Tìm hiểu về sưu tập tài liệu, hiện vật đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của đảng cộng sản đông dương, tháng 2 1951

Công tác xây dựng sưu tập là một trong những hoạt động thường xuyên của bảo tàng, là một khâu công tác quan trọng được thực hiện nhằm khai thác nội dung thông tin và để bảo quản hiện vật

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

KHOA DI SẢN VĂN HÓA

************

TÌM HIỂU SƯU TẬP TÀI LIỆU, HIỆN VẬT

“ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ II CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN ĐÔNG

DƯƠNG, THÁNG 02 – 1951”

TẠI BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH BẢO TÀNG HỌC

Mã số : 52320305

Người hướng dẫn: TS CHU ĐỨC TÍNH

Sinh viên thực hiện: NGUYỄN QUẾ AN

HÀ NỘI - 2013

LỜI CẢM ƠN

Với đề tài tốt nghiệp đại học: Tìm hiểu sưu tập tài liệu, hiện vật “Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 1951” tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn,

2-chỉ bảo tận tình của thầy giáo TS Chu Đức Tính trong suốt quá trình tìm hiểu, nghiên cứu để hoàn thành khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của các cán

bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh, đặc biệt là các cán bộ làm việc trong kho cơ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt thời gian nghiên cứu, tìm hiểu để hoàn thành đề tài này

Cuối cùng, em xin trân trọng cảm ơn thầy cô giáo trong khoa Di sản Văn hóa đã truyền đạt cho em những kiến thức bổ ích trong 4 năm học để em

có đủ tri thức hoàn thành khóa luận này, cảm ơn người thân và bạn bè đã cho

em nguồn động viên tinh thần trong suốt thời gian qua

Do thời gian và khả năng có hạn của một sinh viên bước đầu tập nghiên cứu, với sưu tập tài liệu, hiện vật tương đối lớn, việc đi sâu tìm hiểu từng tài liệu, hiện vật vẫn còn hạn chế nên khóa luận không tránh khỏi những khiếm khuyết Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của thầy cô và các bạn để cho khóa luận được hoàn thiện hơn

CHỮ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN

BCHTW Ban chấp hành Trung ương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU: 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu 4

4 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Đóng góp của khóa luận 5

7 Bố cục khóa luận 5

CHƯƠNG 1: BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH VỚI CÔNG TÁC XÂY DỰNG SƯU TẬP HIỆN VẬT BẢO TÀNG 6

1.1 Sưu tập hiện vật bảo tàng và vai trò của sưu tập hiện vật bảo tàng đối với hoạt động bảo tàng 6

1.1.1 Sưu tập hiện vật bảo tàng – khái niệm, tiêu chí, nguyên tắc xây dựng sưu tập 6

1.1.1.1 Khái niệm sưu tập hiện vật bảo tàng 6

1.1.1.2 Tiêu chí xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng 11

1.1.1.3 Nguyên tắc xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng 13

1.1.2 Vai trò của sưu tập hiện vật đối với hoạt động bảo tàng 15

1.2 Vài nét về Bảo tàng Hồ Chí Minh 17

1.3 Kho cơ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh với hoạt động xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng 25

1.3.1 Đôi nét về hệ thống kho cơ sở bảo tàng Hồ Chí Minh 25

1.3.2 Công tác xây dựng sưu tập hiện vật ở kho cơ sở bảo tàng Hồ Chí Minh 30

CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU SƯU TẬP TÀI LIỆU, HIỆN VẬT

“ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ II CỦA ĐẢNG

CỘNG SẢN ĐÔNG DƯƠNG, THÁNG 2-1951” TẠI BẢO

TÀNG HỒ CHÍ MINH 34

2.1 Tổng quan về sưu tập tài liệu hiện vật 35

2.1.1 Lịch sử và nguồn gốc của sưu tập 35

2.1.2 Nội dung của sưu tập 39

2.2 Phân loại sưu tập 49

2.2.1 Sưu tập ảnh 50

2.2.2 Sưu tập hiện vật bằng giấy 54

2.2.3 Sưu tập hiện vật bằng kim loại 60

2.3 Giá trị của sưu tập 60

2.3.1 Giá trị lịch sử 61

2.3.2 Giá trị văn hóa 65

2.3.3 Giá trị giáo dục 68

2.3.4 Giá trị lưu niệm 70

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ SƯU TẬP TÀI LIỆU, HIỆN VẬT “ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ II CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN ĐÔNG DƯƠNG, THÁNG 2-1951” TẠI BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH 72

3.1 Thực trạng của sưu tập 72

3.1.1 Tình hình sắp xếp tại kho cơ sở 73

3.1.2 Bảo quản phòng ngừa và bảo quản trị liệu cho sưu tập 75

3.2 Một số giải pháp 77

3.2.1 Tiếp tục công tác nghiên cứu sưu tập 77

3.2.2 Đẩy mạnh công tác kiện toàn và quản lý sưu tập 80

3.2.3 Nâng cao chất lượng bảo quản sưu tập 82

3.2.4 Tiếp tục hoạt động khai thác, phát huy giá trị sưu tập 84

KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài:

Là Người tổ chức và lãnh đạo cách mạng của cả ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia, từ năm 1930 đến nay, Đảng Cộng sản Đông Dương đã luôn làm tròn vai trò và sứ mệnh lịch sử của mình Tuy nhiên, cuộc kháng chiến của ba nước Đông Dương tuy cùng chung một mục tiêu, cùng một chiến trường, nhưng mỗi nước đã có những bước phát triển riêng biệt Tình hình đó đòi hỏi mỗi nước cần phải thành lập một chính đảng cách mạng theo Chủ nghĩa Mác-Lênin, trực tiếp đảm nhiệm sứ mệnh lịch sử trước dân tộc mình và

chủ động góp phần vào sự nghiệp cách mạng chung của nhân dân ba nước

Ở trong nước, kể từ khi có Đảng (1930), tình hình có những chuyển biến căn bản Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đưa nhân dân ta từ người mất nước lên người làm chủ đất nước Nhưng do dã tâm xâm lược của thực dân Pháp, nhân dân ta lại phải tiếp tục cầm súng đứng lên đánh giặc để bảo vệ nền tự do, độc lập Qua hơn 5 năm chiến đấu, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta đã liên tiếp thu được nhiều thắng lợi Thực dân Pháp ngày càng sa lầy vào cuộc chiến do chính họ phát động Thế và lực của cuộc kháng chiến từ sau chiến thắng Biên giới có bước phát triển vượt bậc

Từ năm 1950, phong trào cách mạng trên thế giới phát triển mạnh mẽ

Hệ thống xã hội chủ nghĩa đã được củng cố và tăng cường về mọi mặt Phong trào giải phóng dân tộc vẫn tiếp tục phát triển làm rung chuyển hậu phương của chủ nghĩa đế quốc Phong trào bảo vệ hoà bình thế giới trở thành phong trào quần chúng rộng rãi Và đến năm 1951, tình hình trên thế giới và ngay trong nước ta đã có những chuyển biến quan trọng, đặt ra những yêu cầu cấp bách, đòi hỏi Đảng ta phải giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn để đưa

cách mạng tiến lên Cũng trong lúc này, lực lượng kháng chiến của nhân dân Lào và Campuchia đã trưởng thành và ngày càng lớn mạnh, vì thế mà Đảng

bộ Lào và Campuchia 0trong Đảng Cộng sản Đông Dương đã có đủ những điều kiện để tiến tới thành lập ở mỗi nước một đảng có cương lĩnh riêng, phù hợp với đặc điểm phát triển của từng dân tộc Yêu cầu mới của cách mạng Việt Nam đặt ra cho Đảng ta phải bổ sung, phát triển và hoàn chỉnh đường lối cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, phải tăng cường hơn nữa sức chiến đấu

và lãnh đạo của Đảng cho phù hợp với yêu cầu của một Đảng lãnh đạo chính quyền Cuộc kháng chiến bước sang giai đoạn mới lại có những yêu cầu mới, đòi hỏi Đảng phải giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách để đưa cách mạng tiến lên Và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng được triệu tập nhằm đáp ứng những đòi hỏi bức thiết đó

Nhiệm vụ chính của cách mạng lúc này là đưa kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn Đại hội đề ra nhiều chính sách, chủ trương cụ thể để động viên sức mạnh của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân quyết tâm giành thắng lợi, đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược và đánh đổ các thế lực phong kiến tay sai của chủ nghĩa đế quốc, giành độc lập dân tộc, thực hiện dân chủ nhân dân tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa Dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân do nhân dân lao động làm động lực, cách mạng đó không chỉ giải quyết những nhiệm vụ phản đế và phản phong kiến, mà còn phát triển chế độ dân chủ nhân dân một cách mạnh mẽ, đồng thời gây mầm mống cho CNXH, tạo điều kiện

để tiến lên CNXH

Có thể nói Đại hội II của Đảng (tháng 2-1951) là một Đại hội có ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng, có ảnh hưởng và tác động sâu sắc đến phong trào kháng chiến, kiến quốc của nhân dân ta

Đại hội họp đúng 16 năm sau Đại hội lần thứ nhất Nhưng Đại hội I (1935) cũng như Hội nghị thành lập Đảng trước đó năm năm đều là những sự kiện của thời kỳ đầu xây dựng Đảng, thời kỳ Đảng ta ra đời và bước lên vũ đài chính trị Đại hội II lại là Đại hội lần đầu tiên của thời kỳ Đảng ta đã giành được chính quyền toàn quốc trong Cách mạng Tháng Tám, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và trở thành Đảng cầm quyền đang lãnh đạo cuộc kháng chiến cứu nước lần thứ nhất Đây cũng là lần đầu tiên Đảng ta, với tên gọi Đảng Cộng sản Đông Dương, sau năm năm rút vào hoạt động bí mật, đã

ra công khai với tên gọi mới - Đảng Lao động Việt Nam! Đại hội II còn đánh dấu một bước thay đổi lớn về mặt tổ chức của Đảng: Đảng Cộng sản Đông Dương từ là tổ chức chung của những người cộng sản ba nước Việt, Miên, Lào, nay tiến lên thành ba tổ chức cách mạng độc lập cho mỗi nước

Hiện nay, tại Bảo tàng Hồ Chí Minh đang lưu giữ sưu tập tài liệu, hiện

vật về “Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 2 của Đảng Cộng sản Đông

Dương, tháng 2-1951” Đây là tập hợp những tài liệu, hình ảnh, hiện vật tuy

chưa được tập hợp một cách đầy đủ nhưng phần nào cũng thể hiện được một cách khách quan và là những bằng chứng thiết thực phản ánh về kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Lao động Việt Nam – một kỳ Đại hội

có ý nghĩa rất quan trọng trong lịch sử nước ta với những nhiệm vụ, mục tiêu lớn hàng đầu được đặt ra đưa cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi Sưu tập tài

liệu, hiện vật về “Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản

Đông Dương, tháng 2-1951” đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh là

một tài sản vô cùng giá trị, mặt khác cho tới nay cũng chưa có một công trình nghiên cứu nào tìm hiểu một cách đầy đủ về sưu tập này, nên chính vì vậy em

xin chọn đề tài : Tìm hiểu về sưu tập tài liệu, hiện vật “Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 2-1951” hiện đang

được lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh làm khóa luận tốt nghiệp Đại học chuyên ngành Bảo tồn – Bảo tàng

2 Mục đích nghiên cứu:

- Tìm hiểu, giới thiệu sưu tập tài liệu, hiện vật “Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 2-1951”

- Tìm hiểu nội dung, xác định những giá trị tiêu biểu của sưu tập tài liệu, hiện

vật “Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương,

tháng 2-1951” đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh gồm: Giá trị lịch

sử, giá trị văn hóa, giá trị giáo dục và giá trị lưu niệm của sưu tập

- Tìm hiểu thực trạng sưu tập tài liệu, hiện vật “Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 2-1951” nhằm đề xuất một

số giải pháp nhằm bảo quản và phát huy giá trị của sưu tập

3 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu là sưu tập tài liệu, hiện vật “Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 2-1951” tại Bảo tàng Hồ

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin: chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Phương pháp: thống kê, phân tích tổng hợp, khảo sát, tiếp cận trực tiếp tài liệu hiện vật…

- Phương pháp liên ngành: sử học, bảo tàng học, văn hóa học…

6 Đóng góp của khóa luận:

- Giới thiệu nội dung của bộ sưu tập tài liệu, hiện vật “Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 2-1951” hiện

đang lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh

- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu được, khóa luận góp phần khẳng định giá trị lịch sử, giá trị văn hóa, giá trị giáo dục và giá trị lưu niệm của sưu tập,

bổ sung nguồn tư liệu cho các nhà nghiên cứu lịch sử Đảng, nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và những người quan tâm đến sưu tập tài liệu, hiện vật

“Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 2-1951”

 Chương 2: Tìm hiểu sưu tập tài liệu hiện vật “Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 2-1951” tại

Bảo tàng Hồ Chí Minh

 Chương 3: Một số giải pháp nhằm bảo quản và phát huy giá trị sưu

tập tài liệu hiện vật “Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng

CHƯƠNG 1 BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH VỚI CÔNG TÁC XÂY DỰNG

SƯU TẬP HIỆN VẬT BẢO TÀNG

1.1.Sưu tập hiện vật bảo tàng - vai trò của sưu tập hiện vật bảo tàng đối với hoạt động bảo tàng

1.1.1 Sưu tập hiện vật bảo tàng – khái niệm, tiêu chí, nguyên tắc xây dựng sưu tập

1.1.1.1 Khái niệm sưu tập hiện vật bảo tàng:

“Bảo tàng là cơ quan được ủy thác, gìn giữ các tài sản của con người và nhiều lợi ích trong tương lai của con người Giá trị của nó là ở chỗ phục vụ xứng đáng cho đời sống cảm xúc và tinh thần của loài người”1 Thứ tài sản ở đây chính là những giá trị vật chất và giá trị tinh thần mà con người lao động sáng tạo ra trong quá trình lịch sử, trong quá trình đấu tranh để cải tạo thiên nhiên, cải tạo xã hội để hướng tới xã hội văn minh, tiến bộ hơn

Những giá trị vật chất, giá trị tinh thần này luôn được bảo tàng gìn giữ

và bảo quản Mà thực chất đó chính là những hiện vật bảo tàng – sưu tập hiện vật bảo tàng, có chứa đựng những tri thức cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người, đồng thời cũng chứa đựng một giá trị lịch sử văn hóa nhất định, là một minh chứng hùng hồn cho một sự kiện, một hiện tượng nhất định nào đó trong lịch sử mà nó tồn tại

Các hiện vật mà con người còn giữ được trong các sưu tập chính là những hiện vật lịch sử, những căn cứ xác thực để nghiên cứu, tìm hiểu về thời đại quá khứ của lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội

1 Cơ sở bảo tàng Bảo tàng Cách mạng Việt Nam dịch và xuất bản HN.2000

Khái niệm “Hiện vật bảo tàng” luôn được các chuyên gia, các nhà bảo tàng học không ngừng quan tâm nghiên cứu nhằm hoàn thiện thành một khái niệm cơ bản Có rất nhiều quan điểm được đưa ra:

Ngay từ thế kỷ XVII, ông Maior trong công trình nghiên cứu của mình- Bảo tàng học miêu tả- có viết: “Hiện vật bảo tàng phải là những hiện vật nằm trong các bảo tàng và nó được gìn giữ lâu dài như những vật chân chính có thật lấy từ cuộc sống hiện tại của nó, hiện vật bảo tàng phải là những hiện vật mang tính quý hiếm”2

Sự hình thành về tư duy hiện vật bảo tàng của con người đã được hình thành từ sớm, khi con người thấy được rằng ngoài các giá trị cơ bản nó hàm chứa thì còn minh chứng cho sự kiện, thời kỳ lịch sử mà nó tồn tại Đến tận thế kỷ XIX thì hiện vật trong bảo tàng ngày càng được xem như nguồn sử liệu gốc của nhiều ngành khoa học khác nhau do sự chuyên môn hóa của khoa học Và một khái niệm nữa được đưa ra trong cuốn “Bảo tàng học” của hai giáo sư V.Levưkin (CHDC Đức) và K.G.Kherbơst (Liên Xô cũ):

“Hiện vật bảo tàng là hiện vật mang giá trị bảo tàng được lấy ra từ thế giới đồ vật trong hiện thực khách quan, nó được sắp xếp vào các sưu tập bảo tàng để tổ chức việc bảo quản và sử dụng thuận tiện, lâu dài Hiện vật bảo tàng là vật mang thông tin xã hội hoặc thông tin khoa học, nó là nguồn sử liệu quan trọng cung cấp những tri thức cần thiết về tự nhiên, xã hội và về con người cho những ai tiếp cận với nó Hiện vật bảo tàng nào cũng chứa đựng một giá trị lịch sử văn hóa nhất định, vì thế nó là một bộ phận của di sản văn hóa dân tộc”3

2 TS Nguyễn Thị Huệ, Nghiên cứu nguồn sử liệu hiện vật bảo tàng NXB CTQG Hà Nội, 2002, tr.12

3 Levưkin V và Kherbơst K.G., Bảo tàng học Bảo tàng loại hình lịch sử, Matxcơva, 1998, tr.38 ( tiếng Nga)

Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin về nhận thức, căn cứ vào chức năng xã hội, những nhiệm vụ xã hội mà bảo tàng được giao, tập thể giảng viên bộ môn Bảo tàng học, Khoa Bảo tàng, trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã nêu:

“Hiện vật bảo tàng là nguồn nhận thức trực tiếp cảm tính cho nhận thức của con người, tiêu biểu về văn hóa vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử cùng những hiện vật về thế giới tự nhiên xung quanh ta, bản thân nó chứng minh cho một sự kiện, hiện tượng nhất định nào

đó trong quá trình phát triển của xã hội và tự nhiên phù hợp với loại hình bảo tàng được sưu tầm, bảo quản nhằm phục vụ cho nghiên cứu và giáo dục khoa học”4

Trong cuốn “Nghiên cứu nguồn sử liệu hiện vật bảo tàng” của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, HN.2005, tác giả TS.Nguyễn Thị Huệ đã đưa ra khái niệm:

“Hiện vật bảo tàng là những hiện vật gốc mang giá trị và thuộc tính của hiện vật bảo tàng, có hồ sơ khoa học – pháp lý kèm theo, phù hợp với nội dung và loại hình của bảo tàng, chúng được gìn giữ bảo quản lâu dài để phục

vụ cho những hoạt động và chức năng xã hội của bảo tàng”

Mặt khác trong cuốn “Cơ sở bảo tàng học” cũng viết:

“Hiện vật bảo tàng là nguồn gốc đầu tiên của tri thức, mà nhờ có nguồn gốc đầu tiên của tri thức ấy, bảo tàng mới trở thành cơ quan nghiên cứu khoa học, mới có khả năng trở thành cơ sở tư liệu phục vụ cho các ngành khoa học,

tổ chức kinh tế xã hội, cơ quan văn hóa khác”5

4 Cơ sở bảo tàng học (3 tập), Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, 1990, tr.81.Tập 1

5 Cơ sở bảo tàng học, Matxcơva, tr.106

Và gần đây nhất là cuốn “Sự nghiệp bảo tàng của nước Nga” (do Kaulen.M.E chủ biên) được Cục Di sản Văn hóa xuất bản năm 2006 đã viết:

“Hiện vật bảo tàng là đối tượng tự nhiên hay văn hóa lịch sử được nhập vào sưu tập bảo tàng, là tư liệu ban đầu của tri thức và tác động cảm xúc và mang giá trị bảo tàng”6

Do vậy, thông qua các khái niệm trên đây cho thấy hiện vật bảo tàng là hiện vật được khẳng định mang giá trị bảo tàng và có vai trò to lớn đối với sự

ra đời, tồn tại và phát triển của bảo tàng Đó là hiện vật gốc của lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội được lấy ra từ hiện thực xung quanh con người, hàm chứa trong đó nhiều giá trịvề lịch sử, văn hóa, khoa học, nghệ thuật…và luôn

có hồ sơ khoa học pháp lý kèm theo

Còn khái niệm “sưu tập hiện vật bảo tàng” là gì ? thì trước tiên chúng

ta phải tìm hiểu thuật ngữ “sưu tập”

Thuật ngữ sưu tập được bắt nguồn từ tiếng La tinh là Collectio, chuyển sang tiếng Pháp và tiếng Anh là Collection và tiếng Nga là Kolecxia

Trong cuốn “Đại bách khoa thư” của Liên Xô cũ có giải thích:

“Sưu tập là sự tập hợp có hệ thống một số lượng hiện vật (cùng loại hoặc liên kết với nhau bởi nét chung của chủ đề)”7

Trong cuốn “Từ điển từ và ngữ Việt Nam” sưu tập được giải thích là sự tìm kiếm công phu và tập hợp lại Vậy nên, qua một số cách giải thích cơ bản cho thấy sưu tập được hiểu là sự liên kết, tập hợp có hệ thống những đối

tượng cùng loại bởi những nét chung của chủ đề nhằm phục vụ cho mục đích giáo dục, giải trí và sử dụng…

Với khái niệm sưu tập hiện vật bảo tàng thì cũng được đề cập đến khá nhiều trong các công trình bảo tàng học thế giới và Việt Nam Các chuyên gia bảo tàng học của Cộng hòa Liên bang Nga đã viết:

“Sưu tập hiện vật bảo tàng là toàn bộ những hiện vật khác nhau cùng chủng loại hoặc giống nhau về những dấu hiệu nhất định không kể mỗi một hiện vật trong đó có giá trị văn hóa riêng được tập hợp lại đều có ý nghĩa lịch

sử, nghệ thuật, khoa học hay văn hóa”8

Theo “Từ điển thuật ngữ bảo tàng” của Liên Xô xuất bản năm 1974 tại Matxcơva, các nhà bảo tàng học Xô Viết đã định nghĩa sưu tập hiện vật bảo tàng như sau:

“Sưu tập bảo tàng là tổng thể các hiện vật bảo tàng có liên quan đến một hay vài dấu hiệu chung, có tầm quan trọng về khoa học hay nghệ thuật và được liên kết lại như một thể thống nhất, toàn vẹn”9

Định nghĩa về “sưu tập hiện vật bảo tàng” cũng được trình bày rất rõ trong cuốn “Luật Di sản Văn hoá và Nghị định hướng dẫn thi hành”, tại mục

9 điều 4:

“Sưu tập là một tập hợp các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia hoặc di sản văn hóa phi vật thể, được thu thập, gìn giữ sắp xếp có hệ thống theo những dấu hiệu chung về hình thức, nội dung và chất liệu để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu lịch sử tự nhiên và xã hội”10

8 Sự nghiệp bảo tàng của nước Nga, Cục Di sản Văn hóa xuất bản, HN 2006, tr.235 (bản dịch)

9 Sự nghiệp bảo tàng – những vấn đề cấp thiết, BTCMVN xuất bản, H, 1996, tr.112

10 Luật Di sản Văn hóa và văn bản hướng dẫn thi hành, NXB CTQG,H,2004, tr.13 – tr.14

Hay ngay tại Hội thảo khoa học thực tiễn “Sưu tập và phương pháp xây dưng sưu tập hiện vật bảo tàng” tổ chức tại Hà Nội ngày 7 và 8/1/1994, các nhà khoa học đã đưa ra định nghĩa về “Sưu tập hiện vật bảo tàng”, tuy có nhiều định nghĩa của nhiều tác giả được đưa ra song đều hướng về chung một quan điểm: sưu tập hiện vật bảo tàng là tập hợp các hiện vật gốc dựa trên một hay nhiều dấu hiệu chung theo thể loại, nội dung, xuất xứ…

Việc nghiên cứu nhằm đưa ra khái niệm về sưu tập hiện vật bảo tàng đã được rất nhiều nhà bảo tàng học trong nước và trên thế giới quan tâm, đề cập Điều này thể hiện vai trò quan trọng của sưu tập, những tài sản “cố định” của mỗi bảo tàng, thể hiện đặc trưng, sắc thái riêng cho từng bảo tàng để tạo nên

vị thế xã hội của bảo tàng trong hiện tại và tương lai

1.1.1.2 Tiêu chí xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng

Trong bảo tàng, hiện vật bảo tàng chính là đối tượng chủ yếu để hình thành, xây dựng nên các sưu tập Công tác xây dựng sưu tập là một trong những hoạt động thường xuyên của bảo tàng, là một khâu công tác quan trọng được thực hiện nhằm khai thác nội dung thông tin và để bảo quản hiện vật hiệu quả Tuy nhiên không phải tất cả các hiện vật bảo tàng đều được xây dựng thành sưu tập, mà bảo tàng phải nghiên cứu, lựa chọn, phân loại chúng dựa trên cơ sở các tiêu chí xây dựng sưu tập của mỗi bảo tàng bởi mỗi một bảo tàng đều có nội dung, loại hình, tính chất khác nhau Vì vậy mà bảo tàng cần phụ thuộc vào thành phần hiện vật bảo tàng mình sở hữu, loại hình bảo tàng để xây dựng các tiêu chí thích hợp để hình thành các sưu tập hiện vật cho bảo tàng mình, phục vụ cho các chức năng và nhiệm vụ cụ thể của bảo tàng Mặc dù có rất nhiều tiêu chí để xây dựng sưu tập hiện vật song tất cả các bảo tàng đều phải tuân thủ những nguyên tắc chung khi phân loại sưu tập vì mỗi sưu tập hiện vật chứa đựng những giá trị thông tin nhất định, là nguồn khai thác thông tin, tư liệu cho hoạt động của mỗi bảo tàng

Qua các báo cáo tại Hội thảo khoa học thực tiễn “Nâng cao chất lượng công tác kiểm kê và quản lý các sưu tập hiện vật bảo tàng” tổ chức tháng 4/2003 thì các nhà khoa học Việt Nam cũng đưa ra nhiều ý kiến trong công tác xây dựng sưu tập nhưng trên thực tế phân loại và xây dựng sưu tập ở các bảo tàng thì các nhà khoa học đã tạm đưa ra 2 tiêu chí để xây dựng sưu tập hiện vật như sau:

+ Tiêu chí 1: Các hiện vật cùng sưu tập phải cùng phản ánh hoặc góp phần nghiên cứu một sự kiện, một vấn đề, một tổ chức xã hội, một nhân vật

+Tiêu chí 2: Các hiện vật đó có chung một hay nhiều thuộc tính như loại hình, chất liệu, kĩ thuật chế tác, chức năng sử dụng, địa danh, niên đại… Ngoài ra, còn có nhiều ý kiến từ các cán bộ ở nhiều bảo tàng khác nhau về việc xây dựng sưu tập nhưng tóm lại đi từ lý luận và thực tiễn của hoạt động bảo tàng trên thế giới và Việt Nam, công tác xây dựng sưu tập hiện vật được dựa trên những tiêu chí sau:

 Xây dựng sưu tập hiện vật theo đề tài lịch sử

 Xây dựng sưu tập hiện vật theo loại hình hiện vật

 Xây dựng sưu tập hiện vật theo công dụng hiện vật

 Xây dựng sưu tập hiện vật theo chất liệu hiện vật

 Xây dựng sưu tập hiện vật theo địa điểm

 Xây dựng sưu tập hiện vật theo thời gian

 Xây dựng sưu tập hiện vật theo tác giả

 Xây dựng sưu tập tư nhân (có chủ sở hữu)

 Xây dựng sưu tập hiện vật lưu niệm gắn liền với cuộc đời – sự nghiệp của danh nhân văn hóa, lịch sử, khoa học và quân sự…

Có thể nói ngắn gọn hơn nữa về việc xây dựng sưu tập hiện vật đó chính là các hiện vật trong sưu tập phải là hiện vật gốc, có hồ sơ khoa học pháp lý kèm

theo và nhất là phải có cùng những dấu hiệu chung (đặc điểm chung) về cả hình thức bên ngoài lẫn cả nội dung bên trong

1.1.1.3 Nguyên tắc xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng :

Xây dựng sưu tập hiện vật là một hoạt động khoa học thường xuyên quan trọng như các công tác nghiệp vụ khác của bảo tàng như: sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, nhằm mục đích cung cấp thông tin tập trung toàn diện sâu sắc, nhanh chóng và chính xác về nội dung từ các hiện vật bảo tàng cho công chúng và cộng đồng xã hội Hoạt động xây dựng sưu tập bao gồm 3 nội dung:

- Một là sưu tầm hoặc tập hợp các hiện vật đơn lẻ thành sưu tập

- Hai là nghiên cứu để bổ sung cho sưu tập ngày càng phong phú về số lượng và chất lượng

- Ba là nghiên cứu để bảo quản lâu dài, khai thác, sử dụng phục vụ cho NCKH và trưng bày – giáo dục

Mỗi một bảo tàng đều có đặc trưng riêng khác nhau để tiến tới xây dựng cho mình những sưu tập phù hợp với nội dung chủ đạo của bảo tàng Các nguyên tắc cơ bản được đưa ra cho việc xây dựng sưu tập không dành riêng cho lại hình bảo tàng nào cả mà được áp dụng chung cho không chỉ loại hình bảo tàng KHTN mà còn cả bảo tàng LSXH, đó là:

- Nguyên tắc 1: Những hiện vật được đưa vào trong sưu tập hiện vật bảo tàng phải là những hiện vật đã được đăng ký trong sổ kiểm kê bước đầu của bảo tàng đó, tức là hiện vật bảo tàng đã thuộc quyền sở hữu của bảo tàng Đây được coi là nguyên tắc quan trọng nhất bởi vì sưu tập hiện vật được xây dựng thường chỉ bao gồm những hiện vật bảo tàng của chính bảo tàng đó

Những hiện vật chưa được đăng ký trong sổ KKBĐ nghĩa là chưa đủ điều kiện trở thành hiện vật bảo tàng do chưa được thẩm định về nội dung và

có đầy đủ nội dung pháp lý nên sẽ không được đưa vào trong sưu tập Thực

tế hiện nay cho thấy, có nhiều hiện vật đã được đăng ký trong sổ KKBĐ nhưng nội dung hồ sơ và thông tin ghi chép về hiện vật còn thiếu và rất sơ sài Những hiện vật này cần phải được nghiên cứu bổ sung thông tin về nội dung và gía trị của chúng vào hồ sơ trong quá trình xây dựng sưu tập nếu muốn đưa hiện vật vào sưu tập, nhằm đảm bảo được giá trị bảo tàng đích thực khi xây dựng những sưu tập hàm chứa thông tin chân thực chính xác, phong phú đầy đủ

- Nguyên tắc 2: Bảo tàng cần phải nghiên cứu, tìm hiểu để tập hợp đầy

đủ, chính xác các hiện vật bảo tàng hiện đang được lưu giữ bảo quản và trưng bày để đưa vào sưu tập

Bảo tàng không chỉ nghiên cứu, lựa chọn những hiện vật bảo tàng đã được đăng ký trong sổ KKBĐ, mà còn phải nghiên cứu, tìm hiểu những hiện vật gốc khác chưa được đăng ký trong sổ KKBĐ nhưng đang được lưu giữ trong kho cơ sở để tiếp tục bổ sung thông tin nội dung giá trị cho chúng, lập hồ sơ khoa học pháp lý đầy đủ cho chúng để chính thức biến những hiện vật gốc đó trở thành hiện vật bảo tàng, từ đó đưa vào sưu tập nhằm hoàn chỉnh cả mặt chất lẫn lượng cho sưu tập

- Nguyên tắc 3: Với các bước tiến hành xây dựng sưu tập hiện vật thì bảo tàng phải thực hiện một cách nghiêm túc và phái có được sự thẩm định của tổ chức khoa học có trách nhiệm cao nhất của bảo tàng về mặt nội dung và pháp

lý, phải được giám đốc bảo tàng ký duyệt Từ đó, tiến hành công tác bảo quản

và quản lý sưu tập với tư cách là bộ phận của di sản văn hóa phục vụ cho các hoạt động chuyên môn nghiệp vụ trong và ngoài bảo tàng

1.1.2 Vai trò của sưu tập hiện vật đối với hoạt động của bảo tàng:

Sưu tập hiện vật bảo tàng là sự tập hợp hợp lý và khoa học của các hiện vật bảo tàng, mang lại nguồn tri thức mang tính tổng quát, cụ thể và rất đa dạng, phong phú cho người tìm hiểu, thể hiện đặc trưng của bảo tàng nên việc xây dựng sưu tập luôn được các bảo tàng lưu tâm thực hiện thường xuyên

Một sưu tập hiện vật thực sự có giá trị khi đảm bảo được các yếu tố

Xét cụ thể vai trò của sưu tập hiện vật đến các công tác nghiệp vụ của bảo tàng thì:

 Đối với công tác nghiên cứu:

Sưu tập hiện vật bảo tàng sẽ cung cấp thông tin một cách đầy đủ và chi tiết về tất cả các mặt: lịch sử, văn hóa, khoa học,…mà nó hàm chứa Các giá trị trong sưu tập được khai thác triệt để nhằm hiểu rõ một cách toàn diện về sưu tập và công tác nghiên cứu đóng vai trò tìm hiểu làm rõ thêm các thông tin vẫn còn đang ẩn chứa trong sưu tập Từ đó, có thể giúp bổ sung thông tin còn thiếu cho hiện vật, bổ sung thêm hiện vật cho sưu tập, giúp hoàn thiện bộ sưu tập hiện vật

 Đối với công tác sưu tầm:

Công tác sưu tầm đóng vai trò đặc biệt đối với bảo tàng, đặc biệt đối với việc xây dựng sưu tập vì kết quả của sưu tầm là lựa chọn và thu nhận những hiện vật gốc có giá trị, xây dựng hình thành kho cơ sở

Hoạt động xây dựng sưu tập gắn bó chặt chẽ với công tác sưu tầm ở bảo tàng Sưu tập hiện vật được xây dựng đều phải dựa vào kết quả của công tác sưu tầm để lựa chọn hiện vật đã được đưa về bảo tàng để đưa vào trong sưu tập Và mặt khác, khi sưu tập ra đời, bảo tàng sẽ phát hiện ra sự thiếu hụt các hiện vật cần thiết để từ đó lập ra kế hoạch, bố trí thời gian tìm kiếm bổ sung vào sưu tập, làm phong phú cho sưu tập, nâng cao hiệu quả cho bảo tàng

 Đối với công tác kiểm kê – bảo quản:

Kho cơ sở bảo tàng là nơi lưu giữ và bảo quản hiện vật, sưu tập hiện vật bảo tàng Trong quá trình xây dựng sưu tập, các cán bộ tiến hành lựa chọn, nghiên cứu hồ sơ hiện vật trong kho cơ sở ngoài ra còn ở cả trên hệ thống trưng bày Công việc này giúp cho các cán bộ có cái nhìn chính xác và toàn diện về kho cơ sở của bảo tàng mình Không phải hiện vật nào khi đưa vào sưu tập cũng có đầy đủ thông tin, vì vậy trong quá trình nghiên cứu lựa chọn thì các cán bộ sẽ phát hiện ra những hiện vật chưa có đầy đủ thông tin cần thiết hay chưa được pháp lý hóa thì sẽ được bổ sung thông tin dần dần Trên

cơ sở đó thì việc bổ sung thông tin sẽ làm tăng thêm số lượng hiện vật để đưa vào trong sưu tập, làm phong phú cho bộ sưu tập

 Đối với công tác trưng bày:

Sưu tập có vai trò và giá trị đặc biệt vì khi sưu tập được xây dựng sẽ là tiền đề cho việc xây dựng, chỉnh lý các phần trưng bày hay triển lãm của bảo tàng Kho cơ sở được tạo thành bởi các sưu tập giúp cho các cán bộ trưng bày luôn tìm kiếm được những đề tài mới, hình thành nên những ý tưởng mới và

từ đó có thể đổi mới các đề tài, đưa ra các giải pháp thích hợp cho trưng bày

chuyên đề và trưng bày lưu động để phục vụ công chúng, đem lại hiệu quả cao Các bộ sưu tập được bảo tàng đưa lên trưng bày phù hợp với chủ đề đưa

ra nhằm tạo ra điểm nhấn, tạo cho người xem có cái nhìn rõ ràng, dễ dàng hiểu được ý đồ của bảo tàng trong việc trưng bày không chỉ về mặt nội dung

mà còn cả hình thức, giúp mang đến khách tham quan nguồn tri thức tổng quát, đa dạng mà phong phú

 Đối với công tác tuyên truyền – giáo dục:

Sưu tập hiện vật bảo tàng đem đến cho công chúng một nguồn tri thức tổng quát, hệ thống và rất phong phú Các sưu tập là cơ sở của công tác giáo dục tuyên truyền, luôn hướng tới đối tượng của hoạt động giáo dục là công chúng tham quan Sưu tập hình thành cung cấp nguồn thông tin tập trung, nhanh, chính xác tới công chúng, thu hút họ đến để nghiên cứu, học tập, tham quan giải trí Dưới các hình thức tuyên truyền trực tiếp và gián tiếp thì sưu tập đóng vai trò quan trọng, phát huy tác dụng hướng tới việc phổ biến tri thức cho công chúng, từ đó góp phần giáo dục công chúng hiệu quả thông qua chính những sưu tập hiện vật của bảo tàng

Tóm lại, sưu tập hiện vật đóng vai trò rất quan trọng và cần thiết, có mối quan hệ chặt chẽ không thể tách rời với từng khâu công tác nghiệp vụ trong bảo tàng nhằm hướng tới mục đích quan trọng là phổ biến tri thức, giáo dục con người Việc xây dựng các sưu tập được thực hiện tốt sẽ là cơ sở cho việc khẳng định vị thế của bảo tàng, đóng góp cho việc phát triển bền vững của bảo tàng trong xã hội

1.2 Vài nét về Bảo tàng Hồ Chí Minh:

Chủ tịch Hồ Chí Minh là Người anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất Người đã hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam, góp phần to lớn vào sự nghiệp cách mạng của nhân dân thế

giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Với những cống hiến, công lao vô cùng to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước thì việc xây dựng một bảo tàng về Người để lưu giữ những di sản mà Người để lạilà mong muốn, nguyện vọng không những của Đảng ta mà còn của cả toàn thể nhân dân trong nước để tưởng niệm vị lãnh tụ vô cùng kính yêu của mình và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Người

Công trình Bảo tàng Hồ Chí Minh nằm ở số 19 phố Ngọc Hà, quận Ba Đình, Hà Nội, nằm trong quần thể khu di tích lịch sử - văn hóa quan trọng bậc nhất của thủ đô Hà Nội và của cả nước, cùng với Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

và Nhà sàn Bác Hồ Công trình là nơi thể hiện rõ nét nhất tấm gương, đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một lãnh tụ vĩ đại, người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất của đất nước Việt Nam cũng như toàn nhân loại

Bảo tàng Hồ Chí Minh được khởi công xây dựng ngày 31/8/1985, khánh thành ngày 19/5/1990, đúng kỉ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch

Hồ Chí Minh Thời gian trực tiếp xây dựng công trình chỉ diễn ra trong vòng gần 5 năm nhưng quá trình chuẩn bị cho sự ra đời của bảo tàng kéo dài tới gần 20 năm

Sau ngày Người mất (tháng 9/1969) thì ngày 21/11/1970, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ra Nghị quyết số 206 – NQ/TW thành lập Ban phụ trách xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh Ban phụ trách xây dựng Bảo tàng gồm các đồng chí Hà Huy Giáp, Ủy viên Trung ương Đảng, Trưởng ban phụ trách xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh; đồng chí Hoàng Tùng, Ủy viên Trung ương Đảng, phó trưởng ban; đồng chí Vũ Kỳ, ủy viên Các cán bộ của cơ quan 41(mật danh của cơ quan phục vụ Bác Hồ năm 1941 khi Bác về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng) đã tình nguyện ở lại làm nhiệm vụ giữ gìn và phát

huy di sản Bác Hồ để lại Một số cán bộ từ các cơ quan khác, các trường đại học được tuyển chọn thêm Trên cơ sở đó, tổ chức bộ máy của cơ quan dần được hình thành

Có thể nói, tổ chức của cơ quan 41 là tiền thân của Bảo tàng Hồ Chí Minh, từ cơ quan này phát triển thành Bảo tàng là khoảng thời gian có không

ít khó khăn vì công việc được triển khai và thực hiện trong điều kiện đất nước

có chiến tranh và kinh tế còn nhiều khó khăn Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo và quan tâm sâu sát của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, với sự phấn đấu nỗ lực không ngừng thì Ban phụ trách xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh

đã tiến hành triển khai một loạt các nhiệm vụ quan trọng như: cho xây dựng

cơ cấu tổ chức, chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho Bảo tàng, tăng cường hợp tác quốc tế với Bảo tàng Trung ương Lênin (Liên Xô) và Bảo tàng Quốc gia Đi-mi-tơ-rốp (Bungari), thực hiện các công tác nghiệp vụ của bảo tàng gồm xác minh tư liệu, sưu tầm hiện vật về Bác; xây dựng đề cương nội dung, tìm kiếm giải pháp mỹ thuật trưng bày, thiết kế thi công công trình cho Bảo tàng, bảo quản và phát huy tác dụng của Khu Di tích Phủ Chủ tịch

Những công việc mà Ban phụ trách Bảo tàng Hồ Chí Minh lãnh đạo cơ quan thực hiện trong 7 năm đầu là những tiền đề để xây dựng một Bảo tàng

Hồ Chí Minh trong tương lai khi nguồn nhân lực đã sẵn sàng, cơ sở vật chất như tài liệu hiện vật, đề cương nội dung trưng bày…đã được hình thành Ngày 12/9/1977, đúng ngày kỷ niệm Xô Viết Nghệ Tĩnh, đồng chí Lê Duẩn thay mặt Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ương Đảng đã ký nghị quyết 04 – NQ/TW về việc thành lập Bảo tàng Hồ Chí Minh: “Để tỏ lòng biết ơn và đời đời ghi nhớ công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, để ra sức học tập

tư tưởng, đạo đức và tác phong của Người, quyết tâm thực hiện Di chúc của Người, đào tạo con người mới, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Người”

Năm 1978, Hội đồng Chính phủ đã phê chuẩn nhiệm vụ thiết kế Bảo tàng Hồ Chí Minh và ngày 15/10/1979 đã ban hành nghị định 375/CP về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức của Viện Bảo tàng Nghị định của Chính phủ nêu rõ:

“Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh là trung tâm nghiên cứu những tư liệu hiện vật và di tích lịch sử có quan hệ đến đời sống và hoạt động của Chủ tịch

Hồ Chí Minh vĩ đại trong suốt quá tình đấu tranh cách mạng của Người và tuyên truyền giáo dục quần chúng về sự nghiệp tư tưởng, đạo đức và tác phong của Người thông qua những tư liệu hiện vật và di tích đó”11

Bên cạnh nhiệm vụ nghiên cứu khoa học chuẩn bị nội dung cho bảo tàng, cơ quan còn có nhiệm vụ phối hợp với Bộ Xây dựng tiến hành công tác thiết kế và xây dựng công trình nên ngày 17/9/1979, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 283-QĐ “Phê chuẩn thiết kế Bảo tàng Hồ Chí Minh” trong đó xác nhận phương châm xây dựng là “Hiện đại – dân tộc – trang nghiêm – giản dị”

Ngày 30/12/1982, Bộ Chính trị đã ra quyết đính số 14-QĐ/TW về việc xây dựng công trình Bảo tàng Hồ Chí Minh trong đó xác định thời gian khởi công là năm 1985 Ngày 31/8/1985, nhân kỷ niệm 40 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, lễ khởi công xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh được

tổ chức, với tình cảm và quyết tâm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phải hoàn thành việc xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh vào đúng dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người

Tháng 1/1983, Ban chỉ đạo xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh cũng được thành lập Đến ngày 18/5/1985, nhân kỷ niệm lần thứ 95 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chiếc cọc đầu tiên đã là điểm khởi đầu, tạo dựng nền móng trên địa điểm công trình xây dựng Bảo tàng Cùng với bộ máy cơ quan được

11 Bảo tàng Hồ Chí Minh – 30 năm một chặng đường, tr.53 – tr.54

kiện toàn, tổ chức Đảng trong cơ quan được nâng lên, từ chi bộ cơ quan 41 trực thuộc Đảng bộ Phủ Thủ tướng nay thành Đảng bộ cơ sở trực thuộc quận

ủy Ba Đình Các tổ chức đoàn thể như công đoàn, đoàn thanh niên, hội phụ

nữ, lực lượng tự vệ của cơ quan đều hoạt động có hiệu quả, góp phần tích cực vào thực hiện các nhiệm vụ chính trị và chuyên môn

Tháng 11/1987, Tổ chức Giáo dục, Khoa hoc, Văn hóa Liên Hợp quốc (UNESCO) thông qua nghị quyết về tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, nhà văn hóa lớn Niềm tự hào lớn lao ấy đã động viên quyết tâm của toàn Đảng, toàn dân ta Ngày 28/1/1988, Bộ Chính trị đã đưa ra nghị quyết số 8-NQ/TW về việc tổ chức kỷ niệm những ngay lịch sử lớn trong năm 1990 Tháng 6/1989, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VIII đã ra nghị quyết về

kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, nêu rõ quyết tâm hoàn thành công trình bảo tàng vào ngày 19/5/1990

Năm 1989 đánh dấu một sự thay đổi trong tổ chức của Bảo tàng Hồ Chí Minh, ngày 27/9/1989, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ra quyết định số 91-QĐ/TW, Bảo tàng Hồ Chí Minh trực thuộc Viện Mác-Lênin

Ngày 19/5/1990, kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lễ khánh thành Bảo tàng Hồ Chí Minh được diễn ra trọng thể trong niềm vui sướng của toàn Đảng toàn dân ta, ghi dấu sự đóng góp và phấn đấu không biết mệt mỏi của tập thể cán bộ, Đảng viên cơ quan và Đảng bộ Bảo tàng trong suốt 20 năm Bảo tàng cũng như các công trình văn hóa khác ở thủ

đô, trở thành một trung tâm văn hóa chính trị, trở thành nơi hội tụ của đồng bào cả nước và bè bạn quốc tế

Tháng 9/1990, Bảo tàng Hồ Chí Minh thực hiện thông báo số BT/TƯ của Ban Chấp hành Trung ương chuyển về trực thuộc Bộ Văn hóa

189-Thông tin, Thể thao và Du lịch Đến tháng 11/1992, theo quyết định của Bộ Văn hóa Thông tin, ban di tích của Bảo tàng Hồ Chí Minh được tách thành đơn vị độc lập của Bộ

Cũng giống như các bảo tàng khác thì Bảo tàng Hồ Chí Minh luôn chú trọng vào các khâu công tác nghiệp vụ của Bảo tàng mình, trong đó có công tác sưu tầm được tiến hành đầu tiên để chuẩn bị cho sự ra đời của Bảo tàng Toàn bộ các tài liệu hiện vật, phim ảnh… có liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều được lưu giữ lại và bảo quản Khi có quyết định thành lập ban phụ trách xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh thì khối tài liệu hiện vật, phim ảnh đó được chuyển giao cho ban phụ trách xây dựng bảo tàng Hai giai đoạn chính được thực hiện trong công tác sưu tầm:

- Từ tháng 9/1969 – 19/5/1990:

Nhiệm vụ chính được đặt ra là sưu tầm, thu thập các tài liệu hiện vật, phim ảnh …về cuộc đời, sự nghiệp hoạt động cách mạng của Người để bổ sung cho kho cơ sở và phục vụ cho công tác trưng bày trong bảo tàng

- Từ 1990 đến nay:

Khi bảo tàng mở cửa đón khách tham quan thì các nhiệm vụ cơ bản ở giai đoạn trước vẫn được chú trọng thực hiện và đến giai đoạn này thì tiến hành giải quyết các nhiệm vụ mới được đặt ra là:

+ Thu thập tài liệu, hiện vật bổ sung cho kho cơ sở và kho tài liệu khoa học bổ trợ thông qua các chuyến sưu tầm, thông qua các cuộc triển lãm chuyên đề ở Trung ương và Hà Nội hay thông qua việc tiếp nhận hiện vật do các cá nhân, tổ chức gửi tặng bảo tàng

+ Phục vụ cho chỉnh lý và nâng cao trưng bày trong bảo tàng, phục vụ các cuộc triển lãm trong và ngoài bảo tàng

+ Phục vụ cho công tác nghiên cứu của Bảo tàng Hồ Chí Minh

Tất cả các tài liệu, hiện vật được sưu tầm và tiếp nhận về đều được xử

lý và thực hiện đầy đủ các thủ tục tiếp nhận ban đầu, đăng ký vào sổ sưu tầm Qua xác minh đối chiếu, tiến hành lập hồ sơ chi tiết cho các hiện vật, đưa vào kho để lưu giữ và bảo quản lâu dài Các hiện vật lúc này đã trở thành tài sản không những của riêng bảo tàng mà còn của quốc gia, được bảo quản theo đúng nguyên tắc và khai thác, sử dụng theo quy định chung của Bảo tàng

Bên cạnh công tác sưu tầm hiện vật , tài liệu giúp hình thành bảo tàng thì hệ thống trưng bày cũng đóng vai trò quan trọng, thể hiện ý đồ, nội dung, tiếng nói của Bảo tàng tới công chúng tham quan Hệ thống trưng bày thể hiện sâu sắc sự gắn kết cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào giải phóng dân tộc, với nhân dân trong nước và quốc tế Hệ thống trưng bày được chia thành 3 không gian chính với :

+ Phần trưng bày tiểu sử và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh: bao gồm 8 chủ đề phản ánh các giai đoạn lịch sử nối tiếp nhau trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người thông qua các tài liệu, hiện vật và sưu tập tài liệu, hiện vật trưng bày Đây là nội dung chính của hệ thống trưng bày

+ Phần trưng bày về cuộc chiến đấu và thắng lợi của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam: bao gồm 6 tổ hợp không gian hình tượng Đây là phần bổ sung trực tiếp góp phần làm sáng tỏ tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc qua thực tiễn chiến đấu và thắng lợi của nhân dân Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh

+ Phần trưng bày các sự kiện lịch sử chính của thế giới có nảh hưởng cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Cách mạng Việt Nam: Gồm có 8 chuyên đề

Hệ thống trưng bày của Bảo tàng Hồ Chí Minh là hệ thống trưng bày hoàn chỉnh, với một tổng thể có sự kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa hình thức và nội dung, đem đến hiểu biết sâu sắc và toàn diện về cuộc đời và sự nghiệp của

Hồ Chí Minh tới công chúng tham quan Tất cả đã góp phần nhấn mạnh, thể hiện vị thế của Bảo tàng Hồ Chí Minh đúng là một trung tâm nghiên cứu, tuyên truyền về thân thế, sự nghiệp của một vĩ nhân đã gắn kết cả cuộc đời mình vì dân tộc

Bảo tàng Hồ Chí Minh ngoài ra còn tổ chức rất nhiều cuộc triển lãm về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh với nhiều tài liệu, hiện vật mới có ý nghĩa giáo dục cao và để lại trong long công chúng những ấn tượng sâu sắc như: Triển lãm “Chủ tịch Hồ Chí Minh với Quốc hội”, triển lãm “Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc xây dựng Đảng”; triển lãm tài liệu, hiện vật về “Vụ án Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông”…Những cuộc triển lãm phong phú, đa dạng được tổ chức đem lại kiến thức bổ ích, đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu của khách tham quan trong và ngoài nước

Trải qua 40 năm nỗ lực trong hoạt động và phấn đấu của cán bộ, viên chức, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã thu được những kết quả to lớn sau:

- Đón tiếp hơn 25 triệu khách tham quan, trong đó có hơn 4 triệu khách

là người nước ngoài đến từ trên 60 quốc qia Trong số đó có nhiều vị nguyên thủ và lãnh đạo cấp cao các nước và quốc tế

- Tổ chức gần 50 cuộc Hội thảo, tọa đàm khao học nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, về công tác chuyên môn, nghiệp vụ của Bảo tàng, Di tích

- Tổ chức hàng trăm cuộc triển lãm tại Bảo tàng và các nước khác như Trung Quốc, Liên Xô, Pháp, Lào, Campuchia, Thái Lan…Trong đó có nhiều

triển lãm được sao thành nhiều bộ gửi đi các địa phương trong toàn quốc và quốc tế

- Xuất bản 50 cuốn sách, ra 38 số Nội san Thông tin tư liệu Trong đó

có những cuốn sách tiêu biểu phục vụ cho việc nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong và ngoài Bảo tàng như: Cuốn “Vụ án Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông” (1931-1933); Cuốn “Tiểu sử Hồ Chí Minh”; Cuốn “sách ảnh giới thiệu về cuộc đời và hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1969)”…

- Thực hiện 16 đề tài khoa học cấp bộ, 13 đề tài khoa học cấp cơ sở

- Sưu tầm, tiếp nhận hơn 9.000 hiện vật, tài liệu để góp phần xây dựng Kho cơ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh và Kho tư lệu

- Xây dựng Thư viện chuyên đề về Chủ tịch Hồ Chí Minh có 6.700 đầu sách Thường xuyên cập nhật các loại sách, báo, tạp chí và bài viết có liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh…

Bảo tàng Hồ Chí Minh là một trong những bảo tàng tiêu biểu trong hệ thống Bảo tàng nước ta Bảo tàng lưu giữ tài liệu, hiện vật, phim ảnh gốc về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Đây là tài sản

vô giá của dân tộc Việt Nam trong việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước, học tập

tư tưởng, đạo đức trong sáng của Chủ tịch Hồ Chí Minh; bồi dưỡng các thế hệ người Việt Nam kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Người

1.3 Kho cơ sở bảo tàng Hồ Chí Minh với công tác xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng

1.3.1.Đôi nét về hệ thống kho cơ sở bảo tàng Hồ Chí Minh:

Tài liệu, hiện vật gốc và sưu tập tài liệu, hiện vật gốc chính là tiền đề để dẫn tới sự ra đời của bảo tàng Các tài liệu, hiện vật sưu tầm về đều phải được lưu giữ và bảo quản trong kho cơ sở của Bảo tàng – nơi bảo vệ các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học,… Kho cơ sở càng đa dạng, càng phong phú bao nhiêu thì càng góp phần làm cho các hoạt động nghiệp vụ của bảo tàng thực hiện dễ dàng, đảm bảo phục vụ tốt các chức năng xã hội mà bảo tàng hướng tới

Bảo tàng Hồ Chí Minh là một trong những bảo tàng lớn và hiện đại ở nước ta, kho cơ sở của bảo tàng đóng vị trí quan trọng trong mọi hoạt động của Bảo tàng Kho hiện lưu giữ hơn 13 vạn hiện vật, tài liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh Đó là tài sản vô giá của toàn Đảng, toàn dân, là cơ sở vật chất quan trọng nhất để nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục sinh động về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh- anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa lớn của nhân loại

Do đặc điểm và hoàn cảnh cụ thể, mặt khác cũng nhận thấy được tầm quan trọng của việc xây dựng kho cơ sở nên hệ thống kho cơ sở của bảo tàng

đã được hình thành trước khi có quyết định chính thức thành lập bảo tàng vào năm 1977 (Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ký nghị quyết 04-NQ/TW về việc thành lập Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh), đó là kho cơ sở hình thành vào khoảng cuối năm 1969 đầu năm 1970 nhằm lưu giữ, bảo quản tại chính gian nhà có sẵn trong Khu Di tích Phủ Chủ tịch những khối tài liệu, hiện vật, phim ảnh liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh

Toàn bộ hệ thống kho bảo quản hiện vật của Bảo tàng Hồ Chí Minh hoạt động theo đúng nguyên tắc bảo tàng, theo đúng quyết định số 26/QĐ/BT phê chuẩn “Quy định về hệ thống kho và thành phần hiện vật trong kho Bảo tàng Hồ Chí Minh” của Viện trưởng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh ngày 30/7/1981 Và tới năm 2003, bản quy chế hoạt động của kho cơ sở Bảo tàng

Hồ Chí Minh đã được bổ sung hoàn chỉnh và đưa vào sử dụng từ năm 2004 đến nay Trong bản quy chế có nêu rõ chức năng và nhiệm vụ của kho cơ sở là: Vừa sưu tầm, tiếp nhận hiện vật, vừa tổ chức bảo quản, gìn giữ lâu dài và nguyên vẹn các tài liệu hiện vật trong kho, tiến hành kiểm kê, xây dựng hồ sơ cho từng tài liệu hiện vật, bảo đảm các cơ sở pháp lý cho hiện vật tồn tại, kho

cơ sở cũng tiến hành phân loại, xây dựng nhiều sưu tập hiện vật liên quan đến một vĩ nhân, bảo đảm các sưu tập hiện vật đó phù hợp với loại hình của Bảo tàng Hồ Chí Minh – Bảo tàng lưu niệm danh nhân

Hệ thống kho cơ sở của Bảo tàng Hồ Chí Minh là một hệ thống kho tương đối lớn và hiện đại Với diện tích lên đến 1200m2, hệ thống kho vừa đáp ứng được yêu cầu bảo quản lâu dài hiện vật, tài liệu, vừa đáp ứng được yêu cầu nghiên cứu trong và ngoài cơ quan Kho được thiết kế khép kín, tách biệt với các công trình khác ở Bảo tàng, phù hợp với yêu cầu bảo quản hiện vật, dễ dàng quản lý và khai thác

Bảo tàng tiến hành phân loại, sắp xếp các tài liệu, hiện vật và tiến hành bảo quản theo chất liệu vì đây được coi là phương pháp có hiệu quả, dược đánh giá cao, có thể bảo quản hiện vật một cách tốt nhất và hiệu quả nhất Tùy theo mỗi một chất liệu khác nhau mà Bảo tàng trang bị các thiết bị bảo quản phù hợp như: tủ, kệ, máy hút ẩm, máy đo nhiệt độ-độ ẩm, ánh sáng…Chính vì vậy mà công tác bảo quản hiện vật trong bảo tàng luôn ở trong trạng thái tốt

Kho cơ sở xây dựng các phòng kho theo chất liệu tương đối hoàn chỉnh, đáp ứng các tiêu chí của Bảo tàng Hiện nay thì hệ thống kho cơ sở bao gồm 9 kho, tiến hành bảo quản hiện vật thuộc 11 nhóm chất liệu khác nhau,

đó là: Kho kim loại (KL), kho phim ảnh (PA), kho đồ dệt (ĐD), kho đồ mộc (ĐM), kho tác phẩm nghệ thuật (TPNT), kho tài liệu văn bản, sách báo (G), kho đồ sứ, đá (S,Đ), kho hiện vật hóa chất (HC), kho các chất liệu da, nhựa,

xương (D,N,X) Các hiện vật được lưu giữ trong kho cơ sở chia theo nhiều mảng chính như:

- Đồ dùng sinh hoạt của Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Bản thảo do Chủ tịch Hồ Chí Minh viết

- Ảnh, băng ghi âm và các phim về hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Điện, thư và quà tặng của nhân dân Việt Nam và bạn bè quốc tế gửi tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh,…

Các sưu tập theo chuyên đề này đã và đang được làm bản sao để có thể bảo quản hiện vật gốc được lâu bền hơn

Kho xây dựng để bảo quản hiện vật theo chất liệu khác nhau, bên cạnh

đó còn cho xây dựng một số phòng làm việc phục vụ cho công tác nghiệp vụ của kho cơ sở như: phòng tiếp nhận hiện vật mới sưu tầm, phòng hồ sơ và lưu trữ, phòng kiểm kê – bảo quản, phòng khử trùng,…

Khối hiện vật kho cơ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh chủ yếu do Văn phòng Phủ Chủ tịch lưu giữ từ lúc sinh thời Người, giao lại cho Ban phụ trách xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời Năm 1990, khi Bảo tàng Hồ Chí Minh khánh thành, toàn bộ khối hiện vật trên được chuyển về kho cơ sở bảo tàng lưu giữ và bảo quản Hàng năm, kho cơ

sở được bổ sung một khối lượng lớn tài liệu, hiện vật do các cá nhân và tập thể trong và ngoài nước giao nhận và sưu tầm

Phòng Kiểm kê – Bảo quản thực hiện chức năng kiểm kê và bảo quản toàn bộ tài liệu, hiện vật về Chủ tịch Hồ Chí Minh đang được lưu giữ trong kho Phòng có nhiệm vụ đảm bảo hệ thống kho cơ sở luôn được an toàn và sạch sẽ, công tác kiểm kê ngày dần hoạn thiện như thống kê số lượng và kiểm

tra tình trạng hiện vật, đối chiếu và đưa các tài liệu, hiện vật về cùng sưu tập, ghi chép và vào sổ kiểm kê tài liệu hiện vật, bổ sung thông tin cho tài liệu hiện vật Bên cạnh đó, phòng kiểm kê - bảo quản cũng đang ứng dụng công nghệ tin học vào trong việc quản lý và khai thác hiện vật trong kho cơ sở Việc tra cứu và tìm kiếm thông tin về hiện vật sẽ diễn ra một cách nhanh chóng, đáp ứng nhu cầu của cán bộ cũng như phục vụ nhu cầu khai thác, tìm hiểu thông tin nghiên cứu trong và ngoài bảo tàng

Kho cơ sở là nơi cung cấp phần lớn tài liệu, hiện vật cho các cuộc trưng bày triển lãm của Bảo tàng; các bảo tàng chi nhánh tại các địa phương, các cơ quan, trường học, cá nhân trong nước và nước ngoài có nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh

Kho cơ sở còn cung cấp hàng nghìn bức ảnh chụp, hàng nghìn trang tài liệu bản thảo cho NXB Chính trị Quốc gia xuất bản đĩa CD-ROM Hồ Chí Minh toàn tập và Viện Hồ Chí Minh bổ sung bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập,

đã tái bản từ 12 lên 15 tập Kho cơ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh hoạt động theo quy chế đã đặt ra, thường xuyên tham gia đính chính, xác minh những sự kiện, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh mà các phương tiên truyền thông đại chúng công bố chưa chính xác; giới thiệu hàng trăm hiện vật, tài liệu cho các đài phát thanh và truyền hình, các nhà xuất bản đã xây dựng các bộ phim tư liệu, xuất bản sách về Chủ tịc Hồ Chí Minh

Riêng về các cán bộ phòng Kiểm kê – Bảo quản thì các cán bộ luôn có

ý thức học tập, nâng cao trình độ nghiệp vụ, trao đổi học hỏi kinh nghiệm về công tác tổ chức kho, ghi chép hiện vật, ứng dụng phần mềm vi tính vào quản

lý và khai thác hiện vật của các bảo tàng khác, tham gia các khóa học ngắn hạn về bảo quản chất liệu để nâng cao trình độ Hàng năm, phòng kiểm kê – bảo quản cũn là một trong những nơi đón nhận sinh viên về đây thực tập để

họ có điều kiện tham gia công tác, trực tiếp thực hành

Kho cơ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh hiện tại đang lưu giữ và bảo quản hơn 13 vạn đầu tài liệu, hiện vật, bước đầu đã thực hiện tốt công tác kiểm kê, bảo quản những tài liệu hiện vật về cuộc đời , sự nghiệp và tư tưởng đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Việc tiến hành quản lý và khai thác đạt hiệu quả nhất định, bên cạnh việc lập sổ sách, hồ sơ khoa học cho hiện vật thì cũng ứng dụng công nghệ mới, nhập dữ liệu thông tin vào máy tính để đảm bảo khai thác dễ dàng, hiệu quả, nhanh chóng và tiện lợi Hiện tại lượng hiện vật đưa lên trưng bày là hơn 2000 tài liệu hiện vật, để những tài liệu, hiện vật mới sưu tầm được khai thác, nghiên cứu phục vụ cho công tác trưng bày hay triển lãm, đưa ra xuất bản thành sách… thì đòi hỏi công tác kiểm kê – bảo quản còn phải nỗ lực nhiều hơn nữa để có thể phục vụ nhu cầu tìm hiểu và nghiên cứu của công chúng Các cán bộ cần đẩy mạnh nhanh tiến độ như việc ứng dụng công nghệ tin học vào việc quản lý và khai thác hiện vật trong kho

Khi tiến hành xây dựng và phân loại sưu tập hiện vật, Bảo tàng Hồ Chí Minh chú ý đến các yếu tố như:

+ Tính nguyên gốc của hiện vật: các hiện vật sưu tầm về muốn đưa vào trong sưu tập phải là những hiện vật gốc, có giá trị

+ Hiện vật phải có nội dung lịch sử rõ ràng

+ Tính pháp lý của hiện vật: Hiện vật phải được đăng ký trong sổ kiểm

kê, có đánh số kiểm kê và sổ phân loại

+ Hiện vật phải được xác minh, có hồ sơ đầy đủ, đảm bảo có đầy đủ thông tin của hiện vật

Các hiện vật, tài liệu được xây dựng thành sưu tập, được Bảo tàng sưu tầm về từ nhiều nguồn: do Văn phòng Phủ Chủ tịch hay các ban ngành chuyển giao, do nhân dân gửi tặng, cán bộ đi sưu tầm…

Công tác xây dựng và phân loại sưu tập hiện vật thì các bảo tàng phải tuân thủ theo các nguyên tắc chung nhưng ngoài ra, cũng cần phải dựa theo thực tế hoạt động của riêng bảo tàng mà thực hiện, để có những bước đi và công đoạn phù hợp với khối tài liệu, hiện vật mà bảo tàng mình sở hữu Đối với Kho cơ

sở Bảo tàng Hồ Chí Minh thì việc xây dựng sưu tập tiến hành theo 4 bước:

- Bước 1: Tiến hành nghiên cứu, xác minh mục tiêu xây dựng sưu tập và các chủ đề

Để tiến hành công đoạn này, cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh phải nghiên cứu kỹ, nắm chắc từng sự kiện, chi tiết có liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Từ đó đề ra được mục tiêu xây dựng sưu tập hiện vật và tiến hành xây dựng thành các sưu tập cụ thể

- Bước 2: Xác định mục đích xây dựng ưu tập hiện vật

Các sưu tập được xây dựng nhằm mục đích phục vụ hiệu quả cho các công tác chuyên môn nghiệp vụ của bảo tàng như: nghiên cứu khoa học trong

và ngoài bảo tàng, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, giáo dục

- Bước 3: Tiến hành xây dựng, phân loại các sưu tập hiện vật bao gồm:

+ Xây dựng sưu tập hiện vật phải dựa trên toàn bộ tài liệu, hiện vật đang được lưu giữ và bảo quản tại bảo tàng Các sưu tập phân loại theo các chủ đề lớn nhỏ khác nhau

+ Bảo tàng tiến hành xây dựng sưu tập theo các tiêu chí phù hợp để việc phân loại sưu tập hiện vật được đảm bảo thực hiện tốt, như:

* Khối hiện vật có cùng loại hình: Khối bản thảo, khối báo, khối phim, khối ảnh, khối tác phẩm nghệ thuật, khối băng ghi âm tiếng nói của Chủ tịch

Hồ Chí Minh

* Khối hiện vật theo thời gian: theo các sự kiện lịch sử, theo mốc thời gian mà Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động

* Khối hiện vật theo địa danh: các tài liệu, hiện vật liên quan đến thời

kỳ Chủ tịch Hồ Chí Minh ở nước ngoài (Trung Quốc, Nga, Pháp, Thái Lan,…) Các địa danh Bác đến hoạt động trong nước

+ Đẩy mạnh và hoàn thiện công tác kiểm kê, xác minh khoa học cho các tài liệu, hiện vật trong Bảo tàng

Hệ thống hồ sơ, sổ sách của hiện vật, tài liệu trong kho cơ sở được chỉnh lý, kiện toàn Việc nghiên cứu, xác minh và bổ sung thông tin được các cán bộ triển khai thường xuyên nhằm hoàn thiện hồ sơ khoa học cho hiện vật khi đưa vào sưu tập

- Bước 4: Hoàn thiện các sưu tập hiện vật bảo tàng:

Sưu tập hiện vật được hoàn thiện trên cả phương diện số lượng lẫn chất lượng nội dung thông tin Bên cạnh đó, công tác sưu tầm vẫn được đẩy mạnh nhằm bổ sung thêm hiện vật, khai thác thông tin để bổ sung cho phần thông tin còn thiếu hay chưa chính xác

Bảo tàng Hồ Chí Minh là một bảo tàng lưu niệm danh nhân, các tài liệu hiện vật về Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ phản ánh về cuộc đời và tư tưởng của Người mà còn phản ánh mỗi bước đi của cuộc cách mạng vĩ đại do nhân dân Việt Nam tiến hành mà Hồ Chí Minh là người cầm lái Tính đến nay, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã cho xây dựng được hơn 100 sưu tập lớn, nhỏ:

- Các sưu tập lớn:

 Sưu tập bản thảo của Chủ tịch Hồ Chí Minh

 Sưu tập hiện vật là đồ dùng sinh hoạt của Chủ tịch Hồ Chí Minh

 Sưu tập tặng phẩm của nhân dân trong nước và quốc tế gửi tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh

 Sưu tập phim ảnh về các hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh

 Sưu tập băng đĩa ghi âm tiếng nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Các sưu tập nhỏ:

 Sưu tập tài liệu hiện vật “Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào diệt

dốt”

 Sưu tập báo cắt dán “Người tốt việc tốt”

 Sưu tập tài liệu, hiện vật “Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào thi

đua yêu nước”

 …

Việc hoàn thiện sưu tập hiện vật đã và đang rất được Bảo tàng chú trọng thực hiện nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc bảo quản, khai thác thông tin và phát huy giá trị của sưu tập, làm phong phú và đa dạng về số lượng sưu tập cũng như hoàn chỉnh và đầy đủ về nội dung hàm chứa

CHƯƠNG 2 TÌM HIỂU SƯU TẬP TÀI LIỆU HIỆN VẬT “ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ II CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN ĐÔNG DƯƠNG, THÁNG 2-1951” TẠI BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH

2.1 Tổng quan về sưu tập tài liệu, hiện vật:

2.1.1 Lịch sử và nguồn gốc của sưu tập:

Ngày 3/2/1930 tại Cửu Long gần Hương Cảng (Trung Quốc), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc được ủy nhiệm của Quốc tế Cộng sản đã chủ trì hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, mở đầu trang sử quan trọng của cách mạng ba nước Đông Dương Nhưng trong điều kiện phức tạp thời đó, phải năm năm sau vào tháng 3/1935, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ I mới được chính thức triệu tập tại một địa điểm thuộc Ma Cao (Trung Quốc) Lúc này Đảng mang tên là Đảng Cộng sản Đông Dương

Ngay từ khi ra đời năm 1930, với đường lối đúng đắn“Làm tư sản dân

quyền và thổ địa cách mạng để tiến tới xã hội cộng sản” 12 , Đảng ta đã tổ

chức, lãnh đạo, cổ vũ nhân dân đấu tranh sôi nổi, rộng rãi khắp cả nước Trải qua ba cao trào cách mạng (1930-1931), (1936-1939), đặc biệt là sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng trong giai đoạn (1939-1945), đưa nhiệm

vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, nhiệm vụ dân chủ làm từng bước phục vụ nhiệm vụ giải phóng dân tộc, đáp ứng yêu cầu bức thiết của lịch sử và nguyện

vọng của quần chúng nhân dân muốn thoát khỏi “đêm trường nô lệ” Khi thời

cơ đến, Đảng cùng toàn thể dân tộc Việt Nam vùng dậy chớp thời cơ ngàn

năm có một, làm nên cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 “long trời lở

12 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb: Chính trị Quốc gia, HN, 1998, t.2, tr.4