Nội dung và hiện vật trưng bày về chủ đề triều đại nhà trần tại bảo tàng nam định

Bố cục khóa luận tốt nghiệp Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục khóa luận được chia làm 3 chương: Chương 1: Khái quát về triều đại nhà Trần trong lịch sử

trường đại học văn hóa hμ nội

KHOA BảO TμNG -

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài……… 1

2 Mục đích nghiên cứu……… 2

3 Đối tượng nghiên cứu……… 2

4 Phạm vi nghiên cứu……… 2

5 Phương pháp nghiên cứu………. 2

6 Bố cục khóa luận……… 3

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN TRONG LỊCH SỬ DÂN TỘC VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN BẢO TÀNG NAM ĐỊNH……… 4

1.1 Khái quát về triều đại nhà Trần trong lịch sử dân tộc và những dấu tích nhà Trần trên quê hươngNam Định……… 4

1.1.1 Triều đại nhà Trần trong lịch sử dân tộc……… 4

1.1.2 Những dấu tích nhà Trần trên quê hương Nam Định……… 5

1.2 Quá trình hình thành và phát triển của bảo tàng Nam Định…… 8

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển……… 8

1.2.2 Cơ cấu tổ chức quản lý……… 10

1.2.3 Chức năng, nhiệm vụ……… 12

1.2.4 Các khâu nghiệp vụ……… 18

1.2.5 Tầm quan trọng của phần trưng bày về triều đại nhà Trần tại Nam Định trong bảo tàng Nam Định……… 23

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NỘI DUNG VÀ HIỆN VẬT TRƯNG BÀY VỀ CHỦ ĐỀ “TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN” TẠI BẢO TÀNG 27 NAM ĐỊNH… 2.1 Tầm quan trọng của công tác trưng bày và hiện vật trưng bày trong

2.2 Nội dung và hiện vật trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần”

tại bảo tàng Nam Định……… 30

2.2.1 Đề mục 1: Nội dung và hiện vật trưng bày về quê hương nhà Trần tại bảo tàng Nam Định………. 31

2.2.2.Đề mục 2: Nội dung và hiện vật trưng bày về hành cung Thiên Trường……… 35

2.3 Nhận xét nội dung trưng bày và hiện vật trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định……… 48

2.3.1 Nhận xét về nội dung trưng bày……… 48

2.3.2 Nhận xét về hiện vật trưng bày……… 51

2.4 Phương pháp trưng bày và trang thiết bị trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định……… 54

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NỘI DUNG VÀ HIỆN VẬT TRƯNG BÀY VỀ CHỦ ĐỀ “TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN” TẠI BẢO TÀNG NAM ĐỊNH……… 58

3.1.Thực trạng và giải pháp trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” trong bảo tàng Nam Định……… 58

3.1.1.Thực trạng về nội dung trưng bày……… 58

3.1.2 Giải pháp trưng bày ……… 61

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng nội dung trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định……… 66

3.2.1 Giải pháp về nội dung và hiện vật trưng bày……… 67

3.2.2 Giải pháp trưng bày và trang thiết bị trưng bày……… 70

Kết luận……… 74 Danh mục tài liệu tham khảo

Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nam Định là quê hương - đất phát tích của Vương triều Trần, một triều đại đã lập nên nhiều kỳ tích trong thế kỷ XIII, đánh bại đế quốc Nguyên Mông kẻ thù xâm lược mạnh nhất và tàn bạo nhất thời bấy giờ, không những bảo vệ được độc lập cho cả dân tộc mình mà còn có những cống hiến quan trọng ngăn chặn giấc mộng bành trướng của chúng xuống Đông Nam Á

Ngay từ khi vươn lên nắm chính quyền nhà Trần đã cho xây dựng trên quê hương mình nhiều đền, đài, cung điện, chùa tháp như cung Trùng Quang, Trùng Hoa, chùa Phổ Minh nơi có đỉnh Phổ Minh được coi là một trong "tứ đại khí" của nước Đại Việt Xung quanh khu cung điện là các khu dinh thự của vương hầu quý tộc Có thể nói vào thời nhà Trần ( từ 1225 đến 1400) Nam Định (Phủ Thiên Trường) đã trở thành "Kinh đô thứ hai" sau kinh đô Thăng Long Thêm vào đó trong 3 cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông, Nam Định từng là căn cứ địa quân sự Thiên Trường xưa Nam Định nay là vùng đất đậm đặc văn hoá truyền thống1

Thời gian qua, nhờ sự kết hợp với viện Khảo cổ, viện bảo tàng lịch sử Việt Nam và các cơ quan chuyên môn của Trung ương, bảo tàng Nam Định

đã tiến hành khai quật khảo cổ ở nhiều địa điểm thuộc các di tích thời Trần và phát hiện thấy nhiều hiện vật có giá trị về lịch sử và khoa học nhân văn

Bản thân em là một sinh viên chuyên ngành bảo tàng, nhiều lần được tiếp xúc với hệ thống trưng bày của bảo tàng Nam Định Trong đó phần trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định đã thực sự lôi cuốn hấp dẫn em nghiên cứu vấn đề này dưới góc độ bảo tàng học Cho nên được

sự gợi ý của cô giáo hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Thị Huệ, em đã mạnh dạn

chọn đề tài: “Nội dung và hiện vật trưng bày về chủ đề triều đại nhà Trần

tại bảo tàng Nam Định” làm khóa luận tốt nghiệp Đại học

- Đưa ra một số nhận xét về thực trạng và nội dung trưng bày về chủ đề

“triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả của phần trưng bày này

3 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu triều đại nhà Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc và quê

hương Nam Định

- Nghiên cứu bảo tàng Nam Định trong quá trình hình thành và phát

triển

- Nghiên cứu nội dung và hiện vật trưng bày về chủ đề “triều đại nhà

Trần” tại bảo tàng Nam Định

4 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là hoạt động trưng bày tại bảo tàng Nam Định cụ thể là phần trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại Nam Định

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện khóa luận em đã áp dụng những phương pháp

nghiên cứu sau:

- Phương pháp luận sử học Mác-Lênin và phương pháp bảo tàng học

- Phương pháp khảo sát thực tế, miêu tả, thống kê, so sánh

- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

- Bước đầu kết hợp giữa lý luận chung và thực tiễn hoạt động trưng bày

tại bảo tàng Nam Định

6 Bố cục khóa luận tốt nghiệp

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục khóa luận được chia làm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về triều đại nhà Trần trong lịch sử dân tộc và quá trình hình thành, phát triển của bảo tàng Nam Định

Chương 2: Thực trạng nội dung và hiện vật trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nội dung trưng bày và hiện vật trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định

Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận em đã nhận được sự hướng dẫn tận tình của cô giáo PGS.TS Nguyễn Thị Huệ, sự động viên giúp đỡ của các thầy cô giáo khoa Bảo tàng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, ban lãnh đạo, các cán bộ công nhân viên của bảo tàng Nam Định

đã tạo điều kiện giúp đỡ em thực hiện khóa luận này Em xin chân thành cảm

ơn cô giáo hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Thị Huệ và các thầy cô giáo trong khoa, cùng ban lãnh đạo, cán bộ công nhân viên bảo tàng Nam Định

Khi thực hiện khóa luận, em đã rất cố gắng, song do khả năng còn hạn chế nên khóa luận sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết, thiếu xót Em kính mong được sự đóng góp của các thầy cô giáo, các bạn đồng môn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN TRONG LỊCH SỬ DÂN

TỘC VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN

BẢO TÀNG NAM ĐỊNH

1.1 Khái quát về triều đại nhà Trần trong lịch sử dân tộc và những dấu tích nhà Trần trên quê hương Nam Định

1.1.1 Triều đại nhà Trần trong lịch sử dân tộc

Cuộc thay đổi triều đại chuyển chính quyền từ dòng họ Lý sang họ Trần diễn ra trong hoàng cung và triều đình hầu như không có tác động gì xáo trộn

xã hội, không một ảnh hưởng gì lan xa Tập đoàn quý tộc họ Trần rất khôn khéo, dần dần từng bước vững chắc và cuối cùng nắm giữ chính quyền nhanh gọn Cả họ Lý bị suy yếu tê liệt không một phản ứng gì đáng kể

Trần Thủ Độ, người trực tiếp chỉ đạo, điều hành công việc truyền ngôi của Lý Chiêu Hoàng còn tiếp tục thực hiện nhiều biện pháp kiên quyết diệt trừ thế lực còn lại của nhà Lý. 1

Chính quyền nhà Trần trong thế kỷ XIII vững vàng, năng động đã tạo nên sự thống nhất và ổn định đất nước Thời Trần bộ máy hành chính theo xu hướng quan liêu Năm 1230 nhà Trần ra bộ quốc triều thống chế quy định bộ máy Nhà nước có kỷ cương, hoàn chỉnh phù hợp với tình hình mới như sau2

 Trong triều đình gồm có: Các bộ phận trung khu và các bộ

+ Bộ phận trung khu: Tại triều đình có bộ phận trung khu gồm các tể tướng, án tướng, tri mật viện sử và hành khiển, ở môn hạ sảnh có nhiệm vụ chỉ đạo các quan văn võ…

+ Các bộ: Gồm 6 bộ là bộ lại, bộ lễ, bộ hộ, bộ binh, bộ hình, bộ công

1 Trương Hữu Quýnh (chủ biên) Đại cương lịch sử Việt Nam Tr.175

2 Trương Hữu Quýnh (chủ biên) Đại cương lịch sử Việt Nam Tr.177-178

 Ở các địa phương

Nhà Trần tổ chức chính quyền 3 cấp1 : phủ lộ, huyện châu, hương xã, chính quyền cấp lộ có chức an phủ chánh sứ và phó sứ, thông phán trấn phủ (tri phủ), nhà Trần rất coi trọng chính quyền cấp lộ phủ, dưới phủ lộ là các châu, huyện vào cuối thế kỷ XIV có thêm cấp xã Thời Trần có hai bộ phận cấu thành ruộng đất

- Ruộng đất do Nhà nước trực tiếp quản lý

- Ruộng đất công của thôn làng

Nửa cuối thế kỷ XIII trong vòng 30 năm (1257 - 1288) quân dân nhà Trần đã 3 lần đánh bại quân xâm lược Nguyên Mông Lần thứ nhất vào năm

1258, lần thứ hai vào năm 1285, lần thứ 3 vào năm 1288

Như một quy luật của lịch sử, một triều đại lớn không thể tồn tại khi người đứng đầu lãnh đạo Nhà nước đó không có những chính sách trị nước đúng đắn, khôn ngoan, không chiếm được lòng tin trong nhân dân Cơ nghiệp của nhà Trần bắt đầu suy vi từ vua Dụ Tông và Nghệ Tông, Vua Dụ Tông thì ham chơi không lo tới chính sự, làm loạn kỷ cương, phép nước, làm dân nghèo nước yếu Nghệ Tộng thì bạc nhược không phân biệt được hiền, gian

để kẻ quyền thần được thể làm loạn tự mình nối giáo cho giặc, khiến cơ nghiệp nhà Trần tan vỡ

1.1.2 Những dấu tích triều đại nhà Trần trên quê hương Nam Định

Nhà Trần thành lập đã chấm dứt tình trạng loạn ly cuối cùng thời Lý, khôi phục quyền lực của chính quyền Trung ương và thiết lập lại trật tự chính trị xã hội trong cả nước Thăng Long vẫn giữ vị trí kinh đô của nước Đại Việt đồng thời từ một hương Tức Mặc ở ven biển nhà Trần đã xây dựng quê hương của mình, không chỉ là miền đất cũ, nơi thờ tự tổ tiên và các vua Trần mà còn

đóng vai trò là một trung tâm đầu não chính trị, văn hoá của nước Đại Việt thời ấy Đến năm 1262 hương Tức Mặc thành trung tâm của cả phủ Thiên Trường vào thời Trần, an phủ sứ Thiên Trường cũng gần ngang với đại an phủ sứ Thăng Long Tức Mặc là vùng nông nghiệp, thủ công nghiệp nhưng quan trọng hơn là một trung tâm chính trị

Về các di tích xưa chúng ta có thể hình dung được khu kiến trúc của nhà Trần trên đất Tức Mặc như sau:

- Kho nhi : Khu chăn nuôi chế biến thực phẩm

- Cồn Củi : Khu vực chăn nuôi bò lợn

- Khu làm đồ gốm : Thôn Bối xã Mỹ Thịnh huyện Mỹ Lộc - Nam Định Đây chính là các địa danh lịch sử liên quan đến thời Trần mà nay còn thấy ở hầu khắp các nơi ở Nam Định đặc biệt là vùng đất Thiên Trường xưa Trên đất Thiên Trường có 2 cụm di tích rất quan trọng đó là Tức Mặc, Bảo Lộc, những nơi đó không chỉ là quê hương, nơi thờ phụng Trần Hưng Đạo mà còn là hành cung của các vua Trần đương thời và tôn miếu thờ phụng các đời vua Trần sau này

Nơi đây còn lưu giữ rất nhiều địa danh lịch sử như cánh đồng Nội Cung, Cửa Triều, Kho Nhi (thuộc nội cung xưa) Các địa danh: vườn Đinh, vườn

Quan, Cảnh Phủ là dinh thự của các quan, nơi các quan tập trung trước khi vào bái kiến Thượng Hoàng Các tên làng Phù Hoa, Lựu Phố, Liễu Nha để vua đi vãng cảnh, Phương Bông vốn là khu ở của ca vũ, các làng Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam, Đệ Tứ (vốn xưa là cung Đệ Nhất, cung Đệ Nhị, cung Đệ Tam, cung Đệ Tứ) Các tên đất Văn Hưng, Cồn Đình là nơi giảng văn, hội tao đàn

tụ họp), rồi ao Bến trên bờ sông Vĩnh Giang, nơi cung nữ bơi thuyền hóng mát, hồ Bến Đình vốn là căn cứ thuỷ quân của nhà Trần Ra chơi khu vực hành cung Thiên Trường, ta còn bắt gặp các địa danh Cao Đài có đình Cao Đài nay trên địa phận của xã Mỹ Thành vốn xưa là thái ấp của Thái sư Trần Quang Khải Xung quanh đây còn lưu lại các địa danh Đội Xuyên (đội binh canh kho lương), Khu Mật (nơi xem xét bảo mật), khu Hoàng (nơi gia quyến vua Trần lánh nạn) đình Họ nơi tập trung của quân đội nhà Trần Bên cạnh khu vực đền Trần, đền Bảo Lộc các gia tướng của Trần Hưng Đạo đều được các làng thờ làm thành hoàng ở các ngôi đình như đình Phương Bông, đình Hậu Bồi, đình Hóp, đình Kênh, đình Bái, đình Đệ Tứ, đình Liễu Nha, đình Lốc, đình Cao Đài Ở Thăng Long thì Thượng Hoàng ở cung Thánh Từ nếu

về Thiên Trường thì Thượng Hoàng ngự ở cung Trùng Quang

Như vậy Tức Mặc là khu vực kinh tế xã hội đặc biệt Các thành phần với nhiều nghề nghiệp khác nhau như sư tăng, học trò, thợ thủ công, thương nhân đều sống nhờ vào sản xuất nông nghiệp và nông dân Thể chế chính trị, phường, hương ở đây là những đơn vị hành chính của chính quyền phong kiến Những hoạt động quân sự, chính trị, văn hoá, giáo dục, kinh tế của Thăng Long và cả Tức Mặc đã góp phần thúc đẩy xã hội Đại Việt phát triển tiêu biểu cho nền văn hoá chung ở thời kỳ này

1.2 Quá trình hình thành và phát triển của bảo tàng Nam Định

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Năm 1957 khi Vụ bảo tồn, bảo tàng được thành lập thì ở các tỉnh (khu vực miền Bắc Việt Nam) nghiệp vụ bảo tàng chỉ là một bộ phận nằm trong Phòng văn hoá đại chúng thuộc Ty thông tin tuyên truyền văn nghệ

Năm 1958, Vụ bảo tồn, bảo tàng phát triển phong trào "toàn dân sưu tầm hiện vật bảo tàng", tỉnh Nam Định cũng như một số tỉnh lúc đó đã thành lập các Ty văn hoá, ở các huyện là Phòng văn hoá Nghiệp vụ bảo tàng vốn cùng thư viện, triển lãm là các bộ phận nằm trong văn hoá đại chúng nay được tách

ra đứng độc lập gọi là "Phòng bảo tàng"

Năm 1958 với phong trào “ toàn dân sưu tầm hiện vật bảo tàng” do Vụ bảo tồn, bảo tàng phát động, phòng bảo tàng thuộc Ty Văn hóa Nam Định được thành lập Đây chính là tiền thân của bảo tàng Nam Định sau này

Tháng 4 năm 1965 hai tỉnh Nam Định và Hà Nam sát nhập thành tỉnh Nam Hà, phòng bảo tàng Nam Định được đổi tên thành Phòng bảo tàng Nam

Hà Đến tháng 12 năm 1975 tỉnh Ninh Bình nhập vào tỉnh Nam Hà, tỉnh mới được gọi là tỉnh Hà Nam Ninh do đó Phòng bảo tàng Nam Hà cũng đổi thành Phòng bảo tàng Hà Nam Ninh

Tháng 6 năm 1980 Uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Nam Ninh ra quyết định số 617/QĐ - TC thành lập bảo tàng Hà Nam Ninh là đơn vị sự nghiệp thuộc nghành Văn hóa thông tin Hà Nam Ninh, có con dấu tài khoản riêng để thực hiện nhiệm vụ quản lý trong hoạt động của mình Trụ sở của bảo tàng Hà Nam Ninh lúc này được đặt tại công viên hồ Truyền Thống thành phố Nam Định

Năm 1991 Quốc hội khóa VIII kỳ họp thứ I đã quyết định tách tỉnh Hà Nam Ninh thành hai tỉnh Nam Hà và Ninh Bình Đến tháng 6 năm 1996 tiếp

tục tách tỉnh Nam Hà thành hai tỉnh Nam Định và Hà Nam Bảo tàng tỉnh Nam Định có tên gọi từ đó đến nay

Bảo tàng Nam Định là một thiết chế văn hóa ở địa phương và là đơn vị hành chính sự nghiệp thuộc sở văn hóa thông tin Nam Định (nay là sở Văn hóa Thể thao và Du lịch) có chức năng nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, kiểm

kê, bảo quản, trưng bày và giáo dục, tuyên truyền giá trị của di sản văn hóa địa phương Nam Định thông qua các sưu tập mẫu vật, hiện vật thuộc lịch sử

tự nhiên, lịch sử xã hội, văn hóa nghệ thuật…phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, tham quan hưởng thụ văn hóa của công chúng Ngoài ra, bảo tàng Nam Định còn quản lý toàn bộ khu công viên văn hóa Tức Mặc, đẩy mạnh hoạt động văn hóa phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí của nhân dân địa phương

- Về cơ sở vật chất của bảo tàng

Bảo tàng Nam Định có trụ sở đặt tại khuôn viên của công viên văn hóa Tức Mặc ( công viên hồ Truyền Thống trước đây) Tổng diện tích mặt bằng là: 16.000m2, ngôi nhà dùng làm phòng trưng bày được xây dựng từ năm

1972 với việc xây dựng khu công viên, tổng diện tích sàn trưng bày lên tới 1000m2 Phần còn lại của tòa nhà dùng làm kho bảo quản và các phòng làm việc

Về nội dung trưng bày hiện nay gồm 3 chủ đề là “Cổ vật tiêu biểu thời

Lý - Trần - Lê - Nguyễn”, “các tác phẩm nghệ thuật dân gian thế kỷ XVII – XVIII”, “triều Trần ở Nam Định”

Ngoài ra, hàng năm Bảo tàng Nam Định tổ chức nhiều trưng bày chuyên đề phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương, tổ chức trưng bày ngoài trời tại công viên Tức Mặc, kết hợp với nhiều bảo tàng trung ương như bảo tàng lịch sử Việt Nam trưng bày về cổ vật Lý - Trần, kết hợp với bảo tàng Cách mạng Việt Nam… bảo tàng Nam Định cũng tiến hành giúp đỡ xây

1.2.2 Cơ cấu tổ chức quản lý

Cơ cấu tổ chức quản lý là một chỉnh thể gồm cỏc bộ phận cú chức năng, quyền hạn trỏch nhiệm khỏc nhau, cú mối liờn hệ phụ thuộc lẫn nhau, được bố trớ thành từng cấp, từng khõu, thực hiện cỏc chức năng quản lý nhất định nhằm đạt mục tiờu định trước

Mỗi cơ cấu tổ chức quản lý bao giờ cũng gồm nhiều bộ phận hợp thành,

cú mục tiờu riờng, đồng thời đều nhằm vào mục tiờu chung, mục tiờu cuối cựng của hệ thống quản lý

Cơ cấu tổ chức quản lý càng được hoàn thiện càng cú tỏc động tớch cực, hiệu quả tới cỏc quỏ trỡnh kinh tế, xó hội, cơ cấu tổ chức cú tớnh tương đối ổn định, song khụng bảo thủ trỡ trệ, linh hoạt và khụng liờn tục thay đổi cơ cấu tổ chức quản lý

Sơ đồ cơ cấu tổ chức của bảo tàng Nam Định hiện nay

Ban giám đốc

Khối hμnh chính quản trị

Khối nghiệp vụ

Đội bảo vệ

Phòng nghiên cứu sưu tầm

Phòng kiểm

kê bảo quan

Phòng công tác giáo dục tuyên truyền

Tổng số cán bộ công nhân viên lao động hiện nay là 26 người trong đó biên chế: 19 người, hợp đồng lao đông: 07 người, Đại học chuyên ngành bảo tàng 06 người, Đại học chuyên nghành khảo cổ: 02 người, Đại học chuyên ngành sử học: 02 người, thạc sĩ: 0 người

Tổ chức bộ máy: ban lãnh đạo gồm 3 người (Giám đốc, 2 phó giám đốc)

* Ban giám đốc

- Giám đốc: Lãnh đạo điều hành chung mọi hoạt động của cơ quan, trực tiếp phụ trách phòng kho bảo quản hiện vật và công tác tài chính kế toán của bảo tàng

- Phó giám đốc thường trực: trong trường hợp khi giám đốc vắng mặt giúp giám đốc điều hành mọi hoạt động của cơ quan theo kế hoạch và thẩm quyền Giám đốc trực tiếp phụ trách công tác hành chính, bảo vệ của cơ quan

và các hoạt động bảo đảm như: điện, nước, các dịch vụ tại ngoại thất, chịu trách nhiệm trước giám đốc về công tác an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, quản lý, vận hành tiết kiệm hiệu quả các tài sản trang thiết bị của cơ quan

- Một phó giám đốc, giúp giám đốc phụ trách điều hành trực tiếp phòng nghiên cứu sưu tầm chịu trách nhiệm trước giám đốc về các hoạt động chuyên môn bao gồm: nghiên cứu khoa học về di sản văn hóa, tổ chức phát huy giá trị

di sản văn hóa theo quy định của luật di sản văn hóa Ngoài ra tùy theo nhiệm

vụ của từng thời kỳ giám đốc sẽ ủy quyền phụ trách nhiệm vụ khác

* Khối hành chính quản trị gồm có : 06 người làm việc ở ba bộ phận:

- Phòng hành chính: 02 người

- Phòng tư liệu: 01 người

- Đội bảo vệ: 03 người

* Khối nghiệp vụ gồm 17 người làm việc ở ba bộ phận:

- Phòng kiểm kê bảo quản: 06 người

- Phòng công tác giáo dục tuyên truyền: 04 người

1.2.3 Chức năng nhiệm vụ bảo tàng Nam Định

Bảo tàng ra đời, tồn tại và phát triển cho đến nay được coi là một hiện tượng của xã hội, nó phù hợp và đáp ứng thoả mãn các nhu cầu của xã hội

Do đó bảo tàng có vai trò, vị trí và tác dụng nhất định đối với sự phát triển của xã hội thông qua các nhiệm vụ cụ thể và các hoạt động khoa học có tính đặc trưng của mình

Ngày nay bảo tàng có tốc độ phát triển nhanh, mạnh, có vai trò tích luỹ những kinh nghiệm và duy trì sự sáng tạo văn minh của con người Các bảo tàng được khẳng định để phục vụ cho nhu cầu của con người, bảo tàng đóng vai trò là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, phục vụ như một nguồn động lực cho tương lai Việc nghiên cứu xác định chức năng cho bảo tàng có một ý nghĩa quan trọng, bởi vì có xác định đúng chức năng của bảo tàng thì mới có

sự quy hoạch phát triển, đầu tư kinh phí và nguồn nhân lực, cơ sở vật chất bảo toàn hoạt động

Trong quá trình bảo tàng Nam Định tồn tại đã tiến hành nghiên cứu sâu sắc các sự kiện tiêu biểu, điển hình nổi bật trên quê hương Nam Định Từ đó sưu tầm, lựa chọn và thu nhận hiện vật tiêu biểu có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học tiến hành trưng bày, triển lãm chúng để làm rõ đặc trưng riêng của tỉnh mình Vì vậy đối với các bảo tàng địa phương nói chung và bảo tàng Nam Định nói riêng tính chất địa phương là tính chất chi phối mọi hoạt động của bảo tàng Vì vậy các bảo tàng địa phương cho dù có cơ cấu khác nhau về loại hình, quy mô, hình thức tổ chức thì vẫn phải thực hiện đầy đủ các chức năng xã hội giao cho đó là:

- Chức năng nghiên cứu khoa học

Bảo tàng là cơ quan nghiên cứu và giáo dục khoa học Bảo tàng thực hiện chức năng nghiên cứu khoa học - một trong những chức năng cơ bản quan trọng nhất Nó có vai trò, ý nghĩa to lớn đối với bảo tàng đồng thời là tiền đề, là cơ sở cho mọi hoạt động của bảo tàng

Công tác nghiên cứu khoa học trong bảo tàng Nam Định được tiến hành trên cơ sở hiện vật và sưu tập hiện vật bảo tàng nhằm khám phá những nội dung, giá trị lịch sử - văn hóa - khoa học của hiện vật, sưu tập và mối quan hệ của hiện vật, sưu tập với địa phương Nam Định hay những sự kiện, hiện tượng đã diễn ra trong lịch sử tự nhiên và xã hội Nam Định Qua nghiên cứu hiện vật, sưu tập hiện vật giúp bảo tàng Nam Định khai thác những thông tin gốc hàm chứa trong chúng từ đó có thể hệ thống hóa những thông tin để phục

vụ cho trưng bày nghiên cứu khoa học và công chúng tham quan

Bảo tàng Nam Định tồ chức nghiên cứu toàn diện về địa phương: lịch sử thiên nhiên, lịch sử xã hội, đặc trưng văn hóa vật thể và phi vật thể, đời sống sinh hoạt kinh tế văn hóa đang diễn ra ở Nam Định

Sản phẩm nghiên cứu của bảo tàng Nam Định bao gồm đề cương kế hoạch sưu tầm hiện vật, đề cương trưng bày, bản thuyết minh, phiếu điều tra, bản ghi chép lý lịch hiện vật và sưu tập hiện vật… góp phần quan trọng vào việc giải quyết những vấn đề chung của khoa học và có tác động tích cực nâng cao chất lượng khoa học của các khâu nghiệp vụ của bảo tàng Nam Định Do đó bảo tàng Nam Định rất coi trọng công tác nghiên cứu khoa học, xây dựng và triển khai kế hoạch thực hiện nghiên cứu khoa học ngắn hạn và dài hạn

- Chức năng giáo dục tuyên truyền

Bảo tàng là cơ quan giáo dục công cộng, nơi lưu giữ những ký ức của

năng giáo dục Thực hiện chức năng giáo dục tuyên truyền bảo tàng đã đang

và sẽ góp phần nâng cao dân trí và tăng cường sự hiểu biết, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống yêu nước giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và xây dựng đất nước giàu đẹp

Bảo tàng Nam Định đã tiến hành trưng bày và triển lãm trong đó có trưng bày thường xuyên trong và ngoài bảo tàng, trưng bày chuyên đề nhằm giới thiệu những hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc có giá trị lịch sử - văn hóa

- khoa học của địa phương

Bên cạnh đó bảo tàng Nam Định còn tổ chức hướng dẫn tham quan với nhiều hình thức khác nhau: hướng dẫn tham quan khái quát và theo chuyên

đề, hướng dẫn theo đoàn, theo nhóm với sự hướng dẫn của cán bộ thuyết minh Chính vì vậy hàng năm bảo tàng Nam Định đón 10.000 – 12.000 lượt khách tham quan1

Nội dung trưng bày thường trực của bảo tàng Nam Định giới thiệu 3 chủ đề lớn:

+ Chủ đề thứ nhất: Cổ vật tiêu biểu thời Lý - Trần - Lê - Nguyễn

+ Chủ đề thứ hai: Các tác phẩm nghệ thuật dân gian thế kỷ XVII -

XVIII

+ Chủ đề thứ ba: Triều Trần ở Nam Định

Với nội dung trưng bày trên đã có gần 10.000 hiện vật gốc được lựa chọn từ kho cơ sở lên hệ thống trưng bày trong đó có một số sưu tập hiện vật

có giá trị như:

+ Sưu tập hiện vật đất nung Ngô Xá thế kỷ XI- XII

+ Sưu tập hiện vật đá Chương Sơn thế kỷ XI- XII

+ Sưu tập gốm sành thời Trần thế kỷ XIII

+ Sưu tập gốm nâu thời Trần thế kỷ XIII

1 Người cung cấp: Trần Xuân Kiên, trưởng phòng nghiên cứu sưu tầm Bảo tàng Nam Định

Bảo tàng Nam Định có một diện tích trưng bày ngoài trời khá rộng giới thiệu những khí tài của giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước bao gồm: máy bay chiến đấu, ra đa, súng phòng không… trưng bày các tượng bằng đá như: các quan đại thần, người hầu và các con thú đá (voi, ngựa, sấu, sư tử và rồng đá) Hai khu trưng bày này đã làm cho bảo tàng Nam Định có sức hút lôi cuốn đối với khách tham quan cùng với những sinh hoạt hè của các học sinh, nơi giao lưu gặp gỡ những người cao tuổi, các nhân chứng lịch sử và các tổ chức đoàn thể

Bảo tàng Nam Định còn tăng cường hợp tác giữa bảo tàng và các khối trường học trong địa bàn tỉnh Nam Định Qua đó nhà trường chủ động chương trình giáo dục giữa bài giảng trên lớp với nội dung, hiện vật trưng bày đồng thời bảo tàng tổ chức đón tiếp hướng dẫn thuyết giảng cho học sinh, sinh viên đến tham quan nghiên cứu học tập ngoại khóa tại bảo tàng Nam Định

Bảo tàng tăng cường tuyên truyền quảng bá rộng rãi cho công chúng biết

về các sự kiện, đặc biệt các sưu tập hiện vật, các hoạt động của bảo tàng trên các phương tiện thông tin đại chúng như báo chí, đài phát thanh truyền hình Nam Định đưa hình ảnh và địa chỉ của bảo tàng Nam Định lên mạng internet, lập trang web riêng cho bảo tàng Nam Định để lôi cuốn thu hút công chúng tiềm năng tìm hiểu về bảo tàng Nam Định

- Chức năng bảo quản di sản văn hoá

Mục đích của công tác bảo quản di sản văn hóa là gìn giữ hiện vật, sưu tập hiện vật trong tình trạng ổn định lâu dài nhằm kéo dài tuổi thọ cho hiện vật và sưu tập, tránh sự hủy hoại của các yếu tố môi trường, thảm họa thiên nhiên hoặc con người gây ra

Tổng số hiện vật trong kho của bảo tàng Nam Định khoảng 1,5 vạn hiện

trưng bày của bảo tàng1 Bảo tàng Nam Định đã xếp đặt hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc vào đúng vị trí trong kho bảo quản theo chất liệu như kho bảo quản hiện vật đồ đá, kho bảo quản hiện vật đồ gốm, kho bảo quản hiện vật đồ đất nung, kho bảo quản hiện vật đồ gỗ, kho bảo quản hiện vật đồ đồng… Bảo tàng còn tiến hành tổ chức bảo quản bằng biện pháp bảo quản phòng ngừa và bảo quản xử lý kỹ thuật cho hiện vật và sưu tập

Bảo tàng Nam Định tiến hành tu sửa, phục chế hiện vật để bảo quản hiện vật gốc bị xuống cấp hoặc hư hại nhằm trả lại cho chúng hình dáng, thiết kế, kiến trúc, màu sắc và chức năng nguyên gốc

- Chức năng tài liệu hoá khoa học

Thực hiện chức năng này, bảo tàng Nam Định đã tiến hành nghiên cứu những sự kiện lịch sử, những hiện tượng tự nhiên của địa phương Nam Định

Từ đó tổ chức sưu tầm, thu thập, lựa chọn những tài liệu hiện vật gốc, sưu tập gốc tiêu biểu có giá trị bảo tàng và tiến hành ghi chép lập hồ sơ khoa học - pháp lý cho chúng, đồng thời phải làm đầy đủ các thủ tục, nguyên tắc bảo tàng học cho hiện vật gốc, sưu tập gốc như đăng ký, vào sổ kiểm kê, đánh số hiện vật, xây dựng sưu tập và bảo quản chúng theo chất liệu

Thực hiện chức năng này bảo tàng Nam Định đã ban hành các chính sách bằng văn bản đối với hiện vật và sưu tập trên cơ sở đó tiến hành sưu tầm lựa chọn bổ sung hiện vật làm giàu cho kho cơ sở và kiện toàn sưu tập

- Chức năng thông tin giải trí và thưởng thức

Bảo tàng Nam Định có nhiệm vụ nghiên cứu sưu tầm, lưu giữ và truyền

đi những thông điệp quan trọng về các di sản văn hóa của địa phương Những thông điệp của bảo tàng chính là những thông tin đã được nghiên cứu, xác minh có độ tin cậy cao và có giá trị về khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội Qua đó các nhà nghiên cứu và công chúng có thể khai thác được nguồn thông

1 Người cung cấp: Trần Thị Vân Anh, trưởng phòng kho kiểm kê bảo quản - bảo tàng Nam Định

tin hàm chứa trong bản thân hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc (một bộ phận của di sản văn hóa) được lưu giữ trong kho cơ sở và trên hệ thống trưng bày trong và ngoài bảo tàng Nam Định Ngoài ra, các nhà nghiên cứu và công chúng còn có thể khai thác được nguồn thông tin chứa đựng trong các loại sổ sách, hồ sơ, tài liệu ghi chép về những hiện vật gốc và sưu tập hiện vật gốc

Để phục vụ tốt cho việc khai thác những thông tin này bảo tàng Nam Định đã nghiên cứu xác minh, xác định tên gọi khoa học cho hiện vật gốc và sưu tập, phải làm rõ nguồn gốc xuất xứ, lai lịch hiện vật, hiện vật của ai, hiện vật tham gia sự kiện, hiện tượng lịch sử nào, công dụng và ý nghĩa của chúng…Đồng thời bảo tàng Nam Định đã tạo điều kiện thuận lợi cho công chúng đến tìm kiếm, khai thác thông tin và sử dụng thông tin được dễ dàng thông qua các phương tiện tra cứu truyền thống như hệ thống phích, phiếu, sổ sách và phương tiện tra cứu hiện đại trên máy vi tính

Bên cạnh đó bảo tàng Nam Định còn thường xuyên đổi mới hệ thống trưng bày triển lãm nhằm phục vụ nhu cầu giải trí, sử dụng thời gian rỗi và thưởng thức của công chúng Đồng thời bảo tàng Nam Định còn tổ chức các hoạt động văn hóa, tổ chức triển lãm sản phẩm các làng nghề truyền thống của địa phương Nam Định góp phần nâng cao cuộc sống văn hóa tinh thần và nhu cầu thưởng thức của nhân dân địa phương

Tất cả các chức năng này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau không tách rời nhau, được thực hiện trên cơ sở những hiện vật gốc, sưu tập hiện vật gốc tiêu biểu của mỗi địa phương

Bên cạnh các chức năng cơ bản trên bảo tàng Nam Định còn thực hiện các nhiệm vụ của một bảo tàng tỉnh ( được quy định tại điều 48, luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của luật di sản văn hóa 2009 )

1 Sưu tầm, kiểm kê, bảo quản và trưng bày các sưu tập đó là hiện vật

2 Nghiên cứu khoa học về di sản văn hóa của Nam Định để phục vụ lợi ích của địa phương

3 Tổ chức phát huy giá trị di sản văn hóa phục vụ lợi ích của địa phương và toàn xã hội

4 Xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên môn, nghiệp vụ trong bảo tàng Nam Định

5 Quản lý cơ sở vật chất và trang thiết bị kỹ thuật của bảo tàng Nam Định

6 Thực hiện hợp tác quốc tế theo quy định của pháp luật

7 Tổ chức hoạt động dịch vụ phục vụ khách tham quan phù hợp với nhiệm vụ của bảo tàng

8 Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

1.2.4 Các khâu nghiệp vụ của bảo tàng Nam Định

Trải qua quá trình chia tách tỉnh, trải qua những năm tháng chống Mỹ

ác liệt, hay trong thời kỳ đất nước đã hoàn toàn thống nhất thì các khâu công tác nghiệp vụ của bảo tàng Nam Định vẫn hoạt động rất hiệu quả từ khâu công tác nghiên cứu sưu tầm, kiểm kê bảo quản, trưng bày, giáo dục - tuyên truyền cụ thể như sau:

a Công tác nghiên cứu sưu tầm

+ Bảo tàng đã tổ chức sưu tầm hiện vật, nghiên cứu về khảo cổ học trong phạm vi tỉnh Nam Định

Trong hai năm 1994 -1995 bảo tàng Nam Định đã kết hợp với viện khảo

cổ học tiến hành khai quật khảo cổ tại khu mộ Phụng Dương công chúa và đình Cao Đài xã Mỹ Thành, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định đã phát hiện và sưu tầm hàng trăm hiện vật với nhiều chất liệu khác nhau như gốm, sứ, đất nung mang phong cách nghệ thuật thời Trần thế kỷ XIII-XIV Đặc biệt đã tìm

thấy 20 đồng tiền đồng trong đó có 06 đồng tiền thời vua Trần Thái Tông (1251-1258), 02 đồng tiền thời vua Lý Anh Tông (1140-1160), 01 đồng tiền thời Lý Nhân Tông (1072-1128), 01 đồng tiền thời Mạc Đăng Doanh (1530-1540) còn lại là các loại tiền Trung Quốc gồm 06 đồng thời Tống Thần Tông,

01 đồng thời Tống Triết Tông, 01 đồng thời Tống Độ Tông

+ Nghiên cứu xây dựng các đề cương sưu tầm hiện vật theo chuyên đề

và tổ chức công tác sưu tầm hiện vật theo kế hoạch được duyệt nhằm làm phong phú đa dạng kho hiện vật bảo tàng đáp ứng yêu cầu bảo tồn và trưng bày di sản văn hóa của địa phương Nam Định

+ Lập kế hoạch thăm dò, khai quật và tổ chức công tác nghiên cứu điều tra thám sát khảo cổ học trên địa bàn tỉnh nhằm thu thập hiện vật khảo cổ học như phát hiện và khai quật di chỉ hang Lồ, núi Lê (Vụ Bản) núi Ngô Xá (Ý Yên), đền Trần, chùa Tháp phường Lộc Vượng ngoại thành Nam Định Nhiều hiện vật lịch sử về triều đại nhà Trần tại Nam Định được thu thập về bảo tàng Hàng trăm hiện vật với đầy đủ các chất liệu: gốm, sứ, sành, dụng cụ đá, tiền đồng, đã được phát hiện mang về bảo tàng trong đợt khai quật khu mộ Phụng Dương công chúa và đình Cao Đài xã Mỹ Thành huyện Mỹ Lộc và bãi Hạ Lan xã Lộc Vượng ngoại thành Nam Định Một số công trình nghiên cứu được tổ chức hội thảo và công bố đáng chú ý là hội thảo khoa học “ thời Trần

và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trên quê hương Nam Hà” đã làm rõ

về triều đại nhà Trần trên quê hương Nam Định và người anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo có công lớn trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông

Sau khi miền Nam giải phóng, đất nước hoàn toàn thống nhất công tác sưu tầm tiếp tục phát triển và mở rộng Các sưu tập hiện vật được thu nhận đưa về Bảo tàng bao gồm: nhóm hiện vật đất nung Ngô Xá thế kỷ XI - XII,

nhóm hiện vật đá Chương Sơn thế kỷ XI - XII, nhóm hiện vật gốm sành thời Trần thế kỷ XIII - XIV, nhóm hiện vật gốm nâu thời Trần thế kỷ XIII - XIV Trong công cuộc đổi mới của đất nước, ngoài việc đẩy mạnh công tác sưu tầm qua những đợt khai quật khảo cổ, bảo tàng Nam Định còn tiến hành sưu tầm hiện vật do các cơ quan, đoàn thể, cá nhân đóng góp nhằm bổ sung hiện vật cho công tác chỉnh lý, nâng cấp hệ thống trưng bày

b Công tác kiểm kê bảo quản

Công tác kiểm kê hiện vật bảo tàng là việc nghiên cứu xác định, ghi chép, mô tả các hiện vật và sưu tập hiện vật bảo tàng nhằm xác định giá trị, nội dụng khoa học và lập các thủ tục pháp lý cho hiện vật bảo tàng để phục vụ cho công tác nghiên cứu, công tác trưng bày giáo dục của bảo tàng

Cán bộ của bảo tàng Nam Định đã trực tiếp quản lý, kiểm kê, bảo quản

và nghiên cứu toàn bộ hiện vật Trong kho của bảo tàng có khoảng 1,5 vạn hiện vật với các nhóm sau1: nhóm hiện vật đồ đá, nhóm hiện vật đồ gỗ, nhóm hiện vật đồ đất nung, nhóm hiện vật đồ gốm sứ,…

+ Thường xuyên nắm chắc số lượng, hiện trạng những tài liệu hiện vật gốc, các tài liệu khoa học hỗ trợ trong kho cơ sở, kho tạm thời và tại các phòng trưng bày, tổ chức, quản lý, đăng ký hiện vật trong các loại sổ sách theo đúng nghiệp vụ bảo tàng

+ Lập hồ sơ đảm bảo các thủ tục pháp lý và khoa học của việc xuất, nhập hiện vật kho Bảo tàng theo chỉ đạo của giám đốc

+ Đề xuất kế hoạch tu sửa phục dựng hiện vật, thực hiện các biện pháp

kỹ thuật bảo đảm cho công tác bảo quản hiện vật được tốt nhất

+ Quản lý thông tin hiện vật bảo tàng bằng máy tính theo chương trình cài đặt của Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch)

1 Người cung cấp: Trần Thị Vân Anh Phòng kiểm kê bảo quản – bảo tàng Nam Định

+ Sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ khác của cơ quan khi giám đốc phân công

Công tác kiểm kê bảo quản của bảo tàng Nam Định cũng được đẩy mạnh qua các thời kỳ Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước ngoài việc gìn giữ cho kho hiện vật an toàn và thực hiện tốt công tác kiểm kê, đánh giá, phân loại, đánh số và lập phích phiếu hiện vât, bảo tàng Nam Định còn phải thực hiện việc di chuyển cất dấu hiện vật đến các nơi an toàn, tránh sự tàn phá hủy diệt của chiến tranh.Tại kho của bảo tàng Nam Định hiện nay có khoảng 1,5 vạn hiện vật với nhiều chất liệu khác nhau: đồ gốm, sành, sứ, đất nung, gỗ,… nhưng đều được bảo quản trong các kho riêng phân theo chất liệu như kho hiện vật chất liệu đồ gốm sứ, kho hiện vật chất liệu đồ sành, kho hiện vật chất liệu đồ đất nung, Sau khi đất nước thống nhất và trong thời kỳ đổi mới hiện nay bảo tàng Nam Định đã tiến hành cải tạo, nâng cấp toàn bộ hệ thống kho bảo quản hiện vật nhằm bảo quản và kéo dài tuổi thọ kho hiện vật bảo tàng

Ngoài ra, bảo tàng Nam Định đang cố gắng tiến hành thực hiện vi tính hóa trong công tác kiểm kê, quản lý và khai thác thông tin hiện vật đưa lên mạng internet, bổ sung những hiện vật mới sưu tầm, kiện toàn các sưu tập hiện vật để phục vụ cho việc thay đổi, bổ sung hiện vật và chỉnh lý hệ thống trưng bày của bảo tàng

c Công tác trưng bày

Dựa vào kết quả của công tác sưu tầm, kiểm kê, bảo quản đồng thời nhằm phục vụ kịp thời những yêu cầu của xã hội, bảo tàng Nam Định luôn tiến hành chỉnh lý, nâng cấp hệ thống trưng bày

Từ năm 1958 đến trước giải phóng 1975 mặc dù còn gặp nhiều khó khăn, phức tạp trong điều kiện đất nước đang phải tập trung khôi phục kinh

tế, chống chiến tranh phá hoại chi viện cho miền Nam nhưng công tác trưng bày tại bảo tàng Nam Định vẫn được tiến hành chỉnh lý, nâng cấp

Năm 1971 bảo tàng Nam Định trưng bày chuyên đề “Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên Mông”, năm 1976 trưng bày chuyên đề “Cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ của quân và dân Hà Nam Ninh” Đặc biệt trong lần chỉnh lý nâng cấp hệ thống trưng bày với quy mô lớn trong ba năm 2006 -

2009 đã làm thay đổi diện mạo của bảo tàng cả về hình thức, nội dung và giải pháp trưng bày Bên cạnh hệ thống trưng bày thường xuyên bảo tàng còn tổ chức các trưng bày chuyên đề qua đó để tuyên truyền giới thiệu với công chúng về truyền thống dựng nước, giữ nước của hào khí Đông A thế kỷ XIII -XIV trên quê hương Nam Định

Hiện nay hệ thống trưng bày chính đến các cuộc trưng bày chuyên đề hàng năm nhân dịp các ngày lễ, các ngày kỷ niệm của bảo tàng đã được chỉnh trang, nâng cấp tạo cho bảo tàng có một hệ thống trưng bày và cảnh quan môi trường thêm khang trang hấp dẫn

d Công tác giáo dục tuyên truyền

Bảo tàng Nam Định tiến hành công tác giáo dục tuyên truyền đến với công chúng thông qua nhiều hình thức tiếp cận khác nhau để chuyển giao có mục đích những thông tin, những tri thức về lịch sử, văn hóa, khoa học và thẩm mỹ của địa phương Nam Định Bảo tàng Nam Định thực hiện công tác giáo dục - tuyên truyền bằng phương pháp trực quan sinh động thông qua trưng bày hiện vật gốc, sưu tập gốc và các chương trình giáo dục Công chúng đến với bảo tàng sẽ được tiếp nhận những thông tin gốc, những tri thức gốc về

sự kiện, hiện tượng của lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội địa phương Nam Định thông qua hiện vật và sưu tập bảo tàng

Thực hiện tốt công tác này bảo tàng Nam Định đã tổ chức hướng dẫn tham quan với nhiều hình thức như hướng dẫn tham quan khái quát và theo

chuyên đề, hướng dẫn theo đoàn, theo nhóm với sự hướng dẫn của cán bộ thuyết minh Bảo tàng Nam Định còn tăng cường hợp tác với các trường học trong tỉnh, tổ chức đón tiếp hướng dẫn thuyết giảng cho học sinh, sinh viên đến tham quan, nghiên cứu, học ngoại khóa tại bảo tàng

Ngoài ra, bảo tàng Nam Định còn kết hợp với các câu lạc bộ trong tỉnh như câu lạc bộ “Em yêu lịch sử”, câu lạc bộ “Cựu chiến binh”,… qua đó tuyên truyền giáo dục về truyền thống lịch sử dựng nước và giữ nước của triều đại nhà Trần trên quê hương Nam Định

Nhằm tăng cường tuyên truyền quảng bá rộng rãi tới công chúng, bảo tàng Nam Định còn kết hợp với Đài phát thanh truyền hình Nam Định, các cơ quan báo chí của tỉnh để giới thiệu các sự kiện đặc biệt, các sưu tập hiện vật, các hoạt động của bảo tàng để thu hút công chúng tiềm năng

1.2.5 Tầm quan trọng của phần trưng bày về triều đại nhà Trần tại Nam Định trong bảo tàng Nam Định

Đối với bảo tàng trưng bày được coi là tiếng nói, ngôn ngữ biểu hiện, là dấu hiệu quan trọng nhất để phân biệt bảo tàng với các cơ quan sự nghiệp khác Trưng bày bảo tàng là giới thiệu các tài liệu, hiện vật bảo tàng có mục đích mà những tài liệu hiện vật đó tương ứng với loại hình bảo tàng, được lựa chọn sắp xếp và giải thích trong sự tương ứng với chủ đề đã đưa ra trên cơ sở khoa học nhất định nhằm giúp cho người xem nhận thức được lịch sử

Trong tiến trình lịch sử dân tộcViệt Nam, triều đại nhà Trần được coi là một trong những triều đại thịnh trị nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam Những di sản văn hóa, những bài học về truyền thống dựng nước và giữ nước thời Trần mãi là những giá trị trường tồn của dân tộc Việt Nam Nam Định tự hào là quê hương, đất phát tích của vương triều Trần Khi nhà Trần lên ngôi đã cho xây dựng nhiều đền đài, chùa tháp, cung điện như cung Trùng

điện của Thượng Hoàng là các dinh thự của vương hầu quý tộc như Trần Liễu, Trần Thủ Độ, Trần Quang Khải,… Năm 1262 hương Tức Mặc được đổi thành phủ Thiên Trường và trở thành kinh đô thứ hai sau Thăng Long

Đặc biệt trong ba cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông, Nam Định trở thành căn cứ địa quân sự cung cấp nhân tài vật lực cho cuộc kháng chiến thắng lợi sáng ngời hào khí Đông A của dân tộc

Trong lịch sử phát triển của quốc gia Đại Việt, thời Trần (1225 - 1400) được coi là giai đoạn phát triển cao của văn minh Đại Việt, để lại nhiều võ công văn trị cho non sông đất nước Gần 7 thế kỷ qua đi, những âm vang của hào khí Đông A mãi mãi là niềm tự hào của dân tộc Suốt 7 thế kỷ ấy, bánh xe lịch sử vẫn chuyển động, những giá trị văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần của dân tộc vẫn được sản sinh và phát triển ngày càng phong phú Cho đến nay trải qua hàng trăm năm biến đổi của lịch sử những dấu tích văn hoá của triều đại nhà Trần vẫn được các thế hệ người Việt Nam trân trọng và gìn giữ Chính vì vậy trong bảo tàng lịch sử Việt Nam đã trưng bày về triều đại nhà Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc, phần trưng bày này thuộc chủ đề trưng bày Lý - Trần Triều đại nhà Trần không chỉ có vai trò quan trọng trong lịch

sử dân tộc Việt Nam, mà triều đại nhà Trần còn có vai trò, vị trí như một mắt xích quan trọng không thể thiếu đối với lịch sử địa phương Nam Định Hơn nữa, bảo tàng Nam Định là bảo tàng địa phương nên phải giới thiệu toàn bộ

về lịch sử địa phương trong đó có lịch sử triều đại nhà Trần

Di sản văn hóa thời nhà Trần để lại nhiều ở Nam Định như: khu di tích đền Trần, chùa Tháp, đền Bảo Lộc,… và hàng trăm hiện vật tiêu biểu mang phong cách nghệ thuật thời Trần thế kỷ XIII - XIV Vì vậy, bảo tàng Nam Định phải giới thiệu thật kỹ, thật sâu về lịch sử nhà Trần tại Nam Định

Bảo tàng Nam Định phải phối hợp với các nhà nghiên cứu ở trung ương, địa phương để đưa ra đề cương trưng bày về triều đại nhà Trần tại bảo tàng Nam Định

Bảo tàng Nam Định nhận thức được tầm quan trọng của công tác trưng bày về triều đại nhà Trần tại địa phương Nam Định nên tại bảo tàng Nam Định dòng chảy lịch sử của dân tộc và địa phương đã được thể hiện với nội dung trưng bày phong phú giới thiệu nền văn hóa địa phương từ thời kỳ tiền

sơ sử cho tới thời Hậu Lê - Mạc -Nguyễn Trong đó bảo tàng Nam Định đặc biệt coi trọng phần trưng bày về “triều đại nhà Trần tại Nam Định” Phần trưng bày này có vị trí, vai trò quan trọng không thể thiếu đối với bảo tàng Nam Định

Phần trưng bày về triều đại nhà Trần tại Nam Định thuộc chủ đề trưng bày Lý - Trần nằm ở tầng 2 của tòa nhà bảo tàng Nam Định, trưng bày, giới thiệu về nền văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của triều đại nhà Trần thế

kỷ XIII - XIV trên quê hương Nam Định Sở dĩ có thể nói như vậy vì Nam Định là mảnh đất phát tích của vương triều Trần, các tướng lĩnh, vương hầu, quý tộc, đặc biệt là các vua Trần đã xây dựng ở đây nhiều cung điện, dinh thự sửa sang điền trang, thái ấp, khuyến khích học hành, thi cử vì thế sau 7 thế

kỷ những dấu ấn văn hoá của thời đại nhà Trần còn rất đậm đặc, in sâu vào ký

ức của mọi tầng lớp nhân dân nói chung và người dân Nam Định nói riêng Nam Định còn là quê hương của nhiều danh tướng, danh nhân văn hoá thời Trần Đặc biệt là Quốc Công tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn người anh hùng dân tộc, thiên tài quân sự đựơc thế giới cổ kim, đông tây đánh giá và thừa nhận là người đứng đầu quân đội Đại Việt, thống lĩnh toàn quân thế kỷ XIII, ông đã cùng các vua Trần xây dựng Nhà nước Đại Việt vững mạnh và đánh bại ba cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Nguyên

Mông ( 1258 - 1285 - 1288) ngăn chặn ý chí xâm lược bành trướng của tên đế quốc hùng mạnh nhất thời đó

Nhiều năm qua, bảo tàng Nam Định đã kết hợp với một số cơ quan khoa học ở trung ương và địa phương tiến hành các cuộc khai quật khảo cổ, nhiều

di chỉ được phát hiện như hang Lồ, núi Lê (Vụ Bản), núi Ngô Xá (Ý Yên) Đặc biệt trong đợt khai quật khảo cổ tại khu mộ Phụng Dương công chúa và đình Cao Đài tại xã Mỹ Thành - Mỹ Lộc - Nam Định đã phát hiện và sưu tầm hàng trăm hiện vật có chất liệu gốm, sành sứ, đất nung, gỗ,… mang phong cách thời Trần

Triều đại nhà Trần là triều đại phong kiến lớn và thịnh trị nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam, ở bảo tàng Lịch sử Việt Nam có trưng bày về triều đại nhà Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc Điều này càng khẳng định phần trưng bày về triều đại nhà Trần tại Nam Định trong bảo tàng Nam Định

có vị trí, vai trò quan trọng, là tiền đề giúp công chúng hiểu rõ hơn về triều đại này trong tiến trình lịch sử dân tộc và địa phương Nam Định Thực tế, đa

số khách tham quan đến bảo tàng Nam Định đều có ấn tượng tốt về phần trưng bày triều đại nhà Trần, hơn nữa phần trưng bày này đã để lại dấu ấn trong lòng công chúng bởi nội dung lịch sử hấp dẫn cũng như số lượng hiện vật gốc - sưu tập hiện vật gốc phong phú và giải pháp trưng bày mang tính khoa học, thẩm mỹ

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG NỘI DUNG VÀ HIỆN VẬT TRƯNG BÀY VỀ CHỦ ĐỀ “TRIỂU ĐẠI NHÀ TRẦN” TẠI BẢO TÀNG NAM ĐỊNH

2.1 Tầm quan trọng của công tác trưng bày và hiện vật trưng bày trong bảo tàng Nam Định

Mỗi cơ quan văn hoá có một ngôn ngữ riêng để thực hiện chức năng giáo dục của mình Các nhà văn hoá, câu lạc bộ dùng các hình thức trực quan, nói chuyện, âm nhạc, sân khấu còn bảo tàng là việc trưng bày hiện vật gốc Vì vậy trưng bày được coi như dấu hiệu quan trọng nhất để mà phân biệt bảo tàng với các cơ quan giáo dục khác Dấu hiệu đặc trưng của bảo tàng là trưng bày hiện vật gốc của bảo tàng, nguồn sử liệu đầu tiên của kiến thức và qua trưng bày công chúng có thể nhận thức được các sự kiện và hiện tượng xảy ra trong quy luật của thiên nhiên và xã hội Chính vì vậy có thể nói trưng bày là

bộ mặt và là ngôn ngữ của bảo tàng Trưng bày bảo tàng là giới thiệu các tài liệu, hiện vật bảo tàng có mục đích, có định hướng mà những tài liệu hiện vật

đó tương ứng với loại hình bảo tàng được lựa chọn sắp xếp và giải thích trong

sự tương ứng với chủ đề đã đưa ra trên cơ sở khoa học nhằm giúp cho người xem nhận thức được lịch sử

Hơn nữa trưng bày của bảo tàng còn là cầu nối giữa công chúng với bảo tàng Không có trưng bày thì bảo tàng chỉ là kho bảo quản, một kho lưu trữ đặc biệt các sưu tập đã được hệ thống hoá lại một cách khoa học và đã được nghiên cứu mà thôi Những hiện vật bảo tàng quý hiếm, là vật chứng cho những sự kiện lịch sử được bảo tàng sưu tầm, nghiên cứu bảo quản chỉ được tiếp xúc với công chúng thông qua trưng bày Vì vậy có thể nói nếu không có hiện vật thì không có bảo tàng và cũng không có bảo tàng nếu không có trưng

bày Đồng thời nhờ công tác trưng bày mà bảo tàng mới thực hiện được các chức năng cơ bản của mình

Trưng bày bảo tàng là bộ mặt của bảo tàng, là hình thức thông tin cơ bản của bảo tàng đến với công chúng, cơ sở hình thành của hệ thống trưng bày bảo tàng chính là các tài liệu hiện vật trưng bày trong đó giữ vai trò quan trọng đặc biệt là các tài liệu hiện vật gốc "Hiện vật trưng bày của bảo tàng là

sự tổng hợp toàn bộ các loại hiện vật được sử dụng trong phần trưng bày của bảo tàng để chứng minh và giải thích cho đề tài trưng bày"11

Trong bảo tàng Nam Định, tài liệu hiện vật trưng bày được chia thành hai nhóm là tài liệu hiện vật gốc và tài liệu hiện vật do bảo tàng làm ra (hiện vật trung gian) phục vụ trưng bày

Việc phân chia này nhằm mục đích xác định vai trò, vị trí, chức năng của từng nhóm hiện vật trong trưng bày bảo tàng Đồng thời thể hiện được phong cách trưng bày, giải pháp trưng bày đối với từng nhóm hiện vật phục vụ cho chức năng giáo dục và phổ biến tri thức khoa học của bảo tàng Theo lý luận bảo tàng học tài liệu hiện vật trưng bày gồm hai loại :

- Tài liệu hiện vật gốc

Toàn bộ hoạt động của bảo tàng Nam Định đều dựa trên cơ sở như nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và công tác giáo dục Đây chính là đặc trưng nổi bật để phân biệt hoạt động khoa học, văn hoá, giáo dục của bảo tàng với các cơ quan khoa học, văn hoá, giáo dục khác

Những tài liệu hiện vật gốc của lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội địa phương Nam Định được đưa về bảo tàng phải là những tài liệu hiện vật gốc tiêu biểu, điển hình có giá trị bảo tàng phù hợp với nội dung chủ đạo của bảo tàng Nam Định Đồng thời nó phải được lập hồ sơ khoa học pháp lý kèm theo

1 PGS.TS Nguyễn Thị Huệ (chủ biên), “ Cơ sở bảo tàng học ” NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008, tr.181

nhằm giúp cho bảo tàng có được những biện pháp bảo quản lâu dài về mặt pháp lý với tư cách là một bộ phận của di sản văn hoá địa phương

Đóng vai trò là nguồn sử liệu gốc đầu tiên của tri thức, là đối tượng trực tiếp của nhận thức cảm tính, hiện vật bảo tàng là cơ sở cho toàn bộ hoạt động của bảo tàng đặc biệt là hoạt động trưng bày

Riêng đối với trưng bày bảo tàng, tài liệu hiện vật gốc giữ vai trò tri phối tất cả các khâu từ tổ chức, xây dựng trưng bày đến tổ chức hoạt động của các phần trưng bày trong bảo tàng Tài liệu hiện vật gốc trong bảo tàng quyết định phạm vi nội dung và cấu trúc trưng bày đồng thời nó cũng tri phối các tài liệu hiện vật khác trong hệ thống trưng bày bảo tàng

Để phục vụ cho công tác trưng bày nghiên cứu và bảo quản hiện vật Bảo tàng Nam Định đã tiến hành công tác phân loại hiện vật bảo tàng Tiêu chuẩn phân loại là căn cứ vào hình dáng, kỹ thuật chế tác, chất liệu, khả năng thông tin mà hiện vật bảo tàng đem lại

Các loại tài liệu hiện vật gốc trong hệ thống trưng bày của bảo tàng Nam Định đều đảm bảo 4 thuộc tính cơ bản thông tin gốc, tính biểu cảm, thuộc tính hấp dẫn, thuộc tính có khả năng bảo quản lâu dài Do đó chúng giữ vai trò là

cơ sở cho việc xây dựng toàn bộ hệ thống trưng bày của bảo tàng và giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chức năng cơ bản của bảo tàng đặc biệt là chức năng giáo dục trong và ngoài bảo tàng

- Tài liệu hiện vật do bảo tàng làm ra (hiện vật trung gian)

Tài liệu hiện vật gốc về triều đại nhà Trần tại bảo tàng Nam Định là cơ

sở quyết định để xây dựng hệ thống trưng bày về triều Trần trong bảo tàng Nam Định Nhưng không phải nó là thành phần duy nhất tham gia vào hoạt động trưng bày, bên cạnh những tài liệu hiện vật gốc với chức năng là nguồn trực tiếp của nhận thức cảm tính, hệ thống trưng bày của bảo tàng Nam Định

còn bao gồm các tài liệu hiện vật trung gian do bảo tàng làm ra với chức năng làm trung gian cho nhận thức, gián tiếp bổ trợ cho nhận thức hiện vật gốc Các tài liệu hiện vật này mang tính trực quan chính là sự giới thiệu trình bày hiện thực khách quan dưới dạng hình ảnh, ký hiệu tượng trưng giúp cho người xem có được khái niệm nhận thức sinh động về bản chất của sự kiện hiện tượng Với chức năng dẫn dắt trung gian cho nhận thức hiện thực khách quan, chúng không phải được sưu tầm trực tiếp từ hiện thực cuộc sống cho nên chúng không phản ánh chân thực từ lịch sử Tài liệu hiện vật trung gian

do bảo tàng làm ra qua kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học sẽ giúp người xem nhận thức đúng đắn và đầy đủ về tài liệu hiện vật gốc trong hệ thống trưng bày

Phần trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” thuộc phần trưng bày lịch

sử Lý - Trần ở tầng 2 với diện tích là 300 m2 trưng bày về nền văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần của triều đại nhà Trần trên quê hương Nam Định thế

kỷ XIII - XIV Cùng với các đề mục trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” góp phần cụ thể hoá các mục đích, chức năng xã hội của bảo tàng Nhiệm vụ hàng đầu của trưng bày là phục vụ giáo dục, phổ biến kiến thức khoa học cho quảng đại quần chúng nhân dân Với các hiện vật trưng bày về triều đại nhà Trần, công chúng có được nguồn nhận thức trực quan sinh động để từ đó tiếp thu lịch sử một cách chính xác đáng tin cậy đồng thời công chúng bước đầu tìm hiểu mảnh đất con người Thành Nam thế kỷ XIII – XIV

2.2 Nội dung và hiện vật trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định

Phần trưng bày về chủ đề "Triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định " thuộc phần trưng bày Lý - Trần, chủ đề trưng bày này có diện tích trưng bày khá rộng khoảng 300 m2 với hệ thống hiện vật trưng bày phong phú: 226 hiện

vật Trong đó hiện vật gốc là 195 đơn vị chiếm tỷ lệ 86,28%, hiện vật do bảo tàng làm ra (hiện vật trung gian) có 31 đơn vị chiếm tỷ lệ 13,72%

Các hiện vật trưng bày về nội dung triều đại nhà Trần tại bảo tàng Nam Định chủ yếu được trưng bày ở các tủ trưng bày, ngoài ra một số hiện vật thuộc sưu tập gốm hoa nâu có kích thước lớn nên được đặt trên hệ thống bục

bệ trong phòng trưng bày của bảo tàng Nội dung và hiện vật trưng bày về chủ

đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định được phân bố thành 2 đề mục :

- Đề mục 1: Trưng bày về quê hương nhà Trần

- Đề mục 2: Trưng bày về hành cung Thiên Trường

2.2.1 Đề mục 1: Trưng bày về quê hương nhà Trần

Nội dung trưng bày của chủ đề này giới thiệu 2 vấn đề nổi bật là “lịch sử nguồn gốc nhà Trần”, “làng Tức Mặc và những di sản văn hóa nhà Trần tại Nam Định”

Để giới thiệu và trưng bày nội dung này bảo tàng Nam Định đã sử dụng tổng số 06 hiện vật trưng bày chiếm tỷ lệ 2,65% tổng số hiện vật trưng bày về triều đại nhà Trần tại bảo tàng Nam Định Trong đó :

+ Có 04 tài liệu viết chiếm tỷ lệ 66,66% trong tổng số hiện vật của chủ

*Tiểu mục 1: Trưng bày về lịch sử nguồn gốc nhà Trần

- Nội dung trưng bày của tiểu mục 1 này đã cho biết:…“Về gốc gác họ

sông nước, ngày ngày đánh bắt cá kiếm sống, khúc sông nào lắm cá thì lại gần khu dân cư để bán hoặc đổi chác lấy lương thực tìm đến làm nghề Họ lấy thuyền làm nhà làm chài trên sông nước làm lân bang thành các vạn chài Theo như nội dung của "Đông A Ngọc phả" và "Trần Thị Gia Huấn" thì các

cụ tổ họ Trần lúc đầu đến mảnh đất Đông Triều làm ăn dựng chùa thờ Phật tạo thành khu "An lạc viên" để bà con trong họ có chỗ quây quần đoàn tụ Họ Trần lúc này đã ngán cảnh sông nước nghĩ cách định cư trên đất liền để làm

ăn tránh khi bão gió lênh đênh trên sông trên biển phải thiệt thòi dẫn đến thất

học "sống ngâm da, chết ngâm xương" trăm ngàn gian khó

Sau đó cụ Trần Kinh tìm đến khu Khang Kiện còn gọi là Tráng Kiện sau này là hương Tức Mặc phủ Thiên Trường định cư sinh sống Cụ lập gia cảnh tại đây và dựng nhà để ở lâu đài Đây cũng là địa bàn gần sông gần biển tiện cho việc đánh cá kiếm sống hàng ngày nên các tổ họ Trần cho đây là mảnh đất tốt nên dựng nhà thờ tiên tổ dòng họ”1

Qua phần trưng bày về lịch sử nguồn gốc nhà Trần tại bảo tàng Nam Định đã giúp khách tham quan có những thông tin bổ ích đáng tin cậy về lịch

sử nguồn gốc nhà Trần tại Nam Định

- Về hiện vật trưng bày trong tiểu mục 1 gồm có:

* Tiểu mục 2: Trưng bày về làng Tức Mặc và di sản văn hoá triều đại

nhà Trần tại Nam Định

Nội dung trưng bày của tiểu mục 2 cho biết:… Làng Tức Mặc thuộc xã Lộc Vượng nay thuộc phường Lộc Vượng ngoại thành Nam Định Từ xa xưa làng Tức Mặc đã nổi tiếng là vùng đất văn hiến giàu đẹp được sử sách, thơ ca các thời viết rất nhiều trong những tác phẩm bất hủ như "Đại Nam nhất thống chí", "Lịch triều hiến chương loại chí", "Việt sử thông giám cương mục chính biên", "Văn thơ Lý - Trần" Đức vua Trần Nhân Tông khi về thăm vùng quê Tức Mặc đã viết:

"Cảnh thanh u, vật cũng thanh u Mười hai tiên châu đây nhất châu"

Cảnh đẹp thần tiên ấy là vùng đất địa linh nhân kiệt phát tích vương triều Trần (1225- 1400) lẫy lừng trong lịch sử dân tộc Tức Mặc còn là một trong những căn cứ quân sự trong 3 lần kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông Làng Tức Mặc còn là nơi tập trung nhiều di sản văn hoá Trần trong đó tiêu biểu là khu di tích đền Trần - Chùa Tháp gồm: đền Thiên Trường, cung Trung Quang, cung Trùng Hoa, chùa Tháp

Ở tiểu mục trưng bày này bảo tàng Nam Định đã sử dụng những thước phim tài liệu quay những địa điểm, dấu tích còn lại của làng Tức Mặc hiện nay và có lồng thuyết minh để trình chiếu cho công chúng tham quan và xem phim tại bảo tàng

Ở phần trưng bày của tiểu mục 2 không thấy trưng bày di sản văn hóa phi vật thể: lễ khai ấn, chế độ khoa cử, các tác phẩm văn, thơ… thời Trần Thông qua việc nghiên cứu khảo sát trực tiếp về đề mục 1 được trưng bày trong bảo tàng Nam Định, chúng tôi lập bảng thống kê hiện vật trưng bày như sau:

Bảng 1:Hiện vật trưng bày tại đề mục 1

Quê hương nhà Trần tại Nam Định

STT Danh mục Số lượng

(Đơn vị)

Tỷ lệ (%)

Vai trò

1 Tài liệu khoa học phụ 01 16,66 Giữ vai trò bổ

trợ, làm phong phú hơn cho phần trung bày của bảo tàng

2.2.2 Đề mục 2: Trưng bày về hành cung Thiên Trường

Nội dung trưng bày của đề mục này tập trung giới thiệu khái quát về lịch sử, quy mô, cấu trúc hành cung Thiên Trường Nơi đây là kinh đô thứ 2 sau Thăng Long của nhà Trần tại địa phương Nam Định Đặc biệt đề mục này còn giới thiệu các nguyên vật liệu kiến trúc xây dựng hành cung Thiên Trường và một số đồ dùng sinh hoạt thời Trần tại Nam Định

Cụ thể, bảo tàng Nam Định đã sử dụng 220 đơn vị hiện vật chiếm tỷ lệ

97, 35% tổng số hiện vật trưng bày về chủ đề “triều đại nhà Trần” tại bảo tàng Nam Định

Trong tổng số 220 hiện vật trưng bày thì nhóm hiện vật gốc là 195 đơn

vị chiếm tỷ lệ 88,64%, nhóm tài liệu hiện vật do bảo tàng làm ra là 25 đơn vị chiếm tỷ lệ 11,36%

Trong đề mục 2 của bảo tàng được chia làm 2 tiểu mục

*Tiểu mục 1: Trưng bày về lịch sử, quy mô, cấu trúc hành cung Thiên Trường

Nội dung trưng bày cho biết:… “Tức Mặc là quê hương của hoàng tộc

Trần, năm 1239 nơi đây bắt đầu xây dựng những công trình kiến trúc tới năm

1262 hệ thống đền đài, cung điện, trang ấp, phủ đệ tiếp tục được xây dựng và hoàn thiện Do đó hương Tức Mặc đã được thăng làm Phủ Thiên Trường Dòng tộc họ Trần sử dụng nơi đây làm hành cung và Thiên Trường có vị thế như một kinh đô thứ hai sau Thăng Long Thăng Long là trung tâm chính trị của đất nước nhưng Thiên Trường mới là trung tâm đầu não chính trị lúc bấy giờ, bởi các tự quân và một số quan chức lớn thường lui về Thiên Trường để nhận chỉ dụ hoặc bàn việc quốc gia trọng đại và để bảo vệ chế độ Thái Thượng Hoàng Nhà Trần đã cho xây dựng hàng loạt đền, đài, cung điện mà trung tâm là khu vực Trùng Quang, Trùng Hoa, chùa tháp Phổ Minh rồi Đệ

nơi ở của các cung phi khi theo Vua về hầu Tất cả đều là cơ sở vật chất, quy

mô, khu vực của hành cung Thiên Trường phục vụ tầng lớp quý tộc Trần” Hiện vật trưng bày trong tiểu mục trưng bày này gồm có 24 tài liệu chủ yếu là tài liệu viết, các bức ảnh chụp dương bản

 Các tài liệu viết: 02 là

1 Bản trích “sự kiện đổi hương Tức Mặc thành phủ Thiên Trường năm 1262”

1 Bản trích “nói về vẻ đẹp của các cung điện hành cung Thiên Trường”

 22 bức ảnh chụp dương bản tiêu biểu là

- Ảnh chụp toàn cảnh di tích đền Thiên Trường thờ 14 vị vua Trần phường Lộc Vượng thành phố Nam Định

- Ảnh chụp toàn cảnh đình cao Đài xã Mỹ Thành, Mỹ Lộc Thái ấp của thái sư Trần Quang Khải

- Ảnh chụp toàn cảnh đền Bảo Lộc xã Mỹ Phúc, Mỹ Lộc xây dựng trên không gian thái ấp xưa của An Sinh Vương Trần Liễu

- Ảnh chụp toàn cảnh lăng Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn tại thôn Bảo Lộc - Mỹ Phúc - Mỹ Lộc, tượng Trần Hưng Đạo

- Ảnh chụp hệ thống cống thoát nước phát hiện sau đền Trần năm 1979

- Ảnh chụp toàn cảnh khai quật hố 1, 2 và 3 phía Tây đền Trùng Hoa phường Lộc Vượng thành phố Nam Định

- Ảnh chụp bồn hoa hình bát giác tại hố khai quật số 2 phía Tây đền Trùng Hoa năm 2006

- Ảnh chụp tường xây gạch ngói tại hố khai quật số 2 phía Tây đền Trùng Hoa năm 2006

- Ảnh chụp bãi cọc gỗ phát hiện tại phía Đông đền Cố Trạch năm 2003

- Ảnh chụp toàn cảnh hố khai quật số 1 sau đền Trùng Hoa năm 2009

- Ảnh chụp đường lát ngói hình hoa chanh trong hố khai quật số 1 sau đền Trùng Hoa năm 2009

- Ảnh chụp giếng cổ thời Trần xếp bằng bao nung phát hiện sau chùa Phổ Minh, phường Lộc Vượng thành phố Nam Định

- Ảnh chụp di vật thời Trần trong hố khai quật khu vực nghĩa trang phía Tây chùa Phổ Minh năm 2005

- Ảnh chụp giàn gỗ tại hố khai quật khu ruộng phía đông sau chùa Phổ Minh năm 2007

- Ảnh chụp sân gạch hoa thời Trần phát hiện tại chùa Đệ Tứ phường Lộc Hạ thành phố Nam Định năm 1976

- Ảnh chụp đồng chí Lê Duẩn bí thứ thứ nhất BCHTW Đảng cộng sản Việt Nam thăm hố khai quật chùa Đệ Tứ

- Ảnh chụp miếu Cao Đài, thôn Cao Đài, Mỹ Thành, Mỹ Lộc nơi có phần mộ công chúa Phụng Dương

- Ảnh chụp vỉa gạch bao quanh mộ công chúa Phụng Dương phát hiện trong lần khai quật khảo cổ năm 1994

- Ảnh chụp di vật thời Trần phát hiện trong hố khai quật năm 1979 tại khu lăng mộ Trần Hưng Đạo

- Ảnh chụp các chuyên gia Nhật Bản và Việt Nam đang nghiên cứu dấu vết lò nung gốm sứ thời Trần tại di chỉ Cồn Chè xã Mỹ Thịnh - Mỹ Lộc

Tất cả các bức ảnh chụp trên đều được treo bằng khung kính và gắn trên tường nhằm giúp khách tham quan dễ quan sát Thông qua 22 bức ảnh chụp