Ông Sáu, một cán bộ cách mạng, sau tám năm đi xa giờ mới được về thăm nhà, thăm con gái tám tuổi từ ngày sinh chưa một lần được gặp ba. Ông vô cùng hồi hộp, xúc động khi gặp con, nhưng b[r]
Trang 1Chuyên đề 5: Các tác phẩm văn học
về TìNH CảM GIA ĐìNH GắN VớI TìNH CảM QUÊ HƯƠNG, ĐấT NƯớC.
1 Làng (1948) - Lim Lân
2 Bếp lửa ( 1963) - Bằng Việt
3 Chiếc lợc ngà (1966) - Nguyễn Quang Sáng
4 Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ ( 1971) - Nguyễn Khoa Điềm
5 Nói với con ( Thơ Việt Nam 1945 - 1985)- Y Phơng
1 Làng - Lim Lân.
- Bài tập: Túm tắt truỵờn ngắn “ Làng” của Nguyễn Thành Long bằng một đoạn
văn tổng phõn hợp, trong đú cú sử dụng cõu ghộp
- Đoạn văn minh hoạ:
Nhõn vật ụng Hai tiờu biểu cho những người nụng dõn thời kỡ đầu khỏng chiến chống Phỏp cú sự chuyển biến mới trong nhận thức và tỡnh cảm: tỡnh yờu làng quờ gắn bú với tỡnh yờu đất nước và tinh thần chiến đấu chống xõm lăng ễng
Hai là người làng Chợ Dầu ở Bắc Ninh ễng tự hào, kiờu hónh về cỏi làng Chợ
Dầu quờ ụng – cỏi gỡ cũng hơn hẳn cỏc làng khỏc ễng mắc tật “ khoe làng” với
mọi người Theo lệnh của uỷ ban khỏng chiến, ụng Hai phải đưa vợ con đi tản
cư, trỏnh những cuộc càn quột bất ngờ của giặc Phỏp Ở nơi tản cư, ụng luụn nhớtới làng, mong muốn được trở về cựng du kớch lập làng khỏng chiến Nghe tin
làng Chợ Dầu làm “ Việt gian” theo giặc, ụng Hai đau đớn, phẫn nộ và tủi nhục,
khụng dỏm gặp ai, nhỡn ai ễng rơi vào tõm trạng đầy mõu thuẫn: vừa yờuthương, vừa căm giận, vừa tin tưởng, vừa ngờ vực Được chủ tịch xó thụng bỏodõn làng Chợ Dầu vẫn bền gan chiến đấu chống Phỏp, ụng Hai vui mừng khụnxiết, lại hớn hở đi khắp nơi cải chớnh tin đồn thất thiệt và hết lời ca ngợi dõn làngChợ Dầu yờu nước ễng Hai đó buồn vui, sướng khổ, đó kiờu hónh tự hào về
làng Chợ Dầu quờ hương ụng Đú chớnh là vẻ đẹp mới trong tõm hồn người nụng dõn thời kỡ khỏng chiến chống phỏp đó được nhà văn kim Lõn khỏm phỏ
B Ngời viết không nhiều, nhng đợc yêu mến rất nhiều ở nớc ta
C Sáng tác thành công nhất là đề tài nông dân bị tha hóa
D Ngời chuyên viết về thú "phong lu đồng ruộng"
E Nhà văn thuộc thế hệ đầu tiên của nền văn học mới Việt Namsau năm 1945
2 Tình huống nào bộc lộ sâu sắc nhất tình yêu làng, yêu nớc ở nhân vật
ông Hai trong tác phẩm "Làng" ? Khoanh tròn chữ cái ý đúng nhất.
A Ông Hai rất yêu làng Chợ Dầu và hay khoe làng
B Ông yêu làng, nhng không muốn đi tản c vì phải xa làng
C Ông nghe tin từ những ngời vừa tản c lên, rằng làng mình đã lập
tề theo giặc
Trang 2D Ông đợc tin cải chính, làng ông không theo giặc, vẫn là làngChợ Dầu anh hùng, thủy chung, ông vô cùng hạnh phúc và lại đi khoelàng.
3 Để diễn tả tâm trạng của nhân vật ông Hai khi nghe tin làng ông phản
bội, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để miêu tả tâm lý nhânvật ? Khoanh tròn chữ cái ý đúng
4 Nhà văn Kim Lân dùng giọng kể thủ thỉ, tâm tình với cách dùng từ,
dùng câu giản dị với ngời nông dân nhng vẫn trau chuốt, chọn lọc, điềunày thể hiện rõ nhất ở đoạn văn nào ? Khoanh tròn vào chữ cái đầu ý emchọn
A Đoạn nói về làng quê ông Hai qua lời ông kể
B Đoạn kể lúc ông nhận tin vui trở về nhà
C Đoạn ông nói chuyện với đứa con út
D Đoạn kể lúc ông nhận tin đồn làng ông theo Tây
Hai trong tỏc phẩm “ Làng” của Kim Lõn:
Trong con người ụng Hai, tỡnh cảm dành cho làng gắn liền với lũng yờu nước Tỡnh yờu quờ hương là cội nguồn của lũng yờu nước Đỳng như I – li – a ấ – ren – bua, một nhà văn Liờn Xụ cũ đó viết: “ Lũng yờu nước ban đầu là lũng yờu những vật tầm thường nhất…Lũng yờu nhà, yờu làng xúm, yờu miền quờ trở nờn tỡnh yờu Tổ quốc” Với ụng Hai, chõn lớ ấy càng đỳng hơn bao giờ hết Từ chỗ yờu con đường làng, yờu những mỏi nhà ngúi,…tỡnh cảm của ụng Hai đó tiến dần lờn lũng yờu nước mà lũng yờu nước sõu nặng thầm kớn ấy lại bừng sỏng rực rỡ, lung linh trong tõm hồn ụng Tỡnh yờu làng được nõng cao, được vỳt lờn thành đỉnh cao của vẻ đẹp trong nhõn vật ụng Hai mà Kim Lõn tập trung khắc hoạ, tụ đậm rừ nột Vỡ yờu nước nờn ụng Hai căm thự bọn người phản bội đất nước Khi nghe tin làng chợ Dầu theo Tõy ụng đó rớt lờn: “ Chỳng bay ăn miếng cơm hay miếng gỡ vào mồm mà đi làm cỏi giống Việt gian bỏn nước để nhục nhó thế này!” Tiếng rớt ấy thể hiện sự căm giận đang bốc lờn ngựn ngụt, thể hiện sự dồn nộn kỡm hóm đó ghờ gớm lắm rồi trong lũng ụng Lời núi ấy ẩn chứa biết bao nhiờu oỏn trỏch, khinh bỉ, khổ đau Cũng vỡ yờu nước mà chiều nào ụng cũng tỡm đến phũng thụng tin nghe tin tức về cuộc khỏng chiến ễng hả lũng, hả
dạ, sung sướng, tự hào trước những chiến tớch anh hựng của mọi người dõn trong cả nước Điều đú thể hiện chõn thực tấm lũng ụng Hai dành cho đất nước.
- Bài tập: Em hóy chọn một chi tiết đặc sắc thể hiện tỡnh yờu tha thiết làng quờ mỡnh của ụng Hai trong tỏc phẩm “ Làng” của Kim Lõn, viết một đoạn văn ngắn
phõn tớch chi tiết đú ( sử dụng cõu hỏi tu từ cuối đoạn)
- Đoạn văn minh hoạ:
Trang 3“ Tình yêu làng trào dâng như sóng và trở thành một niềm cảm hứng mãnh liệttrong ông Hai Bằng cách để nhân vật tự kể về mình, nhà văn đã giúp ta hiểuphần nào tâm trạng của ông Hai Niềm vui sướng của ông khi kể chuyện lànglan sang cả trang sách, len lỏi vào lòng người đọc Không những vật, ông còn tựhào về làng mình có những đường hầm, hào liên tiếp, có những ụ giao thông,những buổi tập quân sự của các cụ phụ lão cứu quốc…Điều đó thể hiện một tìnhcảm sâu kín thấm vào da thịt ông rất giản dị mà cao quý Tình cảm đó càng được
nhân lên gấp bội khi ông nghe tin làng chợ Dầu đi Việt gian: “ Cổ ông nghẹn đắng lại, da mặt ông tê rân”…Chỉ bằng một chi tiết nhỏ nhưng rất đặc sắc, Kim
Lân đã diễn tả thành công sự đau khổ đang giày vò, giằng xé tâm can ông Hai.Nhà văn rất tài tình khi xây dựng, dâng tình tiết truyện lên đến kịch tính, đưa câuchuyện lên đến đỉnh cao mâu thuẫn để bộc lộ đáy sâu tâm hồn ông Hai Biết tinsét đánh này, ông nghẹn ngào, choáng váng, nói không ra lời như một cái gì nuốtkhông nổi Suy cho cùng, nỗi đau đớn ấy cũng xuất phát từ tình yêu làng củaông mà ra Bởi vì yêu làng quá, tin làng quá nên ông mới xấu hổ, tủi hổ khi nghe
cái tin ấy Tình yêu làng của ông thật cao đẹp, to lớn biết nhường nào?”
Câu kết thúc đoạn là câu hỏi tu từ
- Bài tập:
Viết một đoạn văn khoảng 10 – 12 câu, theo cách lập luận diễn dịch phân tích về
đặc điểm nổi bật của nhân vật ông Hai trong truyện Ngắn “ Làng” của Kim Lân.
Đoạn văn có sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm (gạch chân yếu tố miêu tả, biểucảm đó)
- Đoạn văn minh hoạ:
Ông Hai trong truyện ngắn “ Làng” của kim Lân là nhân vật điển hình cho người nông dân trong kháng chiến chống Pháp có tình yêu làng, yêu nước cảm động Ông Hai yêu làng Chợ Dầu của mình nên thường khoe và tự hào làng của
ông là làng cách mạng, làng kháng chiến Vì hoàn cảnh ông phải đi tản cư, ông
luôn nhớ về làng “ Chao ôi, lão thấy nhớ làng mình quá!” Gặp đoàn tản cư ông
lão hỏi thăm tin tức làng Chợ Dầu thì được người tản cư cho biết làng ông làmViệt gian theo Tây Ông cảm thấy đau đớn, xấu hổ “ da mặt tê rân rân, cổ nghẹn đắng lại, không thở được ”, “ ông cúi gằm mặt, lảng đi về nhà ” Tin dữ ám ảnh
ông, biến ông thành con người khác, chỉ ru rú ở nhà không dán ra ngoài, hay cáubẳn, gắt gỏng Khi mụ chủ nhà có ý định đuổi khéo gia đình ông, ông rơi vàotrạng thái bế tắc, tuyệt vọng Ở hoàn cảnh đó ông đấu tranh giằng xé: hay là vềlàng? Nhưng vừa nghĩ ông đã gạt phắt đi vì về làng tức là theo Tây, bỏ Cụ Hồ,
bỏ kháng chiến Trong sự bế tắc đó, ông tâm sự với con út như một cách ngỏlòng mình rằng: ở ông, tình yêu làng, trung thành với cách mạng, với khángchiến không bao giờ thay đổi Khi được tin cải chính, ông Hai như người chếtsống lại, ông lại sung sướng đi khoe làng bị đốt, nhà mình bị cháy Đó là minhchứng hùng hồn chứng minh làng ông là làng Cách mạng, làng kháng chiến
Mô hình cấu trúc đoạn văn: Đoạn văn diễn dịch:
Câu chủ đề là câu mở đoạn: nêu đặc điểm nổi bật của nhân vật ông Hai
Các câu sau triển khai chứng minh lòng yêu làng, yêu nước của ông Hai
Trang 4Phần I Trắc nghiệm( Đề ôn HN 2009-2010)
Nhìn lũ con, tủi thân, nớc mắt ông lão cứ giàn ra Chúng nó cũng làtrẻ con làng Việt gian đấy ? Chúng nó cũng bị ngời ta rẻ rúng hắt hủi đấy ? Khốn nạn, bằng ấy tuổi đầu…
(Kim Lân, Làng, trong Ngữ văn 9, tập một,
NXB Giáo dục, Hà Nội, 2005, trang 166)
1 Đoạn văn trên miêu tả tâm trạng ông Hai khi nào ?
A Khi nghe ngời đàn bà ăm con nói làng Chợ Dầu theo giặc
B Khi ông Hai từ chỗ nghe tin dữ trở về nhà
C Khi ông Hai đợc bà chủ nhà báo tin không cho ở nhờ
D Khi ông Hai thủ thỉ trò chuyện với thằng con út
2 Nét đặc sắc trong cách miêu tả tâm trạng nhân vật ở đoạn văn
trên là gì ?
A Miêu tả tâm trạng nhân vật bằng độc thoại nội tâm
B Miêu tả tâm trạng nhân vật trực tiếp qua hành động
C Miêu tả tâm trạng nhân vật qua nhân vật khác
D Miêu tả tâm trạng nhân vật một cách rất tinh tế
3 Em hiểu thế nào về tâm trạng ông Hai trong đoạn văn đó ?
A Thơng các con sẽ bị hắt hủi bởi làng Chợ Dầu theo giặc
B Thơng mình và các con bị làm dân làng theo giặc
C Xấu hổ, tủi nhục vì làng Chợ Dầu theo giặc
D Cảm nhận sâu sắc nỗi đau khổ, nhục nhã của ngời dân màlàng theo giặc
4 Dòng nào nói đúng ý nghĩa những câu hỏi trong đoạn văn trên ?
A Thể hiện tâm trạng hoài nghi
A Câu đơn tồn tại C Câu ghép
6 Dấu ba chấm đặt cuối đoạn văn trên diễn tả điều gì ?
A Nỗi nghẹn ngào của ông Hai C Ông quá đau khổ
B Còn điều ông cha nói hết D Ông không muốn nói nữa
7 Vì sao ông Hai khoe cả việc Tây nó đốt nhà mình?
A Ông tố cáo tội ác của bọn giặc
B Ông thông báo làng ông bị giặc phá hoại
C Ông coi đó là bằng chứng của việc làng không theo giặc
D Ông mừng vì làng ông không theo giặc
8 Đọc truyện Làng, em hiểu ông Hai là ngời có phẩm chất gì?
A Coi trọng danh dự C Yêu nớc tha thiết
Tâm trạng nhân vật ông Hai (Làng - Kim Lân) trong những ngày
nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc đợc tả nh sau:
Trang 5Ông Hai vẫn trằn trọc không sao ngủ đợc Ông hết trở mình bên này lại trở mình bên kia, thở dài Chợt ông lão lặng hẳn đi, chân tay nhủn ra, tởng chừng không thể cất lên đợc Có tiếng nói léo xéo ở gian trên Tiếng mụ chủ Mụ nói cái gì vậy? Mụ nói cái gì mà lào xào thế? Trống ngực ông lão đập thình thịch Ông lão nín thở, lắng tai nghe ra bên ngoài
(Kim Lân, Làng, trong Ngữ văn 9, tập một,
NXB giáo dục, Hà Nội, 2005, trang 167)
1. Nếu lợc bỏ các dấu ba chấm và câu hỏi trong đoạn văn trên
thì cách miêu tả nhân vật và giá trị biểu cảm của đoạn văn
có gì thay đổi? Vì sao?
2. Trong một đoạn trích của Truyện Kiều đã học cũng có bốn
câu thơ dùng câu hỏi để diễn tả tâm trạng nhân vật Hãychép lại những câu thơ đó (ghi rõ tên đoạn trích)
3. a) Viết một câu văn nhận xét tâm trạng nhân vật ông Hai
1 Nếu lợc bỏ các dấu chấm lửng và dấu chấm hỏi thì cách miêu tả
nhân vật vẫn không thay đổi: tâm trạng nhân vật vẫn đợc miêu tả qua cửchỉ, hành động và độc thoại nội tâm
Thế nhng, giá trị biểu cảm của đoạn văn sẽ ảnh hởng: tâm trạng lolắng, buồn bã, sợ hãi và nghe ngóng của ông Hai không rõ nữa, tốc độphát triển tâm trạng nhân vật cũng nhanh hơn
Câu 1 Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
Bác Thứ cha nghe thủng câu chuyện ra sao, ông lão đã lật đật bỏ lên nhà trên :
- Tây nó đốt nhà tôi rồi ông chủ ạ Đốt nhẵn Ông chủ tịch làng em vừa lên cải chính … cải chính cái tin làng Chợ Dầu chúng em Việt gian ấy
mà Ra láo ! Láo hết, chẳng có gì sất Toàn là sai sự mục đích cả !
(Kim Lân, Làng, trong Ngữ Văn 9, tập một,
NXB Giáo dục, Hà Nội, 2005, trang 171).a) Cùng nói với ông chủ nhà, vậy mà ông Hai vừa mới xng “tôi” rồingay sau đó lại xng “em” Vì sao vậy ?
b) Nói “Làng chợ Dầu chúng em Việt gian” là dùng cách nói nào ?c) Trong câu nói, ông Hai đã dùng sai một từ, đó là từ nào ? Lẽ raphải nói thế nào mới đúng ?
1.a) Cùng nói với ông chủ nhà nhng ông hai vừa xng " tôi" đã lại xng "
em", từ cách xng hô ngang hàng chuyển sang cách xng hô của bề dới với
bề trên Nhng xng "em" với ngời nói chuyện cùng là thói quên thể hiện sựtôn trọng của ngời nông dân Việt Nam ở làng quê trớc đây Mặt khác,thay đổi cách xng hô nh vậy cũng cho thấy tâm trạng ông Hai không ổn
định, ông quá vui mừng đến không làm chủ đợc mình, chỉ thích khoe.b) Nói "Làng Chợ Dầu chúng em Việt gian" là cách nói hoán dụ- lấy làng
để chỉ những ngời dân Chợ Dầu
c) Trong câu nói, ông Hai dùng sai từ "mục đích", lẽ ra phải nói "mụckích" nghĩa là nhìn thấy, chứng kiến
II Tự luận Diễn biến tâm trạng nhân vật ông Hai khi nghe tin làng mình
theo giặc trong truyện ngắn "Làng" của Kim Lân.
Trang 6Bài làm
"Làng" (Kim Lân) thuộc loại truyện có cốt truyện tâm lí, không xây
dựng trên diễn biến sự việc mà chú trọng miêu tả diễn biến nội tâm nhânvật, từ đó làm nổi rõ tình yêu làng thống nhất trong tình yêu nớc và tinhthần kháng chiến ở nhân vật ông Hai
Là một ngời nông dân suốt cuộc đời sống ở quê, gắn bó máu thịt vớitừng nếp nhà, thửa ruộng , vì giặc ngoại xâm ông Hai phải đi tản c nhnglòng vẫn không thôi đau đáu về quê, ông bày tỏ nỗi nhớ, tình yêu quê củamình trong những câu chuyện hàng ngày
Cũng vì quá yêu làng, tự hào về làng, ông lại càng chua xót, tủi khổhơn khi nghe cái tin làng ông làm Việt gian theo Tây mà chính ông nghe
đợc từ miệng những ngời tản c dới xuôi lên Tin đó quá đột ngột khiến
ông Hai sững sờ "cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân Ông lão lặng đi, tởng nh đến không thở đợc " Trong điều kiện, hoàn cảnh lúc
này, ông không thể biết đợc tin này thực h ra sao Nhng những ngời tản c
đã kể quá rành rọt, họ còn khẳng định "vừa ở dới ấy lên", làm ông không
thể không tin, nên càng khiến ông đau buồn, khổ sở Tin ấy không chỉlàm cho ông cảm thấy đau về thể xác mà còn xâm chiếm, ám ảnh , daydứt tinh thần Tiếng cời nói xôn xao của đám ngời mới tản c lên ấy vẫn cứ
dõi theo "Cha mẹ tiên s nhà chúng nó ! Cái giống Việt gian bán nớc thì
cứ cho mỗi đứa một nhát!" khiến ông đau đớn, xấu hổ "cúi gằm mặt xuống mà đi".
Về đến nhà, ông nằm vật ra giờng, nhìn lũ con, cảm thấy tủi thân,
n-ớc mắt cứ giàn ra "Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ? chúng
nó cũng bị ngời ta rẻ rúng hắt hủi ? " Tin hay không tin ? Ông ngờ ngợ
nh lời mình nói không đợc đúng lắm ? Nhng rồi nghĩ rằng "ngời ta hơi
đâu bịa ra những chuyện ấy" Suốt cả ngày sau, ông không dám đi đâu,
chỉ quanh quẩn trong gian nhà chật hẹp, lắng tai nghe ngóng động tĩnh
bên ngoài "Một đám đông túm lại, ông cũng để ý, dăm bảy tiếng cời nói
xa xa, ông cũng chột dạ Lúc nào ông cũng nơm nớp tởng nh ngời ta đang
để ý, ngời ta đang bàn tán đến "cái chuyện ấy " Tác giả đã diễn tả rất cụ
thể nỗi ám ảnh nặng nề, biến động dữ dội trong nội tâm nhân vật, sự sợhãi ám ảnh tâm trạng ông Hai
Càng yêu làng, tự hào về làng, thì khi làng theo Tây càng tỏ nỗi đau,nỗi nhục ở ông Hai Cái đau, cái nhục ấy cũng chính là lòng yêu làng, yêunớc của ông Hai Bao nhiêu ý nghĩ ghê rợn nối tiếp bời bời trong đầu óc
ông, đẩy ông Hai vào tình huống phải lựa chọn "hay là quay về làng ?",
"về làng tức là bỏ kháng chiến, bỏ Cụ Hồ" Tình yêu quê và tình yêu Tổ quốc xung đột dữ dội trong lòng ông Cuối cùng ông đã lựa chọn "Không thể đợc ! Làng thì yêu thật, nhng làng theo Tây mất rồi thì phải thù" Đối
với ngời nông dân thuần phác ấy, tình yêu nớc rộng lớn, hớng về khángchiến, cụ Hồ đã bao trùm lên tình yêu quê
Nỗi lòng đó của ông đợc trút vào những lời thủ thỉ tâm sự với đứa
con nhỏ: "Thế con có thích về làng Chợ Dầu không?"; "Thế con ủng hộ ai
?" Phải chẳng, cũng chính là lời ông Hai tự nhủ với mình, tự giãi bày
nỗi lòng Ông Hai bày tỏ nỗi lòng sâu xa, chân thành của ngời nông dânvới quê, với Tổ quốc, với cách mạng mà biểu tợng là Cụ Hồ
Tình yêu làng, lòng tin làng, cùng với nỗi day dứt, đau khổ lo lắng đã
đợc giải toả ở tình huống cuối cùng của câu chuyện Đó là việc ông chủtịch làng Dầu lên cải chính cái tin làng Dầu đi làm Việt gian Bao sung s-ớng, hạnh phúc, tự hào về làng trở về với ông Hai Trên khuôn mặt buồnthiu mọi ngày bỗng rạng rỡ lên Mặc dù biết Tây nó đốt cả nhà mình mà
ông không xót xa Cái dáng vẻ "lật đật" đi đâu cũng múa tay lên mà khoe
tin ấy, tởng nh không bình thờng nhng hoàn toàn chân thực Ông Hai đã
Trang 7quên sự mất mát riêng để tự hào sung sớng trong vẻ đẹp, sức mạnh chungcủa quê hơng đất nớc Tình yêu làng của ông đã mở rộng hoà trong tìnhyêu nớc.
Thành công của Kim Lân là diễn tả diễn biến tâm lý cụ thể ở một conngời - ông Hai, mang tình cảm chung của ngời nông dân Việt Nam đốivới làng, với nớc Bên cạnh đó, truyện để lại ấn tợng trong lòng ngời đọcbởi chính cảm xúc, khát khao, vui buồn của nhà văn, tạo d âm vang vọngcho tác phẩm
2 Bếp lửa - Bằng Việt.
Câu 11( tr 43):
Cảm nhận về tình bà cháu trong bài thơ Bếp lửa - Bằng Việt.
Câu 4( tr 44):
Cho ba câu thơ sau:
" Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng"
( Bếp lửa - Bằng Việt)a) Vì sao hai câu thơ cuối tác giả dùng từ ngọn lửa mà không dùng từ bếp
b) Ngọn lửa đợc nhóm lên không đơn thuần là từ nhiên liệu bên ngoài mà
từ tình yêu, niềm tin, sự nhẫn nại lặng thầm của bà
C Ông trởng thành trong cuộc kháng chiến chống Pháp
D Ông trởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ
E Giọng thơ trầm lắng, nghĩ ngợi, mợt mà, thờng khai thác những
kỉ niệm thiếu thời
2 Bài thơ Bếp lửa sáng tác trong hoàn cảnh nào ?
A Năm 1963 khi tác giả đang là sinh viên học ngành Luật ở nớcngoài
B Năm 1964 khi tác giả đang học tại Hà Nội
C Năm 1963 tại quê hơng tác giả
3 Điền Đ (đúng) hoặc S (sai) vào ô trống cuối mỗi nhận định sau về Bếp
tình yêu và niềm tin trong trái tim bà
4 Trong bài thơ Bếp lửa, hình ảnh tay bà đã nhóm lên ngọn lửa hay cũng
chính là đã nhóm lên :
Trang 8a) So sánh 1 Biến các sự vật không phải là ngời trở nên có đặc
điểm tính chất, hoạt động nh con ngời
b) ẩn dụ 2 Đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác
có nét tơng đồng
c) Nhân hóa 3 Gọi tên một sự vật, hiện tợng này bằng tên sự vật,
hiện tợng khác có nét tơng đồng với nód) Hoán dụ 4 Gọi tên sự vật này bằng tên sự vật khác có quan hệ
gần gũi với nóNối :
6 Bài thơ Bếp lửa là tác phẩm :
A Trữ tình kết hợp với bình luận, triết lí
B Biểu cảm kết hợp với miêu tả, tự sự, bình luận
A Từ thuở ấu thơ - Qua tuổi niên thiếu - Đến tuổi trởng thành
B Từ tuổi trởng thành - Đến thuở ấu thơ
9 Theo em, nỗi niềm nào của ngời cháu vang vọng trong lời thơ sau đây ?
Tu hú ơi ! Chẳng đến ở cùng bà Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa.
A Nhớ nhà, nhớ quê hơng
B Thơng xót đời bà lận đận
C Muốn nhắn gửi nhớ thơng, an ủi đến bà
D Cả A, B, C đều đúng
10 Từ bếp lửa của bà, nhà thơ đã thốt lên : "Ôi kì lạ và thiêng liêng bếp
lửa" Em hiểu thế nào về điều kì lạ, thiêng liêng này ?
vì :
vì :
11 Qua bài thơ, Bằng Việt muốn nhắn gửi đến bạn đọc triết lí nào ?
A Những kỉ niệm thân thiết nhất của tuổi thơ luôn có sức tỏa sángnâng đỡ con ngời suốt hành trình dài rộng của cuộc đời
B Tình yêu, lòng biết ơn bà thể hiện sự gắn bó với gia đình là khởi
đầu của tình yêu con ngời, tình yêu đất nớc
Trang 910 a) kỳ lạ vì : Nó luôn gắn liền với bà ngời giữ lửa, nhóm lửa, truyền lửa,
ng-ời tạo nên tuổi thơ ấu của cháu
b) thiêng liêng vì : Bếp lửa trở thành một mảnh tâm hồn, một phần khôngthể thiếu trong đời sống tinh thần của cháu
A Phần I( Đề ôn HN 2009-2010)
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
" Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết th chớ kể này, kể nọ,
Cứ bảo ở nhà vẫn đợc bình yên!"
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng
1 Những câu thơ trên trích trong bài thơ nào? Tác giả của bài thơ đó là
ai?
2 So sánh sự việc xảy ra với lời bà dặn cháu trong đoạn thơ, ta thấy một
phơng châm hội thoại đã bị vi phạm Đó là phơng châm nào? Sự không
tuân thủ phơng châm hội thoại nh vậy có ý nghĩa gì?
3 Hai câu cuối ậon thơ không nhắc lại bếp lửa mà thay bằng từ ngọn lửa.
Điều đó có ý nghĩa nh thế nào?
4 Hãy viết một đoạn văn khoảng 10 câu với nội dung: Cảm nhận của em
về hình ảnh ngời bà trong đoạn thơ đã trích ở trên theo cách lập luận tổng
hợp - phân tích - tổng hợp Trong đoạn có một câu dùng phần phụ chú,
một câu dùng phần tình thái.
Phần I
1 Những câu thơ đó trích trong bài Bếp lửa của Bằng Việt.
2 Phơng châm hội thoại đã bị vi phạm là phơng châm về chất.
Sự không tuân thủ ấy là để thực hiện mục đích khác: Bà không
muốn cháu thông báo cho cha mẹ biết những khó khăn ở nhà để bố mẹ
cháu yên tâm công tác
Từ đó, thấy đợc sự hi sinh của bà vì con cháu và tình cảm của bà
đối với kháng chiến, với đất nớc
3 Việc thay bếp lửa bằng ngọn lửa ở hai câu thơ cuối có ý nghĩa:
Trang 10a) ý nghĩa của hình ảnh bếp lửa trừu tợng và khái quát hơn: bếp lửa
* Về nội dung: Nêu đợc những cảm nhận về hình ảnh ngời bà trong
đoạn thơ Có thể xoay quanh các ý:
- Nỗi vất vả
- Tình yêu thơng, đức hi sinh của bà
- Niềm tin vào kháng chiến
* Về hình thức: diễn đạt mạch lạc, bố cục phần thân đoạn hợp lí
Câu 1 Đoạn văn
Lận đận đời bà biết mấy nắng ma.
a) Hãy chép chính xác 7 câu thơ tiếp theo câu thơ trên
b) Đoạn thơ vừa chép trích từ bài thơ nào ? Tác giả bài thơ đó là
ai ?
c) Từ nhóm trong đoạn thơ vừa chép có những nghĩa nào ?
d) Hình ảnh bếp lửa và ngọn lửa đợc nhắc đến nhiều lần trong bàithơ có ý nghĩa gì ?
Câu1 Viết đoạn văn
- Hình ảnh bếp lửa trong bài thơ có ý nghĩa:
+ Bếp lửa luôn gắn liền với hình ảnh bà, nhớ đến bếp lửa là cháu nhớ
đến bà và cuộc sống gian khổ
+ Bếp lửa bàn tay bà nhóm mỗi sớm mai là nhóm niềm yêu thơng, niềmvui gia đình
+ Bếp lửa là tình cảm yêu thơng bình dị mà thiêng liêng của bà
- Hình ảnh ngọn lửa trong bài có ý nghĩa:
+ Ngọn lửa là những kỉ niệm ấm lòng, là niềm tin thiêng liêng, kì diệunâng bớc cháu trên suốt cuộc đời
+ Ngọn lửa là sức sống, lòng yêu thơng, niềm tin mà bà truyền chocháu
- Đoạn văn minh hoạ:
Đõy là hai cõu thơ mở đầu bài thơ “ Bếp lửa”, khơi nguồn cho kớ ức Bằng Việt
từ nơi xa nhớ về quờ hương, nhớ về người bà kớnh yờu của mỡnh:
“ Một bếp lửa chờn vờn trong sương sớm
Trang 11hồng sớm mai: “ Một bếp lử ấp iu nồng đượm” Từ lỏy tượng hỡnh “ ấp iu” trong
cõu thơ cú giỏ trị biểu cảm cao, gợi đụi bàn tay nhúm lửa khộo lộo, tần tảo, chịu
thương, chịu khú của bà “ mỗi sớm, mỗi chiều lại bếp lửa bà nhen” Đồng thời
từ “ấp iu” cũn gợi tấm lũng chăm chỳt yờu thương của tỡnh bà dành cho chỏu
trong suốt những năm thỏng tuổi thơ sống bờn bà Tỡnh cảm bà chỏu lớn lờn
cựng hỡnh ảnh bếp lửa ngày càng “nồng đượm” Với sự gúp mặt của hai từ lỏy “ chờn vờn”, “ấp iu” khiến cho cõu thơ mang nặng kỉ niệm về kớ ức õn tỡnh, về
bếp lửa, về tấm lũng bà, về tỡnh bà chỏu thiờng liờng
1 Phân tích bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt
xa rồi mới biết chẳng thể nào quên Nhng nỗi nhớ quê ấy ở mỗi ngời có
những sắc thái cảm xúc khác nhau : có khi là hình ảnh dung dị một bát canh rau muống, một chén cà dầm tơng, có khi lại là một ánh trăng quê Còn riêng với Bằng Việt, trong những năm tháng du học ở Liên xô, nhà thơ nhớ da diết Bếp lửa của bà :
Một bếp lửa chờn vờn sơng sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đợm
Cảm xúc về Bếp lửa của Bằng Việt bắt đầu từ đây Chúng ta hãy
cùng đọc và khẽ ngâm lên từng lời thơ để hòa nhập hồn mình bângkhuâng theo dòng cảm xúc đang trào dâng của tác giả
Thật xúc động biết bao ! Từ một đất nớc công nghiệp chỉ toàn bếp
điện, bếp hơi, với những ống khói con tàu, tác giả nhớ về một bếp lửa
đang chờn vờn trong sơng sớm Và từ bếp lửa, nhớ đến kỉ niệm ấu thơ : Cháu thơng bà biết mấy nắng ma Cả một hồi ức kỉ niệm hiện về trong tâm trí nhà thơ, suốt một quãng đời vất vả bà cháu bên nhau : Mới lên bốn tuổi đã quen mùi khói Làng đói kém, bố đi đánh xe thật vất vả - Nghĩ lại
đến giờ sống mũi còn cay Hồi tởng những năm tháng bà cháu cùng sớm hôm có nhau Bà kể chuyện những ngày ở Huế, bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học, bà dặn cháu viết th cho bố ở chiến khu, bà sớm chiều
nhen bếp lửa Lời kể sao mà ngậm ngùi tha thiết quá ! Nó gợi trong lòng
ngời bao niềm xúc động sâu xa Làm sao quên đợc : Những năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi Bà đã dặn cháu :
Bố ở chiến khu, bố còn việc bố Mày có viết th chớ kẻ này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn đợc bình yên
Hình ảnh ngời bà hiện lên trong lời thơ ấy đẹp làm sao ! Bà lúc nàocũng sẵn sàng chịu đựng Bà là thế đấy! Suốt một đời tận tụy vì con, vìcháu Nhng không chỉ có thế Vợt lên trên tình thơng ấy, bà còn là ngờilàm việc âm thầm, lặng lẽ, biểu lộ ý thức trách nhiệm của mình với Tổ
Trang 12quốc Bà đã cùng chịu đựng gian khổ, cùng chia sẻ hi sinh cho cuộckháng chiến này Càng lớn khôn, tác giả càng nhận thức rõ tấm lòng cao
quí của bà Ngời đã lận đận biết mấy nắng ma để nhen nhóm trong lòng
đứa cháu yêu quí của mình ngay từ tuổi thơ một tình cảm rộng lớn hơn
tình bà cháu thông thờng, đó là một ngọn lửa chứa chan niềm tin dai dẳng
đối với đất nớc con ngời :
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đợm Nhóm niềm thơng yêu khoai sắn ngọt bùi Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng bếp lửa Hình ảnh bếp lửa đợc lặp lại nhiều trong bài thơ có giá trị tu từ độc
đáo Đây là hình ảnh tả thực trong cuộc sống đời thờng Song, đối với
ng-ời đi xa quê hơng lại là một dấu ấn khó phai mờ - Bởi vì chính bên cạnh
bếp lửa hồng ấy, hình ảnh ngời bà "còm cõi", "chập chờn", "sơng sớm" in
đậm trong tâm trí tác giả từ tuổi nhỏ Nhờ bếp lửa mà thời ấu thơ của tácgiả êm đềm, ấm áp nh những câu chuyện cổ tích mà bà thờng hay kể Bếplửa và ngời bà chính là nguồn sáng tâm hồn, nuôi dỡng tình cảm thơngyêu cho ngời cháu
Điều đáng nói nhất về bài thơ chính là ý nghĩa tợng trng của hình ợng bếp lửa Đó là ngọn lửa niềm tin, ngọn lửa tình yêu, ngọn lửa của tâmhồn dân tộc đã nhóm lên trong tâm hồn nhà thơ những cảm xúc và suynghĩ chân tình, đẹp đẽ Hình ảnh bếp lửa trong quá khứ, trong hiện tại đancài vào nhau, nâng cảm xúc và t duy nhà thơ bay bổng dạt dào, hớng vềgia đình, về nguồn cội, về quê hơng đất nớc Sức hấp dẫn của bài thơchính là ở đó Với giọng thơ ân tình tha thiết, nhà thơ hồi tởng những năm
t-tháng cùng bà "nhóm lửa" Hình ảnh chim tu hú kêu trên những cánh
đồng xa gợi lên không khí của một buổi sớm tinh mơ, vắng vẻ, quạnh hiu Cùng với hình ảnh chim tu hú, hình ảnh bà cũng hiện lên còm cõi,
đơn côi, vất vả trong tâm trí của nhà thơ Các vần nối tiếp nhau để diễn tả
cảm xúc ấy : Xa, nhà, huế, thế, về tạo nên một âm hởng kéo dài liên tục
không dứt Nhạc điệu buồn, tha thiết, trầm lặng thể hiện nỗi nhớ nhungngời bà :
Giờ cháu đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở Sớm mai này bà nhóm bếp lên cha ?
Chính tình bà cháu cao đẹp và thiêng liêng kì diệu đã nhen nhómtrong lòng nhà thơ niềm tin yêu cuộc sống con ngời trên quê hơng đất n-
ớc Đây là một bài thơ dạt dào cảm xúc Tác giả đã khéo léo sử dụng cáchgieo vần, láy điệp từ và những hình ảnh có sức liên tởng độc đáo tạo nêngiá trị cho bài thơ Ta cảm nhận đợc tấm lòng biết ơn, nỗi nhớ nhung của
nhà thơ dành cho ngời bà yêu dấu của mình Bếp lửa đã khơi dậy trong ta
một tình cảm cao đẹp đối với gia đình, quê hơng, đất nớc Đặc biệt là lòngbiết ơn sâu nặng đối với ngời bà
2 Bằng một bài văn ngắn, hãy viết cảm nhận của em về hình ảnh
ng-ời bà trong bài thơ Bếp lửa.
Bài làm
Bếp lửa tái hiện hình ảnh ngời bà quen thuộc, yêu thơng mà trong
thơ hiện đại không phải dễ gặp
Bẳng Việt đã đem đến một biểu tợng tình bà yêu cháu vô cùng sâunặng Đó là những tháng năm xa chỉ còn trong kí ức, mẹ cha bận côngtác, giữa thời bom đạn, bà chăm chút, yêu thơng dạy bảo cháu nên ngời
Bà là nguồn sống gia đình, là những gì tảo tần, nhẫn nại, giàu niềm tin,
Trang 13hết lòng yêu thơng, chăm lo, chi chút cho cháu và gia đình Bà là ngọn lửacủa tình thơng hạnh phúc con cháu Bà khơi dậy và làm bùng lên khátvọng Hành động nhóm bếp không chỉ là hình ảnh đời thờng ấm áp mà
chính là ngọn lửa của sự sống Khi viết những dòng thơ Bếp lửa, tác giả
đang ở xa Tổ quốc và đã trởng thành Đây là một bài thơ thật sự sâu sắc
về tình yêu đất nớc trong hình ảnh dung dị của ngời bà - quê hơng
Hồi ức về những ngời thân yêu bao giờ cũng sinh động, ta càng rời
xa tuổi thơ thì kỉ niệm càng thân thiết, gần gũi, cảm động Bếp lửa là một
hồi ức tuyệt đẹp về ngời bà, nhắc nhở mỗi ngời về tình yêu cụ thể trongtâm hồn và trái tim những ngời Việt Nam yêu nớc
II tự luận
Từ bếp lửa đời đến Bếp lửa trong thơ Bằng Việt
Bài làm
Đọc "Bếp lửa" của Bằng Việt tôi đã mờng tợng ra một chàng trai trẻ
trong cái giá lạnh của mùa đông Ki-ép ở đất nớc U-crai-na xa xôi đơngcặm cụi sởi ấm những nguồn thơng qua từng chữ, từng câu mà đợc thắplên ngọn lửa đợm đà của một thời thơ ấu đẹp đẽ sống bên ngời bà yêudấu
Đến nay đã hơn bốn thập kỉ kể từ khi bài thơ ra đời, ta thực khó rõ đã
có bao nhiêu trái tim rung cảm mỗi khi đến với "Bếp lửa" Chỉ biết đằng
sau mạch cảm xúc dạt dào của hoài niệm kia sẽ là gì nếu không phải một
tình lan tỏa với cái nóng, cái nồng đợm của "Bếp lửa quê nhà", với sự ấm
áp, ấp iu của "ngọn lửa tình ngời".
Có lẽ khi nhắc về quá khứ, nhất là những thời điểm đẹp đẽ, ngời ta
vẫn thờng kể nhiều hơn Với "Bếp lửa" nhà thơ Bằng Việt thực đã dắt dẫn
ngời đọc vào sâu trong mạch kể, mạch hồi tởng của ông Hồi ức đẹp một
đi không trở lại của tuổi thơ đợc tái hiện không phải bằng một trí nhớ lan
man, chắp vá Trái lại, ở sâu trong tiềm thức của tác giả, hình ảnh "Bếp lửa" và "ngời bà" lúc nào cũng tỏ sáng lạ kì - trở thành một điểm đi về
trong cõi nhớ Dòng suy tởng và hoài niệm của ngời cháu xa quê nhà có lẽ
đều đợc khởi nguồn từ những hình ảnh đầy giản dị mà thân thơng, ấm ápvô cùng
Việc đồng hiện lên hình ảnh "Bếp lửa" và "bà" trong bài thơ thật dễ
khiến cho ngời ta có một sự liên tởng về mối quan hệ lạ kì, thiêng liêng
Từ bếp lửa của củi rơm đến "Bếp lửa" của lòng ngời có lẽ hơn bao giờ hết
con ngời cảm nhận thật rõ về tình bà cháu, tình quê nồng ấm
Một bếp lửa chờn vờn sơng sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đợm Cháu thơng bà biết mấy nắng ma Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hum nhèm mắt cháu Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay.
Cái "nỗi nhớ về bếp lửa" đợc nói trực tiếp song không vì thế mà giảm
đi phần sâu lắng, tinh tế Hình ảnh "Bếp lửa" gợi nhớ bằng nhiều giác
quan bằng trí tởng tợng Thị giác (chờn vờn sơng sớm), cảm giác (ấp iunồng đợm) và khớu giác (sống mũi còn cay) rồi xúc giác (hun nhèm mắtcháu) Tác giả hớng mọi giác quan để quay về sống lại kỉ niệm trong trí t-ởng tợng Dờng nh không còn cảm giác khoảng cách của thời gian ở đâynữa, mọi hình ảnh gắn với bếp lửa đã tái hiện chân thật, rõ ràng từ mộtthời kí ức xa xôi ! Hình ảnh bếp lửa còn gắn với ngời bà đầy thân thơng.Tuy không trực tiếp nói ra song ngời đọc hình dung đợc công việc của ng-
ời bà : "nhóm bếp" Tuổi thơ của cháu gắn với bếp lửa, với mùi khói cay
Trang 14nhèm và cũng gắn chặt với bà Phải chăng hình ảnh: "Một bếp lửa ấp iunồng đợm" chính là hoá thân của tình cảm bà dành cho cháu Vì vậy có lẽtìm về với bếp lửa quê nhà cũng chính là tìm về tuổi thơ sống bên bà dànhcho cháu Sự tơng đồng đẹp đẽ ấy dễ thờng mấy ai nhận ra Chỉ có BằngViệt với khoảng cách thời gian đầu đời trong sáng đợc gắn bó bên bà mới
có thể "cảm" sâu sắc đến thế, cái tởng chừng quá bình dị, mộc mạc Đắmmình trong dòng hồi ức tơi mát của tác giả, chúng ta muốn tìm đến vớinhững tình thơng yêu nồng hậu nh thế
"Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học Nhóm bếp lửa nghĩ thơng bà khó nhọc".
Cái ấm áp của "Bếp lửa" và "tình ngời" trong sự tơng đồng, ta đã
biết Đằng sau đó dờng nh còn có một sự tơng đồng nữa Bếp lửa và ngời
bà đều là những gì gắn bó, thân thơng nhất với kỉ niệm của cháu Nếu
"Bếp lửa củi rơm" gắn với cảm nhận "mùi khói", với kỉ niệm "khói hun
nhèm mắt cháu", với d vị "sống mũi còn cay" thì ngời bà gắn với tuổi thơcháu vừa nh một ngời biết chăm sóc, vừa nh một ngời bạn lớn Những kí
ức nh ùa vào trong tâm tởng cháu Đó là từ năm : "lên bốn tuổi cháu đãquen mùi khói", lại cả những năm "đói mòn đói mỏi", những lúc bà hay
kể chuyện những ngày ở Huế những khi "giặc đốt nhà cháy tàn, cháytrụi" Từ lúc nào tuổi thơ nhỏ bé của cháu đã đợc truyền hơi ấm từ bếplửa, từ bà ! Một điều không thể ngẫu nhiên là : mỗi khi nhắc về bếp lửa thìlại thấy xuất hiện ngời bà và mỗi khi xuất hiện ngời bà lại thấy công việccủa bà xoay quanh bếp lửa
Nhóm bếp lửa nghĩ thơng bà khó nhọc.
Không nói mà tình cảm vẫn dạt dào, không hô hào, bồng bột mà ngời
ta vẫn không thể làm ngơ trớc sự chân thành Đó có lẽ là những gì BằngViệt đã làm khi dựng lên hình ảnh song song mà hoà hợp với nhau giữa
"Bếp lửa" và "ngời bà" Trong kỉ niệm, trong cảm xúc của mỗi nỗi nhớ, lí
trí đã nhờng chỗ cho tình cảm và cái rõ ràng, minh bạch đã nhoè đi để đợcthêm những cái mơ màng, chập chờn của hồi ức Hình ảnh bà và bếp lửaqua tâm trạng ấy đã đồng nhất, hoà quyện với nhau Tuy một mà hai tuyhai mà một để chỉ còn hiện lên trong tâm tởng ngời cháu của một cái gìthật ấp iu, nồng đợm
Hình ảnh bếp lửa trong bài thơ xét cho kĩ thì chính là điểm gợi hứng,
là cầu nối để đứa cháu phơng xa ngàn dặm gửi tình thơng nỗi nhớ về bà,
về quê hơng Nhng qua dòng hồi tởng nhẹ nhàng tơi mát của cháu, bếplửa của củi rơm kia cũng không còn là bếp lửa bình thờng nh cái nhìn trớc
đó Nó trở thành một hình ảnh cứ trở đi trở lại trong bài thơ, trong tâm tríngời cháu và không lần nào cái bếp lửa bình dị ấy không gắn với hình ảnhngời bà tảo tần, đầy thân thơng Và vì lẽ đó mà ngời ta có cảm giác bếplửa kia chính là tình cảm của ngời bà đôn hậu
Nếu có một bếp lửa quê nhà vẫn "chờn vờn sơng sớm" thì cũng có một ngọn lửa tình bà "ấp iu nồng đợm" Có lúc hai thứ lửa ấy cùng tách
ra, lại có khi hợp cùng nhau Khi tách ra nó gợi về những kỉ niệm : kỉ
niệm về bếp lửa củi rơm ("khói hun nhèm mắt cháu", "sống mũi còn cay")
kỉ niệm về bếp lửa tình bà ("Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế", "bà dạy cháu làm bà chăm cháu học") Nhng khi đã hoà hợp với nhau nó trở
thành một thứ tình cảm thiêng liêng, kì lạ biết bao trong cái bình dị Sốngmũi còn cay là thực của ngày xa ngồi cạnh bếp lửa, bên bà và là thực củahôm nay (và chắc là mãi mãi) của tình bà cháu
"Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đợm
Trang 15Nhóm niềm yêu thơng khoai sắn ngọt bùi Nhóm nồi xôi gạo mới xẻ chung vui Nhóm dậy cả những tâm hồn tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng - Bếp lửa".
Trong cái hoà quyện tuyệt vời, ngời ta thấy cái nóng cái đợm của bếp
lửa củi rơm cũng nh cái nồng cái ấm áp của bếp lửa lòng ngời "Bếp lửa"
kì lạ, thiêng liêng ấy nhóm "khoai sắn ngọt bùi", "nồi xôi gạo mới" cũngdành nhóm cả "niềm yêu thơng", "tâm tình tuổi thơ" Thực là diệu kì Tạisao nói đoạn thơ trên là một trong những đoạn hay nhất của bài thơ, câutrả lời có lẽ nằm ở cái tình ấm lửa trong đó mà lúc nào cũng đợc ấp ủ
"Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng".
Tình cảm của bà rõ ràng đã đợc tợng trng hoá với "ngọn lửa" Nếu
nói "Bếp lửa" e cha thật trúng, còn nói "ngọn lửa" thì ngời ta cảm thấy cái
linh hồn, tình cảm đã nằm ngay ở đó Ngọn lửa ấy phải chăng là tâmhuyết, nhiệt huyết (chứa niềm tin dai dẳng) phải chăng là tình yêu (lòng
bà luôn ủ sẵn) Từ "Bếp lửa" đến "ngọn lửa" có lẽ là hành trình từ cái đơn
sơ giản dị đến những cái thiêng liêng cao cả, từ cái thực đến cái linh hồn
Một lần nữa hình ảnh "Bếp lửa" hay "ngọn lửa" đã tiếp tục tôn cao lên
tấm lòng chân chất, tình thơng giản dị sâu sắc mà đôn hậu của bà Có thể
chấp nhận đợc chăng khi ta hình dung "Bếp lửa" trong kí ức tuổi thơ của
tác giả chính là hiện hữu của một tình yêu nồng nàn, đợm đà bà dành cho
cháu ? Cái chính là bà lúc nào cũng ấp ủ một ngọn lửa vô hình song "dai dẳng", "thiêng liêng" để lúc nào cũng vậy hễ nhắc tới "Bếp lửa" thì tác giả
và ngời đọc luôn cảm thấy có bà trong đó
Chẳng phải vô tình mà trong suốt bài thơ, hình ảnh "Bếp lửa" cứ ám
ảnh tâm trí Bằng Việt nh vậy Không dới mời lần tác giả nhắc tới hình ảnh
đó và lần nào cũng kèm theo sự xuất hiện của bà Tác giả đang làm cái
công việc của ngời đi so sánh, thí dụ giá trị hai vẻ đẹp "Bếp lửa" và "ngời bà" chăng ? Không hẳn nh vậy ! Đọc kĩ lại ta thấy Bằng Việt đã làm một
mĩ từ pháp có hiệu quả cao nhất: ẩn dụ Hình ảnh bếp lửa là ẩn dụ củangọn lửa nồng hậu nơi ngời bà, và tình cảm ngời bà chính là ẩn dụ ngọn
lửa - một thứ tình yêu cao cả nhất Ta đã biết "ngời bà" và "Bếp lửa" là hai
giá trị chẳng thể nào tách rời trong hồi ức của tác giả thì lẽ nào tác giả lại
đi làm công việc trái ngợc nhau : phân tích hai hình ảnh để so sánh ? "Bếp lửa" tợng trng cho cái đơn sơ, khiêm nhờng Đã bao giờ chúng ta nghĩ về
bếp lửa nhà mình nh thế này cha : nó giản dị, đơn sơ (chỉ vài que củi, một
ôm rơm, một cái kiềng là thành một bếp lửa) Nó cũng thật khép nép khithu mình vào trong góc bếp chật chội Nhng bếp lửa cũng là một cái gì đórất ấm áp nồng đợm (những ngày đông lạnh thấu da thấu thịt) Ngời bàcũng vậy : thật chân chất, mộc mạc, dân dã, quê kiểng song ẩn chứa tìnhyêu vô bờ, tha thiết, chan chứa Qua con mắt nhà thơ, bếp lửa và bà bình
dị, cao quí, thiêng liêng Lấy hình ảnh của bếp lửa để nói về tình cảm của
bà dành cho mình, thiết tởng Bằng Việt phải nặng lòng với bà, với quê
h-ơng lắm
Một đứa con xa quê hơng, một đứa cháu xa bà luôn luôn thờng trực
trong nỗi nhớ về "Bếp lửa" - về tình yêu ấm nồng tởng nh cái lạnh cái cô
đơn ở quê ngời cũng đôi chút vợi đi vậy Nhng nhớ về cái "Bếp lửa" phải
chăng cũng đồng nghĩa với việc nhớ quê nhà, nhớ về bà đồng nghĩa vớiviệc nhớ về tổ ấm gia đình với niềm vui sum họp
"Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà Niềm vui trăm ngã
Nhng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở Sớm mai này bà nhóm bếp lên cha? "
Trang 16Trong tình cảm của bà có tình cảm của đất nớc, tác giả nhớ đến tình
bà cũng là nhớ đến đất nớc quê hơng Có ngời từng nói: "Lòng yêu nhà,yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc" Nói nh vậy cónghĩa là tình cảm của bà trở nên lòng yêu Tổ quốc là một ẩn dụ của tình
cảm của đất nớc dành cho những ngời xa quê Hành trình từ "Bếp lửa" đến
"Bếp lửa" là hành trình của giọt nớc hoà vào suối và đổ ra sông Càng ngày càng thiêng liêng, cao cả "Bếp lửa" là một dòng hồi tởng "chờn
vờn", "nồng đợm", rực sáng mãi không thôi trong lòng những ngời dù chỉ
đến với nó một lần Làm sao chúng ta sống lại tuổi ấu thơ cảm động bênngời bà yêu dấu với tình thơng bao la, sâu đậm ở một miền quê còn nhiều
đau khổ Một ngọn lửa mãnh liệt nh vậy liệu có bao giờ vụt tắt đợcchăng ?
3 Chiếc lợc ngà - Nguyễn Quang Sáng.
Câu 11 (tr 46):
Câu văn dới đây có một số lỗi về chính tả, ngữ pháp:
" Trong đoạn trích Chiếc lợc ngà không chỉ thể hiện tình cảm ngời cha dành cho con Qua đoạn trích ấy còn cho ta thấy tình yêu thơng thắm thiết của đứa con thơ ngây."
a) Hãy sửa các lỗi đó và chép lại cho đúng
b) Nếu câu văn trên là câu mở đầu đoạn thì đề tài của đoạn văn trên
là gì?
c) Hãy viết đoạn văn có đề tài trên sao cho
- Câu đã sửa là câu mở đoạn
- Thân đoạn gồm 10 câu, trong đó có sử dụng một câu ghép
- Cho biết cách trình bày nội dung đoạn vừa viết
H
ớng dẫn ( tr 68):
a) Sửa lỗi: Đoạn trích " Chiếc lợc ngà" không chỉ thể hiện tình cảm ngời
cha dành cho con mà còn cho ta thấy tình yêu cha thắm thiết của đứa con thơ ngây
b) Đề tài: Tình yêu cha thắm thiết của bé Thu
c) Đoạn văn:
( 1) Đoạn trích" Chiếc lợc nhà" không chỉ thể hiện tình cảm ngờicha dành cho con mà còn cho ta thấy tình yêu cha thắm thiết của đứa conthơ ngây ( 2) Trong hoàn cảnh chiến tranh cha phải đi chiến đấu biềnbiệt xa nhà đến khi Thu lên 8 tuổi, hai cha con mới đợc gặp nhau vậy màtrong suốt 3 ngày gần gũi cô bé đã không nhận cha mình ( 3) Cô ngơngác, hoảng sợ khi thấy ngời đàn ông xa lạ có vết sẹo dài trên má nhận là
ba mình; rồi nói năng cộc lốc, c xử vùng vằng, ơng ngạnh, lạnh nhạt, dửngdng, bớng bỉnh, lảng tránh để chống lại ngời đang xng với mình là ba.( 4) Đằng sau sự ơng bớng ấy là tình yêu thơng với ngời ba trong tâm t-ởng mà bé cố giấu kín ( 5) Vậy mà thật bất ngờ, trớc khi ông Sáu đi xa,
tình cảm thiêng liêng ấy đã bùng cháy ( 6) Trong đôi mắt mênh mông của con bé bỗng xôn xao, miệng nó cất tiếng gọi "ba", cử chỉ ôm chặt lấy ba, hôn ba và hôn cả vết thẹo dài trên má của ba, hét lên "Không", hai tay siết chặt cổ ba, dang cả hai chân quặp chặt lấy ba, đôi vai nhỏ của nó run run là nỗi niềm ân hận khi bé Thu biết sự thật ( 7) Trong ý nghĩ
ngây thơ của nó, ngời cha thật đẹp, nhng hiện thực vì bom đạn quân thù
mà cha có vết sẹo dài trông thật đáng sợ - cô bé đã không hiểu đợc điều
ấy, khi hiểu đợc thì đã muộn ( 8) Để diễn tả tình cảm đặc biệt, đằm thắmnày, tác giả không viết nhiều, chỉ chọn một chi tiết làm chúng ta xúc động
bởi nó trong trẻo, chân thành : đó là chi tiết Thu siết chặt lấy cổ cha tiếng kêu của nó nh là tiếng xé, xé sự im lặng và xé cả ruột gan mọi ngời -
tiếng ba nh vỡ tung ra từ lòng nó ( 9) Dờng nh từ giờ phút thức tỉnh đó,Thu bắt đầu thay đổi, cô không chỉ yêu cha mà còn tự hào về ngời cha -
Trang 17một ngời anh hùng, thể hiện về một tình yêu cha đằm thắm, kì lạ.( 10)Văn học là thể hiện tâm hồn con ngời và thời đại một cách cao đẹp.( 11)Nhà văn Nguyễn Quang Sáng đã thể hiện thành công một nét tính cách
điển hình cho vẻ đẹp con ngời Việt Nam thời chống Mĩ
Các câu ghép trong đoạn văn: Câu 1,2,4,6,7,8,9.
Câu 12 ( tr 46):
" Con bé hét lên, hai tay nó siết chặt lấy cổ, chắc nó nghĩ hai tay không thể giữ đợc ba nó, nó giang cả hai chân rồi cấu chặt vào ba nó, và
đôi vai nhỏ bé của nó run run."
( Chiếc lợc ngà - Nguyễn Quang Sáng)
a) Hành động của bé Thu nhằm mục đích gì? Tại sao bé có hành
động quyết liệt nh vậy
b) Truyện đợc kể theo ngôi nào? Nêu tác dụng của việc sử dụng ngôi kể đó Hãy viết thành đoạn văn khoảng 10 câu, trong đó có sử dụng câu phủ định
H ớng dẫn (tr69):
a) Hành động của bé Thu muốn giữ ba ở lại, muốn sửa lỗi lầm, muốn khẳng định bé yêu ba biết nhờng nào
- Bé có những hành động quyết liệt nh vậy vừa vì bé ân hận chuyện
đã làm ba buồn khổ và còn vì muốn níu giữ ba
- Bé khóc, nớc mắt của sự vui sớng lẫn ân hận Tình cảm bé dành cho ba sau tám năm xa cách nay mới đợc thể hiện lại là lúc ba phải lên đ-ờng trở lại chiến khu
b) Truyện đợc kể theo ngôi kể thứ nhất, số ít "tôi".Tôi ở đây là ông
Ba - ngời bạn chiến đấu thân thiết nhất của ông Sáu, cũng là ngời đợc chứng kiến toàn bộ câu chuyện
- Tác dụng: làm cho câu chuyện trở lên khách quan, đáng tin cậy; mạch kể diễn ra chân thực, gần gũi Ngời kể hoàn toàn chủ động điều khiển nhịp kể và dẫn dắt nội dung câu chuyện theo dòng cảm xúc của mình Khi cần, ngời kể có thể bày tỏ cảm xúc và suy nghĩ và bình luận
Mở rộng:
- Bài tập: Túm tắt đoạn trớch “ Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sỏng bằng
một đoạn văn ngắn, cú sử dụng thành phần biệt lập ( gạch chõn cõu cú thànhphần biệt lập)
- Đoạn văn minh hoạ:
ễng Sỏu, một cỏn bộ cỏch mạng, sau tỏm năm đi xa giờ mới được về thăm nhà,
thăm con gỏi tỏm tuổi từ ngày sinh chưa một lần được gặp ba ễng vụ cựng hồi hộp, xỳc động khi gặp con, nhưng bộ Thu - con ụng - lại sợ hói bỏ chạy Trong
ba ngày nghỉ phộp ở nhà ễng dành tất cả tỡnh yờu thương, gần gũi, chăm súccon bế, nhưng con bộ xa lỏnh, lạnh nhạt, khước từ mọi cử chỉ yờu thương củaụng và nú nhất định khụng gọi ụng là cha Một lần trong bữa ăn ụng gắp cho númột miếng trứng cỏ rất ngon, nú bất ngờ hất tung ra mõm Giận quỏ, ụng Sỏuphỏt vào mụng con, con bộ bỏ sang bà ngoại Được bà ngoại giải thớch về vếtthẹo, con bộ mới hiểu rằng ụng Sỏu đớch thị là cha nú Nú trở về, đú cũng làngày cuối cựng ụng Sỏu phải lờn đường lỳc chia tay, ụng Sỏu chỉ khẽ chào con,
vỡ sợ nú bỏ chạy Khụng ngờ đỳng lỳc ấy, tỡnh cha con trỗi dậy, bộ thột lờn gọi
ba, ụm hụn ba, bộc lộ tất cả tỡnh yờu mónh liệt của mỡnh với ba Khi chia taycon, ụng Sỏu hứa sẽ mua một cõy lược cho con ễng Sỏu khụng ra Bắc tập kết
mà ở lại rừng hoạt động cỏch mạng ễng luụn nhớ về con, hối hận vỡ đỏnh con
Trang 18Một lần ụng bắt được khỳc ngà, ụng tỉ mỉ, kỡ cụng làm chiếc lược ngà cho con.ễng mong được gặp con, nhưng ụng chưa thực hiện được điều đú thỡ đó hi sinh
trong một trận càn Người bạn ụng – ụng Ba – hứa với ụng trước lỳc ụng ra đi,
sẽ đưa chiếc lược đến tận tay bộ Thu thay ụng.
3 Cốt truyện Chiếc lợc ngà tập trung thể hiện nội dung gì ?
A Kể về cuộc gặp gỡ cuối cùng của hai cha con ông Sáu
B Thái độ và hành động của bé Thu với ba
C Tình cha con thắm thiết, sâu nặng của ông Sáu và bé Thu tronghoàn cảnh éo le của chiến tranh
D Tình đồng đội giữa ông Sáu và bạn
4 Từ nào trong các từ sau không phải là từ địa phơng Nam Bộ ?
A Cái vá B Thẹo
C Nói trổng D Lúi húi
5 Câu văn sau : "Những lúc rỗi, anh ca từng chiếc răng lợc, thận trọng, tỉ
mỉ và cố công nh ngời thợ bạc" cho em biết điều gì ở con ngời ông Sáu ?
A Với ông Sáu, chiếc lợc ngà là vật quý giá
B Chiếc lợc ngà là vật thiêng liêng, làm dịu nỗi ân hận và chứa
đựng bao nhiêu tình cảm, yêu mến, nhớ thơng ông Sáu dành cho con gái
C Ông Sáu là ngời dành hết tâm trí, công sức vào công việc - làmchiếc lợc ngà
6 Bộ phận "những lúc rỗi" trong câu trên là thành phần gì của câu ?
- Cơm sôi rồi, chắt nớc giùm cái !
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !
A H hỗn
B Ương ngạnh
C Láu lỉnh
D Láu cá
8 Lí do nào bé Thu không tin ông Sáu là ba của nó ?
A.Vì mặt ông Sáu có vết thẹo
B Vì ông già hơn trớc
C Thu không nhớ nổi mặt ba vì đi lâu quá
Trang 19D Không hiền nh trớc.
9 Những câu văn sau nói lên nội dung gì ?
"Nó hôn ba nó cùng khắp Nó hôn tóc, hôn cổ, hôn vai và hôn cả vết thẹo dài bên má của ba nó nữa Con bé hét lên, hai tay nó siết chặt lấy cổ, chắc nó nghĩ hai tay không thể giữ đợc ba nó, nó dang cả hai chân rồi câu chặt lấy ba nó, và đôi vai nhỏ bé của nó run run."
A Sự thay đổi đột ngột về thái độ và hành động bé Thu trớc phút
ông Sáu lên đờng
B Nỗi buồn của Thu khi biết cha nó sắp xa nó
C Nỗi sợ hãi khi nghĩ nó không thể giữ đợc ba nó ở lại nhà
D Tình yêu, nỗi mong nhớ với ngời cha xa cách bị dồn nén bấylâu, nay bùng ra mạnh mẽ và hối hả, cuống quýt, có xen lẫn cả sự hối hận
10 Chi tiết sau : "nghe bà kể nó nằm im, lăn lộn và thỉnh thoảng lại thở
dài nh ngời lớn" nói lên tâm trạng gì ở nhân vật bé Thu ?
1 Trong các ý sau, đâu là chủ đề của Chiếc lợc ngà ?
A Viết về tình cha con
B Viết về sự trởng thành của một thế hệ ngời Việt Nam
C Viết về nỗi đau chiến tranh do quân địch gieo rắc thời chống Mĩ
D Viết về lòng căm thù giặc
2 Tình huống thể hiện mãnh liệt tình cảm của ngời con với cha ?
3 Tình huống thể hiện tình cảm sâu sắc giữa cha với con ?
4 Những nét tính cách nào là của bé Thu ?
A Tình cảm sâu sắc, mạnh mẽ nhng rất dứt khoát, rạch ròi
B Cứng cỏi đến mức ơng ngạnh
C Bé bỏng, hồn nhiên, ngây thơ
D Tất cả các ý trên
5 Chi tiết "chiếc lợc ngà" (đồng thời là tên truyện) là một ý nghĩa quan
trọng Một bạn học sinh đã nêu ra ý nghĩa của chi tiết này Em hãy điền
Đ (đúng) hoặc S (sai) vào các ô vuông
a) Chiếc lợc ngà nối kết hai cha con ông Sáu kể cả lúc ông đã hi sinh.b) Chiếc lợc ngà là biểu tợng của tình cha con trắng trong, quí giá, bấtdiệt
c) Chiếc lợc ngà là kỉ vật thiêng liêng của một thời chiến tranh
d) Chiếc lợc ngà nói lên những hi sinh thầm lặng của một lớp ngời đi trớc
6 Sau đây là các câu nói về chiếc lợc ngà của ông Sáu Em hãy sắp xếp
lại sao cho hợp lí bằng cách đánh số thứ tự vào các ô vuông để có thể hiểu
đợc
A Dù cha chải tóc con gái, lợc ngà gỡ rối phần nào tâm trạng ôngSáu
B Hằng đêm, ông ngắm nhìn và mài lên tóc cho nó thêm bóng ợt
m-C Đó là biểu tợng trắng trong, quí giá bất diệt của tình cha con