Dạy học phát triển năng lực tự học
Quan hệ giữ dạy học trải nghiệm và phát triển năng lực tự học cho học sinh
Chương trình tổng thể môn Hoá học nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động tìm tòi và khám phá cho học sinh, đặc biệt là việc sử dụng các nguồn tài nguyên hỗ trợ tự học, bao gồm cả nguồn tài nguyên số HĐTN trong dạy học không chỉ giúp phát triển năng lực tự học mà còn tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa giáo viên và học sinh Giáo viên đóng vai trò định hướng, khơi dậy sự tò mò và hứng thú cho học sinh, từ đó tạo điều kiện cho họ tự đặt ra câu hỏi và xác định nhiệm vụ nghiên cứu Các hoạt động học tập trải nghiệm phù hợp với đối tượng học sinh THPT sẽ kích thích sự khám phá và nghiên cứu khoa học về thế giới xung quanh, giúp phát triển năng lực tư duy Hoá học và nâng cao khả năng tự học của học sinh.
Mặc dù 56,1% giáo viên đánh giá cao phương pháp dạy học trải nghiệm, chỉ có 33,3% thường xuyên áp dụng phương pháp này trong giảng dạy Nội dung và hình thức tổ chức hoạt động dạy và học trải nghiệm vẫn còn hạn chế, chủ yếu chỉ được thực hiện thông qua sách, báo và phòng thí nghiệm.
Biểu đồ 1.2 Một số hình thức dạy học trải nghiệm
Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn học sinh (46,7%) quan tâm và 35,3% rất quan tâm đến việc phát triển năng lực tự học (NLTH) của bản thân Tuy nhiên, nhiều học sinh chỉ mới có dự định xây dựng kế hoạch học tập mà chưa thực hiện Mặc dù 41,3% học sinh đã được trải nghiệm học tập, nhưng số lượng này còn rất ít Bên cạnh đó, học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển NLTH thông qua hoạt động trải nghiệm và chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố tiêu cực bên ngoài.
Trải nghiệm hoạt động cộng đồng Trải nghiệm trò chơi ngoài trời Trải nghiệm trên lớp qua sách báo, video
Biểu đồ 1.3 Mức độ quan tâm của HS đến việc PTNL tự học
Biểu đồ 1.4 Đánh giá của HS về lợi ích của việc PTNL tự học
Đa số giáo viên đều đồng ý rằng việc phát triển năng lực tự học cho học sinh là rất cần thiết và quan trọng Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh hiện nay vẫn còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau.
- Cở sở học tập còn chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới Việc tổ chức cho
HS tham gia các HĐTN còn gặp nhiều khó khăn về thời gian, địa điểm, cách tổ chức và sắp xếp
- GV chƣa đƣợc tập huấn, còn thiếu kinh nghiệm về cách tổ chức các HĐTN trong dạy học nhằm PTNL TH của HS
HS chưa có thói quen TH cũng như chưa có phương pháp TH hiệu quả,
Rất quan trọng Quan trọng Bình thường Không quan trọng
Chủ động tiếp thu tích cực
Không cần sự hướng dẫn của giáo viên
Rèn luyện kĩ năng tự học suốt đời
Chủ động về thời gian
Không có ưu điểm gì Không có nhiều hứng thú để tự học
24 thiếu sự hướng dẫn của GV và tài liệu TH do một số nguyên nhân:
- HS còn ỷ lại, thụ động và phụ thuộc nhiều vào GV
- Các hoạt động học tập trên lớp chƣa thú vị, hấp dẫn để thu hút HS xây dựng kế hoạch TH cho bản thân
- Thiếu phương pháp, kĩ năng để TH hiệu quả, tâm lý ngại thay đổi làm HS không muốn thay đổi phương pháp học tập của bản thân
Để cải thiện tình trạng hiện tại, giáo viên cần áp dụng các biện pháp phát triển năng lực tự học hiệu quả cho học sinh, giúp các em không gặp khó khăn trong quá trình học tập Đồng thời, việc hình thành phương pháp luyện tập học tập cũng sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học tại trường phổ thông hiện nay.
Tác giả nhận thấy rằng phát triển năng lực tự học (NLTH) trong dạy học Hóa học cho học sinh là vấn đề quan trọng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Chương này nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài, bao gồm tổng quan về dạy học trải nghiệm, các quan điểm khác nhau về khái niệm hoạt động, dạy học phát triển năng lực, và thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học tại huyện Kim Sơn, Ninh Bình.
Tác giả nhận thấy rằng dạy học định hướng phát triển năng lực tư duy phản biện (NLTH) và dạy học trải nghiệm chưa được chú trọng và tổ chức hiệu quả Do đó, việc nghiên cứu và lựa chọn các chủ đề trải nghiệm nhằm phát triển NLTH cho học sinh là rất cần thiết Từ đó, tác giả sẽ tiếp tục triển khai nghiên cứu nội dung chính của đề tài trong chương 2.
CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM NHẰM PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH
2.1 Ph n tích mục tiêu, nội dung và đ c điểm dạy học chương kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm Hoá học 12 trung học phổ thông
Mục tiêu dạy học môn Hoá học là giúp học sinh hình thành thế giới quan khoa học thông qua quan sát và thực nghiệm, phát triển năng lực như quan sát tự nhiên, giải quyết vấn đề, và năng lực hóa học Điều này không chỉ tăng cường hứng thú học tập mà còn rèn luyện tính trung thực và thái độ tôn trọng thiên nhiên, phù hợp với phát triển bền vững Bên cạnh đó, môn học còn giúp học sinh xác định nghề nghiệp phù hợp với hoàn cảnh, gia đình và sở thích của bản thân.
Trong chương kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ và nhôm của học phần hóa vô cơ lớp 12, học sinh sẽ tìm hiểu sâu về phân loại và phân tích các tính chất vật lý (TCVL) và hóa học (TCHH) đặc trưng của từng nhóm kim loại Cụ thể, các đặc điểm cần chú ý bao gồm vị trí trong bảng tuần hoàn, số electron ở lớp ngoài cùng, độ dẫn điện và độ nóng chảy.
2.1.2 Cấu trúc nội dung kiến thức và phân phối chương trình a Nội dung kiến thức
Bài 25 tìm hiểu về kim loại kiềm và các hợp chất quan trọng của chúng, tập trung vào vị trí và cấu hình electron lớp ngoài cùng, từ đó suy ra tính khử đặc trưng của kim loại kiềm Tính chất này được thể hiện qua các phản ứng hóa học với nước, axit và phi kim Bài học cũng đề cập đến phương pháp điều chế và ứng dụng của một số kim loại kiềm cũng như hợp chất của chúng, nhấn mạnh vào đặc điểm cấu tạo.
Kim loại kiềm bao gồm 27 nguyên tử với những phản ứng đặc trưng và phương pháp điều chế riêng Các hợp chất quan trọng của kim loại kiềm như NaOH, được biết đến là kiềm mạnh, và NaHCO3, có vai trò quan trọng trong nhiều ứng dụng hóa học Việc hiểu rõ tính chất hóa học (TCHH) của các hợp chất này là cần thiết để ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn.
Bài 26 tập trung vào kim loại kiềm thổ và các hợp chất quan trọng của chúng, bao gồm vị trí và cấu hình electron của lớp ngoài cùng, cũng như tính chất vật lý và hóa học đặc trưng như tính khử mạnh Nội dung cũng đề cập đến ứng dụng của các hợp chất như Ca(OH)2, CaCO3, và CaSO4.2H2O, cùng với các khái niệm liên quan đến nước cứng, tính chất, tác hại và biện pháp xử lý hiệu quả.
Bài 27 giới thiệu về nhôm và hợp chất của nó, bao gồm vị trí và cấu hình lớp electron ngoài cùng, tính chất vật lý (TCVL), trạng thái tự nhiên, và ứng dụng của nhôm Nội dung bài học liên hệ đến tính chất hóa học (TCHH) của nhôm, giúp người học nắm vững kiến thức về nguyên tố này.
TCVL, hóa học và ứng dụng một số hợp chất của nhôm nhƣ Al 2 O 3 , Al(OH) 3 , muối nhôm, tính chất lƣỡng tính của Al2O 3 , Al(OH) 3
Bài 28 và 29 là các bài tập ôn luyện giúp học sinh củng cố kiến thức đã học, đồng thời cung cấp kiến thức nâng cao về tính chất hóa học, năng lượng oxi hóa, số oxi hóa, và thế điện cực chuẩn của kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm và các hợp chất liên quan.
Bài 30 tập trung vào việc thực hành tính chất của natri, magie, nhôm và hợp chất của chúng Học sinh sẽ tìm hiểu mục đích và phương pháp thực hiện một số thí nghiệm quan trọng, bao gồm phản ứng của Na, Mg và Al với nước, phản ứng của nhôm với dung dịch kiềm và axit loãng, cũng như sự tương tác của MgO với nước Bên cạnh đó, bài học cũng đề cập đến tính tan của muối CaSO4 và BaSO4, giúp học sinh nắm vững kiến thức về các phản ứng hóa học cơ bản.
Bảng 2.1 Phân phối chương trình các bài thuộc chương kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm hoá học 12 THPT
Tên bài Số tiết Tuần
Bài 25: Kim loại kiềm và hợp chất quan trọng của kim loại kiềm
Bài 26: Kim loại kiềm thổ
28 và hợp chất quan trọng của kim loại kiềm thổ
Bài 27: Nhôm và hợp chất của nhôm
2 tiết Tuần 28- 29 c Mối liên hệ kiến thức với hoạt động trải nghiệm