Sưu tập thước tính do cán bộ, chiến sĩ pháo binh sáng tạo, cải tiến sử dụng trong huấn luyện và chiến đấu lưu giữ tại bảo tàng pháo binh

Nhận thức được tầm quan trọng của các sưu tập hiện vật như vậy, trong những năm qua Bảo tàng Pháo binh đã xây dựng được một số sưu tập hiện vật quý và đặc trưng cho mình... Và hiện nay đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

KHOA DI SẢN VĂN HÓA

LÊ VĂN THƯỢNG

SƯU TẬP THƯỚC TÍNH DO CÁN BỘ, CHIẾN SĨ PHÁO BINH SÁNG TẠO, CẢI TIẾN SỬ DỤNG TRONG HUẤN LUYỆN

VÀ CHIẾN ĐẤU LƯU GIỮ TẠI BẢO TÀNG PHÁO BINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH BẢO TÀNG HỌC

Mã số : 52320305

Người hướng dẫn: ThS TRẦN ĐỨC NGUYÊN

HÀ NỘI – 2014

1.1 Vài nét về Binh chủng Pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam 8

1.2.1 Quá trình hình thành và phát triển Bảo tàng Pháo binh 14

1.2.2.1 Công tác nghiên cứu 16

1.2.2.2 Công tác sưu tầm 17

1.2.2.3 Công tác kiểm kê, bảo quản 18

1.2.2.5 Công tác giáo dục 20

1.2.3 Nội dung trưng bày của Bảo tàng Pháo binh 21

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ CỦA SƯU TẬP THƯỚC TÍNH

TẠI BẢO TÀNG PHÁO BINH 27

2.1 Quá trình nghiên cứu, sưu tầm và xây dựng sưu tập thước tính tại Bảo

2.1.1 Quá trình nghiên cứu, sưu tầm thước tính 27

2.1.2 Xây dựng sưu tập thước tính tại Bảo tàng Pháo Binh 29

2.2 Sưu tập thước tính của Bảo tàng Pháo binh 34

2.2.1 Số lượng 35

2.2.2.1 Thước tính sử dụng trong hoạt động trinh sát 38

2.2.2.2 Thước tính sử dụng trong huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu 40

2.2.2.3 Thước tính sử dụng trong công tác hậu cần 51

2.3 Giá trị của sưu tập 53

2.3.1 Giá trị lịch sử 53

2.3.2 Giá trị khoa học – kỹ thuật quân sự 55

2.3.3 Giá trị kinh tế 59

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

KHAI THÁC VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CỦA SƯU TẬP THƯỚC TÍNH

TẠI BẢO TÀNG PHÁO BINH 62

3.1 Thực trạng của sưu tập thước tính tại Bảo tàng Pháo binh 62

3.1.1 Công tác bảo quản sưu tập 62

3.1.2 Công tác nghiên cứu, quản lý sưu tập 64

3.1.3 Công tác khai thác và phát huy giá trị sưu tập 65

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo quản và phát huy giá trị

của sưu tập 65 3.2.1 Tiếp tục công tác nghiên cứu, sưu tầm bổ sung hiện vật trong sưu tập và

3.2.2 Nâng cao chất lượng công tác bảo quản 68

3.2.3 Đa dạng hóa các hình thức phát huy giá trị sưu tập 70

KẾT LUẬN 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ xưa cho đến nay con người Việt Nam luôn được biết đến là cần cù, chịu khó, luôn có sự cố gắng và đặc biệt là một dân tộc có sự sáng tạo vô cùng độc đáo Tất cả những tính cách ấy của con người Việt có lẽ là do lịch

sử đã chui rèn nên những tính cách như vậy Dân tộc Việt Nam là một dân tộc yêu chuộng hòa bình nhưng lịch sử đã không cho dân tộc yêu chuộng hòa bình ấy được sống cuộc sống như họ mong muốn

Chấm dứt thời kỳ Bắc thuộc, Việt Nam trở thành một nước độc lập tự do nhưng vẫn luôn phải chống lại các thế lực phươg Bắc luôn có dã tâm muốn xua quân xuống xâm lăng phía Nam Trải qua Đinh, Lê, Lý, Trần, Hậu Lê…dân tộc ta vẫn luôn anh dũng chiến đấu bảo vệ đất nước kiên cường Và nhắc đến Việt Nam hẳn sẽ không thể không nhắc hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ để bảo vệ Tổ quốc đã đi đến thắng lợi như thế nào

Cho đến hôm nay lịch sử vẫn là một bài học sâu sắc cho dân tộc để các thế hệ sau này luôn biết tới Góp công cho những bài học ấy đó là sự nỗ lực lưu giữ những giá trị của các bảo tàng nói chung và bảo tàng hệ thống quân đội nói riêng Các bảo tàng nói chung và các bảo tàng trong hệ thống bảo tàng quân đội luôn có ý thức nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản và đặc biệt là xây dựng các sưu tập hiện vật để cho những thế hệ sau này biết tới cha ông ta

đã dựng nước và giữ nước như thế nào

Là một bảo tàng nằm trong hệ thống các bảo tàng do Bộ Quốc phòng quản lý, Bảo tàng Pháo binh luôn nhận thức rõ được vai trò quan trọng trong việc xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng bởi sưu tập hiện vật bảo tàng tạo nên sắc thái và vị trí xã hội của bảo tàng Đồng thời nó cũng tạo cho mỗi bảo tàng

có được sức thu hút lớn đối với khách tham quan Nhận thức được tầm quan trọng của các sưu tập hiện vật như vậy, trong những năm qua Bảo tàng Pháo binh đã xây dựng được một số sưu tập hiện vật quý và đặc trưng cho mình

như: sưu tập pháo, sưu tập ống liều phóng, sưu tập khí tài trinh sát và đặc biệt

là sưu tập thước…

Nhắc đến chiến tranh là nhắc đến lực lượng vũ trang trong quân đội bao gồm: bộ binh, công binh, lực lượng phòng không,…và một lực lượng rất quan trọng là pháo binh Đối với chiến tranh, làm nên những chiến thắng ấy là do

sự góp phần quan trọng của lực lượng quân đội tinh nhuệ Bởi vậy, có lẽ nhắc đến pháo binh là người ta sẽ nghĩ đến tầm quan trọng của những chiến sĩ và những khẩu pháo do những người chiến sĩ ấy điều khiển Thế nhưng ít ai biết rằng góp phần làm nên những trận đánh oanh liệt ấy của pháo binh, góp phần làm nên những chiến thắng rạng rỡ của pháo binh có một sự đóng góp không

hề nhỏ của những chiếc thước tính được những người chiến sĩ cải tiến từ những chiếc thước đã có trước hoặc sáng tạo mới Và hiện nay đến với Bảo tàng Pháo binh mọi người sẽ được tiếp xúc với những chiếc thước tính tuy nhỏ nhưng lại làm nên những chiến công lớn do cán bộ Bảo tàng Pháo binh đã xây dựng thành một sưu tập Bộ sưu tập thước tính bao gồm những hiện vật gốc là những chiếc thước tính như: thước bắn biển, thước Lô-ga-rít, thước mật ngữ thông tin, thước tính lượng sửa gió, thước tầm, thước tính hướng,… đều được cán bộ, chiến sĩ pháo binh nghiên cứu sử dụng trong huấn luyện và trực tiếp chiến đấu lập nhiều chiến công xuất sắc trong kháng chiến giải phóng dân tộc Điều đặc biệt hơn cả đó đều là những chiếc thước do cán bộ chiến sĩ của ta trong quá trình kháng chiến đã nghiên cứu và sáng tạo ra để hạn chế những khuyết điểm và phát huy tối đa những ưu điểm góp phần nên những chiến thắng Bởi vậy bộ sưu tập là nguồn tư liệu không thể thay thế, phản ánh thất bại của thế lực xâm lược trong chiến tranh giải phóng Việt Nam nhưng đồng thời cũng là nguồn tư liệu chứng minh cho sự sáng tạo trí tuệ của người chiến sĩ pháo binh – những người con của đất Việt

Hiện nay, thế giới đang trên đà hội nhập kinh tế và toàn cầu hóa, khoa học công nghệ trên thế giới đang trên đà phát triển nhanh như vũ bão Đất nước ta cũng đang bước vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Với chủ

trương "văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho sự phát triển của đất nước", "văn hóa phải phát triển tương ứng với kinh tế" Các sưu tập hiện vật

quý hiếm ở các bảo tàng quân đội nói chung, ở Bảo tàng Pháo binh nói riêng càng phải phát huy, khẳng định giá trị của chính mình Sưu tập ấy phải có sức sống mạnh mẽ, lâu bền như chính cái ngọn lửa được hun đúc qua mấy mươi

đời rồi bùng lên trong "chín năm làm một Điện Biên", trong "mùa xuân năm bảy nhăm" ấy

Tuy đất nước ta đang sống trong hòa bình nhưng lịch sử đã dạy cho chúng ta bài học luôn phải nâng cao ý thức giữ gìn, bảo vệ đất nước Vì vậy,

dù trong hòa bình hay không chúng ta luôn luôn phải có ý thức giáo dục tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc tới các thế hệ, cán bộ chiến sĩ, thanh thiếu niên…và toàn thể những người con của Việt Nam về truyền thống yêu nước,

về cuộc chiến tranh phi nghĩa ắt phải thất bại

Để góp một phần sức nhỏ bé của mình vào công cuộc giáo dục tinh thần yêu nước, hòa chung khí thế ngợi ca đất nước, ngợi ca sự sáng tạo muôn

đời của dân tộc tôi quyết định chọn đề tài “Sưu tập thước tính do cán bộ, chiến sĩ Pháo binh sáng tạo, cải tiến sử dụng trong huấn luyện và chiến đấu lưu giữ tại bảo tàng Pháo binh” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của

- Nghiên cứu sưu tập để tìm ra giá trị của sưu tập, bổ sung và hoàn thiện cho sưu tập (về ý nghĩa lý thuyết) Từ các giá trị đó, đề xuất các giải

pháp khai thác, phát huy giá trị sưu tập phục vụ cán bộ chiến sĩ trong toàn quân và công chúng trong điều kiện bùng nổ các bảo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Sưu tập thước tính do cán bộ, chiến sĩ Pháo binh sáng tạo, cải tiến dùng trong huấn luyện và chiến đấu lưu giữ tại bảo tàng

Pháo binh (sau đây gọi tắt là Sưu tập thước tính)

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Không gian nghiên cứu: đề tài nghiên cứu sưu tập hiện vật là thước tính do cán bộ, chiến sĩ Pháo binh sáng tạo, cải tiến dùng trong huấn luyện và chiến đấu lưu giữ tại Bảo tàng Pháo binh

+ Thời gian: nghiên cứu các hiện vật kể trên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954- 1975)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận chủ nghĩa Mác – Lênin: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa khoa học lịch sử để nghiên cứu, phân tích đối tượng

- Phương pháp nghiên cứu của Bảo tàng học

- Phối hợp Phương pháp liên ngành: sử học, giáo dục quốc phòng…

- Phương pháp nghiên cứu thuộc lĩnh vực khoa học quân sự

- Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp,

so sánh và đối chiếu…

5 Bố cục của Khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục thì bài Khóa luận có kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về Binh chủng Pháo binh và Bảo tàng Pháo binh Chương 2: Nội dung và giá trị của sưu tập thước tính tại Bảo tàng Pháo binh Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và phát

huy giá trị của sưu tập thước tính tại Bảo tàng Pháo binh

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ BINH CHỦNG PHÁO BINH

VÀ BẢO TÀNG PHÁO BINH 1.1 Vài nét về Binh chủng Pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam

Vai trần, dép lốp, khiêng tư Trường Sơn xẻ dọc, pháo đi ngàn trùng

Đó chính là những câu thơ nói về những người lính pháo binh của Quân đội nhân dân Việt Nam – một trong những lực lượng nòng cốt góp công cho những chiến thắng vang dội trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và

đế quốc Mỹ xâm lược Binh chủng Pháo binh của Quân đội Nhân dân Việt Nam là binh chủng hỏa lực chủ yếu của Quân chủng Lục quân và đặt dưới sự chỉ đạo của Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam, Bộ Quốc phòng

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng binh chủng Pháo binh 8 chữ "Chân đồng, vai sắt, đánh giỏi, bắn trúng" vào ngày 13 tháng 4 năm 1967 Cho đến hôm nay, Binh

chủng Pháo binh vẫn là một trong những lực lượng nòng cốt quan trọng nằm trong Quân chủng Lục quân của Quân đội nhân dân Việt Nam góp phần giữ gìn, bảo vệ đất nước Bởi vậy, nói đến Binh chủng Pháo binh, nói đến lịch sử hình thành Binh chủng Pháo binh thì trước hết phải nói đến lịch sử của Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân đội nhân dân Việt Nam tiền thân là Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập ngày 22 tháng 12 năm 1944 theo chỉ thị của chủ tịch Hồ Chí Minh tại một khu rừng (nay thuộc tỉnh Cao Bằng) với lực lượng ban đầu gồm 34 chiến sĩ Ngay từ khi mới ra đời, quân đội ta đã được Đảng, Bác Hồ lãnh đạo chăm lo bồi dưỡng giáo dục để Quân đội nhân dân Việt Nam thực sự là quân đội cách mạng, từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu Cùng với việc chăm lo xây dựng quân đội, Đảng ta rất chú trọng đến tổ chức

bộ đội pháo binh trong lực lượng vũ trang

Những đơn vị pháo binh đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam đã được hình thành rất sớm từ những năm đầu giải phóng đất nước Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công, những đơn vị pháo binh ấy đã được hình thành

ở cả ba miền Bắc – Trung – Nam từ những khẩu pháo thu được trong tay giặc Nhật, Pháp và quân Tưởng (khoảng 40 khẩu sơn pháo, pháo cao xạ,…cỡ từ 37mm đến 75mm nhưng hầu hết đã cũ và bị địch phá hoại và đều là những khẩu pháo được sản xuất từ chiến tranh thế giới lần thứ nhất)

Ngày 29 tháng 6 năm 1946, tại trại Vệ quốc đoàn trung ương (số 40A Hàng Bài, Hà Nội), đồng chí Hoàng Văn Thái Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam đã công bố quyết định của Bộ Quốc Phòng về việc thành lập Đoàn pháo binh Thủ đô gồm 3 trung đội: Pháo đài Láng, Pháo đài Xuân Canh, Pháo đài Xuân Tảo Đây được coi là mốc đánh dấu sự ra đời của pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam Ngày 29 tháng 6 năm 1946 là một mốc son trong trang vàng lịch sử của lực lượng vũ trang cách mạng, trở thành ngày truyền thống vẻ vang của bộ đội pháo binh

Ngay sau khi ra đời, thực hiện lời hiệu triệu của Hồ Chủ Tịch "thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ", bộ đội pháo binh đã chủ động khắc phục mọi khó khăn thiếu thốn để huấn

luyện làm chủ trang bị pháo đạn, sẵn sàng bước vào cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc

* Lực lượng pháo binh trong cuộc kháng chiến chống Pháp:

Cách mạng tháng Tám mới thành công chưa được bao lâu thì ngày 23 tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp dựa vào thế quân Anh, gây hấn ở Nam Bộ

và Nam Trung Bộ Thực hiện Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch

Hồ Chí Minh tại mặt trận Hà Nội, lúc 20 giờ 03 phút ngày 19 tháng 12 năm

1946 pháo đài Láng đã nổ phát đạn đầu tiên vào quân Pháp trong thành Hà Nội, mở đầu toàn quốc kháng chiến

Thu đông 1947, thực dân Pháp mở cuộc tiến công lên Việt Bắc, bộ đội Pháo binh đã lập công xuất sắc ở sông Lô, bắn cháy và chìm nhiều tàu chiến

địch tại Khoan Bộ, Đoan Hùng và Khe Lau (ngày 23 và 24 tháng 10 năm 1947) góp phần bẻ gãy một gọng kìm quan trọng của giặc Pháp, tấn công lên chiến khu Việt Bắc Chiến thắng sông Lô đánh dấu bước trưởng thành của

Pháo binh sáng tạo ra cách đánh độc lập, với lối đánh "đặt gần, bắn thẳng"

Năm 1950, trong chiến dịch Biên giới, lần đầu tiên ta sử dụng lực lượng pháo binh quy mô lớn với 3 tiểu đoàn sơn pháo 75mm đánh hiệp đồng chi viện cho bộ binh, cùng bộ binh tiêu diệt hai binh đoàn Lơ-pa-giơ và Sác-tông của Pháp, góp phần giải phóng tuyến biên giới dài 200km nối liền 2 tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn Sau chiến dịch Biên giới, trước yêu cầu phát triển hỏa lực phục vụ cho các chiến dịch lớn, ngày 20 tháng 11 năm 1950 trung đoàn

675 được thành lập (tiền thân là trung đoàn 95) gồm sáu liên đội sơn pháo 75mm, đây là trung đoàn pháo binh đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam, đồng chí Doãn Tuế quyền Trung đoàn trưởng, đồng chí Hoàng Phương là Chính ủy Cuối tháng 11 năm 1950, Trung ương Đảng và Tổng quân ủy chủ trương lựa chọn Trung đoàn 34 - bộ đội chủ lực của Hà Nam Ninh xây dựng thành trung đoàn pháo binh cơ giới đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam Sau đó, Trung đoàn 34 (Trung đoàn Tất Thắng được Bác Hồ khen tặng năm 1947) đã đổi phiên hiệu thành Trung đoàn 45 Tháng 3 năm 1954 đại đoàn công pháo 351 được thành lập gồm trung đoàn sơn pháo 75mm (e675- Đoàn Pháo binh Anh dũng được Bác Hồ đặt tên năm 1952), trung đoàn lựu pháo (e45), trung đoàn công binh 151, đồng chí Vũ Hiến Phó tổng tham mưu trưởng quân đội nhân dân Việt Nam được bổ nhiệm làm Đại đoàn phó (quyền

Đại đoàn trưởng), đồng chí Phạm Ngọc Mậu làm Chính ủy Đến giai đoạn này trong các đại đoàn pháo binh đã có biên chế tiểu đoàn pháo binh

Chiến dịch Điện Biên Phủ (từ ngày 13 tháng 3 năm 1954 đến ngày 7 tháng 5 năm 1954) ta đã có hai trung đoàn pháo xe kéo và pháo mang vác, một tiểu đoàn pháo phản lực thuộc pháo binh dự bị của Bộ Tổng tư lệnh và sáu tiểu đoàn pháo biên chế của các đại đoàn chủ lực tham gia chiến dịch, đánh dấu bước phát triển trưởng thành cả về số lượng và chất lượng của pháo binh Việt Nam cũng như chiến thuật sử dụng pháo binh trong kháng chiến chống Pháp Vượt qua muôn vàn khó khăn, các đơn vị pháo binh đã mở đường, xuyên rừng, vượt suối qua đèo và qua mưa bom bão đạn kéo pháo vào, kéo pháo ra an toàn, thực hiện nghiêm túc chủ trương của Bộ chỉ huy

chiến dịch chuyển từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc"

Trong chiến dịch này pháo binh đã tham gia đánh hiệp đồng binh chủng, cùng

bộ binh thắt chặt vòng vây tiêu diệt dứt điểm từng cứ điểm, vừa phá công sự, sân bay, triệt đường tiếp tế, chế áp pháo binh địch, liên tục bám các đại đoàn chủ lực tham gia tổng công kích giành chiến thắng Trong chiến dịch đã có nhiều tấm gương dũng cảm, chiến đấu quên mình, lập công xuất sắc của bộ đội pháo binh như: Nguyễn Văn Chức, Phùng Văn Khầu… Cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, bộ đội pháo binh vinh dự được tặng thưởng 25 huân chương quân công, 594 huân chương chiến công hạng 2, đồng chí Bùi Đình

Cư và Phùng Văn Khầu được chính phủ tuyên dương "anh hùng quân đội"

* Lực lượng pháo binh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975):

- Lực lượng pháo binh trong 10 năm xây dựng (1954-1964):

Ngày 7 tháng 9 năm 1954, Bộ Quốc Phòng Tổng Tư lệnh ra Nghị định

số 33/NĐA thành lập Bộ chỉ huy pháo binh, đồng chí Nguyễn Chánh, Uỷ viên Trung ương Đảng được bổ nhiệm là Tư lệnh kiêm chính ủy Pháo binh, đồng chí Lê Thiết Hùng là tham mưu trưởng, đồng chí Phạm Ngọc Mậu làm chủ nhiệm chính trị Lực lượng pháo binh quân đội nhân dân Việt Nam có ba đại đoàn pháo mặt đất (đại đoàn 45, 349, 675) và một đại đoàn pháo cao xạ (367)

Ngày 28 tháng 5 năm 1956 Bộ Quốc Phòng- Tổng tư lệnh ra Chỉ thị số 880/G6 đổi tên Bộ chỉ huy Pháo binh thành Bộ tư lệnh Pháo binh, thiếu tướng

Lê Thiết Hùng làm tư lệnh Binh chủng Pháo binh được biên chế tương đối thống nhất, trang bị tương đối hiện đại, về tổ chức đã có các cơ quan, nhà trường, pháo dự bị và pháo biên chế, đánh dấu một bước trưởng thành lớn mạnh của binh chủng về mọi mặt Trước yêu cầu của nhiệm vụ chiến đấu đòi hỏi phải nâng cao chất lượng của cán bộ pháo binh, ngày 18 tháng 2 năm

1957 trường Sỹ quan pháo binh được thành lập theo nghị định số 32/NĐ của

Bộ Quốc Phòng góp phần đào tạo nhiều lớp cán bộ ưu tú cho binh chủng Ngày 21 tháng 3 năm 1958, Bộ Quốc Phòng ra Quyết định số 47/QĐ-QP tách sư đoàn pháo cao xạ khỏi Bộ tư lệnh Pháo binh để tổ chức thành Bộ tư lệnh Phòng không Ngày 1 tháng 7 năm 1960, Đại hội Đảng bộ binh chủng Pháo binh lần đầu tiên được tiến hành tại Hà Nội

- Lực lượng pháo binh trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước:

Sau hiệp định Giơnevơ (1954) âm mưu của đế quốc Mỹ là dựng lên chính phủ tay sai Ngô Đình Diệm, có sự giúp sức của Mỹ, nhằm tiêu diệt phong trào cách mạng của nước ta, phá hoại quá trình thống nhất nước nhà, biến miền Nam nước ta thành thuộc địa kiểu mới của Mỹ Nghị quyết số 15

Ban chấp hành trung ương (khóa II, tháng 1 năm 1959) đã quyết định: "Con đường phát triển cơ bản của cách mạng miền Nam là dùng bạo lực Dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang Tùy tình hình để đánh đổ chính quyền thống trị của đế quốc, phong kiến, dựng nên chính quyền cách mạng của nhân dân"

Sau khi có Nghị quyết Trung ương số 15, cùng với cả nước, binh chủng pháo binh tích cực chi viện cho cách mạng miền Nam để xây dựng lực lượng pháo binh quân giải phóng

- Lực lượng pháo binh trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước:

Trong phong trào Đồng Khởi (1959- 1960) nhiều vũ khí thô sơ được sử

dụng để giết giặc, cùng với "súng ngựa trời" ở Bến Tre, "súng cối lửa" ở Mỹ

Tho… các loại vũ khí hỏa lực thô sơ đã hỗ trợ cho phong trào Đồng Khởi giành thắng lợi Năm 1961, với những khẩu pháo thu được của địch, lực lượng vũ trang quân giải phóng miền Nam đã thành lập những đại đội pháo binh đầu tiên của miền Đông Nam Bộ

Với sự chi viện từ miền Bắc, Pháo binh quân giải phóng phát triển không ngừng cả về số lượng và chất lượng Pháo binh quân giải phóng trên các mặt trận vừa phát triển lối đánh độc lập, vừa thực hiện đánh hiệp đồng chi viện cho bộ binh, góp phần cùng lực lượng vũ trang và nhân dân miền Nam

đánh bại các chiến lược "chiến tranh đặc biệt", "chiến tranh cục bộ", "Việt Nam hóa chiến tranh" của đế quốc Mỹ

Trong cuộc tổng tiến công Mậu Thân năm 1968, các lực lượng Pháo binh đã tham gia pháo kích đồng loạt và dài ngày với quy mô lớn vào hầu hết các cơ quan đầu não của Mỹ - Ngụy trên toàn chiến trường

Đến chiến dịch Đường 9 Nam Lào (năm 1971) và cuộc tổng tiến công chiến lược năm 1972, Pháo binh đã có những đổi mới và phát triển về trang

bị Hướng đánh chủ yếu là chiến trường Trị Thiên và hai hướng phối hợp là: Bắc Tây nguyên và Đông Nam Bộ; pháo binh đã đánh hiệp đồng binh chủng trên quy mô lớn, phá vỡ những phòng tuyến vững chắc của địch ở Quảng Trị, Lộc Ninh, đường số 13, Tây Nguyên…

Mùa xuân năm 1975, trong cuộc tổng tiến công chiến lược pháo binh ra quân với sức mạnh mới: hơn 90% lực lượng của Binh chủng có mặt trên chiến trường, nhiều đơn vị pháo đã cơ động thần tốc từ Bắc vào Nam trên chặng đường dài trên 1.700km, vừa đi vừa đánh Lực lượng pháo binh có mặt trên các mặt trận Tây Nguyên, Trị Thiên- Huế- Đà Nẵng, Đông Nam Bộ góp phần tạo nên bước ngoặt chiến tranh có lợi cho ta

Trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, với quy mô năm quân đoàn và các đơn vị trực thuộc bộ và miền Hơn 20 trung, lữ đoàn pháo xe kéo với tổng

số 55 tiểu đoàn, 789 khẩu pháo (trong đó có 421 khẩu pháo xe kéo, 32 pháo phản lực) tổ chức 30 cụm pháo binh ở 4 cấp: chiến dịch, quân đoàn, sư đoàn

và trung đoàn tạo ra hệ thống hỏa lực mạnh, tập trung áp đảo địch ngay từ đầu, khống chế sân bay, bến cảng, bắn phá các kho tàng, khu chỉ huy, chi viện đắc lực cho 5 cánh quân tiến vào giải phóng Sài Gòn, giành thắng lợi hoàn toàn vào ngày 30 tháng 4 năm 1975

- Lực lượng pháo binh trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa:

Ngày 5 tháng 8 năm 1965 Đế quốc Mỹ mở cuộc chiến tranh phá hoại ra miền Bắc xã hội chủ nghĩa Pháo binh ba thứ quân đã triển khai nhiệm vụ đánh tàu địch bảo vệ bờ biển của Tổ quốc Nhiều đơn vị đã lập công xuất sắc bắn cháy và bắn chìm nhiều tàu biệt kích, tàu tuần dương, tàu khu trục của

Mỹ Trước hành động leo thang điên cuồng của kẻ thù với miền Bắc xã hội chủ nghĩa, ngày 20 tháng 3 năm 1967 Trung đoàn pháo binh 164 từ bờ Bắc đã đánh trả mãnh liệt vào các căn cứ pháo binh và hậu cần của Mỹ Ngụy ở Dốc Miếu (Quảng Trị) tiêu diệt nhiều sinh lực địch, vũ khí phương tiện của địch Trước những chiến công vang dội của pháo binh trên cả hai miền Nam- Bắc, ngày 13 tháng 4 năm 1967 Bác Hồ đã gửi thư khen ngợi binh chủng Pháo

binh, trong thư Bác khen: Pháo binh ta có truyền thống oanh liệt "chân đồng, vai sắt, đánh giỏi, bắn trúng"… Bác rất vui lòng khen ngợi toàn thể cán bộ chiến sĩ Pháo binh ta

Trong thư Bác còn căn dặn: "Các đồng chí chớ vì thắng lợi mà chủ quan, phải ra sức học tập và thi đua với Pháo binh quân giải phóng miền Nam tài giỏi anh hùng" Phải nêu cao chí khí quyết chiến, quyết thắng, đoàn

kết phối hợp với các đơn vị bạn và nhân dân, nắm vững kĩ thuật, chiến thuật, giữ gìn xe tốt, pháo tốt, tiết kiệm đạn dược, đánh giỏi bắn trúng, lập nhiều

chiến công to lớn hơn nữa"

1.2 Khái quát về Bảo tàng Pháo binh

1.2.1 Quá trình hình thành và phát triển Bảo tàng Pháo binh

Bảo tàng Pháo binh được thành lập năm 1981 là nơi thu thập, lưu trữ bảo tồn, nghiên cứu, giáo dục và phổ cập về tiến trình lịch sử của Binh chủng Pháo binh Bộ đội Pháo binh có lịch sử truyền thống oanh liệt rất tự hào Vì

thế, Bộ tư lệnh Pháo binh hết sức quan tâm đến công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống binh chủng và quân đội ta cho các thế hệ cán bộ và chiến sĩ

Thực hiện nhiệm vụ chính trị của binh chủng, Bộ Tư lệnh Pháo binh tập trung lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng huấn luyện sẵn sàng chiến đấu và xây dựng binh chủng vững mạnh về chính trị, trong hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị, binh chủng luôn quan tâm đến công tác giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống Pháo binh quân đội nhân dân Việt Nam

Nhân dịp kỉ niệm 15 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, Bộ

Tư lệnh Pháo binh tổ chức sưu tầm và trưng bày triển lãm hiện vật pháo binh trong cuộc kháng chiến chống Pháp và 5 năm xây dựng thời bình (1944- 1959)

Những năm 1960, binh chủng đã xây dựng phòng truyền thống pháo binh làm nơi lưu giữ và giới thiệu lịch sử truyền thống binh chủng bằng hiện vật, tài liệu, hình ảnh… phục vụ bộ đội và nhân dân tới tham quan Lúc đầu, phòng truyền thống pháo binh được xây dựng trưng bày tạm thời tại Trường

Sĩ quan Pháo binh ở Sơn Tây

Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, nhà truyền thống vẫn duy trì hoạt động tuyên truyền giáo dục ở những địa phương nơi cơ quan binh chủng

sơ tán và mở cuộc triển lãm lưu động nhiều nơi, đồng thời tham gia các cuộc triển lãm thành tích trong xây dựng, chiến đấu toàn quân, toàn quốc (năm

1962, 1969, 1971, 1973…) đã phát huy hiệu quả tốt

Đặc biệt trong thời kì này, Bộ Tư Lệnh Pháo binh đã cử hàng chục cán

bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ sưu tầm hiện vật tại các chiến trường miền Bắc, miền Nam và trên đất bạn Lào và Campuchia Kết quả đã thu thập được hàng ngàn hiện vật có giá trị văn hóa- lịch sử phản ánh mọi hoạt động, lao động sản xuất, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu của các lực lượng pháo binh ba thứ quân, làm cơ sở cho trưng bày bảo tàng sau này

Năm 1980, chuẩn bị kỉ niệm 35 năm ngày thành lập binh chủng (29/6/1946- 29/6/1981), Bộ Tư lệnh Pháo binh quyết định tổ chức trưng bày bảo tàng tại Trường Sỹ quan pháo binh (thuộc khu vực Tông, xã Tùng Thiện, thị xã Sơn Tây)

Ngày 8 tháng 5 năm 1981, Bảo tàng Pháo binh được thành lập theo quyết định số 182/QĐ- TM của Bộ tổng tham mưu quân đội nhân dân Việt Nam Bảo tàng có tên gọi chính thức: Bảo tàng Pháo binh, trực thuộc quản lý của Phòng Chính trị binh chủng, nay là Cục Chính trị binh chủng

Thực hiện quyết định trên, Bộ Tư Lệnh Pháo binh đã tổ chức di chuyển bảo tàng từ nơi trưng bày tạm thời về Hà Nội, đồng thời tổ chức trưng bày tại khu nhà 3 tầng trong khuôn viên cơ quan Bộ Tư Lệnh Pháo binh

Trong mười năm từ 1991 đến 1999, Bảo tàng Pháo binh đã mở cửa phục vụ hàng chục nghìn lượt khách đến tham quan, học tập Tuy nhiên, còn nhiều hạn chế do bảo tàng nằm trong cơ quan Bộ Tư Lệnh nên việc đi lại tham quan còn nhiều trở ngại

Thực hiện chủ trương xã hội hóa hoạt động bảo tàng, tháng 9 năm 1999

Bộ Tư Lệnh quyết tâm đưa bảo tàng ra ngoài khu vực làm việc của cơ quan binh chủng, đồng thời tổ chức cải tạo khu nhà đất số 463 đường Đội Cấn, phường Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội thành khu trung tâm văn hóa thể thao của Binh chủng trong đó có Bảo tàng Pháo binh

1.2.2 Các hoạt động nghiệp vụ của bảo tàng

1.2.2.1 Công tác nghiên cứu

Bảo tàng Pháo binh được thành lập là nơi thu thập, lưu trữ bảo tồn, nghiên cứu, giáo dục và phổ cập về tiến trình lịch sử của Binh chủng Pháo binh Vì vậy, các cán bộ trong Bảo tàng luôn đề cao hoạt động nghiên cứu các vấn đề liên quan đến Bảo tàng, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến Binh chủng Pháo binh nhằm mục đích lưu giữ các hiện vật, các chứng cứ, tài liệu liên quan đến lực lượng pháo binh trong toàn quân Bảo tàng Pháo binh vẫn luôn đề ra nhiệm vụ tiếp tục các công tác nghiên cứu nhằm bổ sung, hoàn thiện các thông tin cho các hiện vật thuộc sưu tập và các hiện vật trong bảo tàng

Từ khi được thành lập cho đến nay, Bảo tàng Pháo binh đã nghiên cứu thông tin làm cơ sở đăng ký cho gần 1/2 tổng số hiện vật trong bảo tàng vào

sổ kiểm kê bước đầu Bảo tàng cũng đã xây dựng được một số bộ sưu tập có giá trị như: sưu tập pháo, sưu tập ống liều phóng, sưu tập khí tài trinh sát, sưu tập cờ và đặc biệt là sưu tập thước tính

Ngoài các hoạt động nghiên cứu trong bảo tàng, Bảo tàng Pháo binh cũng tạo điều kiện, cung cấp tư liệu cho các nhà nghiên cứu đến tham quan, học tập và nghiên cứu tại bảo tàng Nhiều nhạc sĩ, nhà làm phim cũng đã đến bảo tàng nghiên cứu, tìm hiểu về Binh chủng Pháo binh nhằm sáng tác những

ca khúc tài liệu, bộ phim về binh chủng, về những cán bộ, chiến sĩ thuộc Binh chủng pháo binh

1.2.2.2 Công tác sưu tầm

Nhằm tuyên truyền giáo dục cho cán bộ chiến sĩ trong đơn vị và nhân dân, Bảo tàng Pháo binh vẫn luôn ý thức được việc sưu tầm, gìn giữ những hiện vật, tư liệu truyền thống về binh chủng

Trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh, Bộ Tư lệnh cử một số cán bộ làm nhiệm vụ sưu tầm trên các chiến trường A, B, C trực tiếp đi cùng các đơn

vị chiến đấu để thu thập hiện vật, ghi chép các sự kiện lịch sử, phục vụ cho công tác bảo tàng truyền thống và tổng kết biên soạn lịch sử của binh chủng Đặc biệt từ đầu năm 1970, việc sưu tầm hiện vật bảo tàng đã trở thành phong trào quần chúng ở các đơn vị Công tác sưu tầm được tổ chức chu đáo, chặt chẽ Hàng ngàn hiện vật gửi từ chiến trường ra được lưu giữ ở hậu phương làm cơ sở để xây dựng bảo tàng sau này

Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, công tác sưu tầm được chú trọng hơn Nhiều đoàn cán bộ được cử đến các địa bàn trước đây chưa có điều kiện sưu tầm để gặp các nhân chứng, thu thập hiện vật ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ và một số tỉnh ở Trung Bộ, miền Đông Nam Bộ

Năm 1981, Bảo tàng Pháo binh thành lập đã tiếp nhận một khối lượng hơn 6000 hiện vật, tài liệu được sưu tầm trong thời gian 20 năm trước Không

dừng lại ở đó, bảo tàng tiếp tục tổ chức nhiều đợt sưu tầm ngắn ngày và dài ngày, đồng thời làm nhiệm vụ thu gom hiện vật gửi rải rác ở các đơn vị trong những năm trước đây Đáng kể là đợt sưu tầm 3, 4 tháng liền ở các đơn vị pháo binh ba thứ quân từ Lạng Sơn, Hà Tuyên, Lai Châu…đến các đơn vị phía Nam: Minh Hải, Kiên Giang, Bến Tre, Long An, Đồng Tháp, An Giang

và trên đất bạn Campuchia trong những năm 1988- 1990 Đồng thời tổ chức vận động các ban liên lạc cựu chiến binh ở các địa phương, các đơn vị, tổ chức, cá nhân hưởng ứng cuộc vận động đóng góp ý kiến, hiện vật, tư liệu để xây dựng bảo tàng Hiện nay, bảo tàng vẫn không ngừng các hoạt động sưu tầm nhằm bổ sung hiện vật có giá trị cho kho cơ sở của bảo tàng và nhằm phục vụ các hoạt động trong và ngoài bảo tàng

Tóm lại, công tác sưu tầm hiện vật bảo tàng của Bảo tàng Pháo binh đã được các cấp lãnh đạo, chỉ huy quan tâm đúng mực, có tổ chức chặt chẽ và đạt được kết quả tốt Tuy nhiên, do hoàn cảnh chiến tranh trước đây, phạm vi hoạt động của bộ đội pháo binh rất rộng trên khắp các chiến trường và thường xuyên cơ động nên công tác sưu tầm còn gặp nhiều khó khăn

1.2.2.3 Công tác kiểm kê, bảo quản

Hiện nay công tác kiểm kê, bảo quản của bảo tàng cũng đang được tiếp tục thực hiện Bảo tàng Pháo binh hiện đang lưu giữ 8065 tài liệu, hình ảnh, hiện vật Trong đó, 3448 tài liệu, hình ảnh, hiện vật đã được đăng ký vào sổ kiểm kê bước đầu (1834 hiện vật gốc thể khối và văn bản, 1614 hiện vật phim ảnh)

Để thuận lợi trong công tác kiểm kê, bảo tàng cũng đã lập hệ thống sổ sách theo quy định chung, thống nhất trong hệ thống bảo tàng quân đội gồm:

- Sổ kiểm kê bước đầu (sổ gốc, sổ cái, sổ đăng ký hiện vật gốc)

- Sổ phân loại chất liệu

- Sổ đăng ký phim

- Sổ ảnh ma-két

- Hệ thống kiểm kê, phiếu chất liệu, phiếu ảnh, hồ sơ hiện vật

Hiện nay, bảo tàng vẫn tiếp tục công tác nghiên cứu, xác minh, bổ sung, lập hồ sơ khoa học cho những hiện vật chưa đủ yếu tố pháp lý

Song song với công tác kiểm kê, công tác bảo quản hiện vật của bảo tàng cũng hết sức được chú trọng Hiện nay, diện tích kho của bảo tàng là 220m2 Trong đó, diện tích kho tại chỗ là 124m2, ở tổng kho K86 của Bộ Tư lệnh là 96m2 Các kho được sắp xếp riêng theo các chất liệu để bảo quản:

- Kho vũ khí, khí tài quang học

- Kho bảo quản hiện vật vải, giấy, tranh ảnh

- Tủ bảo quản phim, ảnh

Công tác kho thực hiện đầy đủ quy chế xuất nhập và bảo quản thường xuyên Nhằm bảo quản cho hiện vật một cách chất lượng tốt nhất, Bảo tàng Pháo binh cũng đã sử dụng một số trang thiết bị tránh ảnh hưởng tới hiện vật như: sử dụng hệ thống đèn có ánh sáng không quá mạnh, trên hệ thống trưng bày hoặc trong phòng kho có hệ thống quạt làm mát hiện vật trong những ngày nóng nực hay máy hút gió làm thông khí trong những ngày ẩm thấp,…Ngoài ra bảo tàng cũng đã sử dụng một số hóa chất nhằm chống côn trùng xâm hại gây ảnh hưởng tới hiện vật hoặc chất chống ẩm trong các phòng kho bảo quản hiện vật bảo tàng

Đối với các hiện vật là kim loại, Bảo tàng Pháo binh sử dụng dầu luyn

để chống quá trình o-xi hóa gây hoen rỉ hiện vật

Bảo tàng cũng đã đề ra kế hoạch bảo quản cụ thể cho hiện vật trong từng giai đoạn khác nhau ở cả hoạt động bảo quản phòng ngừa và bảo quản trị liệu Vì vậy, hiện vật bảo tàng vẫn được lưu giữ, bảo vệ một cách an toàn, cẩn thận và nguyên gốc

Nhìn chung, Bảo tàng Pháo binh cũng đã thực hiện đầy đủ các nguyên tắc trong kiểm kê và bảo quản hiện vật bảo tàng Tuy nhiên, do một số điều kiện nhất định nên trang thiết bị sử dụng trong bảo quản và quá trình thực hiện bảo quản của nhân viên bảo tàng còn thô sơ, chưa được trang bị hiện đại

Do vậy, dù thực hiện đầy đủ, thường xuyên công tác bảo quản cho hiện vật làm cho hiện vật bảo tàng được tồn tại lâu dài, chưa có vấn đề gì ảnh hưởng tới hiện vật trong bảo tàng nhưng hoạt động bảo quản lại chưa phát huy được tối đa hiệu quả của nó

1.2.2.4 Công tác trưng bày

Năm 1981, Bảo tàng Pháo binh tổ chức trưng bày lần đầu tiên tại Trường Sĩ quan Pháo binh (Sơn Tây) nhân dịp kỷ niệm 35 năm thành lập Binh chủng Phần trưng bày gồm 1500m2 nội thất và 4000m2 trưng bày ngoài trời với hơn 1300 tài liệu, hiện vật

Năm 1990, sau khi được chuyển về Hà Nội, Bảo tàng tổ chức trưng bày tại khu nhà ba tầng trong cơ quan Bộ Tư lệnh Tổng diện tích trưng bày 4920m2 (trong đó phần trưng bày trong nhà là 1420m2, ngoài trời 3500m2) với tổng số hiện vật trưng bày là 1420 tài liệu, hiện vật

Năm 1999, thực hiện Nghị quyết Đảng ủy binh chủng về hoạt động văn hóa, văn nghệ theo tinh thần Nghị quyết trung ương V của Đảng, Bộ Tư lệnh Pháo binh đã chỉ đạo cơ quan thực hiện kế hoạch xây dựng khu văn hóa- thể thao bên ngoài doanh trại cơ quan trong đó có công trình Bảo tàng Pháo binh Sau một thời gian thi công, ngày 6 tháng 3 năm 2001, bảo tàng tiếp tục mở cửa phục vụ khách xem Diện tích cải tạo nâng cấp phần trưng bày trong nhà rộng 1460m2, phần trưng bày bên ngoài là 1320m2 với số lượng hiện vật là

1620 tài liệu, hiện vật

Ngoài ra, Bảo tàng cũng thường xuyên tham gia các cuộc triển lãm thành tích trong xây dựng và chiến đấu của toàn quân, toàn quốc trong những năm 1962, 1969, 1973… tại Hà Nội

Sau nhiều lần nâng cấp, cải tạo diện tích trưng bày cố định hiện nay của Bảo tàng Pháo binh là 4080m2 với hai phần trưng bày trong nhà và ngoài trời Bên cạnh đó, hiện nay Bảo tàng Pháo binh vẫn chưa xây dựng được phần trưng bày chuyên đề thường xuyên Do một số điều kiện nhất định nên bảo tàng cũng không thực hiện được các cuộc triển lãm như trước đây

1.2.2.5 Công tác giáo dục

Bộ đội Pháo binh có lịch sử truyền thống oanh liệt rất đáng tự hào Chính vì vậy, Bộ Tư lệnh rất quan tâm đến công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống Binh chủng cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Ngay từ đầu năm

1960, Binh chủng đã xây dựng phòng truyền thống làm nơi lưu giữ và giới thiệu lịch sử truyền thống Binh chủng bằng hiện vật, tài liệu, hình ảnh…phục

vụ bộ đội và nhân dân tới tham quan

Đến khi được chính thức thành lập vào năm 1981, Bảo tàng Pháo binh cũng đã hết sức chú trọng việc xây dựng trưng bày nhằm giáo dục, tuyên truyền về truyền thống của Binh chủng pháo binh Kể từ ngày mở cửa, bảo tàng đã đón hơn 15700 lượt khách tham quan Trong đó phần lớn là cán bộ, chiến sĩ, thanh thiếu niên, học sinh và sinh viên quanh khu vực đóng quân Ngoài hệ thống trưng bày, bảo tàng còn phối hợp với các cơ quan trong và ngoài binh chủng tổ chức cuộc triển lãm hiện vật, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hội thảo truyền thống, tham quan di tích lịch sử- cách mạng ở một số địa phương và các hoạt động giao lưu văn hóa…phát huy tác dụng tuyên truyền, giáo dục tốt Bên cạnh đó, bảo tàng cũng tích cực tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, cùng các đơn vị, cơ quan trong và ngoài quân đội khảo sát, tu bổ, xây dựng một số di tích lịch sử, cung cấp tư liệu, hình ảnh cho các đoàn làm phim, xuất bản tài liệu, ấn phẩm văn hóa tuyên truyền về bộ đội pháo binh

Để nâng cao chất lượng phục vụ khách xem, Bảo tàng Pháo binh đã tổ chức các đợt tham quan học tập tại các bảo tàng bạn và tham dự các lớp tập huấn do Viện Bảo tàng quân đội tổ chức, giúp cho đội ngũ cán bộ, nhân viên trao đổi, học tập kinh nghiệm nghiệp vụ chuyên môn, phương pháp tổ chức và hướng dẫn khách xem

1.2.3 Nội dung trưng bày của Bảo tàng Pháo binh

Hiện nay Bảo tàng Pháo binh nằm trên khu đất số 463 đường Đội Cấn, phường Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội với diện tích gần 3400m2 Tại vị trí này rất thuận lợi cho việc học tập, nghiên cứu và phục vụ khách tham quan Bảo tàng Nhà bảo tàng gồm hai phần trưng bày chính là trưng bày trong nhà và trưng bày ngoài trời Nhà trưng bày có diện tích trưng bày là 4080 m2, diện tích sàn là 1415 m2, diện tích kho bảo quản là 220 m2 Phòng hội thảo và

phòng chiếu phim 110 m2 Còn lại là các phòng làm việc và phòng khách Sân trưng bày ngoài trời rộng 1320 m2

Phần trưng bày trong nhà của bảo tàng gồm chín chủ đề:

- Chủ đề 1: Sự ra đời và xây dựng lực lượng Pháo binh (1945 – 1949)

Phần trưng bày này của Bảo tàng Pháo binh đã tái hiện lại quá trình ra đời và xây dựng lực lượng Pháo binh từ năm 1945 đến năm 1949 Trong đó nhấn mạnh nhất là sự kiện ngày 29 tháng 6 năm 1946,tại Vệ quốc đoàn trung ương số 40A Hàng Bài, Hà Nội đồng chí Hoàng Văn Thái, Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam đã công bố quyết định thành lập đoàn Pháo binh thủ đô gồm ba trung đội: Pháo đài Láng, Pháo đài Xuân Tảo và Pháo đài Xuân Canh Chủ đề trưng bày cũng nói rõ được sự phát triển của lực lượng Pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn 1945-1949 Hiện vật tiêu biểu chứng minh cho sự phát triển của lực lượng pháo binh giai đoạn này là khẩu pháo gỗ do tổ du kích Sàng Là, Trùng Khánh, Cao Bằng do ông Hứa Văn Khải phụ trách chế tạo thành công đã phục kích trên đèo Keng Phác tiêu diệt hai xe cơ giới và 47 tên địch

- Chủ đề 2: Pháo binh tham gia chiến dịch: Biên giới, Hà Nam Ninh, Hòa Bình và chiến dịch Tây Bắc (1950 - 1952)

Trong giai đoạn này, lực lượng pháo binh đã tham ra một số chiến dịch góp phần cho sự thắng lợi của nhân dân, quân đội ta chống cuộc tiến công chiến lược Biên giới của thực dân Pháp Chiến dịch được mở đầu bằng đòn hỏa lực tập trung của pháo binh ta vào cứ điểm Đông Khê ngày 18 tháng 9 năm 1950, tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm này, bắn tan hai binh đoàn tăng viện của Pháp ở Cốc Xá và điểm cao 477 Hiện vật tiêu biểu cho giai đoạn này là ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đài quan sát pháo binh, trực tiếp theo dõi và chỉ đạo chiến dịch hay chiếc áo trấn thủ của liệt sĩ Trịnh Thế Xương tham gia chiến dịch Tây Bắc trong trận đánh Nà Xi ngày 1 tháng 12 năm 1952 bị thương hai lần, gãy cả hai chân nhưng anh vẫn tiếp tục động viên đồng đội tham gia chiến đấu đến hơi thở cuối cùng

- Chủ đề 3: Pháo binh trong cuộc tiến công chến lược Đông Xuân (1953 – 1954)

Chủ đề này tái hiện lại những hoạt động tập trung lực lượng và những cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 – 1954 mà kết thúc là trận đánh đỉnh cao Điện Biên Phủ (diễn ra từ ngày 13 tháng 3 đến ngày 7 tháng 5 năm 1954) đã nổi tiếng khắp năm châu, chấn động khắp toàn cầu Hiện vật tiêu biểu trong giai đoạn này là: ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ chính trị đã thông qua kế hoạch tác chiến Đông Xuân 1953 – 1954, ống liều pháo 105 (một trong những viên đạn đầu tiên được bắn mở màn trong chiến dịch Điện Biên Phủ) và một số hiện vật là đồ đạc của những chiến sĩ - những tấm gương tiêu biểu trong những trận đánh Ngoài ra, ở chủ đề này Bảo tàng Pháo Binh cũng xây dựng một sa bàn để tái hiện lại chiến dịch Điện Biên Phủ

- Chủ đề 4: Pháo binh xây dựng lực lượng sẵn sàng chiến đấu (1954 – 1964)

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, tháng 9 năm 1954 Bộ chỉ huy Pháo binh được thành lập Đến tháng 5 năm 1956, Bộ chỉ huy Pháo binh đổi thành

Bộ Tư lệnh Pháo binh Tháng 2 năm 1957, Trường Sĩ quan pháo binh được thành lập, có nhiệm vụ đào tạo cán bộ pháo binh kịp thời biên chế cho các đơn vị pháo binh trong toàn quân Trong thời gian này, các đơn vị pháo binh

đã dấy lên phong trào thi đua “Ba nhất” sôi nổi, mạnh mẽ thu hút mọi tầng

lớp cán bộ chiến sĩ trong và ngoài binh chủng tham gia Hiện vật: Bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng để ghi vào sổ vàng truyền thống của Lữ đoàn 374 – Quân khu 2 nhân dịp Bác đến thăm đơn vị vào ngày 19 tháng 8 năm 1962, ảnh chân dung các vị lãnh đạo Binh chủng Pháo binh và ảnh chân dung các tướng lĩnh trưởng thành từ Binh chủng Pháo binh

- Chủ đề 5: Pháo binh làm nòng cốt đánh trả chiến tranh phá hoại của hải quân và không quân Mỹ ra miền Bắc (1964 - 1972)

Ngày 5 tháng 8 năm 1964, Mỹ dựng lên sự kiện “Bắc bộ” lấy cớ đẩy

mạnh chiến tranh xâm lược ra miền Bắc nước ta Trước tình hình đó, lực

lượng Pháo binh ta đã xây dựng phòng thủ trên khắp các địa phương (dọc miền duyên hải) từ vùng mỏ Quảng Ninh đến đặc khu Vĩnh Linh – Quảng Trị Lực lượng pháo binh đã chiến đấu lập công xuất sắc tham gia 702 trận đánh, bắn chìm 22 tàu chiến, 1 tàu quét lôi và 4 thủy phi cơ, bắn cháy và bị thương

271 tàu các loại Đánh bại hai cuộc chiến tranh leo thang phá hoại bằng hải quân và không quân Mỹ ra miền Bắc nước ta Hiện vật: Ảnh đại đội nữ dân quân ngư thủy Quảng Bình đã ba lần bắn chìm tàu khu trục Mỹ, đơn vị được nhà nước phong tặng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân năm 1971; một

số hiện vật tiêu biểu của Dân quân tự vệ các vùng ven biển tự tạo để phục vụ chiến đấu như: đèn dấu tự tạo, tù và, trống để làm tín hiệu cho pháo binh ta chiến đấu; hiện vật là khí tài, trang bị, vật dụng sử dụng trong chiến đấu

- Chủ để 6: Sáng kiến cải tiến kỹ thuật phục vụ trong huấn luyện sẵn sàng chiến đấu

Ngay từ những ngày đầu thành lập, các thế hệ lãnh đạo chỉ huy đã quan tâm đến công tác nghiên cứu khoa học quân sự gắn liền với thực tiễn phục vụ cho công tác huấn luyện sẵn sàng chiến đấu Hiện vật là những đề tài nghiên cứu khoa học quân sự với những sáng kiến cải tiến kỹ thuật đã đạt giải thưởng cao tiêu biểu là: Sưu tập tài liệu nghiên cứu khoa học phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập, huần luyện; sưu tập hiện vật thước tính pháo binh của các tập thể và cá nhân trong toàn binh chủng phục vụ cho công tác học tập, huấn luyện và chiến đấu

- Chủ đề 7: Pháo binh chi viện chiến trường tham gia chiến đấu giải phóng miền Nam (1960 - 1975)

Sau hiệp định Giơ-ne-vơ, đất nước ta tạm thời chia cắt làm hai miền: miền Bắc tiến lên xây dựng Chủ nghĩa xã hội, miền Nam đang chịu sự thống trị của đế quốc Mỹ Đáp ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh vì miền Nam ruột thịt, lớp lớp cán bộ, chiến sĩ pháo binh đã tình nguyện vào Nam chiến đấu Ở chủ đề này, Bảo tàng pháo binh đã tái hiện lại một giai đoạn dài trong lịch sử chống Mỹ của dân tộc ta từ lúc các đoàn quân ta Nam tiến, tham

gia các trận đánh chống lại các âm mưu chiến tranh (chiến tranh đặc biệt, chiến tranh cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh,…) của đế quốc Mỹ cho tới khi hòa bình Hiện vật: Đơn tình nguyện vào Nam chiến đấu viết bằng máu của đồng chí Võ Văn Công, Đại đội 2, Trung đoàn Pháo binh 68 viết vào tháng 12 năm 1966; hiện vật là các khí tài ta đã sử dụng, súng ta thu được của địch hay các công cụ giúp ta vận chuyển lương thực, đạn dược phục vụ chiến đấu (máy thông tin SCH Đoàn U80 Pháo binh sử dụng chiến đấu trong trận tập kích sân bay Biên Hòa ngày 30 tháng 10 năm 1964, súng trung liên của Mỹ do tiểu đội

Bùi Ngọc Đủ thu được của địch trong trận đánh “một thắng hai mươi” trên

đồi không tên ngày 28 tháng 2 năm 1967) và nhiều hiện vật tiêu biểu khác

- Chủ đề 8: Pháo binh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ

- Chủ đề 9: Bộ đội Pháo binh với nhiệm vụ quốc tế

Trong quá trình chiến đấu xây dựng và trưởng thành, mỗi cán bộ, chiến

sĩ pháo binh đều thấm nhuần tư tưởng lời dạy của bác Hồ “giúp bạn là tự giúp mình”, bộ đội pháo binh đã trực tiếp tham gia chiến đấu giúp giải phóng

nhân dân Lào – Campuchia Hiện vật là các kỷ vật các nước tặng Binh chủng

Pháo binh, ảnh các đoàn quốc tế sang thăm Binh chủng Pháo binh và sưu tập huân huy chương các loại

Phần trưng bày ngoài trời: giới thiệu một số hiện vật là những khẩu

pháo thuộc sưu tập pháo được Bảo tàng Pháo binh xây dựng và lưu giữ Những hiện vật trong sưu tập là những khẩu pháo được bộ đội pháo binh sử dụng Trong đó có những hiện vật là những khẩu pháo mà ta được Liên Xô hoặc Trung Quốc viện trợ (Pháo ĐKZ 75mm của Liên Xô viện trợ được đội săn tàu chiến địch thuộc Trung đoàn pháo binh 96 miền Đông Nam Bộ sử dụng từ năm 1968 đến năm 1972) Có những khẩu pháo là của Mỹ - Ngụy bị

ta tịch thu trong quá trình chiến đấu và sử dụng (Pháo tự hành 175mm M107 của Mỹ là một trong bốn khẩu pháo ta thu được của Trung đoàn 56 Ngụy Sài Gòn ra đầu hàng tại căn cứ 241 trong chiến dịch giải phóng Quảng Trị tháng 4 năm 1972) Đặc biệt phần trưng bày ngoài trời còn trưng bày hai khẩu súng thần công của ta được sản xuất vào thời nhà Nguyễn

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ CỦA SƯU TẬP THƯỚC TÍNH

TẠI BẢO TÀNG PHÁO BINH 2.1 Quá trình nghiên cứu, sưu tầm và xây dựng sưu tập thước tính tại Bảo tàng Pháo binh

2.1.1 Quá trình nghiên cứu, sưu tầm thước tính

Sưu tập hiện vật có vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi bảo tàng

Nó tạo nên sắc thái riêng cho từng bảo tàng và là nền tảng vững chắc tạo nên

vị thế xã hội cho mỗi bảo tàng trong hiện tại và tương lai Xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng bao giờ cũng nhằm mục đích phục vụ cho nghiên cứu khoa học của bảo tàng, phục vụ cho công tác trưng bày của bảo tàng và phục vụ cho công tác giáo dục, tuyên truyền của bảo tàng

Từ lý thuyết cho tới thực tiễn Bảo tàng học cũng đã cho thấy, trên thế giới sưu tập hiện vật chính là cơ sở để hình thành nên các bảo tàng như: Bảo tàng Asmolean (Anh), Bảo tàng Emitage (Nga), Bảo tàng Louver (Pháp)… Đồng thời sưu tập cũng quyết định cho sự ra đời, tồn tại và phát triển của bảo tàng, nó là một trong những nhân tố tạo ra sức hấp dẫn đối với công chúng đến tham quan bảo tàng Sưu tập hiện vật cũng tạo nên giá trị khoa học, lịch

sử, văn hóa…cho mỗi bảo tàng và giúp làm giàu cho kho cơ sở của bảo tàng

Đối với Binh chủng Pháo binh, những chiếc thước tính được sử dụng, được sáng tạo có ý nghĩa vô cùng quan trọng Trước hết, trong chiến tranh yếu tố cơ động nhanh và chính xác là yếu tố quan trọng tạo nên chiến thắng Bởi vậy, những chiếc thước tính được sáng tạo, cải tiến giúp cho cán bộ, chiến sĩ pháo binh của ta cơ động và ngắm bắn một cách chính xác hơn Những chiếc thước tính còn giúp cho việc huấn luyện quân đội được bài bản, vững mạnh và chính quy hơn không chỉ trong thời chiến mà còn trong cả thời bình Những chiếc thước được lưu giữ lại ở bảo tàng sẽ vừa mang giá trị bảo tàng, vừa là đối tượng giúp cho những nhà nghiên cứu tới tìm hiểu và sáng tạo

nhằm phát triển hơn trong kỹ thuật chiến đấu pháo binh, giúp cho việc bảo vệ chủ quyền Việt Nam vững mạnh hơn

Ý thức được tầm quan trọng của việc xây dựng sưu tập và ý thức được tầm quan trọng của những chiếc thước tính nên ngay từ những ngày đầu được thành lập, Bảo tàng Pháo binh luôn chú trọng công tác sưu tầm, xây dựng các sưu tập hiện vật bảo tàng Đặc biệt, bảo tàng luôn chú trọng việc xây dựng sưu tập hiện vật thước tính do cán bộ, chiến sĩ pháo binh sáng tạo, cải tiến sử dụng trong huấn luyện chiến đấu

Với quyết tâm sưu tầm hiện vật thước tính, Bảo tàng Pháo binh khi đó đứng đầu là đồng chí Nguyễn Minh Mẫn làm giám đốc đã đề ra kế hoạch sưu tầm những hiện vật là thước tính của bộ đội pháo binh từ những năm 1979

Kế hoạch sưu tầm được xây dựng theo những giai đoạn, trong đó có những kế hoạch sưu tầm ngắn ngày, có những kế hoạch sưu tầm dài ngày Kế hoạch sưu tầm ngắn ngày được thực hiện trong 3 đến 6 tháng Kế hoạch sưu tầm dài ngày có những đợt được thực hiện trong 2 năm

Kế hoạch sưu tầm được thực hiện với đội ngũ bao gồm các cán bộ như đồng chí Nguyễn Minh Mẫn, Vũ Đình Mãn, Trần Khắc Tiêu, Nguyễn Mạnh Sáu, Phạm Hồng Sơn trực tiếp tham gia lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch sưu tầm Kế hoạch sưu tầm được thực hiện trên phạm vi các chiến trường miền Bắc, miền Nam, Lào và Campuchia, sưu tầm ở các đơn vị chiến đấu chống Mỹ, ở mặt trận Tây Nam, ở các Quân khu 1, Quân khu 2, Quân khu 3, Quân khu 4, Quân khu 5, Quân khu 7, Quân khu 9 Trong đó trực tiếp là các đơn vị 479 (thuộc Quân đoàn 4), đơn vị 979 (thuộc Quân khu 9)

Ngoài ra việc sưu tầm cũng được thực hiện thông qua các cuộc triển lãm và trưng bày vào những năm 1979, 1983 và thông qua tổ chức vận động các ban liên lạc cựu chiến binh ở các địa phương, các đơn vị, tổ chức, cá nhân hưởng ứng cuộc vận động đóng góp hiện vật, tư liệu, hình ảnh để xây dựng sưu tập và xây dựng bảo tàng

Trong quá trình vừa thực hiện triển lãm, vừa thực hiện công việc sưu tầm hiện vật cho sưu tập, các cán bộ bảo tàng cũng luôn chú ý tới việc nghiên cứu, xác định và bổ sung thông tin cho hiện vật trong sưu tập cho hoàn chỉnh

và chính xác, tạo điều kiện cho việc hoàn thiện sưu tập hiện vật sau này

Đến năm 2001, sưu tập thước tính do cán bộ, chiến sĩ pháo binh sáng tạo, cải tiến trong huấn luyện và chiến đấu chính thức được hoàn thiện và đưa vào trưng bày tại bảo tàng Như vậy, việc nghiên cứu và xây dựng sưu tập hiện vật thước tính là cả một quá trình dài lao động khoa học miệt mài của các cán bộ bảo tàng trong vòng 22 năm để hoàn thành được sưu tập hiện vật thước tính có giá trị

2.1.2 Xây dựng sưu tập thước tính tại Bảo tàng Pháo Binh

Việc xây dựng sưu tập hiện vật thước tính được các cán bộ bảo tàng thực hiện theo đúng trình tự các bước tiến hành xây dựng sưu tập của các bảo tàng

* Công đoạn 1: Đặt tên và xác định tên cho sưu tập

Đây là công đoạn đầu tiên và vô cùng quan trọng đối với mỗi bảo tàng khi tiến hành xây dựng mỗi một sưu tập bởi vì chính tên gọi sẽ hình thành sưu tập cụ thể và chi phối các công đoạn tiếp theo trong quá trình xây dựng sưu tập Ở công đoạn này đòi hỏi cán bộ khoa học xác định được những dấu hiệu chung và riêng cho từng hiện vật bảo tàng để đưa vào sưu tập Muốn nắm được những điều đó người cán bộ khoa học phải khảo sát, nắm vững số lượng, chất lượng và đặc điểm của hiện vật ở trong kho cũng như trên hệ thống trưng bày của bảo tàng

Khi xác định được tên sưu tập nó sẽ cho biết quy mô, hình thức và cấp

độ khác nhau của sưu tập và nó cũng cho biết được khả năng xây dựng sưu

tập đó Đối với “Sưu tập thước tính do cán bộ, chiến sĩ Pháo binh sáng tạo, cải tiến sử dụng trong huấn luyện và chiến đấu lưu giữ tại Bảo tàng Pháo binh” nó đã phản ánh được nội dung vắn tắt của sưu tập Nó phản ánh sự sáng

tạo tuyệt vời, trí thông minh sáng tạo đỉnh cao nhằm khắc phục những khó khăn, thích nghi với từng môi trường của cha ông ta đánh cho những thế lực

xâm lăng một trận “tơi bời”, giành những chiến thắng vang dội không chỉ đối với đất nước ta mà còn đối với cả thế giới

Mặt khác, tên sưu tập được hình thành bởi những “dấu hiệu chung” của hiện vật Đó chính là những tiêu chí như đã nói ở trên mà người cán bộ khoa học khi xây dựng sưu tập cần phải quan tâm và nắm bắt rõ Các dấu hiệu chung được thể hiện ở tên của sưu tập gồm:

Tiêu chí thứ nhất, những hiện vật đưa vào sưu tập phải là thước tính Những hiện vật do bảo tàng Pháo binh sưu tầm được rất nhiều, đa dạng và nhiều chủng loại Bởi vậy, hiện vật muốn đưa vào sưu tập trước hết phải là thước tính Những hiện vật là thước tính thì đều thỏa mãn được tiêu chí đầu tiên này Tuy nhiên, một tiêu chí thì sẽ rất rộng Do đó, cần tiếp tục phải căn

cứ vào những tiêu chí sau

Tiêu chí thứ hai, những hiện vật là thước tính đã đáp ứng được tiêu chí thứ nhất Nhưng cần phải xét đến tiêu chí sau đó là những hiện vật do cán bộ, chiến sĩ pháo binh, học viên hoặc những đơn vị kỹ thuật thuộc Bộ Tư lệnh Pháo binh đã sáng tạo ra hoặc cải tiến từ những chiếc thước tính có sẵn Có như vậy nó mới thể hiện được sự sáng tạo, trí tuệ của người Việt mà cụ thể là

những người chiến sĩ pháo binh bởi thước tính thì có rất nhiều Có những chiếc thước do người Việt sáng tạo, có những chiếc thước chúng ta sử dụng là

do Trung Quốc và Liên Xô cũng cấp Dựa vào tiêu chí này ta sẽ phân biệt được hiện vật đưa vào bảo tàng và sưu tập sẽ có giá trị hơn rất nhiều

Tiêu chí thứ ba, thước tính đó phải được sử dụng trong huấn luyện, chiến đấu của bộ đội pháo binh Thật vậy, thước tính có nhiều chủng loại, đa dạng và sử dụng cho nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau Do đó, hiện vật thước tính đưa vào sưu tập còn phải thỏa mãn tiêu chí thứ ba này

Tiêu chí cuối cùng, hiện vật phải ở bảo tàng Pháo binh Điều đó có nghĩa như ta đã nói ở trên hiện vật phải thuộc quyền sở hữu pháp lý của bảo tàng Pháo binh nhằm tránh tình trạng tranh chấp khi hiện vật đã đưa vào sưu tập

* Công đoạn 2: Lựa chọn hiện vật bảo tàng đưa vào sưu tập

Sau khi thực hiện đầy đủ các nguyên tắc đã định ra ở công đoạn một sưu tập đã được đặt tên cụ thể Từ đó quy mô, tiêu chí của sưu tập đã được xác định rõ người cán bộ khoa học xây dựng sưu tập sẽ tiến hành lựa chọn những hiện vật đáp ứng được những tiêu chí đã xác định để đưa vào sưu tập

Đây là công việc được thực hiện trên nguyên tắc tập hợp đầy đủ hiện vật hiện có trong bảo tàng Nội dung bước này chính là việc tiếp cận các loại

sổ sách của bảo tàng Tiến hành rà soát và nghiên cứu hồ sơ các hiện vật đã được đăng kí trong sổ kiểm kê bước đầu đáp ứng các yêu cầu về dấu hiệu chung rồi xem xét xem chúng đã thỏa mãn các dấu hiệu chung đó hay chưa Sau khi lựa chọn được tên các hiện vật cần đưa vào sưu tập thì tiến hành lập bảng thống kê giản lược cho các hiện vật đó để dễ dàng nghiên cứu hồ sơ và

bổ sung thông tin cần thiết

Mẫu thống kê hiện vật đưa vào sưu tập:

STT Tên và nội dung tóm tắt hiện vật Số đăng kí Hiện ở kho Ghi chú

Ngày … tháng… năm…

Trên cơ sở bảng thống kê này, cán bộ bảo tàng sẽ tiến hành nghiên cứu

hồ sơ của từng hiện vật để phân loại nghiên cứu

Nội dung của việc phân loại là phân ra các hiện vật đã và đang vào sổ kiểm kê, hiện vật nào đã đủ hồ sơ khoa học pháp lý, hiện vật nào chưa đủ, khả năng bổ sung thông tin cho hiện vật… việc phân loại này thể hiện trong hai bảng thống kê khoa học sau:

Ghi chú Pháp lý Nội

Ghi chú Pháp lý Nội

* Công đoạn 3 : Hoàn thiện hồ sơ cho từng hiện vật thuộc sưu tập

Trong quá trình xây dựng sưu tập còn gặp phải những hiện vật gốc có giá trị bảo tàng nhưng hồ sơ và các tài liệu văn bản ghi chép về những hiện vật đó chưa được đầy đủ, rõ ràng, chưa rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc nội dung giá trị chính xác Hoặc có cả những hiện vật gốc chưa có hồ sơ theo tiêu chí của hiện vật bảo tàng đòi hỏi cán bộ khoa học cần phải bổ sung những văn bản cần thiết nếu còn thiếu như: biên bản giao nhận, biên bản bàn giao, bản ghi chép hiện vật… để có cơ sở đưa vào sưu tập Đối với những hiện vật còn nhiều nghi vấn cần xác minh làm rõ thì cần phải tiến hành gặp gỡ nhân chứng

hoặc tìm tài liệu để nghiên cứu, bổ sung, đảm bảo độ tin cậy, chính xác cho hiện vật Bởi hiện vật, sưu tập hiện vật là "bằng chứng vật chất", là chứng cứ quan trọng cho một sự kiện, một quá trình, cho nên việc làm này hết sức phải nghiêm túc, khoa học nếu không sẽ là một sự lừa dối công chúng

Trong quá trình này, khi bổ sung và hoàn thiện hồ sơ cho hiện vật thì cả

hồ sơ cũ và mới đều giữ lại và đính kèm vào một hồ sơ, tuyệt đối không sửa chữa hay thêm vào hồ sơ Kết thúc bước này, những hiện vật nào không đáp ứng đủ yêu cầu sẽ bị loại khỏi danh sách sưu tập

* Công đoạn 4: Nghiên cứu, thẩm định, bổ sung thông tin cho sưu tập

Ở công đoạn này cán bộ khoa học của bảo tàng tiếp tục kiểm tra một lần nữa về nội dung, giá trị lịch sử và những thông tin hàm chứa trong từng hiện vật thông qua hồ sơ ghi chép Nếu phát hiện tình trạng sai sót, nhầm lẫn

về thời gian, không gian, vai trò, vị trí của các hiện vật đó trong các sự kiện thì phải nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện cho chính xác

Khi thẩm định và bổ sung thông tin cho hồ sơ cần phải ghi rõ xuất xứ tài liệu làm cơ sở thẩm định; ngày, tháng, năm bổ sung thông tin Kết quả bổ sung phải làm một văn bản riêng đính kèm vào hồ sơ

Khi tiến hành thực hiện công đoạn này có thể phát hiện những thông tin cần có ở những hiện vật đã bị loại ở bước trước Không được bỏ qua mà cần phải ghi chép lại cẩn thận bởi có thể những hiện vật đã bị loại khi được bổ sung đầy đủ thông tin có thể tiếp tục được đưa vào sưu tập

Thực hiện xong công đoạn này về cơ bản đã thực hiện xong việc xây dựng sưu tập

* Công đoạn 5: Lập sổ sưu tập

Sau khi kết thúc công đoạn 1, 2, 3, 4 thì bảo tàng đã có một sưu tập hiện vật có giá trị Vì vậy, để phục vụ cho công tác quản lý, chăm sóc sưu tập, khai thác và phát huy giá trị sưu tập đòi hỏi cán bộ khoa học phải lập sổ sưu tập Về hình thức, sưu tập là một quyển sổ do người (hoặc nhóm người) xây dựng sưu tập biên soạn sổ sưu tập có những nội dung sau:

- Trang bìa: bao gồm các nội dung:

+ Tên cơ quan chủ quản: BTL Pháo binh/ Bảo tàng Pháo binh

+ Tên sưu tập: Sưu tập thước tính do cán bộ, chiến sĩ Pháo binh sáng tạo, cải tiến dùng trong huấn luyện và chiến đấu, hậu cần của bộ đội pháo binh tại bảo tàng Pháo binh

+ Số sưu tập:

+ Năm xây dựng sưu tập: 2001

- Nội dung của sổ sưu tập gồm 2 phần:

+ Phần 1: Trang đầu bao gồm: tên bảo tàng, tên sưu tập, số sưu tập, tên người lập sưu tập, giám đốc bảo tàng chứng nhận, năm sưu tập

+ Phần 2: giới thiệu về sưu tập, ảnh và nội dung cơ bản của sưu tập, danh mục hiện vật

2.2 Sưu tập thước tính của Bảo tàng Pháo binh

Thước là công cụ đo lường chính xác đến từng mm dùng để vẽ, đo

chiều dài, chiều cao, góc…sử dụng nhiều trong đời sống hằng ngày Thước có

nhiều loại và được sử dụng cho nhiều ngành khác nhau

Thước tính pháo binh là một loại thước được dùng như một công cụ, khí tài quân sự dùng để đo trong huấn luyện, chiến đấu áp dụng riêng cho ngành quân sự pháo binh

Bộ sưu tập hiện vật thước tính pháo binh nhằm giới thiệu những sáng kiến, cải tiến kỹ thuật về một loại khí tài phục vụ cho chỉ huy chiến đấu pháo binh

Với ý chí tự cường, với tinh thần mạnh dạn, dám nghĩ, dám làm bộ đội pháo binh đã sôi nổi hưởng ứng phong trào thi đua “tiến công vào làm chủ khoa học kỹ thuật” do Bộ Tư Lệnh pháo binh phát động từ những năm đầu thực hiện xây dựng quân đội ta tiến lên chính quy hiện đại (1955-1956)

Đặc biệt là những sáng kiến, cải tiến kỹ thuật về thước tính pháo binh

Từ những mẩu nhựa và giấy của bạn trong thời kỳ sáng chiến chống Pháp, trên cơ sở đó cán bộ, chiến sĩ trong Binh chủng đã sáng tạo ra nhiều mẫu thước mới bằng chất liệu mica, giấy, nhôm…Thước tính đã đi ngay vào huấn

luyện, ứng dụng trong thực tiễn huấn luyện, chiến đấu, được kiểm nghiệm, đồng thời qua đó lại tiếp tục nghiên cứu, cải tiến, tiếp tục nâng cao, hoàn chỉnh, phục vụ yêu cầu huấn luyện sẵn sàng chiến đấu ngày càng cao của bộ đội

Nhiều sáng kiến, cải tiến thước tính ra đời từ cách đây 40 – 50 năm nhưng vẫn còn nguyên giá trị khoa học, được dùng hằng ngày như vật bất ly thân của cán bộ, chiến sĩ pháo binh như thước bài 4, thước bắn biển, thước sửa bắn, thước Lô-ga-rít…

Tên tuổi các đồng chí Ngô Mai Sinh, Trương Gia Liễn, Nguyễn Hoàng Lưu, Nguyễn Xuân Niên, Đỗ Nguyên Đương, Đào Trọng Can…được mọi người biết tới với những sản phẩm thước tính pháo binh nổi tiếng với óc sáng tạo tuyệt vời

Sưu tập thước không dừng lại về mẫu mã, chủng loại, sự kế thừa và phát triển khoa học kỹ thuật mà quan trọng hơn là ứng dụng của các loại thước tính pháo binh trong thực tiễn hoạt động học tập, huấn luyện chiến đấu của bộ đội pháo binh trên khắp các chiến trường Nam, Bắc, trên đất nước bạn Lào, Campuchia và cả những hội thi kỹ thuật lớn do Binh chủng tổ chức

Với những giá trị và ý nghĩa đó, thông qua bài khóa luận chúng tôi xin giới thiệu về sưu tập thước tính với những ý nghĩa khoa học và lịch sử gắn liền với tài năng sáng tạo, thể hiện truyền thống và tinh thần cách mạng cộng với ý chí tự lực, tự cường của bộ đội pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam

anh hùng

2.2.1 Số lượng

Sưu tập hiện vật thước tính là một sưu tập về những sáng kiến, cải tiến

kỹ thuật về một loại khí tài phục vụ cho chỉ huy chiến đấu pháo binh Sưu tập hiện vật thước tính hiện nay bao gồm 37 hiện vật có giá trị thể hiện sự sáng tạo của các cán bộ, chiến sĩ pháo binh

Là một sưu tập gồm 37 hiện vật thì đây không phải là một sưu tập hiện vật có khối lượng đồ sộ nhưng sưu tập hiện vật thước tính lại mang nhiều

ý nghĩa đầy đủ của một sưu tập cần phải có và nó hàm chứa nhiều ý nghĩa giá trị Thông qua sưu tập ta có thể hiểu được hoàn cảnh chiến đấu khó khăn của

những người lính Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và của những người lính pháo binh nói riêng Trong quá trình đó, những người lính đã sáng tạo ra những chiếc thước tính có giá trị để lưu giữ cho đến ngày nay

2.2.2 Về loại hình

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc giành thắng lợi, lực lượng pháo binh trực thuộc Bộ có ba trung đoàn (hai trung đoàn 45 và 675 pháo mặt đất, trung đoàn 367 pháo cao xạ), một số tiểu đoàn cối, pháo hỏa tiễn Về vũ khí ta có hơn 70 khẩu lựu pháo 105, sơn pháo 75, một số pháo hỏa tiễn và súng cối, 50 chiếc xe vận tải, xe kéo pháo Với lực lượng như vậy, ta quyết định xây dựng Binh chủng Pháo binh chính quy, hiện đại, bước vào chiến đấu ở chiến trường miền Nam và làm nhiệm vụ quốc tế

Tháng 6 năm 1954, Bộ quốc phòng quyết định thành lập đoàn 305 trực thuộc Bộ làm nhiệm vụ tiếp nhận vũ khí, khí tài pháo binh do các nước bạn viện trợ Ngày 7 tháng 9 năm 1954, Bộ chỉ huy Pháo binh trực thuộc Bộ Tổng

tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam được thành lập Ngày 16 tháng 9 năm

1954, Bộ quốc phòng ra quyết định thành lập hai đại đoàn pháo mặt đất 349

và 675 Ngày 21 tháng 9 năm 1954, Bộ quyết định thành lập đại đoàn 367 pháo cao xạ trên cơ sở trung đoàn 367 và một số tiểu đoàn súng máy cao xạ rút từ các đại đoàn bộ binh về

Ngày 15 tháng 11 năm 1954, theo quyết định của Bộ, trường tập huấn pháo binh mang tên đội huấn luyện 351 được thành lập tại khu vực Quần Ngựa (Hà Nội) Trường được giao nhiệm vụ bồi dưỡng kỹ thuật, chiến thuật pháo binh, huấn luyện động tác, yếu lĩnh cơ bản để chuyển binh chủng cho cho cán bộ pháo binh mặt đất và pháo cao xạ

Thực hiện huấn luyện quân sự, xây dựng nền nếp chính quy, nắm vững đặc điểm của một binh chủng kỹ thuật, chiến đấu và lập công tập thể, cán bộ chiến sĩ đã không ngừng nâng cao tinh thần đoàn kết, hiệp đồng, tiến công vào khoa học kỹ thuật quân sự, rèn luyện tác phong chính quy Đại đội 801

(Lữ đoàn 364) là đơn vị có “phong trào quần chúng học tập, làm chủ khoa

học kỹ thuật, dám nghĩ dám làm, vừa làm tròn chức trách của mình vừa đảm nhiệm thêm chức trách của người khác” Từ đại đội 801, phong trào lan sang

hai đại đội khác trong tiểu đoàn rồi phát triển trong toàn lữ đoàn

Đặc biệt nhất trong năm 1960, ngày 18 tháng 6 xuất hiện phong trào thi đua “Ba nhất” mở đầu từ đại đội 2 sơn pháo 75 trung đoàn 68 pháo binh, sư đoàn 304 Với quyết tâm đưa đại đội 2 lên thành đơn vị tiên tiến, chiến sĩ đại đội 2 đã liên tục phấn đấu trong cuộc vận động rèn luyện, cải tiến kỹ thuật, không để thời gian chết, không để cán bộ phải nhắc nhở, không để pháo, khí tài không có người luyện tập

Với tinh thần mạnh dạn tiến quân vào khoa học kỹ thuật được khơi dậy

với cách suy nghĩ và hành động đúng đắng: “pháo đạn dù phức tạp đến đâu đều do con người làm ra và con người có thể làm chủ được” Dù là cán bộ

hay chiến sĩ, dù là cựu binh hay tân binh, nếu cố gắng luyện tập thì nhất định làm chủ được kỹ thuật Suy nghĩ đúng đắn đó thúc đẩy cán bộ, chiến sĩ dám nghĩ, dám làm, tích cực nghiên cứu cải tiến kỹ thuật Nhiều sáng kiến có giá trị đã được hội đồng kỹ thuật binh chủng công nhận và khen thưởng như bè kéo pháo qua đồng lầy (Lữ đoàn 364), bàn trượt trên bùn cho pháo cơ động (trung đoàn 154 Quân khu Hữu Ngạn), bảng mật ngữ vòng tròn (Lữ đoàn 374), giá kẹp súng bắn tập trên sa bàn, hộp mục tiêu ban đêm, sa bàn điện của Trường sĩ quan Pháo binh,… và đặc biệt những chiếc thước tính pháo binh hiện còn được lưu giữ ở Bảo tàng Pháo binh xuất hiện đầu tiên trong chính là

ở phong trào này Sáng kiến thước bài 4 của đồng chí Trương Gia Liễn, học viên khóa 1 Trường Sĩ quan Pháo binh giúp cán bộ khi tập bắn không phải tra bảng, giảm bớt tính toán, rút ngắn thời gian chuẩn bị phần tử Ngoài ra, những chiếc thước khác còn gắn với tên tuổi của nhiều đồng chí cán bộ, chiến sĩ, học viên như: Đào Trọng Can, Đào Oanh, Trần Đình Luyện, Vũ Duy Thân, Hoàng Phát Vận, Cao Ủy, Lê Quang Bửu, Nguyễn Đình Dành, Nguyễn Nam Hồng, Nguyễn Đức Tình, Nguyễn Ngọc Viên,…và đặc biệt là sáng tạo cải tiến của Nguyễn Hoàng Lưu và Nguyễn Xuân Niên Ngoài ra, một số thước

tính còn là sản phẩm của Phòng khoa học quân sự Trường sĩ quan pháo binh

và Xưởng 965

Thước tính pháo binh ra đời giúp cho việc tính toán nhanh, cơ động và

độ chính xác cao, góp phần to lớn cho những chiến thắng sau này của ta trước quân Mỹ xâm lược hùng mạnh với vũ khí hiện đại Những chiếc thước tính được ra đời có nhiều loại, phong phú và đa dạng có thể phân chia theo nhiều cách khác nhau Căn cứ vào các hiện vật có trong sưu tập, trên cơ sở dựa vào công năng, tính năng sử dụng có thể chia các hiện vật thành ba nhóm như sau:

- Thước tính sử dụng trong hoạt động trinh sát

- Thước tính sử dụng trong huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu

- Thước tính sử dụng trong công tác hậu cần

2.2.2.1 Thước tính sử dụng trong hoạt động trinh sát

Trong chiến đấu, muốn giành được thắng lợi trước hết phải nắm rõ được tình hình của đối phương Do vậy, một hoạt động không thể thiếu trong khi chiến đấu đó là do thám, trinh sát tình hình của địch Điều đó giúp ta hiểu

rõ về vị trí, tình hình, hiện trạng của địch Đối với việc ngắm bắn pháo, trước hết ta phải xác định rõ được mục tiêu cần ngắm bắn Có như vậy, trong quá trình tác chiến ngắm bắn ta mới có thể bắn trúng địch một cách chính xác và hiệu quả

Những chiếc thước tính được sử dụng trong hoạt động trinh sát là những chiếc thước được các cán bộ, chiến sĩ pháo binh sáng tạo ra trong quá trình chiến đấu là một công cụ hỗ trợ rất lớn trong hoạt động trinh sát nhằm xác định chính xác mục tiêu cần ngắm bắn từ đài quan sát tới mục tiêu Những chiếc thước được sử dụng trong trinh sát có nhiều loại, trong đó có ba loại tiêu biểu là: thước đồ giải tam giác, thước chỉ mục tiêu, thước tính cự ly bằng đồng hồ giây và thước mật ngữ thông tin

* Thước đồ giải tam giác

Thước đồ giải tam giác (toán đồ) là sáng kiến của đồng chí Đào Trọng Can, cán bộ Pháo binh Quân khu Hữu Ngạn năm 1963 trong phong trào thi

đua “Ba nhất” sử dụng để tìm cự ly ở phạm vi gần và chính xác Thước đồ giải tam giác có màu trắng, được khắc in-ti-pô trên giấy với kích thước

25cmx18cm Góc trái phía trên của thước in hang chữ đậm “Toán đồ giải tam giác” và ghi chú ở dưới hàng chữ nhỏ “Sáng kiến của Đào Trọng Can” Thước đồ giải tam giác được sáng tạo trên cơ sở xây dựng toán đồ giải tam giác bằng cách lập các phương trình và vẽ đồ thị để tra tìm cự ly đo đạc đường đáy tam giác của hai đài giao hội Sáng kiến được công nhận loại khá cấp Quân khu và được gửi đến trưng bày tại triển lãm sáng kiến Binh chủng Pháo binh tháng 2 năm 1964 tại Hà Nội

* Thước chỉ mục tiêu

Đây là sáng kiến của đồng chí Nguyễn Nam Hồng, cán bộ Pháo binh sư đoàn 325 năm 1960 dùng để chỉ và nhận mục tiêu bằng độ hướng rất nhanh

và đảm bảo độ chính xác Thước có hình chữ nhật trong đó có đường đồ giải

là những cung tròn đồng tâm trong 1/2 đường tròn được vẽ bằng tay trên giấy với kích thước là 32cmx11cm Thước có màu trắng Trên cùng của thước có dòng chữ “Thước chỉ mục tiêu”, dưới cùng bên góc trái của thước ghi chú

“Sáng kiến của đ/c Nam Hồng Đoàn 325”

Thước dùng để chỉ và nhận mục tiêu trên thực địa giữa các đường giao hội Khi xác định được mục tiêu bằng cách đọc độ hướng trên khí tài trinh sát, việc tiếp theo là xác định lên thước sẽ cho ta kết quả về cự ly quan mục (từ đài quan sát đến mục tiêu) đồng thời xác định được cho đài giao hội kết quả

cụ thể về mục tiêu đó

* Thước tính cự ly bằng đồng hồ giây

Đây là một trong những sáng kiến của đồng chí Đào Trọng Can năm

1959 dựa trên nguyên lý truyền âm thanh trong không khí (với tốc độ truyền

âm 330m/giây và thời gian lan truyền đến tai người nghe) để tính khoảng cách

từ người nghe đến vị trí âm thanh xuất phát (thường dùng cho âm thanh có phát ánh sáng như tiếng nổ của sấm sét, bom đạn,…) Để xác định khoảng cách từ vị trí phát ra tiếng nổ đến tai người nghe phải sử dụng đồng hồ giây

bấm thời gian Từ đó dễ dàng xác định được quãng đường (cự ly) truyền âm thanh theo công thức: S = V.t (S là quãng đường, V là vận tốc truyền âm thanh, t là thời gian truyền âm) Mức chính xác của thước lên đến 0.1 giây Ứng dụng dùng để xác định mục tiêu từ cự ly, góc, phương vị, trinh sát viên

có thể xác định ngay được vị trí mục tiêu cần theo dõi Thước tính cự ly bằng đồng hồ giây có màu trắng được vẽ thủ công trên giấy Trên cùng của thước

có dòng chữ “Thước tính cự ly bằng đồng hồ giây” Thước tính cự ly bằng đồng hồ giây được bảo quản và giữ nguyên vẹn, hiện vật đã cũ và hoen ố Kích thước 27cmx19cm

* Thước mật ngữ thông tin

Thước mật ngữ thông tin là loại thước dùng trong hoạt động trinh sát và tình báo Đây là sáng kiến của đồng chí Vũ Duy Thân (cán bộ tham mưu cơ quan Bộ Tư Lệnh pháo binh) và đồng chí Tạ Duy Trinh (cán bộ pháo binh đoàn Trường Sơn, lữ đoàn pháo binh 378) dùng để tra tìm các mật ngữ thông tin thường dùng khi liên lạc bằng vô tuyến điện Thước có hình tròn, màu trắng được làm thủ công trên giấy và mica, đường kính là 24.3cm Thước được chia ra làm các cung tròn trên thước, mỗi một cung tròn sẽ có các chữ cái và các mật ngữ biểu thị cho chữ cái đó

Trong tổ chức liên lạc thông tin vô tuyến điện ta thường dùng mật ngữ để truyền và dịch nội dung thông tin Mật ngữ là từ hoặc ngữ thường dùng hoặc chữ số để thay cho một âm (chữ) nào đó khi truyền tin Khi ghép nối mật ngữ theo một quy luật có thể biết rõ nội dung thông tin Sáng kiến này được tổng đài và các đài lẻ áp dụng khi liên lạc với nhau giúp cho việc rút ngắn thời gian truyền tin và bảo đảm bí mật khi thông tin liên lạc

2.2.2.2 Thước tính sử dụng trong huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu

Nhóm thước thứ hai trong sưu tập thước tính lưu giữ tại Bảo tàng Pháo binh là nhóm những thước tính sử dụng trong huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu Khác với những chiếc thước tính sử dụng trong hoạt động trinh sát, những chiếc thước tính sử dụng trong huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu được