Việc tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy học toán nói chung, nội dung phương pháp dạy học phép nhân, phép chia số tự nhiên nói riêng là rất cần thiết, là yêu cầu bắt buộc đối với giáo viê[r]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO VÀ TẠO PHÙ CÁT
TRƯỜNG TIỂU HỌC CÁT HẢI -& -
Trang 2
1 Trọng tâm và hạt nhân của chương trình toán ở Tiểu học là nội dung
Số học Trong đó phép nhân, phép chia các số tự nhiên là nội dung cơ bản,quan trọng trong nội dung số học Bởi vì, nhiệm vụ trọng yếu của môn toánTiểu học là hình thành cho học sinh kĩ năng tính toán – một kĩ năng rất cầnthiết trong cuộc sống, lao động và học tập của học sinh Vì vậy giáo viên cầntìm hiểu, nghiên cứu để dạy tốt cho học sinh bộ môn này
2 Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên: trước hếtgiáo viên cần nắm được bản chất Toán học của những kiến thức này Tuynhiên, thực tế cho thấy có không ít giáo viên Tiểu học không nắm vững bảnchất Toán học của phép nhân, phép chia các số tự nhiên Như chúng ta đãbiết: có kiến thức toán học cơ bản của chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học
về kiến thức đối với giáo viên Cụ thể, giáo viên Tiểu học phải: Hiểu đúng đắncác khái niệm, định nghĩa Toán học; có khả năng chứng minh các quy tắc,công thức, tính chất Toán học được dạy ở Tiểu học dựa trên Tóan học hiệnđại; có khả năng giải bài tập toán ở Tiểu học tốt ( thể hiện ở khả năng phântích tìm tòi lời giải, khả năng trình bày bài một cách lôgic, chặt chẽ và có khảnăng khai thác bài toán sau khi giải)…
Do vậy cần giúp giáo viên Tiểu học nắm được bản chất toán học củaphép nhân, phép chia các số tự nhiên
3 Hơn nữa hiện nay chương trình sách giáo khoa mới ở Tiểu học đangđược đưa vào sử dụng trong toàn quốc Sách giáo khoa Toán ở Tiểu học có rấtnhiều đổi mới về cấu trúc nội dung, cách thể hiện nội dung nhằm đổi mới
phương pháp dạy học Rất nhiều giáo viên tiểu học vẫn chưa cập nhật vấn đềnày, dẫn đến việc dạy học Toán ở Tiểu học nói chung, việc dạy nội dung phép
Trang 3nhân phép chia các số tự nhiên nói riêng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cơbản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học.
Vì vậy, cần giúp hiáo viên nắm được cấu trúc nội dung của phép nhân,phép chia các số tự nhiên trong chương trình Toán tiểu học, nội dung và cáchthể hiện nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên Bên cạnh đó giáoviên cũng nắm được phương pháp dạy học các nội dung này theo hướng đổimới về phương pháp dạy học Toán Điều này giúp cho việc dạy học phépnhân, phép chia các số tự nhiên đạt chất lượng cao hơn
4 Vì những lý do trên, đồng thời để nâng cao trình độ chuyên môn,nghiệp vụ sư phạm cho bản thân mình, tôi đã chọn đề tài:
“ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.
II NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI:
Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các
số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3
III PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
Tham khảo sách phương pháp dạy học các môn học ở lớp 3, sách giáokhoa Toán 3 và trong quá trình dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiênlớp 3
IV CƠ SỞ VÀ THỜI GIAN TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Để thực hiện đề tài trên tôi đã tiến hành áp dụng tìm hiểu nội dung vàphương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên lớp 3 trong nămhọc 2009 – 2010
Phần II: KẾT QUẢ
-I MÔ TẢ TÌNH TRẠNG SỰ VIỆC HIỆN TẠI
Trang 4Qua thực tế tìm hiểu tình hình dạy học phép nhân, phép chia cho họcsinh lớp 3 ở trường Tiểu học tôi rút ra một số nhận xét sau:
I Vấn đề giảng dạy của giáo viên
Quan điểm của giáo viên về cấu trúc nội dung chương trình để rènluyện kĩ năng thực hiện phép nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh là rấtphù hợp Các bài học về phép nhân, phép chia được sắp xếp liền mạch, bài nọ
là cơ sở cho bài kia, phù hợp cho cả giáo viên và học sinh trong quá trìnhluyện tập
Nhiều giáo viên cho rằng:
- Nội dung rèn luyện kỹ năng thực hiện tính nhẩm phép nhân, chiatrong bảng là rất quan trọng vì nó không chỉ giúp củng cố kiến thức mới màcòn rất thuận lợi cho quá trình dạy nhân, chia ngoài bảng Thiếu kỹ năng nhânnhẩm tốt thì học sinh sẽ rất khó khăn trong việc học phép chia đặc biệt là chiangoài bảng (chia viết) Chính vì vậy họ cho rằng: nhiệm vụ cơ bản, trọng tâmcủa việc dạy phép nhân, chia ở lớp 3 là giúp học sinh có kỹ năng thực hiện tốtnhân, chia trong bảng Phép nhân, phép chia là dạng phép tính mới, khó đốivới học sinh cho nên phải coi trọng công tác hình thành khái niệm phép tính,cách thực hiện phép tính
- Hệ thống bài tập để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phépchia như vậy là cần thiết Tuy nhiên, các dạng bài tập còn chưa phong phú về
nội dung cũng như hình thức Vì vậy một số giáo viên cho rằng nên cho thêmdạng bài tập tính nhanh
Tất cả những giáo viên được hỏi đều trao đổi với chúng tôi đầy đủ vềnhững lý do, thắc mắc cũng như tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năngthực hiện phép nhân, phép chia
Trên cơ sở những nhận thức của giảo viên như trên, tìm hiểu vềphương pháp dạy học để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phép chia
Trang 5cho học sinh, tôi rút ra một số ưu nhược điểm của giáo viên trong quá trìnhgiảng dạy như sau:
1 Ưu điểm:
Các giáo viên đều nhận thấy được tầm quan trọng của việc dạy học nộidung phép nhân, phép chia các số tự nhiên; nắm được chương trình, địnhhướng chung về phương pháp dạy học các nội dung này Vì vậy:
a) Giáo viên đã sử dụng phương pháp trực quan (nhất là trong giaiđoạn đầu), giảng giải – minh hoạ, gợi mở – vấn đáp khi hình thành khái niệmphép tính; khi thành lập các bảng tính; hướng dẫn học sinh làm bài tập đểđịnh hướng cho học sinh làm bài
b) Giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp Thực hành luyện tậptrong quá trình rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phép chia các số tựnhiên cho học sinh Điều này rất thuận lợi cho cả giáo viên và học sinh: giáoviên không phải giảng nhiều, còn học sinh có điều kiện tự rèn luyện kỹ năngcho mình
c) Giáo viên bám sát và theo dõi từng bước thực hiện tính của học sinh,
có biện pháp sửa sai kịp thời
d) Một số giáo viên có những điều chỉnh, phân tích rất kỹ, mở ra cáchướng mới đối với bài tập rèn luyện kỹ năng tính đưa ra trong sách giáo khoa(chẳng hạn dạy qua các trò chơi) Trong quá trình giảng dạy giáo viên biết lựachọn bài tập hợp lý tuỳ theo đối tượng học sinh
Trang 6b) Việc dạy học theo định hướng đổi mới chưa được nhiều giáo viên chútrọng:
- Trong quá trình hình thành các phép toán nhân, chia ngay sau khigiảng giải và hỏi - đáp, giáo viên thường rút ra công thức phép toán nhưng ítchú ý đến việc cho học sinh nhắc lại hoặc tự rút ra kiến thức mới:
VD: Trong những bài về nhân, chia ngoài bảng, sau khi đã cho học sinhthấy:
- Nhiều giáo viên cho học sinh luyện tập với không khí buồn tẻ, do đó
có nhiều dạng bài tập lặp lại mà giáo viên không đổi mới các hình thức chữabài chủ yếu chữa bài một cách đơn điệu: học sinh đứng đọc bài làm hoặc lênbảng làm bài và lớp chữa Vì vậy, không kích thích được hứng thú học tập củahọc sinh
- Nhiều giáo viên lạm dụng phương pháp thực hành luyện tập để rènluyện kỹ năng tính cho học sinh, yêu cầu học sinh làm nhiều bài tập mà chưachú ý đến những khó khăn của học sinh để giảng giải cho các em hiểu
x
Trang 7- Nội dung phép nhân, phép chia số tự nhiên trong Toán 3 là nội dungmới Để khắc sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng tính toán cho học sinh, sáchgiáo khoa đưa ra những dạng bài tập tương tự nhau, đặc biệt là trong các bàihọc về nhân, chia trong bảng Chẳng hạn: các bài học về bảng nhân thường có
3 dạng bài tập:
+ Tính nhẩm (các phép nhân trong bảng)+ Toán có văn (giải bằng một phép tính nhân)+ Đếm thêm
Nhiều giáo viên chỉ vận dụng lặp lại phương pháp thực hành luyện tậpquen thuộc, không chịu đổi mới phương pháp
II NỘI DUNG GIẢI PHÁP MỚI
CHƯƠNG I:
MỘT SỐ VẪN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
Để giúp giáo viên Tiểu học hiểu rõ hơn cơ sở của việc lựa chọn và sắpsếp các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên, đồng thời giúp giáoviên biết được định hướng của việc lựa chọn và tận dụng các phương phápdạy học đối với các nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên tôi xin trìnhbày tóm tắt các vấn đề sau:
- Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học
- Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
I.Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học:
Trang 8- Ở đầu cấp, tri giác của trẻ thường gắn với hành động, hoạt động thựctiễn của trẻ.
- Tính xúc giác thể hiện rõ khi tri giác: những gì trực quan, rực rỡ, sinhđộng thường dễ gây được ấn tượng tích cực cho trẻ và được trẻ tri giác tốthơn
2 Chú ý:
- Chú ý có chủ định còn yếu, chú ý không chủ định phát triển Những gìmang tính mới mẻ, rực rỡ, bất ngờ, khác thường dễ dàng lôi cuốn sự chú ý củahọc sinh
3 Trí nhớ:
- Trí nhớ trực quan – hình tượng phát triển hơn trí nhớ từ ngữ - lôgic
- Ghi nhớ máy móc chiếm ưu thế
- Học sinh không xác định được mục đích ghi nhớ, không biết tổ chứcviệc ghi nhớ có ý nghĩa
- Những thông tin mà học sinh được tiếp xúc từ nhiều giác quan sẽ giúpcác em ghi nhớ nhanh hơn và nhớ lâu hơn
Trang 9- Quan tâm đến việc sử dụng đồ dùng trực quan khi dạy hình thànhkiến thức cho trẻ Vì hình dạng, kiểu cách, màu sắc… của đồ dùng trực quan
dễ gây sự chú ý cho trẻ, giúp trẻ tri giác tốt, dễ nhớ và nhớ lâu
Tuy nhiên những đặc điểm trên của học sinh tiểu học cũng lưu ý giáoviên không nên quá lạm dụng đồ dùng trực quan Vì hình ảnh, màu sắc loèloẹt của nó dễ lôi cuốn học sinh làm các em quên nhiệm vụ học tập của mình.Hơn nữa, sử dụng trực quan quá nhiều sẽ không phát triển được trí tưởngtượng, khả năng liên tưởng khái quát của học sinh
- Tổ chức cho trẻ hoạt động Vì khi tham gia hoạt động trẻ có điều kiệntri giác bằng nhiều giác quan: mắt – nhìn, tai – nghe, miệng – nói, tay – thaotác… Đây là cơ sở để tưu duy và ghi nhớ kiến thức
- Giáo viên phải tạo cho học sinh tâm thế để ghi nhớ, hướng dẫn thủthuật ghi nhớ, chỉ ra những điểm quan trọng, có ý nghĩa để học sinh ghi nhớ
- Việc trẻ ghi nhớ máy móc tốt là điều kiện để giáo viên dạy học sinhhọc thuộc các bảng nhân, chia Đây là cơ sở để giáo viên tổ chức cho học sinhhọc thuộc các bảng tính bằng cách đọc nhiều lần
II Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở Tiểu học.
“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, mônhọc; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thứcvào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập chohọc sinh.”
2 Yêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học là:
“ Dạy học dựa trên cơ sở tổ chức các hoạt động học tập của học sinh.Thông qua hoạt động học tập này, học sinh được phát huy tính tích cực, chủđộng trong học tập, tự trải nghiệm khám phá, phát hiện vấn đề và tự chiếmlĩnh kiến thức.”
Trang 103 Thực hiện định hướng trên trong việc dạy bài mới và dạy thực hành luyện tập, giáo viên cần :
* Trong dạy bài mới: Giúp học sinh:
- Tự phát hiện và giải quyết các vấn đề của bài học
- Tự chiếm lĩnh tri thức mới
- Hướng dẫn học sinh cách thức phát hiện, chiếm lĩnh tri thức
- Thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức đã học
- Thực hành, rèn luyện cách diễn đạt thông tin bằng lời, bằng ký hiệu
* Trong dạy bài thực hành luyện tập: Giáo viên cần tổ chức và độngviên mọi học sinh tham gia vào hoạt động thực hành luyện tập
- Giúp học sinh nhận ra kiến thức mới học và quy trình vân dụng cáckiến thức đó trong các dạng bài tập khác nhau
- Giúp học sinh thực hành, luyện tập theo khả năng của mình Chấpnhận thực tế: có những học sinh làm ít hơn hay nhiều hơn số lượng bài tậpđưa ra
- Tạo ra sự hỗ trợ, giúp đỡ nhau giữa các đối tượng học sinh
- Khuyến khích học sinh tự kiểm tra kết quả thực hành luyện tập
- Tập cho học sinh thói quen không thoả mãn với bài làm của mình, vớicác cách giải mã đã có
Tóm lại, cần thông qua các hoạt động thực hành, luyện tập làm chocác em thấy học không chỉ để biết, để thuộc mà còn để làm, để vận dụng
4 Giới thiệu một số phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học:
Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, đặc điểm cáckiến thức Toán học và phương pháp nhận thức Toán học, các phương phápdạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học gồm: phươngpháp trực quan, phương pháp thực hành – luyện tập, phương pháp gợi mở –vấn đáp, phương pháp giảng giải – minh hoạ
Trang 11Bên cạnh đó, để thực hiện định hướng đổi mới phương pháp dạy họcToán ở Tiểu học, hiện nay người ta chú trọng sử dụng các phương pháp dạyhọc theo phương hướng phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo của người học(các phương pháp này gọi chung bằng thuật ngữ “phương pháp tích cực”.)
CHƯƠNG II:
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÉP NHÂN, PHÉP CHIA CÁC
SỐ TỰ NHIÊN TRONG SÁCH GIÁO KHOA TOÁN LỚP 3
I Mục tiêu dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3
Giúp học sinh:
- Học thuộc các bảng tính nhân 6, 7, 8, 9; bảng chia 6, 7, 8, 9
- Hoàn thiện bảng nhân, bảng chia
- Biết tính nhẩm trong phạm vi các bảng tính hoặc trong các trường hợpđơn giản, thường gặp về nhân, chia
- Biết thực hiện phép nhân số có 2, 3, 4, 5 chứ số có 1 chữ số; phépchia số có 2, 3, 4, 5 chữ số cho số có 1 chữ số (chia hết hoặc chia có dư)
- Biết tính giá trị các biểu thức số có đến hai dấu phép tính (hoặc không
có dấu ngoặc)
Trang 12- Biết tìm một thành phần chưa biết trong phép tính.
* Thông qua việc dạy học phép nhân, phép chia ở lớp 3 giúp học sinh:
- Phát triển khả năng tư duy: so sánh, lựa chọn, phân tích, tổng hợp,trìu tượng hoá, khái quát hoá
- Diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng thông tin
- Tập phát hiện, tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới
- Chăm chỉ, cẩn thận, tự tin, hứng thú trong học tập và thực hành toán
II Nội dung dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình toán lớp 3
- Củng cố các bảng nhân với 2, 3, 4, 5 (tích
không quá 50)
- Lập các bảng nhân với 6, 7, 8, 9 (tích không
quá 100) và các bảng chia cho 6, 7, 8, 9 (số
bị chia không quá 100)
- Hoàn thiện các bảng nhân và các bảng chia
- Nhân, chia ngoài bảng:
số có haidấu phép tính, cóhoặc
không códấu ngoặc
- Giải các bàitập dạng
“ Tìm x, biết
a : x = b(với a, b là
các số trongphạm vi đãhọc)
Trang 13- Thực hành tính nhẩm, chủ yếu trong phạm
vi các bảng tính: nhân số tròn nghìn với số có
1chữ số (không nhớ); chia số tròn nghìn, tròn
chục nghìn cho số có 1chữ số và chia hết
Như vậy: Các biện pháp nhân, chia ngoài bảng được xây dựng trên cơ
sở những kiến thức và kỹ năng về: cấu tạo thập phân của số; tính chất phânphối của phép nhân và chia đối với phép cộng; các bảng nhân, chia; quan hệgiữa nhân và chia Do đó mỗi khi học, mỗi biện pháp tính nên ôn lại các tínhchất liên quan để xây dựng nó
Yêu cầu cơ bản để dạy các biện phép nhân, phép chia ngoài bảng và chủ yếu
là nắm được thuật tính và thực hành tính thông thạo Vì vậy phương phápchung được sử dụng là giáo viên hướng dẫn và thực hiện trực tiếp trên ví dụ
cụ thể Từ đó khái quát thành các bước thực hiện
III Một số lưu ý về phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3
Qua việc tìm hiểu nội dung , phương pháp dạy học các nội dung vềphép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3, tôi thấy: Để dạy tốt các nộidung này, giáo viên cần lưu ý những điều sau:
1.Về việc dạy giai đoạn chuẩn bị:
Trước khi học phép tính mới (phép nhân, phép chia) học sinh đều cógiai đoạn chuẩn bị Đây là cơ sở cho việc hình thành kiến thức mới, cầu nốigiữa kiến thức đã học và kiến thức sẽ học Vì vậy, khi dạy học các bài họctrong giai đoạn này, giáo viên cần chuẩn bị tốt kiến thức cho học sinh để làm
cơ sở vững chắc cho các em học những kiến thức mới tiếp theo Cụ thể là:
- Học sinh được học bài “Tổng của nhiều số” trước khi học bài “Phép nhân” ở đây học sinh được tính tổng các số hạng bằng nhau Giáo viên phải