Giải pháp nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4

Rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh như: đọc đúng, đọc hiểu là giúp học sinh có những hiểu biết về kiến thức văn học, về ngôn ngữ; ngược lại khi đã thông hiểu văn bản các em sẽ dễ dàng bi

A MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

Phân môn Tập đọc là phân môn có vị trí quan trọng hàng đầu trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học Dạy tốt phân môn này không những rèn luyện cho học sinh kỹ năng đọc mà còn hình thành và phát triển cho học sinh khả năng giao tiếp là cơ sở để phát triển tư duy cho trẻ giúp trẻ tiếp thu tốt các phân môn khác Như chúng ta đã biết việc đọc đúng, đọc hiểu và đọc diễn cảm

có liên quan mật thiết với nhau Rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh như: đọc đúng, đọc hiểu là giúp học sinh có những hiểu biết về kiến thức văn học, về ngôn ngữ; ngược lại khi đã thông hiểu văn bản các em sẽ dễ dàng biết cách rèn đọc diễn cảm Hơn nữa qua hoạt động đọc, tình cảm, thẩm mỹ của các em được bồi dưỡng nâng cao, tầm hiểu biết của các em nhìn ra thế giới xung quanh và quá trình nhận thức cũng có chiều sâu hơn

Tập đọc là phân môn mang tính chất tổng hợp Học phân môn này các em được bồi dưỡng kiến thức về Tiếng Việt như: phát âm, từ ngữ, câu văn, đoạn văn ; kiến thức bước đầu về văn học như: văn xuôi, văn vần, nhân vật ; kiến thức về: đời sống, tình cảm, thể chất, thẩm mĩ Sự phát triển nhiều mặt này tạo điều kiện cho trẻ phát huy trách nhiệm và nghĩa vụ của mình để mai sau trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước

Phân môn Tập đọc ở Tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng đặt ra một nhiệm vụ quan trọng: đọc rành mạch, lưu loát (khoảng 120 tiếng/ phút), hiểu nội dung, ý nghĩa, đọc có biểu cảm Việc rèn đọc không chỉ dẫn dắt cho học sinh cảm thụ tốt bài văn, thấy cái hay cái đẹp của hình tượng văn học mà còn giúp học sinh tìm bố cục để phát triển óc phân tích, tìm đại ý để phát triển óc tổng hợp Ngoài ra còn rèn óc tưởng tượng, phán đoán, ghi nhớ… Qua các bài văn, bài thơ học sinh vừa cảm thụ được cái hay cái đẹp, vừa học cách dùng từ chính xác, đặt câu sinh động, được luyện về ngữ âm, chính tả, tập làm văn

Hiểu được tầm quan trọng của phân môn Tâp đọc là giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi phải luôn nung nấu làm sao để chất lượng đọc của học sinh được nâng lên Thực tế trong quá trình dạy Tâp đọc lớp 4, tôi thấy chất lượng đọc của các em còn có nhiều hạn chế như: nhiều em đọc chưa lưu loát, phát âm chưa chuẩn, đọc quá nhanh dẫn đến thiếu thừa từ; nhiều em chưa có kĩ năng đọc thầm

để thông hiểu văn bản; chưa hiểu tác dụng của các từ nhấn giọng dẫn đến việc đọc diễn cảm chất lượng chưa cao Ngày nay, đất nước ta đang đổi mới từng ngày, từng giờ, xã hội ngày càng phát triển, vì vậy đòi hỏi tri thức ngày càng cao, trong đó phát triển ngôn ngữ nhằm đáp ứng nhu cầu giao tiếp và tư duy cho học sinh trở nên vô cùng thiết yếu

Chính vì những lí do trên nên tôi chọn đề tài: “Giải pháp nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4” Giúp giáo viên có thêm ý tưởng

hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm đạt hiệu quả

II Mục đích nghiên cứu.

Thông qua sáng kiến này bản thân tôi hi vọng tìm ra được giải pháp hữu hiệu nhằm:

- Nâng cao chất lượng dạy và học Tập đọc, tạo tiền đề thực hiện mục tiêu đổi mới dạy và học có hiệu quả

- Giúp học sinh đọc diễn cảm không chỉ trong phạm vi một văn bản của tiết Tập đọc mà biết đọc diễn cảm bất kì một văn bản nào

- Giúp học sinh vận dụng kiến thức, hiểu biết của mình trong giao tiếp hàng ngày để nói hay, nói đúng, mạnh dạn, tự tin, bình tĩnh trước tập thể

III Đối tượng nghiên cứu.

Nghiên cứu giải pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4A

IV Phương pháp nghiên cứu.

Để việc nghiên cứu của mình đạt hiệu quả, tôi luôn suy nghĩ: Phải làm thế nào

để nâng cao chất lượng đọc cho học sinh lớp 4 tốt hơn nữa, nhất là đọc diễn cảm Từ

đó, tôi đã nghiên cứu và tiến hành phối hợp sử dụng nhiều phương pháp như:

* Nghiên cứu tài liệu:

- Đọc nghiên cứu giáo trình phương pháp dạy- học Tiếng Việt

- Sách giáo khoa, sách giáo viên và các loại sách tham khảo liên quan đến môn Tiếng Việt lớp 4

- Đọc các tài liệu sách, báo, tạp chí giáo dục, thông tin trên các phương tiện, thông tin đại chúng có liên quan đến nội dung đề tài

* Nghiên cứu thực tế:

+ Giáo viên thường xuyên dự giờ, trao đổi và đúc rút kinh nghiệm cùng đồng nghiệp về các giải pháp nâng cao chất lượng dạy tập đọc

+ Sử dụng thành thạo, linh hoạt các phương pháp dạy- học:

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp kiểm tra đánh giá

* Tổng hợp lí luận và kinh nghiệm thực tiễn.

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I Cơ sở lí luận:

Tập đọc là phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của phân môn này là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc tạo nên từ bốn kĩ năng bộ phận cũng là bốn yêu cầu về chất lượng đọc: đọc đúng, đọc nhanh (đọc lưu loát trôi chảy), đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung hay còn gọi là đọc hiểu) và đọc hay (mức độ cao hơn là đọc diễn cảm)

Bốn kĩ năng của đọc được rèn luyện đồng thời và hổ trợ cho nhau Sự hoàn thiện kĩ năng này sẽ có tác động tích cực đến những kĩ năng khác

Việc dạy cho học sinh đọc diễn cảm là giúp các em phát triển tư duy ngôn ngữ, tiếp xúc với kho tàng tri thức của loài người Qua hoạt động đọc bồi dưỡng thêm về tình cảm, thẩm mỹ cho các em; giúp các em cảm nhận được thế giới xung quanh; từ đó nhận thức của các em cũng có chiều sâu hơn Nhưvậy dạy đọc không chỉ giáo dục tư tưởng, đạo đức mà còn giáo dục tính cách, thị hiếu thẩm

mỹ cho học sinh

Đọc diễn cảm không chỉ rèn kĩ năng đọc mà còn làm giàu kiến thức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức văn học cho học sinh Đây là kĩ năng chính cần hình thành và rèn luyện cho các em qua phân môn này bởi vì học tốt phân môn Tập đọc sẽ thuận lợi cho việc học tốt các phân môn khác ở học sinh Chính vì vậy, khi dạy tập đọc giáo viên phải biết cách phát huy tính tích cực cho học sinh, tạo ra những hoạt động mang tính tự giác cao để từ đó khơi dậy niềm đam mê đọc sách báo; giúp các em biết tự đánh giá năng lực của bản thân

Có thể nói, dạy đọc có một ý nghĩa to lớn vì nó bao gồm các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

II Thực trạng của việc rèn đọc đúng, đọc diễn cảm ở học sinh lớp 4:

Qua việc giảng dạy lớp 4A và dự giờ trao đổi học tập lẫn nhau như thao giảng cấp trường, cấp huyện cũng như tìm hiểu về địa phương tôi thấy còn bộc

lộ một số tồn tại sau:

1 Đối với giáo viên:

- Giáo viên mới chỉ coi trọng và sửa cho học sinh đọc to, rõ ràng, lưu loát chứ chưa quan tâm nhiều đến kỹ thuật đọc, giọng đọc, cách đọc diễn cảm

- Do khách quan, một số giáo viên không có chất giọng tốt để đọc hay bài đọc; chưa nghiên cứu kĩ cách đọc diễn cảm cho từng bài học cụ thể nên việc hướng dẫn đọc diễn cảm cho học sinh chưa hiệu quả

- Trong quá trình dạy còn xem nhẹ phần luyện đọc, đặc biệt là luyện đọc diễn cảm Nhiều lúc rèn đọc diễn cảm chỉ mang tính hình thức

- Một số giáo viên chưa nắm vững nguyên tắc ngữ pháp Việc dạy đọc đúng, đọc hiểu, đọc diễn cảm còn mang tính chủ quan, cảm tính

- Trong giờ tập đọc một số giáo viên đề cao quá mức yêu cầu cảm thụ văn học đã biến giờ tập đọc thành giờ giảng văn nên thời gian dành cho luyện đọc ít

Tóm lại: Những vấn đề thực trạng của giáo viên đã gây khó khăn đến việc

2 Đối với học sinh:

Phân môn Tập đọc ở Tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng đặt ra một nhiệm vụ quan trọng: đọc rành mạch, lưu loát văn bản hoặc đoạn văn bản dài (khoảng 100- 120 tiếng/ phút), bước đầu đọc có biểu cảm bài văn, bài thơ ngắn, hiểu nội dung, ý nghĩa bài đọc Song thực tế, chất lượng đọc của học sinh chưa đáp ứng được những yêu cầu trên, nhất là yêu cầu đọc diễn cảm Qua tìm hiểu thực trạng tình hình đọc và đọc diễn cảm của học sinh lớp 4A tôi thấy một số em còn đọc còn ngập ngừng, chưa liền mạch hoặc đọc quá nhanh cho xong dẫn đến sai từ, thêm hoặc bớt từ còn đa số các em đã biết đọc trơn văn bản, bước đầu nắm được nội dung toàn bài Trong quá trình dạy môn tập đọc tôi thấy nhiều em chưa nắm vững nguyên tắc ngữ pháp nên ngắt hơi, nghỉ hơi còn tùy tiện không theo ý nghĩa và logic của câu, của đoạn; các em chưa biết thay đổi ngữ điệu, nhấn giọng, hạ giọng ở những từ ngữ, câu văn cần thiết Một số em bước đầu biết đọc phân biệt lời nhân vật, biết thể hiện ngữ điệu song chưa được hay Còn lại đa số các em giọng đọc đều đều, chưa tìm đúng giọng đọc cho toàn bài, chưa biết thay đổi giọng đọc để phù hợp với nội dung, với tâm trạng nhân vật Việc nhấn mạnh các từ ngữ quan trọng còn hạn chế, đặc biệt là đọc diễn cảm

3 Do các yếu tố khác:

- Do ảnh hưởng của phương ngữ địa phương phát âm chưa chuẩn, nên học sinh còn đọc sai, phát âm nhầm lẫn phụ âm đầu; lẫn lộn giữa nguyên âm đôi và nguyên âm đơn

- Do điều kiện kinh tế chưa cao nên ở một số gia đình bố mẹ còn lo đi làm

ăn chưa quan tâm tạo điều kiện học tập, tạo thói quen xem trước bài mới ở nhà nên việc đọc của học sinh ở lớp không hiệu quả

Kiểm tra chất lượng đọc đầu năm học 2019- 2020,

tôi thấy kết quả như sau:

Tổng số học sinh: 36 em

Đọc nhỏ, ấp úng, phát âm

chưa chuẩn

6 16.7 Đôi khi đọc sai từ

Đọc to nhưng còn sai từ

(thêm, bớt từ)

8 22.2 Đôi khi đọc quá nhanh

Đọc lưu loát, rõ ràng nhưng

chưa diễn cảm

13 36.1 Chưa phân biệt được giọng

đọc

Đọc lưu loát, rõ ràng diễn

cảm tương đối tốt

9 25 Đôi khi nhấn giọng chưa

đúng

Như vậy chất lượng đọc đúng và đọc diễn cảm còn thấp, việc đề ra các

III Giải pháp đã sử dụng để giúp học sinh lớp 4 luyện đọc diễn cảm.

Giải pháp 1: Khảo sát chất lượng và phân loại học sinh theo nhóm đọc.

Khi được phân chủ nhiệm lớp 4A, tôi đã nhanh chóng ổn định tổ chức lớp học và chú trọng việc giành thời gian khảo sát chất lượng đọc trực tiếp của từng học sinh trong lớp nhằm phân loại học sinh để tiện cho việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh Để giúp các em đọc diễn cảm tiến bộ tôi đã phân loại học sinh theo kĩ năng đọc gồm 4 đối tượng sau:

- Đối tượng 1: Học sinh đọc lưu loát, rõ ràng diễn cảm tương đối tốt

- Đối tượng 2: Học sinh đọc lưu loát, rõ ràng nhưng chưa diễn cảm

- Đối tượng 3: Đọc to nhưng còn sai từ (thêm, bớt từ)

- Đối tượng 3: Học sinh đọc nhỏ, ấp úng, phát âm chưa chuẩn

Qua việc khảo sát và phân loại học sinh tôi thấy rèn đọc diễn cảm có chiều hướng thuận lợi hơn Bởi vì giáo viên đã nắm bắt được đối tượng để đưa

ra giải pháp cụ thể áp dụng cho việc rèn đọc cho từng em Vì vậy việc rèn đọc diễn cảm cho các em sẽ đạt hiệu quả cao hơn

Giải pháp 2: Phân vị trí ngồi học.

Sau khi phân loại đối tượng theo nhóm đọc của học sinh tôi đã nghĩ ngay tới việc phân vị trí ngồi học Phân vị trí ngồi học cũng là một yếu tố giúp các em nhanh chóng tiến bộ trong việc rèn đọc đúng và đọc diễn cảm Bởi vì các em dễ dàng kèm cặp cho nhau và có khả năng phát huy tính tích cực cho việc rèn đọc Phân loại vị trí ngồi học cho học sinh nhằm mục đích phát huy tinh thần “đôi bạn cùng tiến” trong rèn đọc Để giúp các em đọc diễn cảm tiến bộ tôi đã phân

vị trí ngồi học cho các em như sau:

- Lớp học được chia làm 3 tổ

- Mỗi tổ số lượng học sinh đều nhau

- Mỗi bàn ngồi học 2 em

- Trong mỗi bàn có một học sinh đọc tốt và một học sinh đọc kém

- Đối tượng đọc của học sinh được phân đều nhau về các tổ

- Những em đọc cá biệt tôi sắp xếp nơi ngồi sao cho gần vị trí giáo viên Qua sắp xếp vị trí chỗ ngồi cho học sinh tôi thấy các em đã biết cách tự tạo cho mình thói quen thi đua cố gắng rèn đọc tốt Việc phát huy tinh thần “đôi bạn cùng tiến” là một giải pháp hiệu quả trong việc rèn đọc đúng, đọc diễn cảm cho học sinh

Giải pháp 3: Phối hợp với cha mẹ học sinh.

Do đặc trưng của phân môn Tập đọc lớp 4 đòi hỏi nâng cao về đọc hiểu

và đọc diễn cảm mà thực tế trong quá trình dạy học tôi thấy còn nhiều em đọc chưa trôi chảy trong khi đó một số gia đình còn lo làm ăn chưa quan tâm tới con

em dẫn đến chất lượng đọc của các em chưa đạt yêu cầu cho việc rèn đọc hiểu

và đọc diễn cảm Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn đưa ra một số giải pháp phối kết hợp cùng phụ huynh nhằm giúp các em nâng cao chất lượng đọc diễn cảm:

- Khi nhận lớp tôi tìm hiểu về từng hoàn cảnh gia đình học sinh, về khả năng học tập của từng học sinh qua giáo viên chủ nhiệm các năm học trước

- Ngay từ cuộc họp phụ huynh đầu năm giáo viên lên kế hoạch cụ thể nhằm mục đích tạo sợi dây liên kết chặt chẽ giữa giáo viên chủ nhiệm với phụ huynh học sinh

- Giáo viên nêu rõ mục tiêu của việc rèn đọc trong chương trình học của học sinh lớp 4 Từ đó đưa ra phương pháp nhằm định hướng cho phụ huynh cách giúp học sinh học ở nhà, cách tạo thói quen học tập cho học sinh trong việc

ôn bài và chuẩn bị bài ở nhà trước khi đến lớp Đồng thời nhắc nhở phụ huynh giáo dục các em ham đọc sách báo ở nhà để chất lượng đọc được cao hơn

- Giáo viên thường xuyên liên lạc với phụ huynh khi thấy biểu hiện học tập khác thường của học sinh

Phối hợp với cha mẹ học sinh cũng là một yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho học sinh

Giải pháp 4: Chuẩn bị bài dạy.

Để thành công trong mỗi tiết dạy Tập đọc khâu quan trọng vẫn là việc chuẩn bị bài của giáo viên Bởi vì qua dự giờ đồng nghiệp tôi thấy một số giáo viên không có chất giọng tốt để đọc hay bài đọc; chưa nghiên cứu kĩ cách đọc diễn cảm cho từng bài học cụ thể nên việc hướng dẫn đọc diễn cảm cho học sinh chưa hiệu quả Rút kinh nghiệm từ thực tiễn tôi đã đưa ra các giải pháp để giờ dạy của mình thành công:

1 Chuẩn bị về kiến thức, kĩ năng.

- Lên kế hoạch cụ thể cho từng bài dạy, nắm chắc nội dung của bài

- Giáo viên phải nghiên cứu bài dạy và tìm giọng đọc thích hợp cho toàn bài; cho mỗi đoạn; cho từng nhân vật trong đoạn kịch

- Giáo viên phải luyện giọng đọc mẫu cho mỗi bài (đọc đúng và làm chủ được ngữ điệu, làm chủ các thông số âm thanh)

Giáo viên là người chủ đạo trong việc rèn đọc diễn cảm học sinh nên chúng ta cần thường xuyên có ý thức việc chuẩn bị bài Có chuẩn bị bài tốt thì giờ dạy mới đạt được hiệu quả cao Đồng thời giúp các em chiếm lĩnh tốt được

về kiến thức bài học cũng như kĩ năng rèn đọc diễn cảm

2 Chuẩn bị đồ dùng.

Dạy phân môn Tập đọc việc chuẩn bị đồ dùng là vô cùng thiết thực Có

đồ dùng học tập giúp giờ học sinh động hơn, tiết kiệm được thời gian hơn Hiểu được làm việc này tôi đã đưa ra các giải pháp sau:

- Giáo viên phải nghiên cứu bài dạy

- Lựa chọn một số đồ dùng cho mỗi tiết dạy như: tranh ảnh, vật thật (dùng

để giới thiệu bài hay giải nghĩa từ); máy chiếu (máy chiếu dùng để đưa các câu, đoạn văn, đoạn thơ, đoạn kịch khó… cần luyện đọc cho học sinh), bảng phụ

Chuẩn bị đồ dùng phù hợp cho mỗi tiết dạy đã làm cho giờ học đạt kết quả cao hơn Các em chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng một cách chủ động Các em

có thời gian luyện đọc nhiều hơn Chính vì vậy việc đọc diễn cảm của các em chất lượng cũng tốt hơn

Giải pháp 5: Luyện đọc đúng.

Luyện đọc đúng là nhiệm vụ hàng đầu của phân môn Tập đọc trong chương trình Tiểu học nói chung và của lớp 4 nói riêng Để học sinh đọc diễn cảm tốt trước hết chúng ta phải rèn đọc đúng cho học sinh Đọc đúng sẽ giúp trẻ lĩnh hội được ngôn ngữ dùng trong giao tiếp và học tập Nó là công cụ giúp các

em học tốt các môn học khác Hiểu được mục đích của việc đọc đúng tôi đã đưa

ra một số giải pháp nhằm rèn kĩ năng đọc qua hình thức đọc thành tiếng

1 Rèn đọc đúng tiếng, rõ lời, đúng phụ âm đầu, vần và thanh (lỗi phát âm

do địa phương)

Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi Đọc đúng là đọc không thừa, không sót từng âm Đọc đúng phải thể hiện đúng hệ thống ngữ âm chuẩn tức là đọc đúng chính âm Đọc để đạt được yêu cầu rèn đọc đúng trong quá trình dạy tập đọc cho học sinh cần tập trung khắc phục một số hạn chế như:

* Lỗi phát âm do địa phương (phát âm sai phụ âm đầu, âm chính, âm cuối, dấu thanh):

Ví dụ 1: Dạy bài Truyện cổ tích về loài người (Tiếng Việt 4 tập 2, trang 9)

học sinh thường đọc sai phụ âm đầu hoặc dấu thanh

“Truyện cổ” các em đọc thành “chuyện cỗ” hoặc “chuyện cổ”

- Khi sửa cho học sinh phát âm phụ âm đầu “ch/ tr” tôi đã hướng dẫn học sinh như sau:

+ Khi đọc phụ âm “tr”: Lưỡi cong và chạm nhẹ vào hàm trên, độ mở của miệng hơi rộng

+ Khi đọc phụ âm “ch”: Lưỡi không cong hàm trên chạm vào lưỡi nhiều,

độ mở của miệng hẹp

- Khi sửa cho học sinh phát âm dấu thanh “thanh hỏi/ thanh ngã” tôi đã hướng dẫn học sinh như sau:

+ Khi đọc tiếng có thanh hỏi: Phát âm trầm, giọng thấp, luồng hơi phát ra ngắn, âm thanh vang ra ngắn

+ Khi đọc tiếng có thanh ngã: Phát âm cao, rõ, luồng hơi phát ra dài, âm thanh vang dài

Ví dụ 2: Dạy bài Những hạt thóc giống (Tiếng Việt 4 tập 1, trang46, 47) học

sinh thường đọc sai âm chính: “vua” các em đọc thành “vu”

Khi sửa cho học sinh phát âm âm chính “ua/ u” tôi đã hướng dẫn học sinh như sau:

+ Khi đọc âm “ua”: Độ mở của miệng hơi rộng

+ Khi đọc âm “u”: Độ mở của miệng hẹp

* Trường hợp sai do đọc theo thói quen, không nhìn kĩ vần, đọc quá nhanh Tôi tập cho các em tính cẩn thận hơn, bình tĩnh hơn khi đọc bài, nhìn kĩ

từ ngữ khi đọc cho chính xác hơn

Ví dụ 1: Bài Tre Việt Nam (Tiếng Việt tập 1 trang 41) có câu:

“Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh.”

Học sinh đã đọc sai “màu tre xanh” thành “ mầu tre xanh”.

Ví dụ 2: Bài Truyện cổ nước mình (Tiếng Việt tập 1 trang 20), câu:

“Đẽo cày theo ý người ta

Sẽ thành khúc gỗ, chẳng ra việc gì.”

Học sinh đã đọc sai “đẽo cày” thành “ đẽo cầy”

Đây là những trường hợp đọc sai do thói quen (hoặc chưa quan sát kĩ vần) tôi đã yêu cầu học sinh nhìn lại vần để đọc cho đúng

Trong trường hợp này học sinh đọc sai từ nào tôi trực tiếp sửa sai và đưa

ra cách sửa sai cụ thể cho học sinh

2 Khắc phục cách đọc ngắt nghỉ hơi tùy tiện ở học sinh.

Khi đọc một bài tập đọc học sinh thường ngắt giọng để lấy hơi một cách tùy tiện Để học sinh ngắt giọng đúng vị trí tôi đã hướng dẫn học sinh dựa vào nghĩa và quan hệ ngữ pháp trong câu để ngắt hơi cho đúng Khi đọc không tách

từ làm hai Đối với văn xuôi ngắt nghỉ hơi cho phù hợp với dấu câu Nghỉ ít ở dấu phẩy vì ở vị trí dấu phẩy ý nghĩa của câu chưa được hoàn chỉnh, lời văn còn tiếp tục Nghỉ lâu ở dấu chấm (dấu hai chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than), vì ở

vị trí dấu chấm (dấu hai chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than) lời nói đã trọn vẹn, nghĩa của câu đã đầy đủ Đối với những bài thơ cần ngắt nhịp đúng Với bài thơ lục bát, nhịp thơ phổ biến là 2/ 4, 4/ 2, 3/ 5, 2/ 6 Dòng thơ 7 chữ nhịp thơ thường là 2/ 5, 5/ 2, 3/ 4, 4/ 3 Dòng thơ 5 chữ nhịp thơ thường là 2/ 3, 3/ 2

a HS đọc sai từ (đọc tách rời các tiếng trong từ phức).

Khi đọc do học sinh không phân biệt được từ đơn, từ phức nên thường mắc phải lỗi đọc tách một từ thành hai từ Biết được điều này tôi giúp học sinh nhận biết được nghĩa của từ để có cách đọc đúng

Ví dụ: Bài Người ăn xin (Tiếng Việt tập 1, trang30), trong bài có câu:

“Đôi mắt ông lão đỏ đọc và giàn giụa nước mắt”

Học sinh đã đọc tách rời “đỏ”, “đọc”, tôi đã phân tích để học sinh hiểu:

“đỏ đọc” là từ ghép nên cần đọc liền để đúng nghĩa

b Cách ngắt giọng câu dài trong bài văn.

Ví dụ: Dạy bài Trung thu độc lập (Tiếng Việt 4, tập 1, trang 66, 67)

“ Anh mừng cho các em vui tết Trung thu độc lập đầu tiên và anh mong ước ngày mai đây, những tết Trung thu tươi đẹp hơn nữa sẽ đến với các em.”

Khi dạy bài này tôi trình chiếu đoạn văn yêu cầu các em quan sát

Hỏi: Ở câu văn trên em ngắt giọng ở vị trí nào? Nghỉ hơi ở vị trí nào trong câu? Tại sao?

Học sinh: Em ngắt giọng ngắn ở vị trí dấu phẩy, nghỉ hơi dài ở dấu chấm Hỏi: Ngoài cách ngắt câu ở những chỗ có dấu câu ta còn ngắt ở vị trí nào trong câu ?

Học sinh: Ngắt, nghỉ hơi ở chỗ không có dấu câu dựa vào ý nghĩa ngữ pháp trong câu

Sau khi học sinh trả lời giáo viên khắc sâu về ý nghĩa của dấu chấm và dấu phẩy, cách ngắt câu trong đoạn văn

Giáo viên thao tác ngắt câu ở dấu phẩy (những vị trí không có dấu phẩy phải căn cứ nghĩa và quan hệ ngữ pháp trong câu) bằng (/), dấu chấm bằng (//)

“ Anh mừng cho các em vui tết Trung thu độc lập đầu tiên / và anh mong ước ngày mai đây,/ những tết Trung thu tươi đẹp hơn nữa/ sẽ đến với các em.//”

- Giáo viên gọi học sinh đọc lại câu vừa được ngắt hơi, nghỉ hơi

Sau khi học sinh đã đọc xong giáo viên nói: Với cách ngắt nghỉ hơi đúng của đoạn văn trên, khi đọc ta cảm nhận được tình cảm của anh chiến sĩ luôn có những khát khao mơ ước về cuộc sống tươi đẹp trong tương lai đối với các em thiếu nhi

Tóm lại, trong bất kì bài văn nào khi đọc lên ta cũng cần phải căn cứ vào dấu câu để ngắt giọng Nhưng cũng có bài văn có những câu dài mà trong câu văn ấy không dùng dấu phẩy thì khi đọc ta phải căn cứ vào ý nghĩa và quan hệ ngữ pháp để ngắt nghỉ hơi cho đúng Để làm tốt việc đọc đúng trong từng bài cụ thể giáo viên phải nêu câu hỏi để giúp học sinh tìm ra được cách đọc đúng nhất Đối với học sinh yếu giáo viên cho đọc câu đoạn Đối với học sinh có năng lực đọc tốt giáo viên cho học sinh luyện đọc cả bài Khi học sinh đọc giáo viên phải theo dõi, sữa chữa ngay và cho học sinh đọc lại Việc này tôi đã làm thường xuyên trong các giờ tập đọc nên bắt buộc các em phải tự tìm tòi ra cách đọc đúng Từ đó gây hứng thú trong việc rèn đọc đúng cho các em

c Cách ngắt nhịp các dòng trong bài thơ

Thơ thể hiện sắc thái tình cảm vì vậy khi đọc thơ phải đọc đúng nhịp điệu mới thể hiện được tình cảm của tác giả gửi gắm vào trong mỗi từ, mỗi dòng thơ

để truyền cảm đến người nghe Cũng như trong văn xuôi khi ngắt nhịp thơ các

em cũng phải căn cứ vào quan hệ ý nghĩa ngữ pháp thì mới tìm được cách ngắt nhịp đúng

Ví dụ 1: Khi dạy bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (Tiếng

Việt tập 2 trang 48, 49)

“ Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi

Em ngủ cho ngoan / đừng rời lưng mẹ

Mẹ giã gạo / mẹ nuôi bộ đội

Nhịp chày nghiêng / giấc ngủ em nghiêng

Mồ hôi mẹ rơi / má em nóng hổi

Vai mẹ gầy / nhấp nhô làm gối

Lưng đưa nôi / và tim hát thành lời://

- Ngủ ngoan a- kay ơi / ngủ ngoan a- kay hỡi

Mẹ thương a- kay / mẹ thương bộ đội

Con mơ cho mẹ / hạt gạo trắng ngần

Mai sau con lớn / vung chày lún sân…//”

Ví dụ 2: Dạy Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Tiếng Việt tập 2 trang 71)

Không có kính / không phải vì xe không có kính

Nhìn thấy gió / vào xoa mắt đắng

Thấy con đường / chạy thẳng vào tim

Không có kính / ừ thì ướt áo

Mưa ngừng, gió lùa / mau khô thôi.”

Khi đọc thơ ngắt nhịp không chỉ phụ thuộc vào dấu câu mà còn phải căn

cứ vào tình tiết nhịp điệu của thơ, chỗ ngắt nhịp phải tương ứng với chỗ kết thúc một tiết đoạn, tạo ra âm hưởng nối tiếp giữa các từ ngữ

Ví dụ 3: Dạy bài Tre Việt Nam (Tiếng Việt tập 1 trang 41)

Mai sau

Mai sau

Mai sau

Đất xanh / tre mãi / xanh màu tre xanh

Ngắt, nghỉ hơi câu văn dài hay ngắt nhịp các dòng thơ là mục đích của việc luyện đọc đọc diễn cảm Qua đó học sinh tiếp thu được bài học, chiếm lĩnh được kiến thức nội dung bài học một cách sâu sắc, làm cho giờ dạy đạt được hiệu quả cao

3 Rèn đọc nhanh.

Trong thực tế dạy học ta thấy còn tình trạng học sinh còn đọc ê a Chính

vì vậy giáo viên cần phải giúp học sinh hiểu được đọc nhanh là đọc lưu loát, trôi chảy là nói đến kĩ năng rèn đọc về tốc độ Đồng thời cũng giúp học sinh phân biết được tốc độ đọc chỉ được tính khi đọc đúng, đọc nhanh không phải là đọc liến thoắng Từ đó tôi đã đưa ra giải pháp cụ thể:

- Hướng dẫn học sinh làm chủ tốc độ bằng cách giữ nhịp, dự tính cho từng bài cụ thể là mấy phút

- Hướng dẫn học sinh đọc nối tiếp trên lớp dưới sự theo dõi của các bạn, của thầy để điều chỉnh tốc độ

- Nhắc nhở học sinh đối với bài khó đọc thì tốc độ đọc chậm hơn so với những bài khó đọc

- Đối với thơ cần đọc chậm hơn so với văn xuôi

Điều đó dần hình thành ở học sinh để các em biết cách phối hợp các cơ quan phát âm (mắt nhìn, tai nghe) nên việc đọc đúng đọc nhanh ngày càng đạt hiệu quả cao

Tóm lại, để giúp học sinh đọc đúng, tôi lưu ý các điểm sau:

+ Với học sinh đọc chưa đúng do nguyên nhân nào thì tôi cũng cố gắng tìm ra hướng giải quyết tốt nhất để rèn đọc cho các em

+ Khi phát hiện lỗi đọc của học sinh, tôi luôn có cách ứng xử mang tính

sư phạm, như: không đột ngột “cắt ngang” lúc học sinh đang đọc để yêu cầu sửa cách phát âm; không “riết róng” đòi hỏi học sinh phải sửa ngay được lỗi đọc (nếu chưa sửa được trên lớp, học sinh có thể về nhà luyện thêm); luôn động viên khích lệ kịp thời những cố gắng của học sinh dù rất nhỏ; tránh gây áp lực cho học sinh

+ Trong các tiết học Tập đọc, tôi luôn cố gắng tạo điều kiện cho nhiều em được tham gia đọc thành tiếng với nhiều hình thức như: đọc tiếp nối đoạn, đọc nhóm 2, nhóm 4, đọc phân vai, đọc trước lớp,… để có thể nghe và sửa kịp thời