thức dân tộc của thế hệ trẻ.Tuy nhiên môn học lịch sử là một môn khoa học khó và khô khan bởi nó bắt buộc người học phải ghi nhớ một lượng thông tin khá rộng cả về không gian lẫn thời [r]
Trang 1Phòng: GD&ĐT Phú Giáo
Trường: Tiểu học và THCS Tam Lập
KẾ HOẠCH (ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP TRONG CÔNG TÁC DẠY HỌC NĂM HỌC 2012 – 2013)
Họ và Tên: Bùi Phú Hưng.
Nhiệm vụ được phân công: Giáo viên dạy bộ môn Lịch sử khối THCS.
I. NỘI DUNG ĐĂNG KÝ:
Đổi mới tư duy và cách nhìn nhận của mỗi giáo viên trong dạy học lịch sử
II ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH
1 Thuận lợi.
Luôn được sự quan tâm sâu sát của Đảng ủy, HĐND, UBND, Ban ĐDCMHS và nhất
là của ngành GD
Đội ngũ CB_GV trẻ, số lương tương đối đầy đủ, nhiệt tình và có năng lực chuyên môn tốt, có tâm huyết với nghề nghiệp
Cơ sở vật chất tương đối, đủ để bố trí các lớp học đảm bảo phục vụ tốt cho việc dạy và học
Nề nếp, kỉ cương và chất lượng giáo dục trong nhiều năm qua đã thực hiện tốt và đạt hiệu quả năm sau cao hơn năm trước- Công tác xã hội hóa giáo dục ở địa phương ngày càng đạt kết quả cao
Tổ khoa học Xã hội là tổ chuyên môn có bề dày truyền thống trong hoạt động giáo dục
và dạy học; có tinh thần đoàn kết, cộng sự cao
Bản thân xác định rõ trách nhiệm dạy học của mình đối với phụ huynh, học sinh, với trường, với ngành; đồng thời quyết tâm cao để hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ năm học vì danh dự của nhà trường, vì danh dự của bản thân
2. Khó khăn
Địa bàn quản lí thuộc vùng sâu, vùng xa, khó khăn cho việc đi lại của giáo viên và học sinh, cơ sở vật chất còn thiếu: chưa đủ các phòng chức năng nên việc phát huy giáo án điện tử gặp nhiều khó khăn
Tình hình đời sống kinh tế của nhiều PHHS vẫn còn quá khó khăn: đa phần là hộ nghèo từ các điểm khác đến làm thuê theo mùa, là địa bàn có nhiều đồng bào dân tộc
Số đồ dùng phục vụ cho môn lịch sử còn thiếu
Khả năng học hỏi và rèn luyện môn lịch sử của học sinh còn hạn chế
Còn có một bộ phận không nhỏ học sinh chưa xác định rõ động cơ học tập, học tập chưa có phương pháp, chưa thấy được vị trí, tầm quan trọng của bộ lịch sử nói riêng và việc học nói chung, thiếu kĩ năng hợp tác; ý thức học tập và rèn luyện đạo đức chưa tốt lắm, chữ viết còn cẩu thả Điều này đã gây không ít khó khăn cho giáo viên trong giáo dục và dạy học, đặc biệt là trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, tích hợp
III MỤC ĐÍCH ĐỔI MỚI.
Lịch sử là những gì đã qua ta không thể nhìn thấy hay sờ nắn được.Môn học lịch sử trong nhà trường có nhiệm vụ giúp học sinh tái hiện lại quá khứ dựa trên các tư liệu lịch
sử Đây là bộ môn mang tính giáo dục rất lớn đặc biệt là giáo dục lòng yêu nước và ý
Trang 2thức dân tộc của thế hệ trẻ.Tuy nhiên môn học lịch sử là một môn khoa học khó và khô khan bởi nó bắt buộc người học phải ghi nhớ một lượng thông tin khá rộng cả về không gian lẫn thời gian.Hầu hết các em học sinh khi được hỏi thì đều cho rằng học lịch sử rất
dễ nhàm chán và …không thích học.Trước thực trạng đó đòi hỏi các giáo viên giảng dạy môn lịch sử phải luôn tìm tòi đổi mới phương pháp dạy học để “làm mới” môn của mình Thời gian gần đây nghành giáo dục đã nói rất nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm,giáo viên chỉ là người thiết kế,tránh lối truyền thụ một chiều…Những thay đổi đó đã thổi vào các trường học “một làn gió mới” giúp cả giáo viên và học sinh tích cực hơn trong công việc của mình.Tuy nhiên,tuỳ theo đặc thù của từng môn học để giáo viên có phương pháp đổi mới phù hợp
Nhận thấy rõ tầm quan trọng của bộ môn lịch sử, bản thân tôi là một giáo viên bộ môn Lịch sử ở trường THCS, trực tiếp giảng dạy chương trình Lịch sử lớp 6.7.8.9 tôi luôn suy nghĩ và xác định cho mình Đổi mới phương pháp giảng dạy môn lịch sử, thì trước hết cần đổi mới ngay trong tư duy và cách nhìn nhận của mỗi giáo viên
Trong khuôn khổ bài viết này, tôi xin đưa ra một số biện pháp đổi mới trong tư duy
và cách nhìn nhận của người giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử nhằm nâng cao chất lượng môn học, phát triển năng lực tư duy và hứng thú học lịch sử ở học sinh
IV NỘI DUNG
Như trên đã nói dạy lịch sử là giúp học sinh tái hiện lại quá khứ từ đó hình thành cho các em tình cảm thái độ đúng đắn.Chính vì lẽ đó nó phụ thuộc rất nhiều vào thái độ chủ quan của giáo viên.Chính vì thế giáo viên dạy lịch sử phải là người luôn có lập trường chính trị và tư duy rõ ràng,trong các bài học không nên hướng cho các em có thái
độ hận thù dân tộc hay đánh giá thái quá những sự kiện lịch sử đã qua.Hãy để cho các em
tự nói lên thái độ của mình qua những sự kiện được học
1 Không “tham” kiến thức:
Lịch sử là lĩnh vực rộng với vô vàn sự kiện nên cho dù giáo viên có hiểu nhiều biết rộng đến mấy thì cũng không nên lạm dụng tất cả vào trong bài học.Với học sinh phải ghi nhớ máy móc các sự kiện cùng với các mốc thời gian là một điều vô cùng vất vả.Vì vậy trong mỗi bài học giáo viên cần phải luôn bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng, xác định được những vấn đề trọng tâm nhất để cho học sinh ghi nhớ.Từ những vấn đề trọng tâm
đó giúp học sinh mở rộng ra các vấn đề xung quanh.Như thế sẽ bớt được lượng kiến thức
mà các em cần ghi nhớ máy móc mà lại tăng lượng kiến thức các em cần suy luận,tư duy
2 Không cầu toàn:
Trong một ngày mỗi cấp học ít nhất phải tham gia học tập 4-5 môn học nên phải học thuộc lòng từng con số,ngày tháng lịch sử là một việc làm đối phó của học sinh Để tránh tình trạng đó giáo viên không nên buộc học sinh phải ghi nhớ chính xác từng sự kiện mà
có thể “khoanh vùng” thời gian để học sinh không quá căng thẳng trong khi học bài cũ
Ví dụ: Thay vì bắt học sinh học thuộc ngày khởi nghĩa Hai Bà Trưng là 8/3/40 thì có
thể cho phép các em nhớ về sự kiện đó là: Mùa xuân năm 40,hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa…
3.Luôn gắn liền với đồ dùng trực quan:
Trong một tiết học lịch sử cả giáo viên và học sinh đều phải làm nhiệm vụ tái hiện lại quá khứ để công việc đó dễ dàng và đạt kết quả tốt hơn thì không thể thiếu các
Trang 3phương tiện đồ dùng dạy học trực quan như: bản đồ,lược đồ,tranh ảnh,hiện vật,sa bàn lịch sử…Hoặc ít nhất cũng là các sơ đồ lịch sử.Nếu thiếu đi các đồ dùng trực quan cũng đồng nghĩa với việc học sinh phải làm việc nhiều hơn mà kết quả lại thấp hơn Để tăng niềm đam mê của học sinh đối với bộ môn thì giáo viên cũng có thể hướng dẫn các em tự làm các đồ dùng trực quan đó.Nếu làm tốt có thể đưa vào sử dụng trong các tiết học
Ví dụ: Trước bài học về tổ chức bộ máy chính quyền thời Lê Sơ giáo viên cho học sinh
về nhà tìm hiểu trước kiến thức trong sách giáo khoa và tự vẽ lại sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước vào giấy.Hôm sau trước khi vào học bài mới giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của các em.Chọn sơ dồ nào chính xác có thể dùng làm phương tiện trực quan cho bài học
4.Tìm ra các điểm chung:
Mặc dù không có các công thức chung như các môn khoa học tự nhiên nhưng lịch sử cũng có những điểm chung của nó Đó là các bài học,quy luật lịch sử
Ví dụ: Với quy luật “ở đâu có áp bức thì ở đó có đấu tranh”,hoặc quy luật “hình
thành,phát triển và suy vong của các triều đại phong kiến”….
Khi hình thành và giúp học sinh rút ra được các quy luật này thì các em sẽ dễ dàng hiểu được nguyên nhân và bản chất của sự kiện tương tự.
Kết hợp với chuyên môn nhà trường và địa phương để tổ chức các buổi ngoại khoá lịch sử như: Xem phim lịch sử,Tiếp xúc với nhân vật lịch sử,tham quan di tích lịch
sử….Sau mỗi buổi ngoại khoá cho HS tự viết bài thu hoạch về cảm nhận của các em
Những buổi ngoại khoá này giáo viên cần tìm hiểu kĩ về lịch sử địa phương nơi
mình giảng dạy để có thể lồng ghép vào nội dung của các tiết dạy lịch sử địa phương.
5.Sử dụng phương pháp dạy học liên môn:
Từ xưa đến nay chúng ta luôn quan niệm lịch sử là những chuỗi ngày dài mà càng ngày lại càng dài thêm chính vì thế trong các tiết lịch sử giáo viên thì cố nói sao cho hết
sự kiện,còn học sinh thì cố nghe sao cho đủ để về nhà còn học bài cũ.Vô hình chung chúng ta đang tự làm khó cho mình Sao chúng ta không xem tiết lịch sử như một tiết kể chuyện nhỉ? Lịch sử sẽ là một tập truyện dài trong đó có rất nhiều câu chuyện nhỏ nhưng
có mối liên hệ mật thiết với nhau Những câu chuyện lịch sử ấy sẽ thêm phần hấp dẫn nếu như với mỗi sự kiện giáo viên có thể minh hoạ bằng những câu thơ, đoạn văn có liên quan
Ví dụ:Khi dạy về phần Bác Hồ đọc bản Tuyên Ngôn Độc Lập chúng ta có thể miêu
tả khung cảnh ấy bằng bài thơ: Nắng Ba Đình.
Dạy về Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ có thể dùng bài thơ:Hoan hô chiến
sĩ Điện Biên…để minh hoạ
Đó chính là phương pháp dạy học liên môn,giáo viên khi thực hiện tốt phương pháp này sẽ khiến cho tiết học lịch sử bớt khô khan và nhàm chán,ngoài ra còn gây sự hứng thú trong học tập cho học sinh
6 Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu lịch sử hoặc các nhân vật lịch sử:
Giáo viên lịch sử có thể đề nghị với nhà trường và cùng với Liên Đội tổ chức các cuộc thi nhỏ tìm hiểu về lịch sử hoặc tên tuổi các nhân vật lịch sử nhân các ngày lễ,ngày
kỉ niệm Để thêm phần hứng thú cho học sinh ta có thể mô phỏng phiên bản của chương trình “Rung chuông vàng” hay tổ chức các trò chơi ô chữ…Qua những cuộc thi đó học sinh sẽ yêu thích môn lịch sử và hiểu biết về lịch sử nhiều hơn
Trang 4Với phương pháp tổ chức các trò chơi ô chữ ta có thể ứng dụng cho các bài ôn tập
hoặc làm bài tập lịch sử cuối mỗi chương mỗi học kì…
7 Ứng dụng khoa học kĩ thuật vào giảng dạy:
Bài giảng điện tử đang là phương pháp giảng dạy được nhiều giáo viên và nhiều bộ môn lựa chọn bởi bản thân nó có nhiều ưu điểm.Trong giảng dạy lịch sử nếu giáo viên sử dụng tốt phương pháp này sẽ tăng thêm tính hiện thực cho môn học.Học sinh sẽ được tiếp xúc với các tư liệu lịch sử,các sự kiện,tranh ảnh một cách chân thực và dễ nhớ hơn
8.Tổ chức hoạt động nhóm:
Tuỳ theo tính chất và yêu cầu của từng bài học giáo viên có thể tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm.Mỗi nhóm thực hiện một yêu cầu nhất định hoặc tất cả các nhóm cùng thực hiện một yêu cầu chung.Phương pháp này sẽ giúp học sinh hoạt động tích cực hơn tuy nhiên để đạt được điều đó giáo viên phải yêu cầu học sinh chuẩn bị bài thật kĩ và luôn giám sát việc hoạt động nhóm của các em
9.Tăng cường kiểm tra việc học bài và làm bài tập ở nhà:
Lịch sử là một chuỗi các sự kiện có liên quan với nhau,sự kiện này là kết quả của sự kiện trước và là nguyên nhân của sự kiện sau vì vậy muốn học sinh học tốt bài mới thì yêu cầu phải nắm chắc bài cũ.Chính vì thế việc kiểm tra bài cũ và phần bài tập ở nhà của học sinh là không thể thiếu đối với tất cả các môn học mà đặc biệt là môn lịch sử
Trên đây là một vài phương pháp chúng ta có thể làm mới suy nghĩ về môn học lịch
sử của học sinh.Theo tôi dạy học không nhất thiết phải theo phương pháp này hay
phương pháp khác vì mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế của nó.Người giáo viên phải luôn linh hoạt tuỳ theo tính chất mỗi bài học và trình độ chung của học sinh từng vùng miền để có sự lựa chọn phương pháp phù hợp khi thiết kế mỗi bài dạy của mình
V Ý NGHĨA CỦA VIỆC ĐỔI MỚI.
- Sau khi dạy đối chứng, kết quả kiểm tra nắm bắt kiến thức của học sinh ở tiết dạy thực nghiệm có chất lượng cao hơn lớp dạy bình thường
- Nhiều học sinh hăng hái phát biểu ý kiến xây dựng bài, lớp học sôi nổi
- Học sinh hứng thú học hơn, thể hiện sự chú ý theo dõi bài học.Qua thực tê giảng dạy, tôi nhận thấy để nâng cao chất lượng, cần lưu ý những điều sau:
- GV cần hiểu rõ nội dung kiến thức phản ánh của từng bài, thấy được vai trò của
từng nội dung đối với tiết dạy
- GV cần phải xác định được thời điểm hợp lí để hướng dẫn học sinh sử dụng, khai
thác phương pháp cho hợp lý
- GV phải xây dựng được hệ thống bài theo hướng phát huy tính tích cực của học
sinh
- Giáo viên phải biết sử dụng kết hợp giữa chơi và học để tạo hứng thú học tập cho
học sinh
VI NHỮNG TỒN TẠI:
Qua thực tế dạy học, tôi vân còn gặp một số khó khăn sau:
- Việc tổ chức áp dụng khoa học kĩ thuật vào giảng dạy cho học sinh còn hạn chế do
đặc thù của địa phương
- Việc tổ chức hoạt động nhóm và việc chuản bị bài của học sinh ở nhà còn hạn chế
do sự quan tâm từ phía gia đình cũng ảnh hưởng không nhỏ đến tiến trình dạy- học của tiết dạy
Trang 5VII ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ:
Từ những tồn tại và hạn chế nêu trên, tôi xin đề xuất một số ý kiến như sau:
Ngay từ đầu năm học, căn cứ vào đề nghị của GV, dựa trên chương trình dạy học, nhà trường có kế hoạch cung cấp các tài liệu có liên quan
Tạo mọi điều kiện có thể để bộ phận chuyên môn và giao viên giảng dạy bộ môn
có đủ phương tiện dạy học
Nhà trường cần đề xuất với địa phương hỗ trợ để tổ chức các buổi ngoại khoá lịch
sử, nâng cao chất lượng dạy- học
Người lên kế hoạch
Bùi Phú Hưng