Lý do chọn đề tμi
Việt Nam, với truyền thống lịch sử và văn hóa lâu đời, nằm ở trung tâm bán đảo Đông Nam Á, đã sớm hình thành hệ thống tiền tệ Đồng tiền đầu tiên của Việt Nam được chính thức ra đời dưới triều đại vua Đinh Tiên Hoàng, và từ đó, việc đúc tiền đã diễn ra liên tục qua các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần, và Hồ mà không bị gián đoạn.
Tiền cổ là một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực khảo cổ học và lịch sử, giúp hiểu rõ hơn về văn hóa truyền thống của các dân tộc.
Nghiên cứu tiền cổ giúp chúng ta hiểu rõ tình hình kinh tế, chính trị và văn hóa của thời kỳ đó Mỗi vị vua khi lên ngôi đều chú trọng đến việc đúc tiền, với bốn chữ Hán được khắc trên mặt đồng tiền Hai chữ đầu thể hiện niên hiệu của vua, trong khi hai chữ sau đề cập đến vật phẩm dùng để lưu thông Do đó, đồng tiền không chỉ có giá trị lưu thông mà còn là một “tín bái”, phản ánh tâm lý và thông điệp về quyền lực của vị vua đương nhiệm đối với đất nước.
Tiền không chỉ là phương tiện trao đổi mà còn được coi là vật linh thiêng trong các lễ tế, kết nối giữa thế giới trần tục và thần linh Ngoài ra, tiền còn được sử dụng như một thần hộ mệnh, được cất giữ trong nhà hoặc đeo bên người để trừ tà và mang lại phúc lộc Trong các nghi lễ cưới hỏi, tiền mang ý nghĩa đạo lý vững bền, biểu trưng cho sự trọn vẹn và hạnh phúc lâu dài.
Tiền cổ là di sản văn hóa quý giá của dân tộc, được gìn giữ qua nhiều thế hệ Tuy nhiên, việc nghiên cứu tiền cổ tại Việt Nam vẫn chưa được chú trọng đúng mức, với số lượng nhà nghiên cứu còn hạn chế Hơn nữa, các hiện vật tiền cổ hiện có lại phân tán tại nhiều bảo tàng, nhà sưu tập và trong cộng đồng dân cư, điều này tạo ra thách thức cho công tác bảo tồn và nghiên cứu.
Trong bối cảnh hiện nay, khi cơ hội giao lưu và hội nhập với thế giới ngày càng mở rộng, việc bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của cha ông trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.
Để bảo tồn và phát huy giá trị tiền cổ Việt Nam, tôi quyết định chọn đề tài “Tìm hiểu sưu tập tiền cổ của nhà sưu tập Nguyễn Văn Thạo - Thị xã Bắc Ninh - Tỉnh Bắc Ninh” làm khóa luận tốt nghiệp.
Mục đích nghiên cứu của khoá luận
Thống kê và phân loại nhẵn xác định số lượng, loại hình và niên đại của tiền cổ trong sưu tập qua các triều đại lịch sử Việt Nam.
Nghiên cứu hình dáng, chất liệu, chữ viết và hoa văn trên từng đồng tiền trong sưu tập giúp xác định giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của chúng Đồng thời, cần đề xuất các phương án bảo tồn và phát huy giá trị của sưu tập để bảo vệ di sản văn hóa quý báu này.
Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là sưu tập tiền cổ của ông Nguyễn Văn Thạo, nằm tại thị xã Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.
Phạm vi nghiên cứu lμ nghiên cứu các loại tiền cổ Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XX có trong sưu tập
4 Ph−ơng pháp nghiên cứu của khoá luận
Khóa luận áp dụng phương pháp nghiên cứu truyền thống, bao gồm điều tra điền dã, phân loại và khảo tả di vật, cùng với việc vẽ, chụp ảnh, dập hoa văn, thống kê và xử lý tư liệu.
Khóa luận áp dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành, bao gồm bảo tàng học, mỹ thuật học, dân tộc học, văn hóa học, văn bản học và kỹ thuật học.
Khóa luận áp dụng phương pháp duy vật lịch sử và duy vật biện chứng để phân tích và đánh giá bộ sưu tập tiền cổ, đồng thời xem xét mối quan hệ với các nguồn tài liệu liên quan.
5 Bố cục của khoá luận
Ngoμi phần mở đầu vμ phần kết luận, tμi liệu tham khảo, phụ lục, phần nội dung của khóa luận đ−ợc bố cục thμnh 3 ch−ơng
Chương 1 trình bày tổng quan về tình hình nghiên cứu và sưu tầm cổ vật tư nhân tại Bắc Ninh, đồng thời giới thiệu quá trình hình thành bộ sưu tập tiền cổ của nhà sưu tập Nguyễn Văn Thạo.
Chương 2: Sưu tập tiền cổ của nhμ sưu tập Nguyễn Văn Thạo
Chương 3: Vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị của sưu tập là một đề tài mới mẻ, với nguồn tài liệu và nghiên cứu còn hạn chế Do đó, khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót do kiến thức cá nhân và thời gian hạn hẹp Tôi rất mong nhận được sự đóng góp từ các thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và các bạn sinh viên.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến nhà sưu tập tiền cổ Nguyễn Văn Thạo, người đã cung cấp cho tôi nhiều tài liệu quý giá, giúp tôi hoàn thành đề tài của mình.
Xin chân thμnh cảm ơn!
Vμi nét về tình hình nghiên cứu, sưu tầm cổ vật t− nhân ở bắc ninh vμ sự hình thμnh bộ sưu tập tiền cổ của nhμ sưu tập nguyễn văn thạo
1.1 Vμi nét về tình hình nghiên cứu, sưu tầm cổ vật ở Bắc Ninh
Bắc Ninh, vùng quê hương Kinh Bắc, được coi là chiếc nôi của nền văn hóa Việt Nam, nơi đã hình thành nhiều trung tâm buôn bán sầm uất cùng sự phát triển của nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương mại Tiền tệ tại đây cũng sớm được hình thành, phản ánh lịch sử hơn bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước của đất nước Tuy nhiên, nghiên cứu và sưu tầm tiền Việt Nam trong nước vẫn còn hạn chế, với chỉ một số ít công trình hiếm hoi về các giai đoạn lịch sử tiền tệ Khoa học về tiền tệ ở Việt Nam chưa được chú trọng đúng mức và thiếu một chiến lược dài hạn Trong khi đó, các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản và Pháp có kết quả nghiên cứu tốt hơn nhiều Các công trình nghiên cứu về tiền cổ, đặc biệt là tiền kim loại, đã đóng vai trò quan trọng trong việc xác định niên đại cho các di tích khảo cổ học của các triều đại phong kiến Việt Nam Mặc dù nghiên cứu tiền cổ ở Việt Nam chưa được thúc đẩy mạnh mẽ, nhưng vẫn là đối tượng được quan tâm trong các công trình nghiên cứu về sử học và khảo cổ học, đặc biệt ở Bắc Ninh và Việt Nam nói chung, nơi chưa có tài liệu nào viết đầy đủ về tiền tệ.
Vào thế kỷ XVIII, nhà bác học Lê Quý Đôn đã đề cập đến tình trạng lưu thông tiền tệ ở đầm trong tác phẩm “Phủ Biên Tạp Lục”, phản ánh thực trạng kinh tế và tiền tệ của thời kỳ đó.
Cuối thế kỷ thứ XIX trong cuốn “Đại Nam Thực Lục Chính Biên” của Ngô
Sỹ Liên và cuốn "Việt Nam Sử Lược" của Trần Trọng Kim đã đề cập đến cách dùng tiền Đến thế kỷ XX, một số nhà nghiên cứu như Vương Hồng Sển và Nguyễn Bảo Tụng đã có những bài viết về vấn đề này, nhưng chủ yếu chỉ là các bài báo thông tin.
Trong vài thập niên qua, nhiều chuyên khảo về tiền Việt Nam đã cập nhật tài liệu và bổ sung những thiếu sót trong các công trình trước đây như “Tiền Cổ Việt Nam” của giáo sư Đỗ Văn Ninh, “Tiền Kim Loại Việt Nam” của Bảo tàng lịch sử Việt Nam, và “100 Năm tiền Giấy Việt Nam” của Hội tem Thành phố Hồ Chí Minh và Nhà xuất bản trẻ Mỗi công trình đã đóng góp đáng kể, mở ra hướng tiếp cận mới với tư liệu quan trọng về tiền cổ hoặc bổ sung thông tin để có cái nhìn hệ thống và toàn diện về tiền kim loại Tuy nhiên, cả ba công trình chỉ mới mở ra cánh cửa vào thế giới tiền cổ Việt Nam, còn nhiều điều kỳ thú vẫn đang chờ khám phá.
Tại Việt Nam, nghiên cứu về tiền cổ đang phát triển, tuy nhiên, các bộ sưu tập tiền nói chung và tiền Việt Nam nói riêng vẫn còn thiếu sót và chưa hoàn thiện.
Bắc Ninh hiện có khoảng 100 người tham gia nghiên cứu và sưu tầm cổ vật, với sự phát triển mạnh mẽ của các nhà sưu tập tư nhân kể từ khi "Luật di sản văn hóa" được ban hành Những nhà sưu tập này quan tâm đến nhiều loại cổ vật với chất liệu đa dạng, đặc biệt là đồ gốm sứ và đồ đồng, phản ánh tiến trình lịch sử Thành phần của các nhà sưu tập rất đa dạng, từ những người trẻ tuổi đam mê di sản văn hóa đến những người thuộc các tầng lớp khác nhau trong xã hội Trong số đó, lĩnh vực tiền cổ chỉ có hai người sưu tập, trong đó ông Nguyễn Văn Thạo nổi bật với bộ sưu tập tiền cổ tương đối hoàn chỉnh.