(Học sinh phân tích khổ “Ta làm con chim hót…”) + Tiếng lòng khát khao hòa nhập ấy được đẩy lên cao trở thành một lẽ sống cao đẹp, lẽ sống cống hiến và hi sinh: Nhà thơ nguyện làm một “m[r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO
NAM ĐỊNH
ĐỀ CHÍNH THỨC
ĐỀ THI TUYỂN SINH LỚP 10 TRƯỜNG THPT CHUYÊN
LÊ HỒNG PHONG NĂM HỌC 2020 - 2021 Môn: NGỮ VĂN (chung)
Thời gian làm bài: 120 phút
Câu 1: (2,0 điểm)
Từ “mặt trời” trong các ví dụ sau được sử dụng theo biện pháp tu từ nào? Phân tích hiệu
quả nghệ thuật của biện pháp tu từ đó?
a) Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng
(Trích “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”-
Nguyễn Khoa Điềm) b) Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
(Trích “Viếng lăng Bác”- Viễn Phương)
Câu 2: (1,0 điểm)
Khi trò chuyện với bác họa sĩ, nhân vật anh thanh niên trong “Lặng lẽ Sa Pa” của
Nguyễn Thành Long có nói:
“- Quê cháu ở Lào Cai này thôi Năm trước, cháu tưởng cháu được đi xa lắm cơ đấy, hóa lại không Cháu có ông bố tuyệt lắm Hai bố con cùng viết đơn xin ra lính đi mặt trận Kết quả: bố cháu thắng cháu một - không Nhân dịp Tết, một đoàn các chú lái máy bay lên thăm cơ quan cháu ở Sa Pa Không có cháu ở đấy Các chú lại cử một chú lên tận đây Chú ấy nói: nhờ cháu có góp phần phát hiện một đám mây khô mà ngày ấy, tháng ấy, không quân ta hạ được bao nhiêu phản lực Mĩ trên cầu Hàm Rồng Đối với cháu, thật là đột ngột, không ngờ lại là như thế Chú lái máy bay có nhắc đến bố cháu,
ôm cháu mà lắc “Thế là một - hòa nhé!” Chưa hòa đâu bác ạ Nhưng từ hôm ấy cháu sống thật hạnh phúc Ơ, bác vẽ cháu đấy ư? Không, không, đừng vẽ cháu! Để cháu giới thiệu với bác những người khác đáng cho bác vẽ hơn” (Theo sgk Ngữ văn 9- Tập 1- tr 185- NXBGD- 2006)
- Qua những lời tâm sự trên, theo em, lí do nào khiến anh thanh niên cảm thấy hạnh phúc?
- Nêu ngắn gọn những cảm nhận của em về nhân vật qua đoạn văn?
Câu 3: (2,0 điểm)
Từ niềm hạnh phúc của nhân vật anh thanh niên thể hiện qua lời tâm sự trên, hãy viết một đoạn văn khoảng 15- 20 câu (có đánh số thứ tự các câu trong đoạn văn) nêu lên suy nghĩ
và quan niệm của em về hạnh phúc?
Câu 4: (5,0 điểm)
“Thơ là tiếng lòng” (Tố Hữu) Hãy lắng nghe tiếng lòng của Thanh Hải qua đoạn thơ sau trong bài “Mùa xuân nho nhỏ”:
Ta làm con chim hót
Trang 2Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca Một nốt trầm xao xuyến.
Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.
Mùa xuân - ta xin hát Câu Nam ai, Nam bình Nước non ngàn dặm mình Nước non ngàn dặm tình Nhịp phách tiền đất Huế.
(Theo sgk Ngữ văn 9 – Tập 2- Tr 56- NXBGD- 2012)
_ HẾT _
Họ và tên thí sinh: ……… Giám thị số 1:
………
Số báo danh: ……… Giám thị số 2:
………
SỞ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO
NAM ĐỊNH
ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN CHẤM THI
KỲ THI TUYỂN SINH LỚP 10 CHUYÊN LÊ
HỒNG PHONG NĂM HỌC 2020 - 2021
Môn: NGỮ VĂN (chung)
điểm
a Hình ảnh “mặt trời” trong các ví dụ trên được dùng theo biện pháp tu từ:
- Câu a) biện pháp điệp từ “mặt trời” ở cả hai câu thơ; ẩn dụ “mặt trời”
ở câu thơ thứ hai
- Câu b) biện pháp điệp từ “mặt trời” ở cả hai câu thơ, ẩn dụ “mặt trời”
ở câu thứ hai
1,0 điểm
b Phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ trong các câu:
- Câu a: Nghệ thuật điệp từ “mặt trời” tạo sự liên kết chặt chẽ về nội dung, hình thức ở hai câu thơ Hình ảnh ẩn dụ “mặt trời của mẹ” để chỉ đứa con và sự quý giá của con đối với mẹ, nhấn mạnh vào tình yêu con, tình mẫu tử cao cả, thiêng liêng
1,0 điểm
Trang 3- Câu b: Nghệ thuật điệp từ “mặt trời” tạo sự liên kết chặt chẽ về nội
dung, hình thức ở hai câu thơ Hình ảnh ẩn dụ “mặt trời” ở câu thứ hai
để chỉ Bác Hồ kính yêu và sự lớn lao, vĩ đại của Người; thể hiện lòng
tôn kính, ngưỡng mộ của nhân dân, của nhà thơ đối với Bác
- Tác dụng chung của các biện pháp tu từ: Đều nhấn mạnh vào nội dung
cần thể hiện, làm cho các câu thơ trở nên vừa cụ thể, sinh động, giàu
hình ảnh, vừa đa nghĩa, có sức gợi
điểm
a Anh thanh niên cảm thấy hạnh phúc vì:
- Anh lập được thành tích, góp phần phát hiện một đám mây khô giúp
không quân ta hạ được máy bay phản lực Mĩ trên cầu Hàm Rồng Với
anh, hạnh phúc là niềm vui được cống hiến, làm việc có ích cho đất
nước
- Anh tự hào vì có ông bố “tuyệt lắm”, hai bố con cùng thi đua lập chiến
công góp phần của mình cho đất nước Niềm hạnh phúc của anh thanh
niên còn là được sống, làm việc cùng những người thân yêu nhất vì mục
đích xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
0,5 điểm
b Cảm nhận về nhân vật qua đoạn văn:
- Anh thanh niên đóng góp tích cực cho cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu
nước nhưng là người rất khiêm tốn, vô tư, đáng yêu
- Anh có lí tưởng sống đẹp, là người yêu gia đình, nhiệt tình cống hiến
cho đất nước
0,5 điểm
3 Viết đoạn văn bày tỏ suy nghĩ, quan niệm về hạnh phúc
Về kĩ năng: Học sinh biết viết đoạn nghị luận đúng về hình thức, dung lượng
(15- 20 câu, có đánh số thứ tự các câu), biết vận dụng một số thao tác lập luận
để bày tỏ suy nghĩ, quan niệm của bản thân Diễn đạt trong sáng
0,25 điểm
Về kiến thức: Cần đảm bảo một số ý:
- Giải thích: Hạnh phúc là niềm vui, sự sung sướng khi được thỏa mãn nhu cầu
nào đó về vật chất, về tinh thần Có những niềm hạnh phúc lớn lao, cao cả,
cũng có những niềm hạnh phúc bình dị, đơn sơ (Dẫn chứng)
- Quan niệm về hạnh phúc: Từ niềm hạnh phúc của nhân vật anh thanh niên
học sinh có thể nêu quan niệm của bản thân về hạnh phúc Chấp nhận những
quan niệm khác nhau về hạnh phúc, miễn là có cách lí giải phù hợp và đặt
quan niệm đó trong hoàn cảnh hiện tại, đối với lứa tuổi học sinh Ví dụ: Hạnh
phúc là được học tập, được theo đuổi những khát vọng chân chính; được thực
hiện những ước mơ đem lại cuộc sống tốt đẹp cho bản thân, góp phần đem lại
lợi ích chung cho xã hội; hạnh phúc là được sống trong một gia đình êm ấm,
thương yêu…
- Bàn luận:
0,5 điểm 0,75 điểm
Trang 4+ Phê phán những người không biết trân trọng hạnh phúc mà mình đang có,
không có ý thức vun đắp cho hạnh phúc, chỉ biết tận hưởng hạnh phúc một
cách ích kỉ
+ Hạnh phúc không tự đến Con người cần phải biết tự mình tạo nên hạnh
phúc, phấn đấu hết mình cho hạnh phúc của bản thân, gia đình và góp vào
phần chung cho cộng đồng, xã hội Khi gặp phải những bất hạnh, khổ đau
trong cuộc đời không nên bi quan, chán nản mà cố gắng vượt qua, xem đó như
cái giá của hạnh phúc, càng thấy hạnh phúc đáng quý hơn (Dẫn chứng)
- Rút ra bài học nhận thức và hành động: Biết trân trọng hạnh phúc, biết tạo
nên hạnh phúc chân chính bằng những cố gắng của bản thân
0,25 điểm
0,25 điểm
Lưu ý: Học sinh viết không đúng hình thức là đoạn văn hoặc số câu không
đúng quy định trừ 0,25 điểm
điểm Yêu cầu chung:
Về kĩ năng: Biết viết bài văn có bố cục rõ ràng, biết vận dụng linh hoạt các
thao tác lập luận, các phương thức biểu đạt Diễn đạt trong sáng
Về kiến thức: Hiểu được ý nghĩa nhận xét của Tố Hữu Cảm nhận và phân
tích tiếng lòng của tác giả Thanh Hải, nghệ thuật thể hiện tiếng lòng ấy qua
đoạn thơ
Yêu cầu cụ thể: Cần đảm bảo một số ý cơ bản sau:
- Giới thiệu vấn đề: Thơ là tiếng nói tình cảm, là “tiếng lòng” của người làm
thơ “Mùa xuân nho nhỏ” là tiếng lòng của Thanh Hải gửi lại cuộc đời trước
lúc đi xa Bài thơ được viết vào tháng 11- 1980, không bao lâu trước khi nhà
thơ qua đời Đó là tiếng nói bộc lộ tình cảm mến yêu, gắn bó thiết tha với cuộc
đời, với quê hương, đất nước Đoạn thơ là ước nguyện chân thành, là lời tâm
niệm thể hiện tiếng lòng ấy của tác giả
- Giải thích ý kiến của Tố Hữu: Tiếng lòng ở đây được hiểu là tiếng nói của
tâm hồn, là cảm xúc Tố Hữu đã đề cập tới đặc trưng quan trọng nhất của thơ
ca: là tiếng nói của tình cảm
- “Tiếng lòng” của Thanh Hải qua đoạn thơ:
+ Đó là tiếng lòng khát khao hòa nhập vào cuộc sống của nhân dân, đất nước;
đem cái riêng của mình hòa vào với cái chung: Nhà thơ muốn làm con chim,
nhành hoa, nốt trầm xao xuyến đem đến những âm thanh, những màu sắc,
hương thơm cho cuộc đời (Học sinh phân tích khổ “Ta làm con chim hót…”)
+ Tiếng lòng khát khao hòa nhập ấy được đẩy lên cao trở thành một lẽ sống
cao đẹp, lẽ sống cống hiến và hi sinh: Nhà thơ nguyện làm một “mùa xuân nho
nhỏ”, nguyện đem phần nhỏ bé nhưng đẹp đẽ nhất, tinh túy nhất cống hiến cho
đất nước; nguyện sống với tất cả sức sống tươi trẻ của mình để hiến dâng cho
cuộc đời chung Lẽ sống ấy rất giản dị, đáng quý, đáng trân trọng Nó càng
đáng quý hơn vì nó bền bỉ qua thời gian, bất chấp những thử thách, thăng trầm
0,25 điểm
0,5 điểm 2,0 điểm
Trang 5trong cuộc đời “Dù là tuổi hai mươi” hay là “khi tóc bạc” đều nguyện sống
với tâm niệm của mình- “lặng lẽ dâng cho đời” Những câu thơ ngắn nhưng là
cả một sự trải nghiệm của cuộc đời nhà thơ: tuổi trẻ đi theo cách mạng, phục
vụ đất nước Cho đến thời điểm viết bài thơ, tác giả đang ở trên giường bệnh
Vậy mà, ông vẫn tha thiết được góp phần của mình vào cái chung Tiếng lòng
ấy càng khiến ta xúc động (Học sinh phân tích khổ “Một mùa xuân nho
nhỏ ”)
+ Tiếng lòng yêu quê hương, đất nước lắng vào câu ca xứ Huế: Tác giả xin cất
lên câu Nam ai, Nam bình của quê hương xứ Huế để hát về “nước non ngàn
dặm”, hát lên khát vọng và tình yêu Lời thơ thể hiện ân tình sâu nặng, sự gắn
bó với vẻ đẹp tâm hồn của quê hương xứ sở, gắn bó với đất nước Đồng thời
tác giả cũng thể hiện niềm tin yêu vào cuộc đời (đặt trong hoàn cảnh sáng tác
bài thơ).(Học sinh phân tích khổ kết)
- Nghệ thuật thể hiện tiếng lòng:
+ Cấu tứ chặt chẽ theo kiểu đầu cuối tương ứng Sự chuyển đổi cách xưng hô
(ở đầu bài thơ là “tôi”, ở đoạn thơ này là “ta”)
+ Nghệ thuật ẩn dụ, hoán dụ: Những hình ảnh đẹp đẽ của thiên nhiên cũng là
những hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng xuất hiện ở đầu tác phẩm và được lặp lại
trong đoạn thơ để thể hiến tiếng lòng của tác giả: con chim, nhành hoa, mùa
xuân Hoán dụ: tuổi hai mươi, khi tóc bạc…
+ Nghệ thuật điệp (điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc…): Ta, ta làm, dù là, nước
non ngàn dặm…vừa tạo tính nhạc vừa nhấn mạnh vào những cảm xúc chân
thành của nhà thơ
+ Từ ngữ biểu cảm: từ láy: “nho nhỏ”, “lặng lẽ”, số từ “một”, các từ “mình”,
“tình”…; giọng thơ nhỏ nhẹ, khiêm nhường, ngôn ngữ thơ giản dị có sức
gợi…
- Đánh giá, mở rộng:
+ Với thể thơ năm chữ, hình ảnh thơ đẹp, giản dị; ngôn ngữ thơ trong sáng,
giàu nhạc điệu; kết hợp linh hoạt các thủ pháp nghệ thuật ẩn dụ, hoán dụ,
điệp…đoạn thơ thể hiện xúc động tiếng lòng của tác giả Đó là khát vọng cao
đẹp, là lẽ sống cống hiến hi sinh, là trái tim yêu tha thiết đất nước quê hương
Tiếng lòng của Thanh Hải cũng chính là tiếng lòng của triệu triệu trái tim, con
người Việt Nam
+ Tiếng lòng của nhà thơ đã hòa cùng tiếng lòng của biết bao thế hệ Ta từng
bắt gặp nhiệt tình cống hiến ấy ở những người lính lái xe trong “Bài thơ về tiểu
đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật, ở anh thanh niên và những con người
làm việc âm thầm cho đất nước trong “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành
Long….Tố Hữu cũng từng tâm sự: “Nếu là con chim, chiếc lá/ Thì con chim
phải hót, chiếc lá phải xanh/ Lẽ nào vay mà không có trả/ Sống là cho đâu chỉ
nhận riêng mình”…
- Kết thúc vấn đề: Khẳng định: Người làm thơ cũng phải có cái tài nhưng cái
gốc của thơ vẫn là tình cảm Tiếng lòng của Thanh Hải đã khơi gợi trong ta
những suy ngẫm về lẽ sống: Được sống là một hạnh phúc Vậy ta phải sống
1,5 điểm
0,5 điểm
0,25 điểm
Trang 6cho có ý nghĩa Phải chăng đó là cách mà tác giả đã sống: sống bằng tất cả sức lực, nhiệt tình, trí tuệ của mình, dâng hiến cho cuộc đời, cho quê hương, đất nước
Lưu ý: - Học sinh có thể có những cách cảm nhận và phân tích khác nhau
nhưng phải theo định hướng và đảm bảo được các ý trên
- Chỉ cho điểm tối đa ở mỗi ý khi học sinh có sự cảm nhận, phân tích sâu sắc Giám khảo không đếm ý cho điểm
Lưu ý chung:
- Sau khi chấm điểm từng câu, giám khảo cân nhắc để cho điểm toàn bài một cách hợp lí, đảm bảo đánh giá đúng trình độ học sinh Khuyến khích những bài viết hiểu đề và định hướng làm bài, có tính sáng tạo, suy nghĩ sâu sắc, văn viết có cảm xúc
- Điểm toàn bài lẻ đến 0,25 điểm, không làm tròn
- Phần thang điểm trên đây ghi điểm tối đa cho mỗi ý Nếu học sinh chưa đáp ứng yêu cầu về kĩ năng và kiến thức thì không đạt số điểm này