BẢO TÀNG PHỤ NỮ VIỆT NAM

VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ CỦA BẢO TÀNG

1.1 Giới thiệu về Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

1.1.1 Vài nét về sự hình thành và phát triển của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Từ xưa tới nay, ở bất cứ nơi đâu, xét bất cứ mặt nào của đời sống xã hội (sản xuất vật chất, hoạt động tinh thần, đấu tranh giai cấp…), chúng ta đều thấy được sự đóng góp đáng kể của phụ nữ Trong điều kiện lịch sử nước ta, phụ nữ có vai trò quan trọng đặc biệt Ngay từ thời đại vua Hùng, qua những chặng đường vô cùng oanh liệt, phụ nữ Việt Nam đã phát huy mạnh mẽ khả năng lao động cần cù, sáng tạo, chiến đấu dũng cảm, không ngừng dựng xây cho đất nước quê hương ngày càng giàu đẹp Càng gắn bó với sự nghiệp dựng nước, phụ nữ càng quyết tâm bảo vệ đất nước Đó cũng chính là lí do vì sao phụ nữ nước ta lại luôn luôn có mặt trong mọi cuộc đấu tranh giữ nước chống ngoại xâm

Những vị anh hùng đầu tiên đã mở ra trang sử hào hùng của dân tộc, đứng

lên dựng cờ khởi nghĩa là Hai Bà Trưng Vào năm 40 đầu công nguyên: “Hai Bà

đã nổi trống đồng hợp binh phất cờ khởi nghĩa đánh đuổi quân Đông Hán giành lại quyền tự chủ cho đất nước” 1 Cuộc khởi nghĩa của Hai bà lãnh đạo đã lôi cuốn được lực lượng đông đảo quần chúng tham gia, chỉ trong một thời gian ngắn 65 thành đã được giải phóng mở ra trang sử vẻ vang của dân tộc

Sau Hai Bà Trưng là Bà Triệu, cô gái xứ Thanh mới 19 tuổi mà đã mang trong mình khí phách của một nam nhi “tôi muốn cưỡi con gió mạnh, đạp bằng luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ chứ không chịu cúi đầu, khom lưng làm tỳ thiếp cho người” Vào năm 248 Bà đã

1

 Trần Quốc Vượng (1972), Truyền thống của Phụ nữ Việt Nam, Nxb Sư thật 

lãnh đạo khởi nghĩa chống lại giặc Ngô Khởi nghĩa của Bà Triệu là đỉnh cao của phong trào nông dân Rồi đến thái hậu Dương Vân Nga thay con cầm quyền trị nước, khi thời cơ đến bà đã đặt lợi ích của đất nước lên trên lợi ích của dòng họ trao lại ngôi báu cho Lê Hoàn để bảo vệ quốc gia Thời Lý có Nguyên phi ỷ Lan

đã thay chồng nhiếp chính, trị nước, an dân vào thế kỷ thứ XI

Kế thừa khí phách anh hùng “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” ấy, trong hai cuộc đấu tranh vệ quốc thần thánh của dân tộc là cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, phụ nữ cả hai miền Nam, Bắc đã phát huy đến đỉnh cao của sự nghiệp bảo vệ tổ quốc Với lòng căm thù sôi sục trước cảnh nước mất nhà tan chị em phụ nữ đã vùng dậy đấu tranh quyết liệt với kẻ thù, anh dũng gương cao ngọn cờ độc lập cùng toàn thể đồng bào viết lên trang sử hào hùng của tổ quốc Cuộc chiến đấu ngoan cường và mưu lược của “đội quân tóc dài” trên ba mặt trận chính trị, quân sự, binh vận đã nêu lên sức mạnh thần kỳ và tính chất độc đáo của chủ nghĩa yêu nước

Trong sự nghiệp vĩ đại ấy, Phụ nữ Việt Nam đã góp phần to lớn rất đáng khâm phục và rất đáng tự hào Đâu đâu cũng có hình ảnh chị em phụ nữ

“những người gan vàng, dạ sắt không hề khiếp sợ, không chịu cúi đầu, hiên ngang chiến đấu đến cùng để cứu nước, cứu nhà” 2 Ca ngợi công lao to lớn

của phụ nữ nước ta Hồ Chủ Tịch đã nói “Từ xưa đến nay từ Nam đến Bắc, từ

trẻ đến già phụ nữ Việt Nam thật anh hùng” 3 Văn chương xưa và nay luôn ca

ngợi tài năng của Phụ nữ nhưng “chính Phụ nữ cũng đã giữ một vai trò đáng

kể trong văn chương” 4.Trong lịch sử nước ta từ thời Trần đã có nhiều phụ nữ học giỏi, thơ hay Thế kỷ XI có bà Nguyễn Thị Lộ - vợ Nguyễn Trãi Thế kỷ XVII có Đoàn Thị Điểm nổi tiếng thơ văn mở trường dạy học cho đông đảo

nho sinh Cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX có “bà chúa thơ Nôm” Hồ Xuân

Hương, người dùng thơ văn chiến đấu chống lại lễ giáo và đạo đức phong kiến, đấu tranh cho quyền sống và hạnh phúc của phụ nữ Đến Bà Huyện Thanh Quan làm tới chức Cung Trung Học Sỹ thời Minh Mạng Rõ ràng phụ

nữ Việt Nam đã góp phần cống hiến lớn lao trong việc sáng tạo một nền văn học dân tộc, đã góp phần vào đó những đại biểu xuất sắc

Không chỉ có vai trò to lớn trong chiến đấu chống ngoại xâm và trong văn học, Phụ nữ Việt Nam còn là những người lao động cần cù, sáng tạo Đặc biệt là trong thời kỳ đất nước bị chia cắt làm hai miền, giữa lúc thiên tai, hạn

hán liên tục “77.300 phụ nữ đã dựng nhiều tầng gầu sòng, gầu vai vắt đất ra

nước, thay trời làm mưa, cứu hàng vạn mẫu lúa khỏi chết hạn” 5

Đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, Phụ nữ Việt Nam tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, sức mạnh, chí thông minh vượt qua mọi trở ngại khó khăn vươn lên thành một động lực mạnh mẽ góp phần đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước Đó là trách nhiệm đồng thời là vinh dự của phụ nữ nước ta trong giai đoạn mới Hiện nay cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ, phụ nữ ngày càng có vai trò và vị trí quan trọng trong xã hội Tham gia ngày càng nhiều vào các công việc như kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục… Đảng và Nhà nước ta đánh giá rất cao sự đóng góp của phụ

nữ trong Cách mạng cũng như trong sự nghiệp CNH – HĐH đất nước, trong lao động chiến đấu cũng như trong lao động sản xuất Lòng yêu nước, tinh thần chiến đấu kiên cường, đức hy sinh, tận tụy, vị tha, trí thông minh, sáng tạo là biểu hiện sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng Cách mạng Việt Nam

Nhận thức được vai trò to lớn của Phụ nữ trong sự nghiệp đấu tranh dựng nước và giữ nước, trong lao động sản xuất cũng như trong chiến đấu Năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam để đoàn kết sức mạnh của phụ nữ trong một tổ chức thống nhất phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc

5

  Nguyễn Thị Thập (1987), Lịch sử phong trào Phụ nữ Việt Nam, tập 2, Nxb Phụ nữ  

Trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã trở thành một lực lượng không thể thiếu của Cách mạng nước ta Ngay từ khi mới thành lập, Hội luôn có ý thức sưu tầm, lưu giữ các tài liệu, hình ảnh, hiện vật có liên quan đến những Phụ nữ tiêu biểu trong cả nước để xây dựng một nhà truyền thống về Phụ nữ Chính những cuộc triển lãm ở các

kỳ Đại hội Phụ nữ lần thứ II (1956), lần thứ III (1961), lần thứ IV (1974), Hội

đã sưu tầm được khá nhiều hình ảnh, tài liệu, hiện vật về phụ nữ cả hai miền Nam, Bắc Đây chính là cơ sở, là tiền đề cho sự ra đời của phòng truyền thống

về Phụ nữ Việt Nam sau này

Tuy nhiên xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu của con người ngày càng cao đặc biệt nước ta đang bước vào thời kì đổi mới với những biến động xảy ra nhanh chóng, với tốc độ phát triển kỳ diệu của khoa học, công nghệ mới sẽ gạt bỏ nhanh chóng những gì chưa kịp giữ lại của quá khứ từ truyền thống dân tộc đến cội nguồn của cái chân - thiện - mỹ Vì vậy cần có một nơi

để lưu giữ lại giúp cho con người soi vào đó để tìm lại chính mình, tự hoàn thiện mình là một nhu cầu tất yếu, một bước phát triển mới

Chính vì vậy, năm 1985 ban Bí thư TW Đảng đã có văn bản đồng ý với chủ trương của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam về sự cần thiết phải bảo tồn

và phát huy những truyền thống tốt đẹp của chị em phụ nữ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, để giáo dục cho thế hệ trẻ ngày nay và mai sau Ban Bí thư cũng đã cho phép Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam được sử dụng ngôi nhà số 36, phố Lý Thường Kiệt, Hà Nội để chuẩn bị cơ sở vật chất ban đầu của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Đáp ứng nguyện vọng tha thiết trong cả nước, mong muốn có được một Bảo tàng về Phụ nữ Việt Nam, ngày 10/1/1987 Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng đã chính thức ký quyết định số 09/CT thành lập Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, sự ra đời của Bảo tàng đã khẳng định quan điểm, cách nhìn

nhận đúng đắn của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với công lao to lớn của các thế hệ phụ nữ Việt Nam từ buổi bình minh dựng nước cho đến nay

Tháng 7/ 1991 Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam được khởi công xây dựng đến ngày 20/10/1995 nhân ngày Phụ nữ Việt Nam thì Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam chính thức cắt băng khánh thành Chỉ sau một năm hoạt động, năm 1996 Bảo tàng đã được xếp hạng là bảo tàng loại 1 đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

Bên cạnh sự nỗ lực hết mình của cán bộ và nhân viên, Bảo tàng còn nhận được sự hỗ trợ đắc lực và sự quan tâm chỉ đạo sáng suốt, thường xuyên, chặt chẽ của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam – Đứng đầu là Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Nguyễn Thị Định Với sự cộng tác nhiệt tình của trên 300 cộng tác viên là các chuyên gia trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn cùng với sự giúp đỡ của các bộ ngành, sự đóng góp tích cực của nhiều cấp chính quyền địa phương, cơ quan đoàn thể, doanh nghiệp, cán bộ, hội viên, phụ nữ trong nước, kiều bào nước ngoài và bạn bè quốc tế mà Bảo tàng đã được khánh thành đứng thời hạn Sự hiện diện của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã góp phần vào hệ thống các Bảo tàng Quốc gia Việt Nam, một mô hình mới thể hiện đặc trưng giới và sự phát triển giới trong

xã hội Việt Nam

Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam thực sự là một sản phẩm mang tính xã hội sâu sắc đem lại cho khách tham quan những ấn tượng tốt đẹp Tổng Bí thư Đỗ Mười sau khi đến thăm Bảo tàng vào ngày khánh thành bảo tàng (20/10/1995)

đã nói “Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam sẽ là một pho sử sống khơi dậy niềm tự hào

dân tộc, là hành trang tinh thần cho các thế hệ Phụ nữ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc, thực hiện lý tưởng Xã Hội Chủ Nghĩa Tôi hoan nghênh Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã kịp thời xây dựng thành công Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam – một công trình lịch sử, văn hóa đáp ứng nhu cầu giáo

dục truyền thống của Phụ nữ và nhân dân cả nước” 6 Năm 1996 Chính phủ

nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã tặng cho Bảo tàng Huân chương Lao động Hạng Nhì Sau 10 năm hoạt động, Bảo tàng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đánh giá là một “Bảo tàng mới có nhiều sáng tạo và độc đáo” được xếp vào là một trong những Bảo tàng đông khách nhất thủ đô Hà Nội

1.1.2 Đặc trưng và chức năng của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

* Đặc trưng của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Đặc trưng cơ bản và cốt lõi nhất của bảo tàng là hiện vật gốc, hiện vật bảo tàng và chúng phải phù hợp với nội dung và loại hình của bảo tàng đó Cũng như các bảo tàng khác thì Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam với nội dung chủ đạo là phản ánh các vấn đề về lịch sử, văn hóa giới và sự phát triển của phụ

nữ cũng có những đặc trưng sau:

- Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam sưu tầm, gìn giữ các hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc mang ý nghĩa giá trị bảo tàng, thể hiện vị trí và vai trò to lớn của người phụ nữ Việt Nam trong tiến trình lịch sử dân tộc, về đời sống vật chất cũng như đời sống tinh thần của phụ nữ việt Nam trong xã hội

- Bảo tàng tổ chức trưng bày, triển lãm, giới thiệu các hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc, những tài liệu hiện vật phản ánh về vai trò và vị thế quan trọng của người phụ nữ Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước, phụ

nữ trong mọi mặt đời sống Đồng thời Bảo tàng cũng đang lưu giữ và trưng bày, giới thiệu những tài liệu hiện vật phán ánh về sự ra đời và phát triển của

tổ chức Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam – Một tổ chức chính trị, xã hội của Phụ nữ có uy tín cao trong nước và trên trường quốc tế, hội đã thực sự là điểm tựa đưa tới vị thế cho người Phụ nữ Việt Nam có vai trò trong nước và quốc

tế, cũng đồng thời là đơn vị tổ chức xây dựng kịp thời Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam – một công trình mang tính thời đại

6 Nguyễn Thị Tuyết (1996), Tạp chí văn hóa – Nghệ thuật, số 12, 1996

- Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam mở cửa đón khách tham quan, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận với hiện vật gốc, các bộ sưu tập hiện vật gốc, các tài liệu hiện vật bảo tàng phản ánh về vị thế và vai trò của người Phụ nữ Việt Nam thông qua hệ thống trưng bày cố định, các cuộc trưng bày chuyên đề, lưu động, triển lãm và phát động viết bài dự thi trên cơ sở đó góp phần tuyên truyền truyền thống, giáo dục đạo đức nhân cách cơ bản cốt lõi “Uống nước nhớ nguồn”

Bên cạnh đó cũng cần chú ý tới Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là một mô hình Bảo tàng thể hiện đặc trưng giới và sự phát triển của giới trong xã hội Việt Nam xưa và nay, thể hiện những giá trị văn hóa, nhân văn truyền thống của Phụ nữ Việt Nam Chính đặc trưng về giới này đã làm cho Bảo tàng Phụ

nữ Việt Nam có những nét khác biệt so với các bảo tàng khác trong hệ thống bảo tàng Việt Nam Đặc trưng này cũng phần nào chi phối hoạt động thực tiễn của bảo tàng, đó là: Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam không những có vai trò giáo dục truyền thống mà còn đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp giáo

dục về giới

* Chức năng của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Ở nước ta, cùng với Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là một loại hình Bảo tàng độc đáo Sự ra đời của Bảo tàng chính là quá trình phấn đấu cho sự bình đẳng về mặt văn hóa giữa phái mạnh và phái yếu

Do đó ngoài những chức năng chung của bảo tàng như: Tài liệu hóa khoa học, nghiên cứu khoa học, bảo quản di sản văn hóa, giáo dục tuyên truyền và chức năng thông tin, giải trí và thưởng thức thì Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam còn đảm nhận chức năng nghiên cứu thông tin khoa học về phong trào phụ nữ Việt Nam, con người phụ nữ Việt Nam, vừa là nơi gìn giữ, bảo quản những tài liệu, hiện vật, các bộ sưu tập hiện vật thể hiện vai trò vị trí của người Phụ nữ Việt Nam trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Bảo tàng đồng thời là trung tâm hoạt động văn hóa, truyền thông kiến thức về gia đình và xã hội cho

phụ nữ và là nơi giao lưu giữa Phụ nữ Việt Nam và Phụ nữ thế giới vì mục tiêu bình đẳng, phát triển và hòa bình

Với chức năng là một thiết chế văn hóa, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã góp phần vào hoạt động xã hội hóa bảo tàng hiện nay, nhằm giáo dục truyền thống lịch sử vẻ vang của Phụ nữ cho các thế hệ hôm nay và mai sau Tuyên truyền đối ngoại phục vụ các đối tượng khách tham quan, đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu những vấn đề về Phụ nữ Việt Nam nói chung và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam nói riêng

1.1.3 Nội dung trưng bày của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Ngay từ khi mới thành lập Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã định hướng

cơ bản cho hệ thống trưng bày là làm sao phải xây dựng được hệ thống trưng bày phù hợp với nội dung, tính chất của Bảo tàng, vừa mang tính chất dân tộc, hiện đại và độc đáo Bằng sự cố gắng nỗ lực của cán bộ trong Bảo tàng, sự giúp đỡ tận tình của Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam

và hơn 300 nhà khoa học, dựa trên cơ sở các hiện vật, tài liệu, hình ảnh đã sưu tầm được Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã tiến hành lựa chọn để xây dựng hệ thống trưng bày cố định ban đầu gồm 1206 tài liệu hiện vật các loại với 4 chủ

đề sau:

- Chủ đề 1: Phụ nữ Việt Nam trong cộng đồng dân tộc

- Chủ đề 2: Phụ nữ Việt Nam trong tiến trình phát triển lịch sử dân tộc

- Chủ đề 3: Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng Phụ nữ

- Chủ đề 4: Trang phục Phụ nữ các dân tộc Việt Nam

Sau 10 năm hoạt động (1995 – 2005), năm 2005 Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam nhận thấy cần phải cải tạo hệ thống trưng bày thường xuyên do sức hấp dẫn, thu hút khách tham quan không còn phù hợp Kết quả trưng cầu ý kiến khách tham quan Bảo tàng và các nhà chuyên môn đã cho thấy việc chỉnh lý

hệ thống trưng bày là điều cần thiết Vì vậy, trong lần chỉnh lý trưng bày mới

(2006 – 2010) Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã xây dựng, lấy ý kiến khách tham quan, lấy ý kiến góp ý của các chuyên môn bên ngoài, tiến hành thảo luận…để xây dựng một hệ thống trưng bày mới thu hút được khách tham quan, và khẳng định được vai trò và vị trí của bảo tàng trong hệ thống bảo tàng Việt Nam

Ngày 20/10/2010 nhân kỷ niệm 80 năm ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, bảo tàng Phụ nữ Việt Nam khánh thành hệ thống trưng bày

cố định mới Để có một bước tiến ấy, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã mất gần

5 năm vật lộn gian khổ để thay đổi chính mình Trên bước đường đó, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam luôn được sự tư vấn, giúp đỡ của đội ngũ chuyên gia giàu nhiệt huyết và kinh nghiệm ở cả trong và ngoài nước

Với tổng diện tích trung bình là 1500m2 phân bố theo bốn tầng, hệ thống trưng bày cố định của Bảo tàng sử dụng 971 tài liệu, hiện vật các loại trong đó có 3/4 tài liệu hiện vật gốc, 21 phim tư liệu Cấu trúc trưng bày của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam được sắp xếp theo vấn đề trưng bày có kết hợp biên niên sử, trưng bày theo đề cương kết hợp với các phương pháp khác như trưng bày đời sống thực, tôn trung tâm trong đó nổi lên với sự lựa chọn nội dung đặc điểm nổi trội của Phụ nữ Việt Nam

Việc biểu đạt nội dung trưng bày trong trong toàn bộ hệ thống là một

sự kết hợp khéo léo và nhuần nhuyễn giữa nội dung, kỹ thuật và mỹ thuật trưng bày Các phương pháp trưng bày của Bảo tàng được vận dụng với phương châm: Nâng hiện vật gốc lên tầm nhận thức cao hơn chứ không phải

là dùng các yếu tố kỹ thuật và mỹ thuật để lấn át hiện vật gốc

Trên cơ sở các tài liệu, hiện vật đã sưu tầm được Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã tiến hành lựa chọn để xây dựng hệ thống trưng bày cố định mới theo

3 chủ đề

Trước khi tham quan nội dung trưng bày chính của Bảo tàng, khách tham quan sẽ đi qua gian khánh tiết trang trọng ở giữa tầng 1 Chính giữa gian

phòng là bức tượng “Mẹ Việt Nam” với chất liệu bê tông thếp vàng, tượng không đồ sộ song do tầm khái quát cao nên đậm đà tính hoành tráng, phát huy tối đa ưu thế của ngôn ngữ hình khối “pho tượng biểu trưng cho khí chất của người Phụ nữ Việt Nam, người mẹ Việt Nam kiên cường bất khuất có lòng vị tha cao cả, vừa đảm nhận thiên chức làm mẹ vừa mang trong mình trọng trách của người công dân đối với tổ quốc, vừa chăm lo tổ ấm gia đình.”

- Chủ đề 1: Phụ nữ trong gia đình

+ Đề mục 1: Phụ nữ trong hôn nhân

Ở phần trưng bày này, bảo tàng đã trưng bày các tài liệu, hiện vật, trang phục có liên quan đến các nghi lễ của việc cưới xin của các dân tộc trong xã hội phụ hệ như: Người Dao, người Thái đen, người Xinh - Mun, người Bru - Vân kiều, người Hoa… và trong xã hội mẫu hệ như các dân tộc người Cơ -

ho, người Mnông Gar, người Ê đê, người Chu – ru…

+ Đề mục 2: Phụ nữ và sinh đẻ

Với đề mục Phụ nữ và sinh đẻ các tài liệu, hiện vật của các dân tộc được trưng bày phản ánh các bước phát triển của người Phụ nữ ở các giai đoạn như từ khi có ý định sinh con đến mang thai, sinh đẻ, và cho đến khi con chào đời và làm đầy tháng cho con Các tài liệu hiện vật được trưng bày như vòng cổ người Dao sử dụng để cầu tự, ống nghe tim thai, phiếu siêu âm thai nhi khi mang thai; hiện vật là quần áo mã, tiền giấy, vàng lá trong lễ cúng Mụ

của người Việt…

- Chủ đề 2: Phụ nữ trong lịch sử

+ Đề mục 1: Phụ nữ giai đoạn 1930-1945

Bảo tàng đã đưa ra trưng bày những tài liệu, hiện vật, hình ảnh về các

nữ chiến sỹ cách mạng luôn gan dạ trong chiến đấu trong giai đoạn 1930 –

1945 tiêu biểu có chị Nguyễn Thị Minh Khai, Hà Thị Quế, Hoàng Thị Ái, Nguyễn Thị Nhâm…

+ Đề mục 2: Phụ nữ giai đoạn 1946-1954

Trong giai đoạn 1946 – 1954 trưng bày các tài liệu hiện vật, hình ảnh

về lực lượng du kích (tiêu biểu có chị Hồ Thị Bi, Mạc Thị Bưởi, Nguyễn Thị Chiên, Võ Thị Sáu…), các hiện vật phản ánh công lao to lớn của phụ nữ trong phục vụ kháng chiến

+ Đề mục 3: Phụ nữ giai đoạn 1954-1975

Giai đoạn 1954 – 1975 đây là giai đoạn miền Bắc giành độc lập tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội còn miền Nam vẫn tiếp tục chiến đấu giành độc lập nên bảo tàng cũng tiến hành trưng bày giai đoạn này theo hai miền của đất nước Miền Bắc trưng bày các hiện vật trong cuộc sống thời chiến với phong trào “Ba đảm đang”, những hiện vật về thanh niên xung phong và bộ đội tiêu biểu có La Thị Tám, Trương Thị Khuê…; các tài liệu hiện vật được trưng bày phản ánh về người phụ nữ Việt nam có liên quan đến những nữ chiến sỹ anh dũng có công lớn như bà Nguyễn Thị Định, Võ Thị Mô, Đinh Thị Vân hay bác sỹ trẻ Đặng Thùy Trâm – người có công trong việc chăm sóc thương binh…

+ Đề mục 4: Phụ nữ giai đoạn 1975 đến thống nhất

Đưa ra những hình ảnh đánh giá sự hy sinh lớn lao của người phụ nữ trong chiến đấu cũng như trong thời bình, trưng bày chân dung của các nhân vật lịch sử, bà mẹ Việt Nam anh hùng

“Nhìn toàn bộ hệ thống trưng bày ở Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam mỗi chủ đề đều được thể hiện bằng một ngôn ngữ trưng bày riêng Chính bằng yếu

tố này đã tạo nên nét độc đáo của Bảo tàng” Sự thành công trong trưng bày của Bảo tàng đã được khẳng định Trong thời gian tới Bảo tàng sẽ tập trung

bổ sung và nâng cấp hệ thống trưng bày cố định, tổ chức các trưng bày chuyên đề mới giàu tính văn hóa truyền thống của Phụ nữ Việt Nam Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam ra đời đã khẳng định vai trò vị trí quan trọng của Phụ

nữ trong xã hội, đóng góp cho khu vực và trên thế giới một loại hình Bảo tàng mới – Bảo tàng giới

1.2 Hoạt động nghiệp vụ của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

1.2.1 Hoạt động nghiên cứu khoa học

Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là loại hình Bảo tàng mang tính đặc thù ở nước ta, điều này đồng nghĩa với nhiều vấn đề mới trong hoạt động của Bảo tàng mà trước hết là công tác nghiên cứu khoa học Từ năm 1995 đến nay trải qua nhiều thử thách Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam bước đầu đã định hình cho mình một hướng đi đúng trong phương thức hoạt động nói chung và nghiên cứu khoa học nói riêng

Công tác nghiên cứu khoa học của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam ngoài việc nghiên cứu khoa học cơ bản còn tiến hành nghiên cứu những vấn đề có tính chất ứng dụng

Song song với quá trình tìm tòi, nghiên cứu, các năm qua Bảo tàng Phụ

nữ Việt Nam đã tiến hành nhiều sinh hoạt, tọa đàm khoa học với nhiều nhân chứng lịch sử, với các cộng tác viên, các nhà khoa học, các cơ quan trung ương và nhiều địa phương Thông qua các cuộc tọa đàm trao đổi, Bảo tàng tiếp thu, lắng nghe các ý kiến có tính phát hiện vấn đề, gợi mở nghiên cứu, sưu tầm tài liệu hiện vật nhằm mục tiêu phục vụ cho hoạt động của mình

Mặt khác để công tác nghiên cứu khoa học trước mắt và lâu dài đúng hướng, hội đồng khoa học đã được thành lập bao gồm các nhà khoa học có

trình độ chuyên môn cao trong và ngoài bảo tàng Đội ngũ cán bộ quản lý và chuyên môn của Bảo tàng với 100% có trình độ từ đại học trở lên Trung tâm

tư liệu – thư viện của Bảo tàng có hệ thống tài liệu về lịch sử, văn hóa của Phụ

nữ Việt Nam, về Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cũng như nhiều tài liệu về chính sách, chủ trương của Đảng, Nhà nước đối với phụ nữ Hệ thống kho của Bảo tàng có nguồn tại liệu phong phú từ hoạt động nghiên cứu, ghi chép hồ sơ

về hiện vật, về các chủ đề mà Bảo tàng quan tâm, có thể phục vụ cho nhiều đối tượng nghiên cứu quan tâm đến lịch sử, văn hóa của Phụ nữ Việt Nam

Qua nhiều đợt triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học, hiện nay bảo tàng đã tiến hành nghiên cứu được các đề tài cấp phòng như:

- Xây dựng phiếu thông tin chi tiết cho các tài liệu, hiện vật trưng bày tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

- Nghiên cứu trưng bày đề tài “Phong trào phụ nữ ba đảm đang” trong

kháng chiến chống Mỹ cứu nước

- Kiện toàn lại hệ thống sổ sách biểu mẫu phục vụ công tác sưu tầm của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

- Kiện toàn lại hệ thống sổ sách biểu mẫu phục vụ công tác kho của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

- Hệ thống tư liệu và các di sản văn hóa liên quan đến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng

- Bảo tàng đã có hàng chục công trình nghiên cứu khoa học và bước

đầu xuất bản một số công trình như: “Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp

giải phóng phụ nữ”, “Những gương mặt Phụ nữ Việt Nam qua tư liệu Hán Nôm”, “Nữ chiến sỹ rừng dừa”…

- Tổ chức cuộc vận động phụ nữ viết về những kỷ niệm sâu sắc với Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Làm một số bộ phim phục vụ công tác nghiên cứu và trưng bày như:

“Về với cội nguồn”, “Còn lại đó nỗi đau”, “Nét đẹp trang phục phụ nữ các

dân tộc Việt Nam”

- Thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt khoa học cũng như các cuộc hội thảo khoa học nhằm giải quyết trọng điểm từng nội dung trưng bày và nâng cao chất lượng nội dung trưng bày của bảo tàng

Hằng năm, các cán bộ của Bảo tàng cũng tập trung nghiên cứu và viết báo cáo khoa học để tập hợp trong các nội san của Bảo tàng Trong đó đề cập tới những vấn đề lý luận Bảo tàng học, các kinh nghiệm thực tiễn và định hướng phát triển của Bảo tàng mình

Trên cơ sở những định hướng cơ bản, hoạt động khoa học sắp tới của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam sẽ từng bước nghiên cứu từng vấn đề trưng bày về

lý luận cũng như các bộ sưu tập Bên cạnh việc nâng cao từng bước chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác khoa học, Bảo tàng còn thường xuyên tăng cường sự hợp tác với các cơ quan chuyên môn, cơ quan chức năng, với các chuyên gia thuộc các lĩnh vực mà Bảo tàng quan tâm

1.2.2 Hoạt động sưu tầm hiện vật

Từ khi thành lập phòng truyền thống của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam thì công tác sưu tầm hiện vật đã được chú trọng Là một Bảo tàng ra đời muộn, lại trong thời kỳ đổi mới, đất nước đang phát triển xã hội có nhiều đổi thay nên việc sưu tầm tại liệu hiện vật để xây dựng Bảo tàng là một vấn đề không ít khó khăn Nhất là hiện vật gốc của Bảo tàng cần phải chân xác chứng minh cho lịch sử, văn hóa của Phụ nữ Việt Nam từ buổi đầu dựng nước đến nay Vấn đề đặt ra đối với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là sưu tầm tài liệu hiện vật ở đâu và sưu tầm như thế nào trong khi còn bao khó khăn về tổ chức

và cán bộ Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Định đã có thư gửi nhân dân và phụ nữ cả nước cùng kiều bào ở nước ngoài kêu gọi mọi người đóng góp tài liệu hiện vật cho Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam Cán bộ các cấp Hội phụ nữ, nữ công các ban ngành, đông đảo các tầng lớp phụ nữ, các tổ chức xã hội, các cán bộ cách mạng lão thành, các nhà khoa học đều là

những cộng tác viên tích cực, có hiệu quả trong công tác phát hiện và sưu tầm tài liệu hiện vật

Đa dạng hóa công tác sưu tầm là phương châm được quán triệt sâu sắc

ở Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam Bằng nhiều hình thức và phương pháp phù hợp với đặc điểm của mình Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã sưu tầm được một khối lượng tài liệu hiện vật lớn phù hợp với nội dung và tính chất của Bảo tàng , đảm bảo có thể phục vụ nghiên cứu khoa học Những tài liệu hiện vật, những sưu tập hiện vật quý được đưa về chứng tỏ nỗ lực sưu tầm của cán bộ Bảo tàng Sau những đơt sưu tầm Bảo tàng thường tổ chức trưng bày ngay tại địa phương hoặc tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Đây là dịp để báo cáo, xác minh tài liệu hiện vật đã sưu tầm được, đồng thời cũng là dịp để khuyến khích, động viên các địa phương tham gia đóng góp tài liệu hiện vật Bên cạnh đó, Bảo tàng cũng tiến hành trao đổi hiện vật với các Bảo tàng bạn như Bảo tàng Quân đội Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh để sưu tầm về những hiện vật phù hợp với nội dung của mình

Do xác định rõ tính chất, yêu cầu và nội dung của Bảo tàng, với sự sưu tầm kiên trì không mệt mỏi, bằng nhiểu biện pháp tích cực, Bảo tàng đã sưu tầm được gần 20.000 tài liệu, hiện vật phong phú về số lượng, đa dạng về hình thức và có giá trị về nội dung lịch sử, văn hóa đáp ứng cho các hoạt động của Bảo tàng Công tác sưu tầm tài liệu hiện vật của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam trong thời gian qua đã có những đóng góp đáng kể cho sự ra đời, tồn tại

và phát triển của Bảo tàng; góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của Phụ nữ Việt Nam; nhằm giáo dục truyền thống, góp phần nâng cao trình độ dân trí cho Phụ nữ và nhân dân trong sự nghiệp xây

dựng và phát triển đất nước

1.2.3 Hoạt động kiểm kê – bảo quản hiện vật

Kiểm kê – bảo quản hiện vật phản ánh kết quả của công tác sưu tầm

nhưng lại là điều kiện cho công tác trưng bày và tuyên truyền, giáo dục Đây

là hoạt động quan trọng trong công tác kho, thông qua công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng được tiếp nhận, đăng ký vào sổ kiểm kê bước đầu; phân loại chuyển hiện vật về các kho bảo quản chất liệu, tiến hành đánh số hiện vật; công việc cuối cùng là xây dựng hệ thống tra cứu Vì vậy trong kho của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam hiện nay đã có các phiếu tra cứu theo địa danh, theo tên hiện vật, theo chuyên đề, theo niên đại Bộ tra cứu này rất có tác dụng và thuận tiện trong công tác quản lý và khai thác hiện vật

Các văn bản trong công tác kiểm kê của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam bao gồm:

- Sổ kiểm kê bước đầu (sổ cái, sổ tài sản chính, sổ nhập)

- Sổ kiểm kê tạm thời

- Sổ phân loại hiện vật

- Biên bản xuất hiện vật

- Sổ hiện vật mới sưu tầm

- Sổ kiểm kê phim ảnh (dùng cho cả băng ghi âm, ghi hình)

- Sổ tài liệu khoa học bổ trợ

Về hệ thống phích phiếu, biên bản gồm: Phiếu kiểm kê khoa học, Phiếu ảnh, Biên bản giao nhận, Biên bản bàn giao, Bản ghi chép lý lịch hiện vật, Lệnh xuất hiện vật, Biên bản xuất hiện vật

Để bảo quản tốt hơn hồ sơ hiện vật, đồng thời vẫn phục vụ tốt công tác nghiên cứu khoa học trong bảo tàng Trên trang bìa hồ sơ hiện vật có ghi rõ số kiểm kê và số phân loại hiện vật Ngoài ra, Bảo tàng còn sử dụng một hệ thống phiếu phụ gồm: Phiếu chất liệu, Phiếu địa danh, Phiếu niên đại, Phiếu chuyên đề Nhờ vậy mà hoạt động khai thác, phục vụ nghiên cứu cho mọi đối tượng được thực hiện thuận lợi, hiệu quả hơn

Hệ thống tư liệu phim ảnh trong bảo tàng cũng chiếm một vị trí quan trọng bên cạnh kho tài liệu, hiện vật Nhưng để có thể khai thác, sử dụng tốt kho phim ảnh thì việc kiểm kê phân loại phim ảnh phải được tổ chức hết sức

khoa học Vì thế, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã xây dựng hệ thống mục lục phim ảnh khá hoàn chỉnh, bước đầu đã đem lại hiệu quả cho công tác phục vụ nghiên cứu trong và ngoài bảo tàng

Bảo quản hiện vật nhằm kéo dài tuổi thọ của hiện vật, ngăn chặn tác nhân gây hại cho hiện vật, công tác bảo quản là việc gìn giữ, bảo vệ sự toàn vẹn của chúng, không để bị mất cắp, không bị hư hỏng hoặc vỡ nát và phải tạo những điều kiện thuận lợi để sử dụng chúng trong trưng bày và trong nghiên cứu khoa học Hiện vật sau khi nhập kho sẽ được phân loại và sắp xếp theo chất liệu vào từng tủ riêng biệt và áp dụng những phương pháp hóa học để bảo quản hiện vật lâu dài Sau khi khánh thành Bảo tàng đã tiến hành tổ chức quy hoạch nâng cấp công tác quản lý hiện vật cũng như chế độ bảo quản định kỳ cho từng chất liệu hiện vật Hiện nay kho của Bảo tàng Phụ nữ có 6 kho bảo quản sau: kho vô cơ, kho hữu cơ, kho phim ảnh, kho mới sưu tầm, kho tạm thời, kho tài liệu khoa học

bổ trợ Ngoài những biện pháp nghiệp vụ, kho Bảo tàng còn đầu tư những trang thiết bị cần thiết để bảo quản cho phù hợp với từng loại hiện vật như:

- Máy điều hòa không khí

Hệ thống máy móc phục vụ cho công tác bảo quản hiện vật ở cả kho cơ

sở và tên hệ thống trưng bày đều đang rất tốt đảm bảo cho hiện vật được gìn giữ tốt nhất

Nhận thức rõ tính phức tạp của công tác bảo quản hiện vật nên Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã rất thận trọng khi tiến hành các biện pháp bảo quản

Từ thực tế học tập, nghiên cứu học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với các bảo tàng trong và ngoài nước, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã và đang từng bước hoàn thiện dần hoạt động kho của mình

1.2.4 Hoạt động trưng bày hiện vật

Trên cơ sở xác định công tác trưng bày là một khâu công tác cơ bản trong hoạt động của Bảo tàng, là thước đo kết quả công tác nghiên cứu sưu tầm, là cầu nối thông tin giữa Bảo tàng và công chúng, là nơi công chúng được tiếp cận trực tiếp với hiện vật Cho nên ngay từ khi mới thành lập Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã định hướng cơ bản cho công tác trưng bày là: Xây dựng một hệ thống trưng bày phù hợp với nội dung, tính chất của Bảo tàng, vừa mang tính chất dân tộc, hiện đại, độc đáo

Đa dạng, luôn đổi mới là những gì Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã đang

và sẽ hướng tới đáp ứng nhu cầu của khách tham quan Sau 4 năm thực hiện

dự án nâng cấp, cải tạo hệ thống trưng bày Bảo tàng mở cửa đón khách trở lại vào dịp 20/10/2010 nhân kỷ niệm 80 năm ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ

nữ Việt Nam Ấn tượng đem đến cho khách tham quan là phong cách trưng bày hiện đại với những sắc màu tạo nên bản sắc cho mỗi chủ đề; nội dung trưng bày mang tính nhân văn sâu sắc, tái hiện chân thực hình ảnh của người Phụ nữ trong muôn mặt cuộc sống

Với diện tích 1500m2 và hệ thống kho lưu giữ hơn 25.000 tài liệu, hiện vật phản ánh những đóng góp của Phụ nữ Việt Nam trong lịch sử và cuộc sống đương đại Bảo tàng là trung tâm truyền thống kiến thức về lịch sử, văn hóa của Phụ nữ Việt Nam cho công chúng Hệ thống trưng bày hiện nay của bảo tàng rất hay và độc đáo, đã sát và phản ánh một cách sâu sắc, chân thực cuộc sống của những người phụ nữ trong quá khứ mà còn đặc biệt quan tâm phản ánh về phụ nữ trong thời đại ngày nay, chính điều này đã cho thấy rằng bảo tàng có tầm nhìn chiến lược trong hoạt động của mình, nó phù hợp với xu thế phát triển chung của Bảo tàng và của đất nước

Bên cạnh hệ thống trưng bày thường xuyên (trưng bày cố định) Bảo tàng còn thường xuyên tổ chức các cuộc trưng bày chuyên đề như:

+ Năm 2009 bảo tàng tổ chức trưng bày chuyên đề “Kỷ vật còn mãi với

thời gian”, với hơn 200 hiện vật được trưng bày phản ánh những câu chuyện về

người phụ nữ Việt Nam trong kháng chiến bảo vệ tổ quốc giai đoạn 1945 - 1975

+ Năm 2008 tổ chức trưng bày chuyên đề “Gánh hàng rong”: Với hơn

30 hiện vật, 120 ảnh trưng bày phản ánh một cách chân thực về điều kiện ăn,

ở, sinh hoạt kiếm sống của những người phụ nữ từ các miền quê nghèo về Hà Nội kiếm sống

+ Năm 2009 tổ chức trưng bày chuyên đề “Phụ nữ trong điện ảnh”:

Với 28 áp phích, 120 ảnh và 136 bộ phim tiêu biểu trong nền điện ảnh Việt Nam từ năm 1959 đến nay

- Trưng bày lưu động: Từ năm 1999 đến 2010, Bảo tàng đã tiến hành

13 cuộc triển lãm lưu động ở các tỉnh khác như: Cao Bằng, Hải Dương, Thái

Nguyên… đáng chú ý là cuộc trưng bày “Hội Liên hiệp Phụ nữ hoạt động vì

sự bình đẳng, phát triển và hòa bình” tại trung tâm triển lãm Vân Hồ (1999),

cuộc trưng bày “Chốn bình yên” tại trung tâm triển lãm Phụ nữ Việt Nam

1.2.5 Hoạt động tuyên truyền giáo dục

Khi bắt đầu mở cửa đón khách tham quan, hình thức tuyên truyền cũng rất sơ sài chỉ thông qua mạng lưới của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ở các tỉnh và điạ phương Về sau này cán bộ phòng tuyên truyền đã mở rộng nhiều hình thức tuyên truyền để thu hút khách tham quan

Hình thức tham quan có hướng dẫn: Lúc đầu tất cả các cán bộ trong Bảo tàng đều làm công tác thuyết minh Sau sáu tháng kể từ ngày mở của, Ban giám đốc đã lựa chọn ra một đội ngũ có trình độ chuyên môn cao làm nhiệm vụ thuyết minh, với mục tiêu từ 80 đến 90%lượng khách có hướng dẫn

phục vụ, phòng trưng bày tuyên truyền huy động tối đa nguồn lực vốn có phát huy thế mạnh về chuyên môn, nghiệp vụ đã đem lại những kết quả khả quan Bên cạnh đó Bảo tàng cũng xây dựng và đào tạo được một đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền giáo dục có trình độ chuyên môn cao với 100% cán bộ

có trịnh độ Đại học và trên đại học, có khả năng thuyết minh thành thạo bằng ngoại ngữ thành thạo và trôi chảy Trong những trường hợp cấp thiết hoặc dịp đông khách thì cán bộ nghiên cứu đều có thể làm người hướng dẫn, đặc biệt vào dịp mùng 8/3 Giám đốc cũng làm vai trò người thuyết minh

Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng: Khi tờ “Thông tin Phụ nữ” được chọn là mục tiêu tuyên truyền đến các tỉnh, thành phố trong

cả nước thì tờ thông tin ấy được chuyển đến từng hội viên ở các xã, phường

cơ sở Chính vì thế, ngay từ khi mới mở cửa, Bảo tàng đã có rất đông khách tham quan đến xem Bảo tàng rất đều (trên dưới 50 nghìn khách/năm) Trong

đó, khoảng 70% khách đến xem là Hội viên Phụ nữ Việt Nam

Bên cạnh đó Bảo tàng còn tổ chức tuyên truyền đặc biệt vào dịp 8/3, 20/10 Trong dịp ấy, Bảo tàng kết hợp với Đài truyền hình Việt Nam hoặc Đài truyền hình Hà Nội làm một bộ phim trong khoảng 15 – 20 phút nói về Bảo tàng, chủ yếu là nội dung trưng bày của Bảo tàng Qua những dịp như thế công chúng sẽ quan tâm nhiều hơn đến Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, từ đó vào ngày mùng 8/3 và 20/10 của các năm có rất đông Phụ nữ ở Hà Nội, ở các cơ quan, nhà máy, xí nghiệp đến Bảo tàng tham quan

Đặc biệt, thông qua các Đoàn ngoại giao, các đoàn Hội nghị cao cấp của Chính phủ tổ chức tại Hà Nội, Bảo tàng thường phối hợp xây dựng chương trình tham quan Bảo tàng cho một số phu nhân của các vị lãnh đạo nước ngoài tại Bảo tàng Phụ nữ, mỗi một đoàn cấp cao của Nhà nước và Hội đến Bảo tàng là một lần Bảo tàng Phụ nữ được tuyên truyền rất rộng

Bảo tàng đã làm tờ gấp giới thiệu địa chỉ trong đó có ảnh Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, có thông tin về địa điểm Bảo tàng, giờ mở, đóng cửa, các ngày phục vụ Tất cả được gói gọn trong một tờ giấy bằng một tấm danh thiếp, sau một thời gian

những thông tin này được đưa vào đằng sau tấm vé của khách tham quan, nội dung sâu hơn tờ giới thiệu địa chỉ Tờ gấp được Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam in nhằm để giới thiệu cho đông đảo khách tham quan trong và ngoài nước nắm được những thông tin về Bảo tàng cũng như nội dung trưng bày của Bảo tàng (Nội dung đã được dịch sang tiếng Anh – Pháp để phát cho khách quốc tế đến thăm Bảo tàng)

Nhằm thu hút khách tham quan quốc tế, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã làm việc với các trung tâm du lịch ở Hà Nội, các trung tâm du lịch trong nước đặt trụ sở tại Hà Nội Bảo tàng có những chính sách khuyến khích cho những người đua khách đến tham quan (nếu nằm trong tour giá vé sẽ giảm 50%) Đáp ứng yêu cầu thuyết minh cho khách nước ngoài, phần lớn đội ngũ thuyết minh đều có khả năng thuyết minh thành thạo bằng tiếng Anh cho người nước ngoài, tạo nên sự hấp dẫn cho Bảo tàng

Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã đưa những thông tin về nội dung trưng bày của Bảo tàng, hoạt động của Bảo tàng lên mạng Internet và có rất nhiều người quan tâm, muốn nghiên cứu đã truy cập thông tin này Qua hình thức này, Bảo tàng đã được nhiều người biết đến hơn

Nhờ có những hoạt động tuyên truyền hiệu quả mà bảo tàng đã thu hút được một lượng khách ngày càng đông đảo Theo thống kê của Phòng Công tác tuyên truyền thì trung bình hàng năm bảo tàng đón tiếp khoảng hơn 50 nghìn lượt khách tham quan Thành phần khách tham quan rất đa dạng và phong phú:

từ các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến học sinh, sinh viên, công an, bộ đội, cán

bộ lão thành cách mạng, chị em phụ nữ, nông dân… đến khách quốc tế

Có thể nói với hoạt động tuyên truyền mới mẻ sáng tạo và sâu rộng đến mọi tầng lớp xã hội, Bảo tàng phụ nữ Việt Nam đã phần nào thành công trong việc giới thiệu hình ảnh của bảo tàng cũng như truyền thống lịch sử vẻ vang của chị em phụ nữ đến công chúng

CHƯƠNG 2 CÔNG TÁC SƯU TẦM HIỆN VẬT TẠI BẢO TÀNG PHỤ NỮ VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY

2.1 Tầm quan trọng của công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ

nữ Việt Nam

Một bảo tàng được ra đời, cho dù là bảo tàng đó lớn hay nhỏ thì một trong những điều kiện quan trọng là phải có hiện vật gốc phù hợp với nội dung, loại hình bảo tàng đó Hiện vật gốc là thành phần cơ bản, là cơ sở vật chất chủ yếu của bảo tàng, nhưng hiện vật gốc không tự nhiện mà có Vì vậy, muốn có hiện vật gốc phù hợp với nội dung và loại hình của bảo tàng thì mỗi bảo tàng phải tiến hành nghiên cứu sưu tầm tài liệu hiện vật

“Công tác sưu tầm hiện vật của bảo tàng là công tác nghiên cứu, phát hiện, lựa chọn và thu thập các hiện vật gốc, mang ý nghĩa, giá trị bảo tàng phản ánh về lịch sử tự nhiên, lịch sử xã hội, về con người và môi trường tồn tại xung quanh con người theo phương pháp khoa học tùy theo nội dung và loại hình của bảo tàng và là công tác bổ sung thường xuyên cho kho cơ sở của bảo tàng”7

Công tác sưu tầm hiện vật bảo tàng là khâu công tác nghiệp vụ cơ bản quan trọng và có vai trò, vị trí đặc biệt trong toàn bộ hoạt động bảo tàng, nó gắn liền với các khâu công tác khác như công tác nghiên cứu, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và giáo dục tạo thành chỉnh thể bảo tàng để bảo tàng tồn tại, hoạt động và phát triển Nếu không có công tác sưu tầm hiện vật bảo tàng thì không có hiện vật bảo tàng, mà hiện vật bảo tàng là cở sở vật chất cho mọi hoạt động nghiệp vụ của bảo tàng Do đó, xét về vị trí và ý nghĩa, thì công tác sưu tầm chính là tạo cơ sở “tiền đề vật chất ban đầu” cho toàn bộ hoạt động nghiệp vụ của bảo tàng Nhưng công tác sưu tầm của bảo tàng không có nghĩa

7

  PGS.TS Nguyễn Thị Huệ (2011), Sưu tầm hiện vật bảo tàng, Nxb Lao động Hà Nội  

là sự “góp nhặt” tất cả các hiện vật của thế giới tự nhiên, của nền văn hóa vật chất và tinh thần của xã hội loài người Công tác sưu tầm còn có vai trò chủ yếu trong việc nghiên cứu, lựa chọn và đưa các hiện vật gốc, tập hợp hiện vật gốc có giá trị về bảo tàng để hình thành nên hệ thống kho cơ sở của bảo tàng

Khi bảo tàng đã được xây dựng và mở cửa đón khách tham quan, hoạt động sưu tầm vẫn phải luôn luôn tiếp tục để thu thập những hiện vật mới không ngừng bổ sung làm giàu cho kho cơ sở, chỉnh lý và mở rộng nội dung trưng bày Nếu vì một lẽ gì đó mà hoạt động sưu tầm bị đình chỉ hoặc bị ngừng trệ thì hoạt động chung của bảo tàng sẽ dậm chân tại chỗ và không thế tiến bộ được

Bên cạnh đó, các tài liệu hiện vật gốc là những bằng chứng phản ánh trung thực những khía cạnh của lịch sử là nguồn sử liệu gốc phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học, giáo dục phổ biến tri thức Chính vì vậy sưu tầm không chỉ là đi thu thập hiện vật gốc mà cần phải tiến hành ghi chép đầy đủ nội dung thông tin khoa học, lịch sử để khi đưa về bảo tàng hiện vật sẽ phát huy giá trị của nó một cách hiệu quả nhất Thực chất của hoạt động sưu tầm hiện vật bảo tàng chính là việc sưu tầm các tài liệu hiện vật gốc và ghi chép

hồ sơ khoa học pháp lý cho hiện vật

Nhận thức được vai trò, tầm quan trọng đó nên ngay từ những ngày đầu hoạt động Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã luôn có sự quan tâm tới công tác sưu tầm hiện vật, tìm kiếm, lựa chọn và thu thập những tài liệu hiện vật gốc mang trong mình giá trị phản ánh vai trò, vị trí của con người Phụ nữ Việt Nam trong lịch sử và trong văn hóa dân tộc

Hoạt động sưu tầm hiện vật của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam nhằm phục

vụ cho việc xây dựng, bổ sung hiện vật cho kho cơ sở bảo tàng; phục vụ công tác trưng bày, chỉnh lý bổ sung và mở rộng các phần trưng bày của bảo tàng

và phục vụ nghiên cứu khoa học trong và ngoài bảo tàng

Những tài liệu hiện vật gốc sưu tầm về được nhập vào kho cơ sở trở thành tài sản cố định quan trọng của bảo tàng, cung cấp tư liệu cho các hoạt động của bảo tàng từ nghiên cứu khoa học, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, triển lãm và giáo dục tuyên truyền Nhằm đáp ứng nhiệm vụ đó, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã xây dựng kế hoạch sưu tầm thường xuyên để đưa những hiện vật gốc có giá trị bảo tàng về kho cơ sở, bởi bảo tàng không coi kho cơ

sở là đầy đủ mà phải dần được hoàn thiện qua nhiều lần sưu tầm Đó là điều kiện cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của bảo tàng

Trong những năm qua, hoạt động sưu tầm của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam luôn được quan tâm đẩy mạnh, nhờ đó mà bảo tàng đã đạt được những thành tựu quan trọng tạo cơ sở vật chất cho mọi hoạt động nghiệp vụ của bảo tàng, tổ chức thực hiện được nhiều cuộc triển lãm qua đó giới thiệu cho khách tham quan trong và ngoài nước biết được truyền thống lịch sử của phụ nữ Việt Nam cũng như những hoạt động của phụ nữ ở mọi mặt cuộc sống trong

xã hội Cùng với sự nỗ lực của cán bộ sưu tầm và sự đóng góp của các cơ quan chức năng khác làm cho công tác sưu tầm của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đạt được nhiều kết quả Hơn nữa, kể từ khi thành lập cho đến nay các cán bộ sưu tầm của Bảo tàng luôn luôn tích cực phát huy những ưu điểm của mình để sưu tầm cho bảo tàng những tài liệu hiện vật, những bộ sưu tập tài liệu hiện vật phong phú, có giá trị bảo tàng nhằm tạo điều kiện cho bảo tàng phát triển

2.2 Đặc điểm công tác sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam ra đời phản ánh về lịch sử truyền thống của người phụ nữ từ xưa tới nay, phản ánh hoạt động của họ ở mọi mặt đời sống Chính vì vậy, nhiệm vụ đặt ra đối với công tác sưu tầm của Bảo tàng cũng có đặc điểm khác so với các bảo tàng khác Công tác sưu tầm hiện vật của bảo tàng là nghiên cứu, lựa chọn, thu thập về bảo tàng những tài liệu, hiện vật tiêu biểu, độc đáo mang giá trị bảo tàng phù hợp với nội dung, tính chất và loại

hình của bảo tàng: đó là những hình ảnh, tài liệu, hiện vật liên quan và phản ánh về truyền thống đấu tranh anh dũng, kiên cường của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dân tộc, cũng như phản ánh vai trò, vị thế của người phụ nữ trong muôn mặt cuộc sống của phụ nữ Việt Nam từ xưa đến nay Bên cạnh

đó, bảo tàng còn sưu tầm, giới thiệu những hiện vật phản ánh về sự đấu tranh

về bình quyền, bình đẳng của người phụ nữ trong xã hội

Ra đời từ cuối thế kỷ XX, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là một bảo tàng mới về loại hình và tính chất, trên thế giới và trong nước chưa có sẵn một mô hình này nên bảo tàng cũng gặp những khó khăn không nhỏ trong mọi hoạt động của bảo tàng, đặc biệt là công tác nghiên cứu sưu tầm nhằm xây dựng nội dung trưng bày phù hợp với chức năng, nhiệm vụ đã đề ra Việc sưu tầm để bổ sung những hiện vật gốc có giá trị đòi hỏi người cán bộ sưu tầm phải dày công nghiên cứu, khảo sát, tìm kiếm đồng thời phải xây dựng một mạng lưới cộng tác viên rộng rãi, có khả năng chuyên môn kết hợp với các ngành có liên quan

để có thể sưu tầm được những tài liệu hiện vật phù hợp với bảo tàng

Đối tượng sưu tầm hiện vật của bảo tàng liên quan xung quanh đến người Phụ nữ Việt Nam được khai thác trên nhiều nguồn khác nhau, chính vì vậy địa bàn sưu tầm hiện vật của Bảo tàng được trải rộng trên cả nước, đối tượng sưu tầm phản ánh về phụ nữ của cả 54 dân tộc với những đặc trưng khác nhau, do vậy cần có nhiều hình thức sưu tầm khác nhau, cần sự liên kết, hỗ trợ của hội Liên hiệp Phụ nữ ở các địa phương trong cả nước để thu thập được những hiện vật phù hợp với Bảo tàng

2.3 Xây dựng kế hoạch sưu tầm hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Hiện vật bảo tàng là những bằng chứng vật chất về sự phát triển của giới tự nhiên và sự phát trển của văn minh vật chất cũng như tinh thần của xã hội loài người được bảo tàng sưu tầm, bảo quản tùy theo tính chất của mình, nhằm mục đích giáo dục xã hội và nghiên cứu khoa học Do đó công tác sưu tầm của bảo tàng phải được thực hiện thường xuyên, có hệ thống và có kế

hoạch Dù bất cứ trong trường hợp nào công tác này cũng không được mang tính ngẫu nhiên, công tác sưu tầm phải có mục đích, nội dung, kế hoạch, đối tượng cụ thể, giám định lựa chọn cẩn thận, đưa về bảo tàng những hiện vật gốc tiêu biểu, điển hình về giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật…thích hợp với từng bảo tàng và thực hiện quy trình khoa học của bảo tàng để biến chúng thành hiện vật bảo tàng

Trước khi thành lập Bảo tàng với những yêu cầu trước mắt đặt ra nhằm tìm kiếm những hiện vật phù hợp với nội dung và loại hình của Bảo tàng thì các cán bộ sưu tầm phải nghiên cứu kỹ những tài liệu hiện vật cần sưu tầm, từ

đó sẽ lập kế hoạch cụ thể như: Vấn đề sưu tầm đáp ứng nhu cầu gì? Sưu tầm loại hình tài liệu gì? Sưu tầm ở đâu? Vào thời gian nào? Sưu tầm như thế nào?

Sau khi khánh thành và đi vào hoạt động, việc đáp ứng các nhu cầu tham quan, nghiên cứu của công chúng trong Bảo tàng không ngừng nâng cao, vì vậy Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam không ngừng tiếp tục công tác sưu tầm tài liệu hiện vật bổ sung cho kho cơ sở, phục vụ công tác trưng bày, nghiên cứu khoa học trong và ngoài Bảo tàng Kế hoạch sưu tầm thời kỳ này kết hợp chặt chẽ với công tác nghiên cứu khoa học, công tác trưng bày và kiểm kê kho cơ sở Các cán bộ Bảo tàng phải nắm vững được thành phần kho cơ sở, tìm hiểu hiện trạng hiện vật có trong kho, bên cạnh đó cũng cần tiến hành nghiên cứu đề cương, kế hoạch trưng bày và các chủ đề, chuyên đề đang trưng bày, nghiên cứu các bộ sưu tập hiện vật… để lập kế hoạch sưu tầm hiện vật cho phù hợp với nội dung của Bảo tàng

Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam thường xuyên xây dựng các bản kế hoạch sưu tầm ngắn hạn cho từng năm, từng quý với những đề tài cụ thể hoặc những chuyên đề nghiên cứu Vào đầu Quý I của mỗi năm, Ban Giám đốc bảo tàng

đề ra kế hoạch hoạt động chung cho Bảo tàng, căn cứ vào bản kế hoạch hoạt động đó thì các phòng, ban xây dựng kế hoạch hoạt động cụ thể của mình Đối với phòng sưu tầm cũng vậy, căn cứ vào bản kế hoạch chung của Bảo

tàng, căn cứ vào số lượng tài liệu hiện vật có trong kho có sở và các hiện vật trưng bày theo chuyên đề trong bảo tàng, trưởng phòng sưu tầm sẽ giao nhiệm

vụ cụ thể cho từng cán bộ phụ trách một mảng chủ đề hoặc chuyên đề nào để mỗi người xây dựng bản kế hoạch sưu tầm riêng Sau đó, bản kế hoạch của từng thành viên được trưởng phòng thông qua và tổng hợp lại thành một bản

kế hoạch chung của phòng sưu tầm Bản kế hoạch này sau khi đã hoàn thiện lại được gửi lên Giám đốc Bảo tàng phê duyệt thì mới chính thức đưa vào sử dụng làm kế hoạch sưu tầm của Bảo tàng

Kế hoạch sưu tầm ngắn hạn của bảo tàng còn gọi là kế hoạch sưu tầm thường xuyên được đặt cho từng năm, từng quý hoặc từng tháng thậm chí là từng tuần cụ thể với những đề tài sưu tầm cụ thể hoặc chuyên đề nghiên cứu nào đó trong bảo tàng Vì vậy, từ cơ sở này bản kế hoạch sưu tầm ngắn hạn đã được xác định chủ đề, mục đích, yêu cầu, thời gian, địa bàn sưu tầm, cán bộ tham gia sưu tầm, biện pháp tiến hành… Trong quá trình đi thực tế sưu tầm

có trường hợp những điều dự kiến không tìm được mà lại thu thập được những tài liệu, hiện vật không có trong kế hoạch thì cũng cần phải hết sức linh hoạt trong việc chọn lựa đưa hiện vật về bảo tàng Đồng thời tùy từng đối tượng mà có phương pháp sưu tầm cho thích hợp

Bản kế hoạch sưu tầm ngắn hạn phải mang tính khoa học bởi đều phải được nghiên cứu kỹ càng, thống nhất ý kiến trong đoàn sưu tầm và được Ban giám đốc thông qua

Ví dụ 1: KẾ HOẠCH SƯU TẦM HIỆN VẬT TẠI ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

1 Mục đích:

Sưu tầm tài liệu hiện vật, hình ảnh; phỏng vấn, ghi âm, ghi hình phụ nữ các dân tộc Việt Nam theo các chủ đề: Phụ nữ và gia đình; PNVN vì sự phát triển của đất nước và phụ nữ với nghệ thuật làm đẹp nhằm phục vụ công tác

nghiên cứu, chỉnh lý hệ thống trưng bày của bảo tàng Phụ nữ Việt Nam và bổ

sung tài liệu, hiện vật cho kho cơ sở

- Các băng phỏng vấn ghi âm, ghi hình phải đảm bảo chất lượng, đúng nội dung

II ĐỊA ĐIỂM SƯU TẦM: Huyện Bảo Lâm và huyện Di Linh

III ĐỐI TƯỢNG SƯU TẦM: Tập trung vào phụ nữ các dân tộc: Mạ (huyện Bảo Lâm); Cơ-ho (huyện Di Linh)

IV NỘI DUNG SƯU TẦM

1 Nội dung sưu tầm chung

- Sưu tầm tài liệu hiện vật, phỏng vấn, ghi âm, ghi hình về phụ nữ các dân tộc trong gia đình thông qua các nghi lê, tập tục của hôn nhân cưới xin, sinh đẻ nuôi dạy con và tổ chức cuộc sống gia đình

- Sưu tầm tài liệu hiện vật, phỏng vấn, ghi âm, ghi hình về điển hình phụ nữ trong phát triển kinh tế và các lĩnh vực khác

- Sưu tầm tài liệu hiện vật, phỏng vấn, ghi âm, ghi hình về phụ nữ các dân tộc với nghệ thuật làm đẹp thông qua trang phục, đồ trang sức, cách trang điểm, hàm răng, mái tóc

2 Nội dung sưu tầm cụ thể

2.1 Dân tộc Mạ (huyện Bảo Lâm)

a Tài liệu hiện vật về hôn nhân cưới xin

* Sưu tầm tài liệu hiện vật

- Đồ dùng cô gái chuẩn bị trước khi về nhà chồng

- Của hồi môn của gia đình chuẩn bị cho con khi đi lấy vợ, lấy chồng

- Lễ vật dùng trong lễ cầu hôn, lễ hỏi:

+ Vòng cầu hôn của cô dâu chú rể

+ Các lễ vật và đồ dùng sử dụng trong nghi lễ trao vòng cầu hôn

+ Sưu tập hiện vật mang đến khi đi hỏi vợ (hỏi chồng) trong lễ ăn hỏi

- Các hiện vật liên quan đến lễ cưới:

+ Sưu tập lễ vật nhà trai mang đến nhà gái trong lễ cưới

+ Sưu tập lễ vật dùng trong lễ cưới

+ Y phục, đồ trang sức mẹ chồng chuẩn bị cho con dâu

+ Sưu tập quà tặng của hai bên gia đình cho cô dâu, chú rể trong ngày cưới

- Các hiện vật liên quan đến lễ lại mặt

* Phỏng vấn, ghi âm, ghi hình chủ thể văn hoá về các vấn đề sau:

- Thời gian và các loại hình hiện vật các cô gái bắt đầu phải chuẩn bị cho ngày lễ trọng đại của mình: dệt vải để may y phục cưới, làm quà tặng

- Những lời dạy bảo của mẹ cho con gái trước khi về nhà chồng

- Lời khuyên răn của bà mối, vị chủ hôn đối với cặp vợ chồng trẻ, đặc biệt là cô dâu

- Ý nghĩa của mỗi món quà tặng

- Ý nghĩa của các nghi lễ đặc biệt trong đám cưới;

- Sự khác nhau giữa các nghi lễ hôn nhân trước kia và hiện nay

- Các nghi lễ trong hôn nhân (nếu có thể)

b Tài liệu hiện vật có liên quan đến vấn đề sinh đẻ và nuôi dạy con

* Sưu tầm tài liệu hiện vật

- Các loại tài liệu hiện vật về nghi lễ cúng cầu con và bảo vệ thai nhi

- Các tài liệu hiện vật dùng khi đứa trẻ ra đời:

+ Dụng cụ cắt rốn

+ Các loại đồ dùng để đựng nhau thai cho em bé: vỏ bầu khô, ống tre

+ Đồ dùng để tắm cho trẻ khi mới chào đời: vỏ bầu khô đựng nước; chậu tắm…

+ Đồ dùng do người mẹ tự làm cho đứa con sắp chào đời: Quần áo, tã

lót, khăn, địu

+ Gùi, cuốc làm cỏ, túi đựng cơm dùng báo tin cho dân làng biết đã sinh bé gái; Nỏ, gùi, xà gạc dùng báo tin cho dân làng biết đã sinh bé trai của người Mạ

- Các loại thuốc dùng cho sản phụ sau khi sinh

- Các tài liệu hiện vật liên quan đến các nghi lễ: đặt tên, cầu sức khoẻ… cho đứa trẻ:

- Đồ chơi dùng để hướng dẫn trẻ làm quen với lao động: Sa quay sợi tập kéo sợi, quay tơ, khung dệt để tập dệt vải, bộ đồ thêu, khâu vá, cái chày để

tập giã gạo, vợt tập xúc cá, rìu nhỏ tập chặt cây, đốn củi,

* Phỏng vấn, ghi âm, ghi hình chủ thể văn hoá về các vấn đề sau:

- Mong muốn được làm mẹ; Ước muốn của người mẹ về tương lai của các con sau này

- Công dụng của những bài thuốc nam dùng cho sản phụ sau khi sinh

- Vai trò và công lao của người phụ nữ trong việc nuôi dạy con

- Thực trạng về các nghi lễ hiện nay: còn, mất và vai trò của nó đối với người dân

- Các kỷ niệm về mẹ của mình

- Các bài hát ru con của các dân tộc

- Các nghi lễ về sinh đẻ và nuôi dạy con

c Tài liệu hiện vật thể hiện vai trò của người phụ nữ trong tổ chức cuộc sống gia đình

* Sưu tầm tài liệu hiện vật

- Đồ dùng sử dụng trong công việc nội trợ

* Phỏng vấn, ghi âm, ghi hình chủ nhân văn hoá các vấn đề sau:

- Vai trò của bữa ăn gia đình đối với mỗi thành viên

- Người phụ nữ với việc tổ chức một bữa ăn gia đình; chuẩn bị bữa ăn trong ngày lễ, tết: thời gian và công sức bỏ ra

- Những món ăn truyền thống của dân tộc và ý nghĩa của nó: Các công đoạn từ việc lựa chọn và sử dụng nguyên liệu cho đến khi hoàn thiện một món ăn

- Các hình thức tìm kiếm thức ăn bổ sung cho bữa ăn gia đình

d Tài liệu hiện vật về cách làm đẹp của người phụ nữ

- Trang phục (y phục, trang sức); các sản phẩm dệt có trang trí; nguyên liệu và công cụ nhuộm màu

- Phỏng vấn:

+ Cách chăm sóc tóc.Quan điểm về một phụ nữ biết cách làm đẹp (qua

ăn mặc trang điểm, phục sức )

+ Cách nhuộm màu trên vải của dân tộc Mạ Gồm những cách gì?

+ Kỹ thuật nhuộm màu trên vải truyền thống hiện nay còn phổ biến không?

+ Nguyên liệu để nhuộm màu trên vải gồm những nguyên liệu gì? Lấy

ở đâu? Mua hay là những nguyên liệu sẵn có? Tên của những nguyên liệu đó

là gì?

+ Màu trắng trên y phục của người Mạ có ý nghĩa như thế nào? Ngoài màu trắng ra con những màu nào khác và những màu đó có ý nghĩa như thế nào?

2.2 Dân tộc Cơho (huyện Di Linh)

a Tài liệu hiện vật về hôn nhân cưới xin

* Sưu tầm tài liệu hiện vật

- Đồ dùng cô gái chuẩn bị trước khi về nhà chồng

- Của hồi môn của gia đình chuẩn bị cho con khi đi lấy vợ, lấy chồng

- Lễ vật dùng trong lễ cầu hôn, lễ hỏi:

+ Vòng cầu hôn của cô dâu chú rể

+ Khăn trắng, khăn đen - đồ sính lễ nhà gái mang sang nhà trai của người Cơho

+ Lễ vật mang đến khi đi hỏi vợ (hỏi chồng) trong lễ ăn hỏi

- Các hiện vật liên quan đến lễ cưới:

+ Sưu tập lễ vật nhà gái mang đến nhà trai trong lễ cưới

+ Y phục, đồ trang sức mẹ chồng chuẩn bị cho con dâu

+ Sưu tập quà tặng của hai bên gia đình cho cô dâu, chú rể trong ngày cưới

- Các hiện vật liên quan đến lễ lại mặt

* Phỏng vấn, ghi âm, ghi hình chủ thể văn hoá về các vấn đề sau:

- Thời gian và các loại hình hiện vật các cô gái bắt đầu phải chuẩn bị cho ngày lễ trọng đại của mình: dệt vải để may y phục cưới, làm quà tặng

- Những lời dạy bảo của mẹ cho con gái trước khi về nhà chồng

- Lời khuyên răn của bà mối, vị chủ hôn đối với cặp vợ chồng trẻ, đặc biệt là cô dâu

- Ý nghĩa của mỗi món quà tặng

- Ý nghĩa của các nghi lễ đặc biệt trong đám cưới;

- Sự khác nhau giữa các nghi lễ hôn nhân trước kia và hiện nay Nguyên nhân

- Các nghi lễ trong hôn nhân (nếu có thể)

b Tài liệu hiện vật có liên quan đến vấn đề sinh đẻ và nuôi dạy con

* Sưu tầm tài liệu hiện vật

- Các loại tài liệu hiện vật về nghi lễ cúng cầu con và bảo vệ thai nhi: + Đĩa, lược thầy cúng dùng cúng xin Yàng làm phép cho sản phụ dễ đẻ của người Cơho

- Các tài liệu hiện vật dùng khi đứa trẻ ra đời:

+ Dụng cụ cắt rốn

+ Các loại đồ dùng để đựng nhau thai cho em bé: vỏ bầu khô, ống tre

+ Đồ dùng để tắm cho trẻ khi mới chào đời: vỏ bầu khô đựng nước; chậu tắm…

+ Đồ dùng do người mẹ tự làm cho đứa con sắp chào đời: Quần áo, tã lót, khăn, địu

+ Đồ dùng báo tin cho dân làng biết đã sinh bé gái hoặc bé trai

- Các loại thuốc dùng cho sản phụ sau khi sinh: (VD: Lá rễ cây rừng

phơi khô ( tà say tốp, tà say muôi và tà say tĩnh) dùng đun nước tắm và nước

uống cho sản phụ sau khi sinh của người Cơho)

- Các tài liệu hiện vật liên quan đến các nghi lễ: đặt tên, cầu sức khoẻ… cho đứa trẻ:

+ Vải dệt, sợi chỉ và khung dệt dùng trong lễ đặt tên bé gái của người Cơho + Dao, nan đan và lá cói dùng trong lễ đặt tên bé trai của người Cơho + Sưu tập hiện vật là quà tặng cho trẻ em trong lễ đặt tên, đầy tháng, đầy năm: áo sơ sinh, chăn, gối, cuộn chỉ màu, vòng tay, vòng cổ, sách vở,

kiếm,…

- Đồ chơi dùng để hướng dẫn trẻ làm quen với lao động: Sa quay sợi tập kéo sợi, quay tơ, khung dệt để tập dệt vải, bộ đồ thêu, khâu vá, cái chày để

tập giã gạo, vợt tập xúc cá, rìu nhỏ tập chặt cây, đốn củi,

* Phỏng vấn, ghi âm, ghi hình chủ thể văn hoá về các vấn đề sau:

- Mong muốn được làm mẹ; Ước muốn của người mẹ về tương lai của các con sau này

- Công dụng của những bài thuốc nam dùng cho sản phụ sau khi sinh

- Vai trò và công lao của người phụ nữ trong việc nuôi dạy con

- Thực trạng về các nghi lễ hiện nay: còn, mất và vai trò của nó đối với người dân

- Các kỷ niệm về mẹ của mình

- Các bài hát ru con của các dân tộc

c Tài liệu hiện vật thể hiện vai trò của người phụ nữ trong tổ chức cuộc sống gia đình

* Sưu tầm tài liệu hiện vật

- Đồ dùng sử dụng trong công việc nội trợ

* Phỏng vấn, ghi âm, ghi hình chủ nhân văn hoá các vấn đề sau:

- Vai trò của bữa ăn gia đình đối với mỗi thành viên