ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội thuộc đời sống tinh thần của con người. Tôn giáo đã và đang có ảnh hưởng không nhỏ đến một bộ phận con người trong xã hội. Ngày nay, tôn giáo đang là vấn đề nổi lên rất phức tạp đối với các quốc gia, dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 CƠ SỞ, NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG CHỦ

1.1 Cơ sở khoa học hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội 151.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn

1.3 Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo

Chương 2 ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VẬN DỤNG TƯ

TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN NAY 532.1 Tình hình tôn giáo trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay 532.2 Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn

giáo trong chủ nghĩa xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

MỞ ĐẦU

1- Tính cấp thiết của đề tài

Thứ nhất, xuất phát từ vị trí vai trò của tôn giáo, giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam và giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội thuộc đời sống tinh thần của conngười Tôn giáo đã và đang có ảnh hưởng không nhỏ đến một bộ phận conngười trong xã hội Ngày nay, tôn giáo đang là vấn đề nổi lên rất phức tạp đốivới các quốc gia, dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam

Giải quyết vấn đề tôn giáo là một trong những quy luật của cách mạng

xã hội chủ nghĩa Đồng thời, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch luônlợi dụng tôn giáo, coi đó là “ngòi nổ” để tiến hành chiến lược “diễn biến hòabình” chống phá các nước xã hội chủ nghĩa

Việt Nam là một quốc gia có nhiều tín ngưỡng, tôn giáo Tín ngưỡng,tôn giáo đã chi phối sâu sắc đến đời sống tinh thần của một bộ phận nhân dân

Từ trước đến nay, các thế lực thù địch luôn lợi dụng vấn đề này để gây chia rẽkhối đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện các mưu đồ chống phá nước ta.Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhận thức đúng đắn và giải quyết thành côngvấn đề tôn giáo, phát huy sức mạnh đại đoàn kết của toàn dân tộc trong thựchiện thắng lợi các nhiệm vụ của cách mạng

Cùng với Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyếtvấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội là cơ sở khoa học để Đảng ta vậndụng, đề ra quan điểm, chính sách đúng đắn trong giải quyết vấn đề tôn giáo ởViệt Nam trong sự nghiệp cách mạng Đây là một bộ phận độc đáo hợp thành

tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin củaNgười vào giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam, bao gồm tất cả những quanniệm, nhận xét, đánh giá, ứng xử của Người đối với vấn đề tôn giáo ở ViệtNam nhằm mục đích tối cao là tập hợp quần chúng nhân dân, không phân biệt

tôn giáo đứng lên để giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóngcon người Những nội dung đó có giá trị lý luận và thực tiễn vô giá, chỉ đạo,định hướng Đảng, Nhà nước ta giải quyết thành công vấn đề tôn giáo trong sựnghiệp cách mạng, đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Thứ hai, xuất phát từ thực trạng nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội của Đảng, Nhà nước hiện nay

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã nghiên cứu và vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung về giải quyết vấn đề tôn giáo nói riêng mộtcách khá sâu sắc, toàn diện Hệ thống quan điểm, chính sách, pháp luật về tôngiáo ngày càng hoàn thiện, đặc biệt là đánh giá khách quan, “nhìn lại và đổimới” về tôn giáo, vai trò của tôn giáo trong sự nghiệp cách mạng, khôngnhững là thành tố của của văn hóa mà còn là nguồn lực quan trọng góp phầnthúc đẩy đất nước phát triển Công tác nghiên cứu, làm sáng rõ những vấn đềmới về tôn giáo hiện nay càng thấy rõ gắn sát với tư tưởng của Người

Tuy nhiên, công tác nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giảiquyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội hiện nay còn nhiều bất cập cả vềnhận thức và quá trình thực hiện, chưa làm sâu sắc được giá trị tư tưởng củaNgười trong giai đoạn mới cũng như gắn với hệ thống quan điểm, chính sáchtôn giáo của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

Thứ ba, xuất phát từ diễn biến phức tạp, khó lường của tình hình tôn giáo trên thế giới và ở Việt Nam, yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc hiện nay

Tình hình tôn giáo thế giới và khu vực hiện nay có diễn biến phức tạp,những hiện tượng tôn giáo được truyền bá nhanh chóng sang các quốc giakhác và gia tăng, đẩy mạnh việc phát triển tín đồ, đặc biệt là việc ứng dụngcông nghệ thông tin để đẩy mạnh việc truyền giáo qua Internet Các quốc gia,dân tộc trong quá trình hội nhập và giao lưu quốc tế trên các lĩnh vực kinh tế,

xã hội đã kéo theo sự phát triển của các tôn giáo như một quy luật tất yếu của

sự tồn tại và phát triển; một số thế lực thù địch đã lợi dụng tôn giáo, nhânquyền để thúc ép Việt Nam trong đàm phán thương mại, quốc tế Tôn giáođang có xu hướng phục hồi, phát triển cả về tổ chức, tín đồ và tạo sự lan tỏa

ra nhiều quốc gia Trong xu thế hội nhập, mở cửa, người Việt Nam định cư ởnước ngoài về nước ngày càng nhiều và người nước ngoài đến Việt Nam sinhsống, làm việc gia tăng, trong đó có tín đồ các tôn giáo, dẫn đến sẽ có nhiều

hệ phái, tổ chức tôn giáo mới ở nước ngoài sẽ tiếp tục truyền bá vào nước ta

và xin đăng ký sinh hoạt, đề nghị công nhận tổ chức Sự nguy hiểm của mạng

xã hội khi bị lợi dụng chức sắc cực đoan lôi kéo tín đồ, đưa tin sai lệch, kíchđộng, tạo dựng các cuộc bạo động Việc truyền đạo xuyên biên giới thông quainternet vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số; một số blgog, trang mạng nóixấu Đảng, Nhà nước, xuyên tạc về tự do tôn giáo, nói xấu chế độ, kích độngbiểu tình chưa được ngăn chặn triệt để làm suy giảm lòng tin của đồng bào

có đạo đối với Đảng, Nhà nước ta

Cộng cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa hiện nay đứng trước những thời cơ và thách thức đanxen, đặt ra những yêu cầu mới cho tất cả các nhiệm vụ, trong đó có giải quyếtvấn đề tôn giáo

Trước tình hình đó, đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta tiếp tục tăng cườngnghiên cứu lý luận mác xít nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyếtvấn đề tôn giáo nói riêng để luận giải, làm rõ vai trò, những tác động của tôngiáo, từ đó có những chủ trương, biện pháp nhằm phát huy những giá trị củatôn giáo, nhất là các giá trị văn hóa, đạo đức, khắc phục các tác động tiêu cực,đấu tranh làm thất bại âm mưu, thủ đoạn lợi dụng vấn đề tôn giáo để chốngphá cách mạng Việt Nam của các thế lực thù địch

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu Đây là vấn đề có

tính cấp thiết cả trên phương diện lý luận và thực tiễn

2- Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm qua, có nhiều công trình khoa học nghiên cứu đến tưtưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo, công tác tôn giáo; quan điểm,đường lối, chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta cũng như tình hình tôngiáo, công tác tôn giáo ở Việt Nam hiện nay như:

* Nhóm nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo, công tác tôn giáo

Lê Hữu Nghĩa, Nguyễn Đức Lữ (Đồng chủ biên) (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo, Nhà xuất bản tôn giáo, Hà Nội.

Cuốn sách tổng hợp lại những bài viết tham gia tại hội thảo “Nội dung cơ bảntrong tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo” do Học việnChính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (nay là Học viện Chính trị - Hành chínhquốc gia) tổ chức nhân dịp kỷ niệm 112 năm ngày sinh Bác Hồ Nội dungcuốn sách được chia làm 2 phần: Hồ Chí Minh về tôn giáo; Hồ Chí Minh vớicông tác tôn giáo Các bài viết đã khẳng định: Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lạicho các thế hệ sau những di sản tư tưởng vô cùng quý giá, trong đó có vấn đềtôn giáo Người đã vận dụng sáng tạo những quan điểm cơ bản của chủ nghĩaMác - Lênin về tôn giáo trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể của Việt Nam Chínhsách “tín ngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết” do Người đề ra đã góp phần tolớn vào sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân, kháng chiến thắng lợi, giành độc lập,thống nhất, đưa cả nước bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo

vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Phạm Ngọc Anh, Nguyễn Xuân Trung (Đồng chủ biên) (2017), Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng, Nhà xuất bản Công an nhân dân,

Hà Nội Trong cuốn sách, các tác giả đã trình bày một cách có hệ thống từ cơ

sở, bối cảnh hình thành và quá trình phát triển cho đến nội dung tư tưởng HồChí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng Đặc biệt phân tích sự vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng và nhà nước ta trong thời kỳđổi mới đất nước hiện nay

Nguyễn Ngọc Khá, chủ nhiệm đề tài khoa học công nghệ cấp cơ sở

thuộc Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (2012), Vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay Đề tài đã khảo sát và lý giải tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo

và công tác tôn giáo, từ đó nêu lên sự vận dụng tư tưởng của Người trongcông cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Phạm Huy Thông trong bài viết Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tôn giáo, http://btgcp.gov.vn, Hà Nội đã làm rõ: tư tưởng Hồ Chí Minh về công

tác tôn giáo là những chỉ dẫn tuyệt vời mà ngày nay chúng ta còn phải tiếp tụcđào sâu, nghiên cứu kỹ Bản thân Người cũng là mẫu mực của một cán bộ làmcông tác tôn giáo không những giỏi nghệ thuật quản lý mà còn giỏi về việcvận động đồng bào có đạo với những phương thức linh hoạt Người lôi cuốnđược đông đảo đồng bào có đạo theo cách mạng không chỉ bằng đường lốiđúng đắn mà còn bằng cả trái tim nhiệt huyết, chân thành và những hiểu biếtsâu rộng về tôn giáo của mình Đó là tấm gương sáng mà tất cả những ngườilàm công tác tôn giáo bây giờ cần học tập để đưa công tác tôn giáo ở nước talên tầm cao mới đáp ứng yêu cầu của đất nước

Trần Xuân Nghĩa (2017) trong bài viết Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và điểm mới về chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta, Tạp chí

khoa học Đại học Văn Lang, số 5/2018, Hà Nội tiếp cận tư tưởng Hồ ChíMinh về tôn giáo với các mối quan hệ biện chứng: dân tộc và tôn giáo; tôngiáo và Tổ quốc, đức tin tôn giáo và lòng yêu nước; đấu tranh và hòa hợp Từ

đó ông khẳng định: tư tưởng đoàn kết dân tộc, trong đó có đoàn kết tôn giáo

là một nội dung quan trọng trong chiến lược đại đoàn kết của Chủ tịch Hồ ChíMinh Luận điểm sáng tạo của Hồ Chí Minh về tầm quan trọng của đoàn kếttôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc đã được Đảng ta vận dụng sángtạo, phù hợp với tình hình thực tiễn trong giai đoạn hiện nay

Nguyễn Đình Hòa trong bài viết (2018), Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và tín ngưỡng, Tạp chí nghiên cứu khoa học kiểm toán,

khoahockiemtoan.vn đã khái quát nhận thức về tín ngưỡng, tôn giáo, tư tưởng

Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo và những bài học rút ra, nhất là góc độvăn hóa đối với nước ta hiện nay

Bùi Hữu Dược trong bài viết (2013), Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo đôi điều góp bàn thêm, Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số 12(126), Hà Nội đã

góp bàn thêm về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với tôn giáo, trong đó nhấn mạnhđến một số nội dung tiêu biểu còn nguyên giá trị trong giai đoạn hiện naynhư: thực sự tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo của nhân dân, tự dotín ngưỡng tôn giáo gắn liền với độc lập dân tộc, củng cố khối đại đoàn kếttoàn dân và đoàn kết tôn giáo, giải quyết hợp tình hợp lý các vấn đề tôn giáo,nhấn mạnh sự tương đồng giữa các tôn giáo và giữa các tôn giáo với chủnghĩa xã hội, coi trọng công tác vận động chức sắc và tín đồ tôn giáo, quan tâchăm lo đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào tôn giáo

* Nhóm nghiên cứu về tôn giáo và quan điểm, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

Vũ Quang Tạo, chủ nhiệm đề tài cấp Học viện (2007), Nhận thức mới về tôn giáo của Đảng, Nhà nước trong thời kỳ đổi mới với nghiên cứu, giảng dạy chủ nghĩa vô thần khoa học ở các nhà trường quân đội hiện nay Đề tài

đã làm rõ nhận thức mới về tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta trong thời kỳ đổimới và đề xuất một số giải pháp cơ bản vận dụng nhận thức mới đó nhằmnâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu, giảng dạy chủ nghĩa vô thần khoahọc trong các nhà trường quân đội hiện nay

Nguyễn Thị Kim Thanh, chủ nhiệm đề tài Viện nghiên cứu tôn giáo và

tín ngưỡng Học viện Chính trị quốc gia (2007), Quá trình nhận thức của Đảng ta về vấn đề tôn giáo từ 1930 đến nay (2007) Đề tài chủ yếu khái quát

hóa những nhận thức cơ bản của Đảng ta trong từng thời kỳ từ năm 1930 đếnnăm 2007, rút ra những kinh nghiệm, đề xuất kiến nghị hoàn thiện đường lối,chính sách tôn giáo trong tình hình mới chứ chưa nghiên cứu sâu, toàn diệntrong thời kỳ đổi mới

Đặng Nghiêm Vạn (2003), Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội Trên cơ sở làm rõ chính

sách tôn giáo theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tác giả đã phân tích,chỉ ra các nguyên tắc trong chính sách tự do tôn giáo ở Việt Nam, gồm: tínngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết theo tư tưởng Hồ Chí Minh; tự do tôn giáodựa trên cơ sở một nhà nước theo thể chế thế tục; đặt vấn đề tôn giáo trongphạm trù dân tộc; giải quyết vấn đề tôn giáo phải đặt trong vấn đề văn hóa;giải quyết vấn đề tôn giáo phải chống lợi dụng tôn giáo vào mục đích chốnglại Tổ quốc

Đỗ Quang Hưng (2005), Vấn đề tôn giáo trong cách mạng Việt Nam

-Lý luận và thực tiễn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội Tác phẩm đã

tổng kết một cách sâu sắc những quan điểm, đường lối chính sách tôn giáocủa Đảng và Nhà nước ta từ năm 1930 đến năm 2005, tác phẩm đã phân tích,làm sâu sắc hơn việc giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội ở Việt

Nam với việc “khẳng định đường hướng tôn giáo đồng hành với chủ nghĩa

xã hội ở nước ta ”, chính sách tự do tôn giáo và chính sách đối với từng tôn

giáo cụ thể cũng được phân tích một cách sâu sắc

Ngô Hữu Thảo (2012), Công tác tôn giáo từ quan điểm Mác - Lênin đến thực tiễn Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính, Hà Nội Cuốn sách

đã phân tích làm sâu sắc những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh với tính cách là cơ sở lý luận của chính sách và công táctôn giáo của Đảng, Nhà nước và công tác tôn giáo của hệ thống chính trị doĐảng ta lãnh đạo hiện nay

Nguyễn Hồng Dương (2012), Quan điểm đường lối của Đảng về tôn giáo và những vấn đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2012 Tác giả đã phân tích những quan điểm, đường lối củaĐảng về tôn giáo; phác họa nên bức tranh tôn giáo ở Việt Nam hiện nay; đồngthời phân tích kinh nghiệm giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam từ cái nhìnđối sánh với một số nước như so sánh kinh nghiệm giải quyết vấn đề tôn giáo

của Trung Quốc, Thái Lan và Singapore; trên cơ sở đó, tác giả phân tíchnhững vấn đề đặt ra và đề xuất một số khuyến nghị đối với công tác tôn giáo

ở Việt Nam hiện nay

Nguyễn Văn Dũng (2012), Tôn giáo với đời sống chính trị - xã hội ở một số nước trên thế giới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012.

Cuốn sách gồm nhiều bài viết trình bày về đời sống tôn giáo với chính trị củanhiều nước trên giới giới, như: Vị trí của tôn giáo trong đời sống chính trị - xãhội Mỹ, một số vấn đề của Islam giáo trong đời sống xã hội hiện đại; Vấn đềcải cách và đổi mới của tôn giáo trong xã hội phương đông thời cận - hiện đại;Mối quan hệ quốc tế của Tòa thánh Vatican từ đó giúp làm rõ hơn nhữngvấn đề phức tạp mới liên quan đến yếu tố tôn giáo như khủng bố, xung độttôn giáo, những tác động, ảnh hưởng tới đời sống xã hội hiện đại

Nguyễn Thanh Xuân (2015), Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Nhà xuất bản Tôn giáo, Hà Nội Tác giả đã hệ thống chính sách tôn giáo

Việt Nam qua các thời kỳ và việc thực hiện chính sách tôn giáo, nhất là từ khiđổi mới đến nay Tác giả khẳng định, việc thực hiện chính sách đổi mới củaĐảng và Nhà nước, công tác đối với tôn giáo đã đưa lại những kết quả rấtquan trọng, làm thay đổi đời sống tôn giáo ở Việt Nam theo hướng tích cực vàtiến bộ góp phần quan trọng vào sự ổn định và phát triển của đất nước

Các công trình trên đã đề cập khá toàn diện, phong phú, làm rõ nhữnggiá trị tiêu biểu của tư tưởng Hồ Chí Minh giải quyết vấn đề tôn giáo trongchủ nghĩa xã hội, quan điểm, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước tatrong sự nghiệp cách mạng, đặc biệt trong tình hình hiện nay

Tuy nhiên, các công trình trên mới chỉ nghiên cứu độc lập về tư tưởng

Hồ Chí Minh, thực tiễn tôn giáo ở Việt Nam cũng như quan điểm, chính sáchtôn giáo của Đảng và Nhà nước ta, nếu có đề cập đến liên hệ giữa chúng thìchỉ ở dạng định hướng, dung lượng không nhiều, chưa có công trình nào đềcập đến cả hai vấn đề tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáotrong chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện

nay, nên đây có thể coi là vấn đề mới mà đề tài nghiên cứu.

Từ những nghiên cứu, tổng kết thực tiễn cho thấy, đề tài không trùng lắpnội dung nghiên cứu với các công trình khoa học đã nghiên cứu

3- Mục tiêu, nội dung nghiên cứu của đề tài

- Trên cơ sở đánh giá tình hình tôn giáo trên thế giới và Việt Nam, làm

rõ sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủnghĩa xã hội của Đảng ta hiện nay

4- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Đối tượng: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong

chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay.

* Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáotrong chủ nghĩa xã hội thông qua các bài nói, viết, tác phẩm tiêu biểu củaNgười và sự vận dụng của Đảng ta trong sự nghiệp cách mạng, đặc biệt từnăm 1986 đến nay

5- Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của đề tài

* Cơ sở lý luận

Dựa trên hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh về tôn giáo và giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

* Cơ sở thực tiễn

Thực tiễn giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội trên thế giới

và thực trạng giải quyết vấn đề tôn giáo của Đảng ta hiện nay

* Phương pháp nghiên cứu

Đề tài vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử, đồng thời tập trung vào: phương pháp nghiên cứu tác phẩmkinh điển và lịch sử tư tưởng; lịch sử và lôgic; thống kê, phân tích, so sánh,tổng hợp, phương pháp chuyên gia để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu

6- Cái mới của đề tài

Trên cơ sở hệ thống hóa những nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh

về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng của ĐảngCộng sản Việt Nam, đề tài đã luận giải, phân tích làm rõ mối liên hệ biệnchứng, sự vận dụng sáng tạo, phù hợp với thực tiễn tôn giáo trên thế giới và ởViệt Nam hiện nay, đồng thời càng khẳng định giá trị những luận điểm củaNgười, tiếp tục chỉ dẫn Đảng, Nhà nước ta trong giải quyết vấn đề tôn giáotrong thời giai đoạn mới

7- Giá trị khoa học và hướng sử dụng kết quả nghiên cứu của đề tài

- Góp phần làm rõ giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôngiáo trong chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng đúng đắn, sáng tạo của Đảng ta

- Góp phần tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta trong giải quyết vấn đề tôngiáo ở nước ta hiện nay; làm cơ sở góp phần thực hiện chức trách, nhiệm vụcủa người cán bộ chính trị quân đội nói riêng và nhiệm vụ của quân đội nóichung trong công tác dân vận, tham gia thực hiện chính sách tôn giáo

- Đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo ở các cơ quan, đơn

vị trong và ngoài Học viện về các vấn đề có liên quan đến nội dung đề tài

8- Kết cấu của đề tài

Đề tài gồm: Mở đầu, 2 chương (5 tiết), kết luận, danh mục tài liệu thamkhảo và phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ, NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

1.1 Cơ sở khoa học hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

Một tư tưởng, một học thuyết xuất hiện bao giờ cũng có nguồn gốc hìnhthành, phát triển của nó Việc xác định đúng nguồn gốc nói chung, cơ sở khoahọc nói riêng đối với sự hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giảiquyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội sẽ cho phép chúng ta hiểu rõ hơnthực chất, nội dung, và sự phát triển sáng tạo của Người so với các nhà tưtưởng tiền bối và đương thời khác

Trước hết, khi nghiên cứu cơ sở khoa học hình thành, phát triển tư tưởng

Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội cần nhậnthấy một đặc điểm lớn của quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ ChíMinh đều luôn hướng đến mục đích tối cao là giải phóng dân tộc, giải phónggiai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người Quá trình hình thành tưtưởng của Người luôn gắn chặt với thực tiễn đấu tranh giai cấp và dân tộc ởnước ta; trong điều kiện thế giới chia thành hai hệ thống xã hội chủ nghĩa - tưbản chủ nghĩa đối lập nhau quyết liệt; trong điều kiện vấn đề tôn giáo ở ViệtNam vốn đa dạng, phức tạp và có tính cách khá tiêu biểu trong sinh hoạt tôngiáo của một quốc gia đa tộc, có lịch sử lâu đời Bởi thế, Người không lệthuộc máy móc vào tư tưởng của các nhà kinh điển mà luôn vận dụng sángtạo vào điều kiện cụ thể của Việt Nam Đó là những đặc điểm có ý nghĩa quyđịnh tính mục đích, cũng như nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về giảiquyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội và cũng chính điều đó đã tạo nên

sự độc đáo của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề này

Cơ sở khoa học hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giảiquyết vấn đề tôn giáo là những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc trong ứng

xử với tôn giáo, kế thừa tinh hoa của nhân loại, trong đó, quan điểm chủ nghĩaMác - Lênin về tôn giáo và giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

là cơ sở lý luận trực tiếp tạo nên thế giới quan, phương pháp luận khoa học vàcách mạng để Người vận dụng phù hợp với thực tiễn tôn giáo trên thế giới và

ở Việt Nam

1.1.1 Kế thừa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc trong ứng xử với tôn giáo

Việt Nam là quốc gia có bề dày truyền thống hàng nghìn năm dựng nước

và giữ nước Cha ông ta đã tạo nên những giá trị văn hóa tốt đẹp, trong đó cóviệc ứng xử hài hòa với tôn giáo

Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp thu rất sớm và sâu sắc truyền thống kiêncường, bất khuất, cần cù, coi trọng đạo lý, yêu hoà bình, đoàn kết gắn bó cộngđồng làng nước , trong đó, nổi bật hơn cả là chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

để hình thành tư tưởng của mình nói chung, về tôn giáo nói riêng Chính chủnghĩa yêu nước là động lực để Người tìm đường cứu nước, cơ sở quan trọng,đích hướng tới để nhận thức, đánh giá, giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Namvới mục đích tối cao là đoàn kết, tập hợp lực lượng giải phóng dân tộc, giaicấp và nhân loại Với Người, những nhận xét, đánh giá tôn giáo như thế nào

đó để có thể đoàn kết, tập hợp quần chúng nhân dân lao động, không phânbiệt tôn giáo đứng lên làm cách mạng, xây dựng cuộc sống Độc lập - Tự do -Hạnh phúc thì đều cần thiết và đúng đắn Chính vì thế mà Chủ tịch Hồ ChíMinh đã tìm thấy những giá trị văn hóa, đạo đức trong các tôn giáo, điểmchung giữa tôn giáo và chủ nghĩa xã hội Người cũng chịu ảnh hưởng nhấtđịnh các giá trị văn hóa, đạo đức của các tôn giáo Sinh ra và lớn lên ở mộtnước hàng nghìn năm Nho, Phật, Đạo dung hợp trong tư tưởng và thực tiễn,nhất là xuất thân trong một gia đình nhà Nho yêu nước, trước khi trở thànhnhà mácxít, chất “nhà Nho” là một bộ phận cấu thành hết sức quan trọngtrong nhân cách của Người, một trong những cơ sở hình thành, phát triển tư

tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

1.1.2 Tiếp thu những tinh hoa của nhân loại trong nhận thức và giải quyết vấn đề tôn giáo

Tiếp thu những tinh hoa của nhân loại là một trong những đặc điểm dễnhận thấy nhất trong tư duy, nhân cách, phong cách của Chủ tịch Hồ ChíMinh trong hoạt động cách mạng nói chung, trong nhận thức, ứng xử, giảiquyết vấn đề tôn giáo nói riêng

Đối với văn hóa phương Đông, Hồ Chí Minh tiếp thu ngay từ thuở ấu

thơ và trong suốt quá trình hoạt động cách mạng sau này nhất là văn hóaTrung Hoa và Ấn Độ Người có 10 năm học Nho, chịu ảnh hưởng tư tưởngNho giáo của gia đình, xã hội, nhất lại là ở mảnh đất hiếu học - xứ Nghệ quêhương Người Sau này, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh vẫnthường sử dụng các khái niệm của Nho giáo theo cách mới, nội dung mới đểtuyên truyền vận động nhân dân Người cũng chịu ảnh hưởng tư tưởng Phậtgiáo qua môi trường xã hội, gia đình nhất là bà ngoại của Người - cụ NguyễnThị Kép và cụ thân sinh Nguyễn Sinh Sắc Các yếu tố đó hiển nhiên ảnhhưởng đến tư tưởng của Hồ Chí Minh về tôn giáo

Đối với văn hóa phương Tây, Hồ Chí Minh luôn biết hấp thụ những giá

trị văn hóa tiến bộ Ngay khi ở trong nước, Người đã tìm hiểu văn hóa Pháp,khi xuất dương sang phương Tây, Hồ Chí Minh càng có điều kiện tiếp thu cácgiá trị văn hóa văn minh của các nước phương Tây, nhất là yếu tố lý tính vàkhoa học trong các khoa học tự nhiên, và các giá trị văn hóa đạo đức trongcác tôn giáo phương Tây như Kitô giáo, Hồi giáo để làm phong phú thêmhành trang tư tưởng của mình, trong đó có tư tưởng về tôn giáo

Như vậy, trước khi trở thành người cộng sản, ở Chủ tịch Hồ Chí Minh đãchứa nhiều nguồn tư tưởng: tư tưởng văn hóa truyền thống, tâm lý dân tộc,các tôn giáo Phật, Nho, Lão, tư tưởng cách mạng tư sản phương Tây, họcthuyết Tôn Dật Tiên Đặc tính về nguồn gốc tư tưởng này ảnh hưởng rất lớn

và tạo nên những nét đặc sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo: coi tôngiáo là văn hóa, nhận thức được giá trị văn hóa, đạo đức của tôn giáo - sự

khoan dung, độ lượng, tinh thần đoàn kết không phân biệt tín ngưỡng, tôngiáo, chính sách tôn giáo linh hoạt, mềm dẻo nhằm tập hợp được rộng rãiquần chúng theo Đảng làm cách mạng

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo và giải quyết vấn đề tôn giáo là cơ sở lý luận trực tiếp, cơ bản hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin là những người suốt đờichiến đấu hy sinh vì lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, dùkhông có điều kiện để viết những tác phẩm chuyên biệt bàn về vấn đề tôngiáo song qua các tác phẩm: “Góp phần phê phán triết học pháp quyền củaHêghen - Lời nói đầu”, “Về vấn đề Do Thái”, “Luận cương về Phoi-ơ-bắc”của C.Mác, “Chống Đuyrinh”, “Lút vích Phoi-ơ-bắc và sự cáo chung của nềntriết học cổ điển Đức” của Ph Ăngghen, “Chủ nghĩa xã hội và tôn giáo”;

“Thái độ của đảng công nhân đối với tôn giáo”; “Chủ nghĩa duy vật chiếnđấu” của V.I.Lênin, các ông đã thể hiện sự hơn hẳn so với các nhà tư tưởngkhác trong lịch sử khi luận giải một cách cơ bản, toàn diện, hệ thống và rấtđúng đắn khoa học về nguồn gốc, bản chất, chức năng, vai trò và các mốiquan hệ của tôn giáo với các hiện tượng xã hội khác Từ quan điểm duy vật

về lịch sử, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định chính

“ con người sáng tạo ra tôn giáo chứ tôn giáo không sáng tạo ra con người ” [56, tr.569] Cho nên, tôn giáo là một hiện tượng lịch sử, nó chỉ xuất

hiện và tồn tại trong một giai đoạn nhất định, gắn với những điều kiện kinh tế,

xã hội, nhận thức và tâm lý và nhất định nó sẽ mất đi khi các điều kiện đókhông còn

Nghiên cứu lịch sử các tôn giáo, nhất là lịch sử hình thành, phát triển củaKitô giáo, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ rõ: sự khốncùng dạy người ta cầu nguyện, sự bất lực của con người trong nhận thức,trong hoạt động thực tiễn cải tạo tự nhiên và xã hội cùng tâm trạng tuyệtvọng, cảm giác sợ hãi và lòng biết ơn những người có công với dân với nước,

với chính bản thân họ là nguồn gốc của sự ra đời của tôn giáo Trong đó sựbất lực của con người trong hoạt động thực tiễn cải tạo xã hội, mà biểu hiệncủa nó là ách áp bức bóc lột là nguồn gốc cơ bản, chủ yếu và thực sự của mọitôn giáo Vì thế, chỉ khi nào xây dựng được thiên đường trên trái đất thì thiênđường bên kia trái đất mới mất đi.

Trên cơ sở nguồn gốc của tôn giáo, chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ rađúng đắn bản chất, chức năng và vai trò của tôn giáo trong lịch sử Từ quanniệm bản chất của tôn giáo là sự phản ánh hư ảo thế giới khách quan vàotrong đầu óc những con người chưa tìm thấy mình hoặc tự đánh mất mìnhmột lần nữa, chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra một cách toàn diện các chứcnăng của tôn giáo, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tính phức tạp của chức năngđền bù “hư ảo” của tôn giáo: “Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân” [56,

tr.570] hay“Tôn giáo là thứ rượu tinh thần làm mất phẩm cách” [50, tr.457]

của con người

Chủ nghĩa Mác - Lênin xem xét toàn diện mối quan hệ của tôn giáo vớicác hiện tượng xã hội khác Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác không chỉkhẳng định tôn giáo là những mức độ phát triển khác nhau của tinh thần nhânloại, những con cháu gần xa của những quan hệ kinh tế, phục tùng những qui

luật chung của sản xuất và chính “Tên nô lệ màu vàng đó dựng lên và phá vỡ các tôn giáo” [58, tr.200-201], mà còn như một phương tiện, là nơi ẩn náu

của nhà nước thống trị bóc lột

Không chỉ vạch ra vai trò tiêu cực của tôn giáo, chủ nghĩa Mác - Lênincòn chỉ rõ những đóng góp tích cực của tôn giáo đối với sự phát triển một sốquốc gia dân tộc, trong những điều kiện lịch sử cụ thể Trong mối quan hệ với

tư duy, đã có thời kỳ: Tôn giáo là hình thức tư duy cao nhất mà sự dã man ấy

có thể đạt tới, giáo điều của giáo hội là khởi điểm và cơ sở của mọi tư duy.Với Cơ đốc giáo, C.Mác và Ph.Ăngghen đánh giá rất cao vai trò của nó trongviệc thống nhất tư tưởng, đoàn kết châu Âu để chống kẻ thù bên ngoài -những tín đồ Hồi giáo, và coi sự phê phán có tính chất thần học trong buổi

ban đầu của cuộc vận động là một nhân tố tiến bộ thực sự Thậm chí, C.Mác

và Ph.Ăngghen còn đánh giá rất cao vai trò của các thầy tu tiến bộ, trong thờitrung cổ Lúc đó, cách mạng bắt đầu trong đầu óc người thầy tu, cũng giốngnhư bây giờ cách mạng bắt đầu trong đầu óc nhà triết học Đặc biệt, các nhàkinh điển còn trực tiếp chỉ ra những mặt tích cực trong các hoạt động tôn

giáo Các ông viết: “Trong tôn giáo, ngoài ảo tưởng mặt thực tế, tìm tòi cái tốt hơn, tìm tòi sự che chở, sự giúp đỡ, là cực kỳ quan trọng” [49, tr.63] và

“Trong mọi tôn giáo sự ăn năn, sự hy sinh và có thể là cả sự xả thân nữa hợp thành bản chất của hoạt động tu hành, của sự thờ phụng” [57, tr.471].

Các ông cũng khẳng định tính tất yếu và chỉ ra con đường, biện pháp đấutranh khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng, tôn giáo một cáchkhoa học và cách mạng Từ thực tiễn lịch sử và trên cơ sở luận giải bản chất,chức năng, vai trò của tôn giáo, chủ nghĩa Mác - Lênin đã đi đến kết luận:Con người không có một lối thoát nào khác… là khắc phục một cách căn bảntất cả mọi quan niệm tôn giáo và quay trở về một cách kiên quyết, thành thựckhông phải với Thượng đế mà với bản chất của mình Nhưng C.Mác vàPh.Ăngghen, V.I.Lênin lại kiên quyết đấu tranh với những quan điểm cựcđoan, siêu hình muốn tuyên chiến với tôn giáo, dùng bạo lực hành chính đểxoá bỏ tôn giáo Các ông luôn luôn đòi hỏi những người cộng sản phải thật sự

“bình tĩnh, kiên trì và nhẫn nại” trong cuộc đấu tranh chống những ảnh hưởngtiêu cực của tín ngưỡng, tôn giáo, phải gắn cuộc đấu tranh chống những ảnhhưởng tiêu cực của tôn giáo với cuộc đấu tranh giai cấp và không bao giờđược đưa vấn đề tôn giáo lên hàng đầu của cuộc đấu tranh Trong cuộc đấutranh chống những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo, V.I.Lênin đòi hỏi phảituyên truyền tư tưởng đoàn kết và đưa khoa học vào trong cuộc đấu tranh ấy Chúng ta có thể khái quát những vấn đề chung về tôn giáo và giải quyếtvấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội theo quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin mà chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát triển như sau:

Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh một cách hoang đường,

hư ảo hiện thực khách quan, qua hình thức phản ánh đó những hiện tượng tựnhiên trở thành siêu nhiên Xét về mặt xã hội, tôn giáo là một cộng đồng xãhội quan hệ chặt chẽ với nhau bởi các giáo luật và giáo lý, và chịu sự chi phốicủa giai cấp cầm quyền Trong các xã hội cũ, giai cấp bóc lột lợi dụng tôngiáo như là một công cụ để nô dịch quần chúng nhân dân lao động

Xét về mặt bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội, phản ánh sự bất

lực, bế tắc của con người trước tự nhiên và xã hội C Mác khẳng định: “Sựnghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sự nghèo nàn hiện thực, vừa là sựphản kháng chống sự nghèo nàn hiện thực ấy Tôn giáo là tiếng thở dài củachúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, cũng giốngnhư nó là tinh thần của những trật tự không có tinh thần Tôn giáo là thuốcphiện của nhân dân” [58, tr.570]

Nguồn gốc của tôn giáo: Tôn giáo là sản phẩm của con người, nó ra đời,

tồn tại, biến đổi gắn liền với những điều kiện kinh tế- xã hội nhất định, baogồm: nguồn gốc kinh tế - xã hội; nguồn gốc nhận thức; nguồn gốc tâm lý

Trong chủ nghĩa xã hội, tôn giáo còn tồn tại, nhưng đã có những biến đổi tích cực.

Trong chủ nghĩa xã hội tôn giáo còn tồn tại bởi các nguyên nhân sau:Chủ nghĩa xã hội, nhất là ở thời kỳ quá độ, tuy đã có những biến đổi căn bản

về kinh tế - xã hội, nhưng vẫn chưa thể nào xoá bỏ triệt để các nguồn gốc phátsinh, tồn tại của tôn giáo Trong chủ nghĩa xã hội, vẫn còn tồn tại nhiều thànhphần kinh tế với những lợi ích khác nhau, bất bình đẳng về kinh tế, chính trị,văn hoá, xã hội vẫn còn Một bộ phận nhân dân vẫn còn bất lực trước nhữngkhó khăn, bất hạnh; nhiều hiện tượng tự nhiên, xã hội chưa lý giải được Tínngưỡng, tôn giáo vẫn còn có khả năng đáp ứng nhu cầu văn hoá, tinh thần và

có ý nghĩa nhất định về giáo dục ý thức cộng đồng, đạo đức, phong cách, lốisống Tôn giáo có tính lạc hậu và sự biến đổi, thích ứng của các tổ chức tôngiáo Ngoài ra, do những yếu kém trong thực hiện chính sách kinh tế - xã hội

của các Đảng Cộng sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa; sự o bế, nuôi dưỡnglợi dụng tôn giáo của các thế lực thù địch

Tuy vậy, các tôn giáo đã có những biến đổi tích cực

Các tổ chức tôn giáo, giáo hội không còn là những tổ chức thống trị ápbức bóc lột quần chúng nhân dân lao động mà đã trở thành những tổ chứcchuyên chăm lo việc đạo Các đặc quyền, đặc lợi của nhà thờ, giáo hội bị xoá

bỏ Nhà thờ tách khỏi nhà nước, khỏi trường học, không còn là công cụ ápbức chi phối giáo dục Vẫn còn một số tổ chức giáo hội tôn giáo bị kẻ thù lợidụng, đã tham gia hoạt động chính trị chống phá chế độ xã hội chủ nghĩa Giáo dân đã thực sự là người chủ đất nước, tin theo Đảng, ủng hộ Nhànước xã hội chủ nghĩa, đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao; có đónggóp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, cá biệt cólúc, có nơi niềm tin tôn giáo tăng lên, vẫn có những giáo dân bị kẻ thù lợidụng chống lại cách mạng

Giáo lý, lễ nghi của các tôn giáo có sự thay đổi để thích nghi phù hợpvới chế độ xã hội mới, tuân thủ pháp luật của nhà nước xã hội chủ nghĩa như

so với đời sống mới

Đội ngũ chức sắc tôn giáo, đa số họ đã tin và đi theo cách mạng, chuyêntâm chăm lo phần đạo, góp phần xây dựng chế độ xã hội mới Dù vậy, vẫncòn một số chức sắc mặc cảm, bị kẻ thù lợi dụng chống phá chế độ

Thực chất giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội là tổng thể

các hoạt động tích cực, chủ động, có kế hoạch của cả hệ thống chính trị, diễn

ra trên tất cả các lĩnh vực, nhằm khắc phục ảnh hưởng tiêu cực, phát huy

những giá trị tích cực của tôn giáo, giải phóng nhân dân lao động ra khỏi sự

áp bức của tôn giáo về tinh thần, tập hợp, đoàn kết quần chúng không phân

biệt tín ngưỡng, tôn giáo góp phần thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử củagiai cấp công nhân

Lập trường nhất quán của những người cộng sản, là giải phóng nhân dân lao động ra khỏi ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo Với mục tiêu cao nhất

là giải phóng con người, bởi tôn giáo áp bức con người về tinh thần, là xiềngxích trói buộc con người, làm tha hoá con người, biến con người thành nô lệcho tôn giáo nên cách mạng xã hội chủ nghĩa tất yếu phải giải phóng quầnchúng ra khỏi mọi sự áp bức, trong đó có áp bức tôn giáo Như vậy, việc giảiphóng nhân dân lao động khỏi ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo là yêu cầukhách quan hợp quy luật phát triển xã hội; vừa là mục tiêu, vừa là động lựccủa cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Giải quyết vấn đề tôn giáo tuân thủ theo những nguyên tắc cơ bản:

Một là, giải quyết vấn đề tôn giáo phải gắn với việc cải tạo xã hội cũ,xây dựng xã hội mới

Giải quyết vấn đề tôn giáo phải gắn liền với việc giải quyết nguồn gốc

sinh ra tôn giáo, tức là gắn liền với sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa:

“Phê phán thượng giới biến thành phê phán cõi trần, phê phán tôn giáo biếnthành phê phán pháp quyền, phê phán thần học biến thành phê phán chính trị”[55, tr571] Theo đó, giải quyết vấn đề tôn giáo phải sử dụng tổng hợp cácgiải pháp trên tất cả các lĩnh vực Không được cực đoan coi tôn giáo là đốitượng duy nhất để phê phán, mà coi nhẹ vấn đề đấu tranh giai cấp, muốntuyên chiến, tiêu diệt tôn giáo Không thể dùng mệnh lệnh hành chính để xoá

bỏ tôn giáo mà chỉ có thể giải phóng quần chúng khỏi ảnh hưởng tiêu cực củatôn giáo bằng cách từng bước giải quyết nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xãhội của tôn giáo Do đó, giải quyết vấn đề tôn giáo phải gắn với việc đấutranh giai cấp của giai cấp công nhân để cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hộimới

Giải quyết vấn đề tôn giáo là một quá trình lâu dài gắn với quá trình pháttriển của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị,văn hoá, giáo dục, khoa học - công nghệ nhằm nâng cao đời sống vật chất,tinh thần của nhân dân lao động, trong đó có đồng bào theo đạo; đồng thờiphải chủ động và thường xuyên coi trọng thế giới quan duy vật, phép biện

chứng, phương pháp luận khoa học, đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản

và nhà nước xã hội chủ nghĩa một cách phù hợp

Hai là, tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và khôngtín ngưỡng, tôn giáo của công dân, kiên quyết bài trừ mê tín dị đoan

Tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của công dân làquan điểm cơ bản có tính nguyên tắc trong giải quyết vấn đề tôn giáo Đó làtôn trọng quyền bình đẳng của mọi công dân, khẳng định quyền lợi, nghĩa vụcủa công dân trước pháp luật Trong chủ nghĩa xã hội, mọi công dân đều cóthể theo hoặc không theo tôn giáo, không ai có thể bắt buộc công dân từ bỏtôn giáo mà họ đang theo và cũng không được lôi kéo công dân theo tôn giáonào đó Mọi công dân có quyền theo đạo, đổi đạo, bỏ đạo tuỳ theo ý thích của

họ mà không ai được ngăn cản

Tôn trọng phải đi liền với không ngừng tạo điều kiện cho quần chúngtiến bộ mọi mặt, bài trừ mê tín dị đoan Không vì lý do tôn trọng tín ngưỡng

mà để quần chúng nghèo đói, dốt nát, nô lệ thần quyền, giáo lý khắt khe Phảigiải quyết đồng thời ba vấn đề: tôn trọng tự do tín ngưỡng, bài trừ mê tín dịđoan và bảo đảm cho tín đồ tiến bộ về mọi mặt

Ba là, thực hiện đoàn kết đồng bào giữa các tôn giáo, đoàn kết giữangười theo tôn giáo và không theo tôn giáo

Quan điểm này thể hiện chính sách đại đoàn kết toàn dân, không phânbiệt tín ngưỡng tôn giáo, nhằm tập hợp được mọi lực lượng để thực hiện sựnghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa

Đoàn kết đồng bào giữa các tôn giáo, không phân biệt chia rẽ, kỳ thị cáctôn giáo Đoàn kết giữa người có tôn giáo và không tôn giáo Phát huy tinhthần yêu nước của những chức sắc tiến bộ trong các tôn giáo để họ làm tốtviệc đạo, việc đời, hướng dẫn tín đồ chấp hành đúng chính sách, pháp luật củanhà nước xã hội chủ nghĩa

Kiên quyết vạch trần và trừng trị kịp thời những phần tử lợi dụng tôngiáo để hoạt động chống phá cách mạng, gây chia rẽ trong nội bộ nhân dân,

xuyên tạc đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước xã hội chủ nghĩa, làmtổn hại đến lợi ích của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và lợi ích của nhân dân.Bốn là, phân biệt rõ mặt tư tưởng và mặt chính trị trong giải quyết vấn

đề tôn giáo

Mặt tư tưởng và mặt chính trị của tôn giáo là hai loại mâu thuẫn khácnhau, phải có thái độ giải quyết khác nhau Mặt tư tưởng thể hiện sự tínngưỡng trong tôn giáo của quần chúng Khắc phục mặt tư tưởng là nhiệm vụthường xuyên, lâu dài gắn với quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nâng caođời sống vật chất tinh thần của nhân dân Đấu tranh loại bỏ yếu tố chính trịphản động trong tôn giáo là nhiệm vụ quan trọng thường xuyên phải được tiếnhành kiên quyết, dứt khoát, đồng thời phải thận trọng, tỉ mỉ

Thực tế cho thấy, giải quyết tốt mối quan hệ giữa tư tưởng và chính trịcủa các tôn giáo không đơn giản, bởi hai mặt đó đan xen, tác động lẫn nhau,rất khó phân biệt rạch ròi, nhất là khi kẻ thù luôn lợi dụng mặt tín ngưỡng đểlồng vấn đề chính trị vào trong các hoạt động của tôn giáo Điều đó càng đòihỏi khi xem xét, giải quyết vấn đề tôn giáo phải bình tĩnh, thận trọng, nghiêncứu kĩ thực chất của vấn đề để giải quyết chính xác, đạt hiệu quả cao

Năm là, phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi giải quyết vấn đề tôn giáo

Tôn giáo có tính lịch sử, ở các thời kỳ lịch sử khác nhau, vai trò lịch sửcủa tôn giáo đến đời sống xã hội khác nhau, thái độ của giáo hội, chức sắc, tín

đồ có khác nhau Do đó, xem xét giải quyết vấn đề tôn giáo phải quán triệtquan điểm khách quan, toàn diện, lịch sử cụ thể phát triển Tuyệt đối khôngđược mặc cảm, định kiến chủ quan trong xem xét giải quyết vấn đề tôn giáo.Những luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, trực tiếp nhất là tưtưởng về tôn giáo và giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội đã tạonên thế giới quan, phương pháp luận khoa học và cách mạng cho tư tưởng của

Hồ Chí Minh nói chung, về tôn giáo nói riêng Đây là yếu tố quy định sự pháttriển về chất - bản chất giai cấp, tính khoa học và cách mạng của nội dung tưtưởng của Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

Năm 1920 - sự kiện lịch sử quan trọng - Hồ Chí Minh tiếp xúc với Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin đã làm cho chủ nghĩa yêu

nước của Hồ Chí Minh đã chuyển theo lập trường của chủ nghĩa Mác - Lênin

Từ đây, Hồ Chí Minh đã đứng trên lập trường của chủ nghĩa Mác - Lênin đểhình thành, phát triển tư tưởng đúng đắn, sáng tạo của mình về con đườngcách mạng Việt Nam, trong đó có việc xem xét, giải quyết vấn đề tôn giáophù hợp với điều kiện lịch sử Việt Nam, yêu cầu của thời đại

1.1.3 Xuất phát từ tình hình tôn giáo, thực tiễn giải quyết vấn đề tôn giáo trên thế giới và ở Việt Nam

Trong thế kỷ XX, nhất là giai đoạn 1930 - 1970, tình hình chính trị vàtôn giáo trên thế giới và ở nước ta có những diễn biến vô cùng phức tạp Chưabao giờ vấn đề tôn giáo và vấn đề chính trị đan lồng, hòa quyện vào nhau vớinhững động thái hết sức nhạy cảm và phức tạp như giai đoạn này

Về bối cảnh quốc tế, vấn đề tôn giáo và cộng sản, hữu thần và vô thầnvốn đã nhạy cảm, phức tạp, lúc này càng trở thành vấn đề nhạy cảm và xungđột gay gắt, quyết liệt hơn bao giờ hết Khuynh hướng chống cộng của Tòathánh Va-ti-căng dưới thời Giáo triều Piô XII đã tác động, ảnh hưởng mạnh

mẽ đến giới Công giáo, nhất là ở các nước xã hội chủ nghĩa, trong đó có Cônggiáo ở Việt Nam

Về bối cảnh trong nước, hầu hết các tôn giáo ở nước ta lúc này đều bị lôicuốn vào đời sống chính trị theo các khuynh hướng khác nhau, quần chúng tín

đổ, chức sắc các tôn giáo bị phân hóa, chia rẽ sâu sắc Trong khi phần lớn tín

đồ, chức sắc tôn giáo ủng hộ cách mạng, tham gia cuộc kháng chiến do ĐảngCộng sản Việt Nam lãnh đạo, thì cũng có một bộ phận không nhỏ tín đồ, chứcsắc tôn giáo đứng về phía các thế lực phản động, đế quốc chống lại sự nghiệpkháng chiến, kiến quốc, đi ngược lại với lợi ích dân tộc Điểm nổi bật trongđời sống tôn giáo ở nước ta ưong giai đoạn này là các thế lực đế quốc và taysai luôn sử dụng, lợi dụng tôn giáo như một phương tiện chống phá cáchmạng một cách quyết liệt, toàn diện, với một quy mô lớn Điều đó làm cho

vấn đề tôn giáo vốn đã phức tạp, nhạy cảm càng trở nên phức tạp hơn.

Đặc biệt, chính quyền Ngô Đình Diệm cũng như bọn ngụy quân, ngụyquyền lợi dụng các tín đồ Công giáo với chiêu bài “Chúa vào Nam” để gâychia rẽ, lường gạt không nhỏ tín đồ để chống phá cách mạng Có thể nói,khuynh hướng chống cộng của Công giáo trong giai đoạn này đã gây không ítkhó khăn cho phong trào kháng chiến của ta trong các vùng Công giáo

Tình hình trên đã tác động, ảnh hưởng không nhỏ - cả mặt tích cực vàmặt hạn chế - đến nhận thức và chính sách đối với tôn giáo của Đảng ta tronggiai đoạn này Điều đó đòi hỏi Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh phải có nhậnthức đúng, có những chủ trương, đường lối đúng đắn, mềm dẻo, thích hợp vềtôn giáo để đảm bảo việc thực hiện những nhiệm vụ chiến lược của cáchmạng giải phóng dân tộc

Thực tiễn giải quyết vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo của một số nước trênthế giới và của các triều đại phong kiến Việt Nam cũng là cơ sở quan trọng đểChủ tịch Hồ Chí Minh nghiên cứu rút kinh nghiệm trong hình thành, pháttriển tư tưởng về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

Nhận thức và giải quyết vấn đề tôn giáo đã được đặt ra từ lâu trong lịch

sử ở từng quốc gia dân tộc và toàn nhân loại Tùy theo lập trường, quan điểm

và chế độ chính trị khác nhau, mà các nhà nước có sự nhìn nhận, giải quyếtvấn đề tôn giáo không giống nhau

Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, trong quá trình xâydựng chủ nghĩa xã hội đã có những thành tựu quan trọng trong giải quyết vấn

đề tôn giáo, nhưng cũng mắc không ít những sai lầm, khuyết điểm khi xa rờinhững nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề này Điển hình

là Hiến pháp Liên Xô năm 1936, trong khi khẳng định “quyền tự do tôn giáo,tín ngưỡng” lại đồng thời khẳng định “quyền tự do chống tôn giáo” Đây làmột sai lầm nghiêm trọng, đưa đến sự chia rẽ các lực lượng cách mạng, tạođiều kiện để các thế lực thù địch lợi dụng lôi kéo quần chúng nhân dân, gâykhủng hoảng chính trị, xã hội

Ở Trung Quốc, trong gần 20 năm từ 1957 đến 1976, quan điểm của chủnghĩa Mác - Lênin về tôn giáo đã bị hiểu hoàn toàn sai lạc “… tôn giáo bị coi

là một loại hình thái ý thức phản động, công cụ của giai cấp bóc lột… vànhiệm vụ căn bản của công tác tôn giáo là nhanh chóng xóa bỏ tôn giáo” [36,tr294] Trong “Đại cách mạng văn hóa”, mọi hoạt động tôn giáo chính đángcủa quần chúng bị đình chỉ, các chức sắc, tín đồ tôn giáo hoặc trở thành đốitượng bị đả kích, bức hại hoặc bị đưa đi lao động, hoàn tục; nhiều cơ sở hoạtđộng tôn giáo bị đóng cửa hoặc sử dụng vào mục đích khác Sai lầm đó làmcho Trung Quốc phải trả giá hết sức nặng nề

Ở khu vực Đông Nam Á, các nước Inđônêxia, Philippin, Malaixia vớichủ trương “cầu đồng tôn dị”, mong muốn sự đồng thuận và tôn trọng sự khácbiệt giữa các tôn giáo, nên tuy là những quốc gia đa tôn giáo, tín ngưỡngnhưng cơ bản các quốc gia này vẫn giữ được an ninh tôn giáo, góp phần vào

sự ổn định chính trị của đất nước Tuy nhiên, với chủ trương lấy Phật giáolàm quốc giáo và chỉ ưu tiên phát triển Phật giáo; hạn chế, o ép sự tồn tại pháttriển của các tôn giáo khác, trong đó có Hồi giáo, Thái Lan đã phải trả giá đắtbằng các cuộc xung đột đẫm máu, mang màu sắc khủng bố của các tín đồ đạoHồi ở đây gây ra

Là quốc gia đa tôn giáo, từ lâu tôn giáo luôn trở thành vấn đề được cáctriều đại phong kiến Việt Nam hết sức quan tâm Với tư duy mềm dẻo, lạiluôn luôn phải lãnh đạo nhân dân chống các thế lực xâm lược hùng mạnh, nênphần lớn các nhà nước phong kiến Việt Nam đều nhận thức sâu sắc rằng, vấn

đề bức xúc của dân tộc này, đất nước này không phải là vấn đề tôn giáo, mà làvấn đề bảo vệ nền độc lập dân tộc; và tôn giáo không đơn thuần là vấn đề tưtưởng, tín ngưỡng, tâm linh của mỗi cá nhân, mà là vấn đề lực lượng, vấn đềđoàn kết dân tộc để đánh thắng kẻ thù xâm lược Vì thế, về cơ bản các nhànước phong kiến Việt Nam đều giải quyết đúng đắn vấn đề tôn giáo, góp phầnquan trọng giữ cho đất nước vững bền và phát triển

Tuy nhiên, lịch sử nước ta cũng ghi nhận sai lầm của các triều đại nhàNguyễn trong nhận thức, giải quyết vấn đề tôn giáo nói chung và vấn đề Cônggiáo nói riêng Vì nhiều lý do, có thời điểm nhà Nguyễn đã đồng nhất giáodân với kẻ thù dân tộc Công giáo bị xem như là thứ tà đạo dị đoan mê hoặclòng người, theo Công giáo tức là từ bỏ ông bà, tổ tiên, quay lưng lại vớitruyền thống dân tộc Vua Tự Đức trong tác phẩm “Đạo biện” đã đề cao Nho

giáo, bài bác các tôn giáo khác trong đó có Công giáo: “Năm đời đế, ba đời vương của ta là bậc đại thánh sinh tri, nối đời dựng lên khuôn phép Tất cả mọi việc đều theo ý trời để vạch ra đường lối trị dân Còn như Gia-tô là hạng người nào mà dám cho mình là Thiên Chúa” [14, tr10] Chủ trương “giết dân theo đạo Thiên Chúa để trừ bè đảng của Pháp…” [33, tr29], nhà Nguyễn không những không thể “dồn quân Pháp, buộc chúng về giữ tàu thuyền, sau

đó dùng hoả công để tiêu diệt” [33, tr29], mà còn vô tình đẩy hàng triệu

người dân vô tội vào thế đối lập với triều đình, đẩy nhiều nhà tu hành, linhmục, tín đồ tôn giáo tham gia các cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình, tạothêm cả thế và lực cho Thực dân Pháp tăng cường chiến tranh xâm lược nước

ta, đưa cả dân tộc ta lâm vào cảnh nước mất, nhà tan, sống nô lệ lầm than.Những bài học thành công và thất bại đó của các nước trên thế giới vàcủa các triều đại phong kiến Việt Nam đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh nghiêncứu, nhận thức xử lý vấn đề tôn giáo một cách đúng đắn hơn trong quá trìnhlãnh đạo cách mạng Việt Nam

Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủnghĩa xã hội là kết quả của sự vận dụng đúng đắn và phát triển sáng tạonhững luận điểm chủ yếu của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo vào điềukiện cụ thể của nước ta; đồng thời còn là kết quả của quá trình kế thừa và pháttriển các giá trị truyền thống tôn giáo, văn hóa tốt đẹp của dân tộc và nhânloại trong lịch sử phù hợp với truyền thống của dân tộc và yêu cầu của thờiđại Các yếu tố đó không tác động riêng rẽ mà tác động trong mối quan hệbiện chứng thông qua sự thâu hoá, tiếp biến rất sáng tạo của Hồ Chí Minh

trước đòi hỏi của thực tiễn đấu tranh cách mạng của Việt Nam nhằm giảiphóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và giải phóng conngười Đúng như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đồng ý với nhận xét củamột nhà báo nước ngoài: “Hình ảnh của Hồ Chí Minh đã hoàn chỉnh với sựkết hợp đức khôn ngoan của Phật, lòng bác ái của Chúa, triết học của Mác,thiên tài cách mạng của Lênin và tình cảm của một người chủ gia tộc…, tất cảđược bao bọc trong một dáng dấp rất tự nhiên” [42, tr.19] Nhận xét trên cóthể được coi là một cách khái quát về cơ sở khoa học hình thành, phát triển tưtưởng Hồ Chí Minh nói chung, về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa

xã hội nói riêng

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xãhội là hệ thống những quan điểm toàn diện của Người về tôn giáo; về chínhsách, phương pháp giải quyết vấn đề tôn giáo nhằm tập hợp quần chúng, xâydựng khối đại đoàn kết toàn dân, không phân biệt tôn giáo đứng lên làm cáchmạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam để giải phóng dân tộc,giai cấp, giải phóng xã hội và giải phóng con người

Muốn giải quyết tốt vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội thì phải cónhận thức đúng về tôn giáo, trên cơ sở đó có các chính sách, phương phápứng xử cho phù hợp nhằm phát huy những tác động tích cực, hạn chế mặt tíchcực, cùng toàn dân thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ của cách mạng Nội dung

tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hộiđược đề cập cụ thể như sau:

1.2.1 Nhận thức đúng về tôn giáo

Theo Hồ Chí Minh, C Mác đã xây dựng học thuyết của mình dựa trênthực tiễn lịch sử của châu Âu, chứ chưa phải toàn thể lịch sử chung của nhânloại Cho nên, cần bổ sung và phát triển học thuyết đó bằng thực tiễn dân tộcphương Đông Theo Người, vấn đề tôn giáo của người Việt Nam có đặc điểm

khác với phương Tây Cho nên, việc vận dụng quan điểm chủ nghĩa Mác Lênin cũng cần bổ sung, phát triển sáng tạo, phù hợp điều kiện Việt Nam.

-Ở Việt Nam không có chiến tranh tôn giáo, mà diễn ra quá trình đồngnguyên, đồng quy các tôn giáo trên cơ sở của tín ngưỡng tôn giáo bản địa; ởđây đấu tranh về mặt giáo lý thần học cũng không nổi trội, mà vấn đề nổi lên

là mối quan hệ giữa tôn giáo và dân tộc, giữa cộng đồng tôn giáo với toàn thểdân tộc đứng trước nguy cơ mất còn của dân tộc Chỉ khi Công giáo trong quátrình truyền vào Việt Nam, gắn với quá trình xâm lược của chủ nghĩa thựcdân thì mới bắt đầu nảy sinh xung đột giữa hai nếp sống tâm linh - văn hóahoàn toàn khác biệt, và nhất là sự đụng đầu giữa một quốc gia dân tộc đang cónguy cơ bị mất chủ quyền với một tổ chức tôn giáo đang cấu kết với bọn thựcdân xâm lược để thôn tính dân tộc ta Chính hoàn cảnh lịch sử đó, để giảiquyết thành công vấn đề tôn giáo ở Việt Nam đòi hỏi Hồ Chí Minh không thể

“bê nguyên xi” quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo vào giải quyếtvấn đề tôn giáo ở Việt Nam, mà phải vận dụng và phát triển quan điểm đómột cách sáng tạo

Theo thống kê gần đầy đủ của Ngô Phương Bá, thì số chương sách, bàinói, bài viết, đoạn trích của Hồ Chí Minh về vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo có

khoảng 120 đơn vị tư liệu Dài nhất là chương sách Chủ nghĩa giáo hội, còn

lại phần nhiều là các bài nói, bài viết ngắn gọn, súc tích từ một đến hai trang.Trong 120 đơn vị tư liệu đó, theo thời gian có thể chia tư tưởng Hồ Chí Minh

về tôn giáo ra làm 2 giai đoạn: giai đoạn trước Cách mạng Tháng Tám 1945

và giai đoạn sau Cách mạng Tháng Tám 1945

Giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám - năm 1945, Nguyễn Ái Quốc

chủ yếu đề cập đến sự cấu kết của chủ nghĩa thực dân và Giáo hội trong quátrình xâm lược, áp bức, bóc lột nhân dân Việt Nam, nhất là nông dân Ngoài

ra, Người còn phác hoạ những nét cơ bản về tín ngưỡng tôn giáo, tâm thứctôn giáo của người Việt Nam

Giai đoạn từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 về sau: với tư cách người

đứng đầu chính quyền cách mạng, Hồ Chí Minh phải trực tiếp giải quyếtnhiều vấn đề liên quan đến tôn giáo Chính vì thế, Người viết và phát biểu vềtôn giáo không phải với tư cách là một nhà nghiên cứu mà trước hết vớicương vị một nhà hoạt động chính trị, một nhà lãnh đạo cách mạng Hồ ChíMinh đã trở thành kiến trúc sư, linh hồn của chính sách tôn giáo của Đảng vàNhà nước ta

Theo Hồ Chí Minh, cơ sở triết học của tôn giáo là chủ nghĩa duy tâm

Người khẳng định: “Tôn giáo là duy tâm, cộng sản là duy vật” [60, tr.458].

Người tiếp cận tôn giáo dưới nhiều góc độ, có quan điểm khách quan, toàndiện, lịch sử, cụ thể Có thể khái quát nhận thức của Chủ tịch Hồ Chí Minh vềtôn giáo trên những khía cạnh như sau:

Thứ nhất, Hồ Chí Minh tiếp cận tôn giáo là một dạng thức văn hóa, trong nó có những giá trị văn hóa, đạo đức có tính nhân văn, hướng thiện, mưu cầu hạnh phúc cho con người

Từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã mở rộng tiếp cận tôn giáo dưới góc độ xãhội học văn hóa, coi tôn giáo là một dạng thức văn hóa, có những giá trị vănhóa, đạo đức, chứ không chỉ là vấn đề nhận thức luận, ý thức hệ Người viết:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng.Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” [60, tr.458].

Hồ Chí Minh tìm thấy trong tôn giáo có những giá trị văn hóa, đạo đức

chung của nhân loại Theo Người, văn hóa, đạo đức tôn giáo là sự tiếp biến,

"thần hoá" văn hóa, đạo đức xã hội, được thể hiện trong giáo lý tôn giáo, quyđịnh thành giới luật, lễ nghi tôn giáo để các tín đồ tin phục, tuân theo Do tính

"thần thánh, thiêng liêng", khó kiểm chứng nên các tín đồ thường vâng phục,tuân thủ nghiêm cách tuyệt đối và hiệu quả hơn Đức tính thật thà, thông cảm

nỗi đau khổ của người khác, chăm sóc tới sức khoẻ và cuộc sống no ấm củamọi người, kính trọng lao động và kinh nghiệm sống của người già, ham hiểu

biết là những giá trị văn hóa đạo đức tôn giáo nói chung Nho giáo có tư

tưởng nhập thế, hành đạo, giúp đời; lý tưởng về một xã hội hoà mục, bình

yên, thịnh trị, một thế giới đại đồng; đề cao văn hóa, lễ giáo, hiếu học Phật giáo đề cao tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ, cứu nạn, thương người như

thể thương thân, thương đến mọi chúng sinh cây cỏ; tinh thần bình đẳng, tinhthần dân chủ chất phác, chống mọi sự phân biệt đẳng cấp; đề cao lao động,gắn bó với nhân dân, đất nước; khuyên mọi người gạt bỏ tham lam, u mê, thùhận (tham-sân-si); thực hiện giữ giới, định, tuệ để cho tâm hồn yên tĩnh, trítuệ sáng suốt, luôn phấn đấu, thực hiện theo bát chính đạo để có cuộc sống

chân chính, ngay thẳng… Giáo lý Công giáo mang tư tưởng nhân văn sâu sắc

như tôn trọng giá trị đạo đức, cổ vũ tình yêu thương đồng loại, thảo kính với

cha mẹ, không nói dối, không chiếm dụng của người khác… Đạo Hồi coi

trọng cuộc sống cá nhân thanh sạch, coi trọng sự giúp đỡ người nghèo, coi

trọng tín nghĩa, quan tâm sức khoẻ… Đạo Hòa Hảo răn dạy tín đồ thực hiện

"Tứ ân hiếu nghĩa": ơn tam bảo (Phật, Pháp, Tăng), ơn Tổ quốc, ơn đồng bào,

ơn cha mẹ

Mặt khác, tôn giáo cũng có biến đổi, thích ứng với những giá trị mới của

chế độ xã hội chủ nghĩa Chẳng hạn ở Việt Nam: Phật giáo xác định phương hướng hành đạo: "Đạo pháp gắn với dân tộc và chủ nghĩa xã hội"; Công giáo

xác định đường hướng: "giáo hội gắn bó với dân tộc";"Sống Phúc Âm giữalòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào"

Rõ ràng, đứng vững trên lập trường mácxít, vượt qua sự mặc cảm, phânbiệt thường tình, tiếp biến các giá trị văn hóa của nhân loại, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã đúng khi Người mở rộng tiếp cận tôn giáo góc độ văn hóa, đạo đức;Người chưa và không cần thiết chỉ ra sự khác nhau về thế giới quan, nhânsinh quan, con đường, biện pháp để đạt tới ước mơ, lý tưởng của tôn giáo vàcủa những người cộng sản để tránh được sự hiểu lầm không cần thiết, tránh

mắc mưu xuyên tạc để chia rẽ khối đoàn kết lương giáo và giữa các tôn giáocủa kẻ thù Đặt tư tưởng đặc sắc đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào bối cảnhlúc đó nhiều người cộng sản ở các nước xã hội chủ nghĩa tư tưởng đối lập thếgiới quan vô thần - hữu thần một cách cực đoan đang khá thịnh hành: chỉ thấytôn giáo là "duy tâm", "lạc hậu", "phản khoa học", "phản động", từ đó có biểuhiện tả khuynh trong giải quyết vấn đề tôn giáo, gây tổn thất nhất định chophong trào cách mạng chúng ta mới thấy tầm trí tuệ cao, tính độc lập, sángtạo của Người trong đánh giá về tôn giáo, có ý nghĩa thiết thực trong tập hợplực lượng thực hiện các nhiệm vụ cách mạng.

Thứ hai, tôn giáo không đối lập với Tổ quốc, không đối lập với lý tưởng cộng sản, mà giữa chúng có sự tương đồng, trùng hợp với nhau, cần đoàn kết toàn dân tộc để làm cách mạng

Vượt qua những định kiến đương thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận xét

về những tôn giáo ở Việt Nam: "Những tôn giáo chính ở nước ta là đạo Phật

và đạo Thiên Chúa Phật Thích Ca là người quý tộc, Người đã bỏ hết công danh phú quý để đi cứu vớt chúng sinh Tức là cứu vớt những người lao động nghèo khổ Chúa Giêsu là người lao động Người vui lòng hi sinh tính mạng của mình để cứu vớt những người lao động nghèo khổ chống lại bọn Pharidiêng tức là bọn bóc lột Mục đích cao cả của Phật Thích ca và Chúa Giêsu đều giống nhau: Thích ca và Giêsu đều muốn mọi người đều có cơm

ăn, áo mặc, bình đẳng, tự do và thế giới đại đồng" [35, tr.293] Bởi thế, mục

tiêu, lý tưởng, nguyện vọng của tôn giáo có sự tương đồng, trùng hợp giữa

mục tiêu, lý tưởng của cách mạng Chủ nghĩa xã hội, theo Chủ tịch Hồ Chí

Minh, là một xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bầncùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời

hạnh phúc; "một xã hội không có chế độ người bóc lột người, một xã hội bình đẳng, nghĩa là ai cũng phải lao động và có quyền lao động, ai làm nhiều thì hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng” [66, tr.241] Xã hội

ấy cũng chính là xã hội mà tín đồ các tôn giáo từng ước mơ, được phản ánh

qua lý tưởng của các tôn giáo là xây dựng một "giang sơn thánh thiện", "nướcchúa ngàn năm", nơi mọi người sống yêu thương đùm bọc nhau, được ănngon, mặc đẹp, suốt ngày vui vẻ hát ca Đánh giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh

cũng đúng với nhận xét của Ăngghen: "Cả đạo Cơ đốc lẫn chủ nghĩa xã hội đều tuyên truyền sự giải phóng con người trong tương lai khỏi cảnh nô lệ và nghèo khổ " [58, tr.663] Mọi người Việt Nam giáo cũng như lương đều mưu cầu chung: "nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành" [61, tr.187] Đến với tín đồ Phật giáo, Người nói: "Đức Phật là đại từ, đại bi, cứu khổ cứu nạn, muốn cứu chúng sinh ra khỏi khổ nạn, Người phải hy sinh tranh đấu, diệt lũ ác ma Nay đồng bào ta đại đoàn kết hi sinh của cải xương máu, kháng chiến đến cùng, để đánh tan thực dân phản động, để cứu quốc dân ra khỏi khổ nạn, để giữ quyền thống nhất và độc lập của Tổ quốc Thế là chúng

ta làm theo lòng đại từ đại bi của Đức Phật Thích ca kháng chiến để đưa giống nòi ra khỏi cái khổ ải nô lệ" [62, tr.228] Với đồng bào Công giáo, Người nói: "Chúa Cơ đốc hi sinh để cứu loài người khỏi ách nô lệ và đưa loài người về hạnh phúc, bình đẳng, bác ái, tự do… Chúng ta kháng chiến cứu nước, thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm, cải cách ruộng đất làm cho người cày có ruộng, tín ngưỡng tự do Như thế là những việc chính phủ và nhân dân ta làm đều hợp với tinh thần Phúc âm" [64, tr.377]

Trong thư gửi chức sắc tôn giáo, Người viết:

"Đường lối của Chính phủ gồm 3 mục tiêu sau đây:

1 Giải phóng nhân dân khỏi đói rét (khổ sở) và khỏi dốt.

2 Đem lại cho nhân dân tự do, tự do sống, tự do tín ngưỡng.

3 Bảo vệ nền độc lập của Tổ quốc.

Nếu cộng sản mà thực hiện những việc trên đây thì tôi tin chắc rằng mọi người sẽ chấp nhận thứ cộng sản đó" [35, tr.190].

Từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã so sánh, nhận xét có tính bản chất vềnhững tôn giáo, những học thuyết, những nhân vật lịch sử của nhân loại- cả

những giáo chủ các tôn giáo và những nhà cách mạng - rất thoáng rộng,

khoan dung Người viết: "Học thuyết của Khổng Tử có ưu điểm của nó là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân tôn giáo Giêsu có ưu điểm của nó là lòng nhân ái cao cả Chủ nghĩa Mác có ưu điểm của nó là phương pháp làm việc biện chứng, chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm của nó, chính sách của nó thích hợp với nước ta Khổng Tử, Giê-su, Mác, Tôn Dật Tiên chẳng có những ưu điểm chung đó sao? Họ đều mưu cầu hạnh phúc cho loài người, mưu phúc lợi cho xã hội Nếu nay họ còn sống trên đời này, nếu họ họp lại một chỗ, tôi tin rằng họ nhất định chung sống với nhau hoàn mỹ như những người bạn thân thiết Tôi cố gắng làm người học trò nhỏ của các vị ấy" [35, tr.185] Theo lẽ

đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Làm cách mạng để cứu nước, cũng là

để cứu mình, để được tự do thờ phụng, cúng lễ, cầu nguyện, xây dựng cuộcsống thanh bình ấm no hạnh phúc cũng là làm theo mong muốn của ĐứcChúa, Đức Phật là thiện Đây là sự tiếp cận đặc sắc, sáng tạo của Người,làm nền tảng cho việc bổ sung, phát triển đánh giá, ứng xử khoan dung, khoahọc, cách mạng với tín đồ, chức sắc tôn giáo

Thứ ba, đế quốc, tay sai là kẻ “phản Chúa, phá đạo”, đồng bào cần cảnh giác, không mắc mưu kẻ thù

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định, lợi dụng tôn giáo chống lại cách

mạng là bản chất của các thế lực thù địch với nhiều thủ đoạn thâm độc kích

động mâu thuẫn lương, giáo, chia rẽ đoàn kết lương giáo, đoàn kết dân tộc.Chúng nêu hai chủ đề lớn Quốc gia - Cộng sản, Cộng sản - tôn giáo để hùdoạ, kích động, chia rẽ giáo dân Chúng tuyên truyền: “Cộng sản là vô thần sẽtiêu diệt tôn giáo”, “thà mất nước còn hơn mất Chúa”… Và thực tế, một bộphận giáo dân đã mắc mưu, ngộ nhận tin theo luận điệu thâm độc đó Trước

âm mưu đó, Người đã vạch rõ sự xuyên tạc thâm độc đó để chức sắc, tín đồ

các tôn giáo khỏi ngộ nhận Ngay từ những năm 1924 (trong phần Giáo hội Đông Dương), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lên án mạnh mẽ thực dân Pháp cấu

-kết với các giáo sỹ, chức sắc Công giáo để xâm lược Việt Nam Người tố cáo

giáo sỹ Pháp làm gián điệp, trực tiếp bắn giết đồng bào ta cả giáo và lương.

"Chính những tên giáo sĩ đã vẽ bản đồ An Nam cho quân xâm lược Chính bọn họ đã đưa tin cho gián điệp dẫn đường cho đội viễn chinh và tố giác những người yêu nước” [59, tr.442] Và Người đi đến một kết luận có tính lịch sử: "Nếu có dân tộc nào phải ơn Chúa và các giáo sĩ thì chính đó là dân tộc An Nam! Vì Chúa và các giáo sĩ mà dân tộc này phải sa vào cảnh nô lệ như ngày nay” [59, tr.442]

Trong thời kỳ thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minhkhẳng định: Thực dân Pháp là bọn đốt nhà thờ, hiếp bà phước, giết tín đồchức sắc, giết dân ngoại đạo Chúng là bọn ác ma, bọn phản Chúa, giếtChúa Người kết luận:

"Thực dân là lũ Sa tăng,

Phản Chúa, phá đạo là thằng thực dân" [35, tr.255].

Ở đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh phân biệt rạch ròi tôn giáo với việc lợidụng tôn giáo để chống phá cách mạng Bọn đội lốt tôn giáo để chống phá

cách mạng là bọn “Việt gian đồng thời cũng là giáo gian”, chúng là bọn bất

chính, giả danh tín đồ để làm điều xấu độc mà thôi Người không bao giờ phêphán giáo dân và Ki tô giáo nói chung Từ đó, Người kêu gọi: "đồng bào cảnh

giác và chớ mắc mưu những kẻ tuyên truyền lừa bịp" "Bảo vệ tự do tín ngưỡng, nhưng cương quyết trừng trị những kẻ đội lốt tôn giáo để phản Chúa, phản nước" [64, tr.313] Người chứng minh rằng "nước độc lập, dân

mới tự do tín ngưỡng" để đồng bào hiểu và thực hiện đúng chính sách tôngiáo của Đảng và Nhà nước ta Đây là luận điểm có giá trị lớn, giải toả bănkhoăn, thắc mắc, mặc cảm của tín đồ, chức sắc tôn giáo trước các luận điệuxuyên tạc thâm độc của kẻ thù

Thứ tư, Hồ Chí Minh có quan điểm lịch sử, cụ thể sâu sắc về tôn giáo

Theo Người, ở Việt Nam không có tôn giáo như ở phương Tây Việc thờcúng tổ tiên của con người Việt Nam như một việc làm phổ biến, không cómột uy quyền tuyệt đối như một linh mục

Quan điểm lịch sử cụ thể sâu sắc về tôn giáo của Hồ Chí Minh còn đượcthể hiện ở việc Hồ Chí Minh đã đánh giá vai trò của các tín đồ, chức sắc trongtôn giáo là rất khác nhau và rất biện chứng Một mặt, Người đề cập đến mặt

tốt của tôn giáo Theo Hồ Chí Minh: nhân dân ta dù lương hay giáo đều tốt cả,

phần lớn đồng bào tôn giáo đều yêu nước, kháng chiến, nhưng một phần bịđịch lợi dụng như ngụy quân, cao đài, hoà hảo, công giáo ở Ninh Bình, dẫnđến hoài nghi chính sách của Đảng Hồ Chí Minh cũng kịp thời biểu dươngnhững gương tốt, việc tốt của đồng bào theo đạo, theo Hồ Chí Minh: đồngbào lương, giáo đều tốt Đồng thời, Người còn trực tiếp khen ngợi những linhmục thực sự sống tốt đời, đẹp đạo, như linh mục Lê Văn Liêm, khen ngợiđồng bào theo đạo Hoà Hảo đã quay súng về với Tổ quốc chống xâm lược.Bên cạnh đó, Người cũng tố cáo mạnh mẽ sâu sắc tội ác của giáo hội đối với

nhân dân và dân tộc Việt Nam, Người vạch rõ: “Người nông dân An Nam bị hành hình vừa bằng lưỡi lê của nền văn minh tư bản chủ nghĩa, vừa bằng cây thánh giá của Hội Thánh đĩ bợm” [59, tr.249].

Quan điểm của Hồ Chí Minh về tôn giáo còn được thể hiện ở sự nhậnthức đúng và giải quyết đúng giữa tôn giáo và chính trị, giữa đạo và đời, giữađời sống vật chất và đời sống tinh thần Đặc biệt là tư tưởng về mối quan hệgiữa tôn giáo và chính trị: Tôn giáo không thể tách ra khỏi đời sống chính trị.Những nội dung trên đã thể hiện rõ tính đặc sắc trong nhận thức về tôngiáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh Do nhận thức đúng về tôn giáo nên Người đã

có những cách thức, phương pháp ứng xử với tôn giáo phù hợp, đem lại hiệuquả cao nhất

1.2.2 Tôn trọng tự do tôn giáo của mọi người

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự do tôn giáo là một quyền thuộc về quyền

tự do dân chủ của mọi người Mọi người có quyền theo hoặc không theo mộttôn giáo nào; những công dân có tôn giáo được quyền ứng cử và bầu cử mà

không hề có một sự phân biệt nào Trong Bài thơ Mười chính sách của Việt Minh, Người đã chủ trương: “Hội hè, tín ngưỡng, báo chương, Họp hành, đi

lại có quyền tự do” [60, tr.242] Và chỉ một ngày sau khi đọc Tuyên ngôn Độc lập, Người đã đề ra một trong sáu nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, là: “Thực dân và phong kiến thi hành chính sách chia rẽ đồng bào giáo và đồng bào lương để dễ thống trị Tôi đề nghị Chính phủ ta tuyên bố: TÍN NGƯỠNG TỰ DO và lương giáo đoàn kết” [61, tr.8] Sau này, Người khẳng định rõ thêm: "Mọi người có quyền tự do tin đạo hay không tin, không ai được cưỡng bách và khinh rẻ họ Ngày nay chính sách của Đảng Cộng sản là bảo hộ tôn giáo, và ngày sau cũng như vậy Đảng Cộng sản chẳng những không tiêu diệt tôn giáo, mà còn bảo hộ tôn giáo Đảng Cộng sản chỉ tiêu diệt tội ác người bóc lột người" [35, tr.294] Để bảo

đảm quyền tự do tín ngưỡng phải tích cực đấu tranh với mọi sự vi phạmquyền đó của bất kỳ ai, cả phía chức sắc, tín đồ tôn giáo và phía chính quyền.Bởi xúc phạm niềm tin tôn giáo là xúc phạm tín đồ, là làm tổn thất, chia rẽkhối đoàn kết, là mắc mưu thâm độc của kẻ thù

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ ChíMinh luôn thông hiểu, có thái độ tôn trọng, tình cảm chân thành, sự cảmthông sâu sắc đối với chức sắc, tín đồ các tôn giáo Người luôn nhắc nhở cán

bộ không được xúc phạm tôn giáo của đồng bào Ngay cả những chức sắc tôn

giáo và những người ở phía bên kia cũng phải thừa nhận rằng: “Các lời lẽ của Cụ phê phán Giáo hội không bao giờ chạm đến khía cạnh Đức tin, mà chỉ nằm ở phạm vi các vấn đề cơ chế và chính trị" [68, tr.76] Xanh-tơ ni - một

quan chức cấp cao của chính phủ Pháp ở Đông Dương, nhân vật đối thoại chủ

yếu với Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn 1945 - 1946 cũng thừa nhận: "Về phần tôi, phải nói rằng, chưa bao giờ tôi có cơ sở để nhận thấy trong các chương trình của Cụ Hồ Chí Minh một dấu vết nào, dù rất nhỏ của sự công kích, đa nghi hoặc chế giễu đối với một tôn giáo bất kỳ nào" [68, tr.76]

1.2.3 Tập trung xây dựng khối đoàn kết lương giáo và giữa các tôn giáo trong khối đại đoàn kết dân tộc

Đoàn kết lương giáo và những người có tín ngưỡng, tôn giáo với nhữngngười không theo tín ngưỡng, tôn giáo, giữa những người theo tôn giáo khácnhau trong khối đại đoàn kết dân tộc là quan điểm chủ đạo, bao trùm trong tưtưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tối cao đấu tranh giành độc lập dân tộc,giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người Người đã chỉ ra

cơ sở vững chắc của khối đoàn kết dân tộc là lợi ích chung, mẫu số chung, điểm đại đồng để đoàn kết mọi người Việt Nam, giáo cũng như lương, đó là

"nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành" [61, tr.187] Từ đó, Người tin tưởng, tôn trọng đồng bào các tôn giáo, hướng họ vào công cuộc kháng chiến, kiến quốc Do am hiểu sâu sắc bản chất niềm tin tôn giáo của tín đồ;

biết kết hợp khéo léo niềm tin tôn giáo với niềm tin vào cách mạng, vào tương

lai của dân tộc, Hồ Chí Minh đã tập hợp, hướng đồng bào các tôn giáo vào

thực hiện nhiệm vụ chung giải phóng dân tộc, xây dựng cuộc sống mới "tốtđời, đẹp đạo" Người hướng niềm tin tôn giáo vào niềm tin cách mạng, tậphợp, đoàn kết quần chúng trong khối đại đoàn kết dân tộc để thực hiện ướcnguyện chung của mọi người Việt Nam là Độc lập - Tự do - Hạnh phúc Tín

đồ tin vào cuộc sống tốt đẹp ở thiên đường, thế giới bên kia sau khi chết.Người cách mạng tôn trọng niềm tin đó của tín đồ Nhưng “có thực mới vựcđược đạo”, con người trước hết phải có ăn, có mặc, có đời sống vật chất, tinhthần đã rồi mới có thể tham gia sinh hoạt tôn giáo Cho nên, chỉ có cách mạng

- đem lại cơm no áo ấm cho đồng bào mới là thực sự đảm bảo cho đồng bào

tự do tín ngưỡng Như vậy, chủ nghĩa xã hội không những không mâu thuẫnvới lý tưởng của tôn giáo, mà còn hiện thực hoá lý tưởng đó Đây là cơ sởkhách quan khích lệ giáo dân theo Đảng, theo cách mạng để thực hiện "tốtđời, đẹp đạo” như khát vọng thiêng liêng của đồng bào các tôn giáo

Người yêu cầu tín đồ "Kính Chúa và yêu nước" phải kết hợp với nhau;

"tốt đời, đẹp đạo” phải đi liền với nhau, không thể phân chia Tốt đời tạo cơ

sở vật chất, xã hội để đẹp đạo Muốn đẹp đạo cần phải đi theo cách mạng xây

dựng cuộc sống mới Vì thế, không lý do gì đồng bào các tôn giáo khôngđoàn kết cùng toàn thể dân tộc kháng chiến, kiến quốc Ai không thực hiệnđiều đó không phải là người Việt Nam yêu nước chân chính và cũng khôngphải tín đồ chân chính Đây là yêu cầu cần phải có đối với mọi tín đồ ViệtNam chân chính, yêu nước

Từ đó, Người kêu gọi phải đoàn kết, không phân biệt tôn giáo, đảng

phái, già, trẻ, gái, trai… "Đoàn kết của ta không những rộng rãi mà còn là đoàn kết lâu dài Đoàn kết là một chính sách dân tộc, không phải là một thủ đoạn chính trị Ai có tài, có đức, có sức, có lòng phụng sự Tổ quốc và phụng

sự nhân dân thì ta đoàn kết với họ" [65, tr.244] Và Người đã tổng kết thành

chân lý: "Đoàn kết, Đoàn kết, Đại đoàn kết Thành công, Thành công, Đạithành công"

Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm sâu sắc đến lợi ích thiết thực của giáo dân cả phần đời và phần đạo Theo Người: nước độc lập mà dân không được

ấm no hạnh phúc thì độc lập cũng không có nghĩa lý gì Đồng bào các tôngiáo theo cách mạng mà Đảng, Nhà nước không quan tâm đến lợi ích thiếtthân của đồng bào để “phần xác ấm no, phần hồn thong dong” thì không thể

đoàn kết được "Nếu giáo dục tốt thì giáo dân có thể đấu tranh sống theo Đảng, chết theo Chúa Ta quan tâm đời sống quần chúng thì quần chúng sẽ theo ta Ta được lòng dân thì không sợ gì cả " [67, tr.141,142] Từ đó, Người

đặc biệt quan tâm tỉ mỉ đến mọi mặt đời sống sản xuất, ăn ở, học hành củađồng bào tôn giáo Người nhắc nhở cán bộ chú ý phát triển sản xuất, nâng caođời sống vật chất, tinh thần của giáo dân Khi có điều kiện, Người luôn gửithư thăm hỏi, động viên, tặng quà các chức sắc tôn giáo, từ các cụ già đến các

em bé trong các tôn giáo Với những người lầm đường lạc lối, Người kiên trìthuyết phục, cảm hoá với thái độ khoan dung độ lượng, bằng những lời lẽchân tình Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, họ đều là "ruột thịt" đều "con Lạc,cháu Hồng" đều có lòng yêu nước nhưng do mắc mưu kẻ địch nên chưa nhận

ra lẽ phải mà thôi Vì thế, Người luôn ''mong những đồng bào đó mau mau

giác ngộ và quay về với kháng chiến để phụng sự Chúa, phụng sự Tổ quốc''.

Chính phủ luôn "hoan nghênh rộng rãi như những người con đi lạc mới về" [62,

tr.249] Các hoạt động sinh động, phong phú đó đối với đồng bào các tôngiáo thể hiện sự quan tâm sâu sắc chân thành, tôn trọng niềm tin của tín đồ,chức sắc tôn giáo của Người Tấm gương ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minhđối với đồng bào các tôn giáo đã cảm hoá được đa số chức sắc, tín đồ các tôngiáo theo Đảng làm cách mạng

Thực hiện bình đẳng các quyền lợi và nghĩa vụ công dân, nhằm "tốt đời,

đẹp đạo" Mọi công dân Việt Nam đều bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ.

Đồng bào tôn giáo trước tiên là công dân Việt Nam nên tất yếu cần được đối

xử bình đẳng như mọi công dân khác, đông thời họ là tín đồ của một tôn giáonên quyền tự do tôn giáo được tôn trong, bảo đảm Nhưng trong thực tế, vìnhiều lý do mà có lúc, có nơi đồng bào các tôn giáo chưa được đối xử bìnhđẳng, nên phải quan tâm, thực hiện tốt bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ củacông dân, theo phương châm "tốt đời, đẹp đạo" "Tốt đời" và "đẹp đạo" phải

đi liền với nhau, trong đó "tốt đời" là nền tảng, cơ sở căn bản của "đẹp đạo".Tôn trọng tự do tín ngưỡng phải đi đôi với không ngừng tạo điều kiện đểđồng bào các tôn giáo tiến bộ về mọi mặt cả về đời sống vật chất và tinh thần

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm, nhắc nhở: "Chúng ta kháng chiến, cứu nước, thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm, cải cách ruộng đất và làm cho người cày có ruộng, tín ngưỡng tự do" [64, tr.377] Đây là phương pháp, biện

pháp có ý nghĩa nền tảng, tiên quyết trong thực hiện chính sách đoàn kết tôngiáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tăng cường tuyên truyền, giáo dục cán bộ, đảng viên và đồng bào có tôn giáo hiểu rõ và làm đúng chính sách của Đảng và Nhà nước về quyền tự

do tôn giáo, xây dựng khối đoàn kết lương giáo Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn

quan tâm xây dựng, giáo dục đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo và lựclượng cách mạng cốt cán trong các tôn giáo để họ lãnh đạo, tổ chức thực hiệntốt chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta Trong đó, Người coi trọng

phương pháp giáo dục, giải thích nâng cao nhận thức cho đồng bào tôn giáo

về chính sách của Đảng và Nhà nước ta, bởi nhận thức của họ thường bị hạnchế và bị kẻ thù xuyên tạc các chính sách của cách mạng để chia rẽ đoàn kếtlương giáo Cán bộ, đảng viên phải giải thích về chính sách tôn giáo, hiểu rõ

và thực hiện tốt chính sách ấy Người chỉ rõ nguyên nhân cán bộ chưa làm tốt

công tác tuyên truyền là: "vì cán bộ ta kém, có nơi đã có những hành động lố lăng, phạm đến tín ngưỡng và quyền lợi của đồng bào tôn giáo" [63, tr.394]

Bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh là một hình mẫu tuyệt vời về việc tuyêntruyền, giáo dục cán bộ và đồng bào các tôn giáo Phương pháp tuyên truyềngiác ngộ của Người thật thiết thực, sinh động, lời lẽ giản dị, lấy việc thực,người thực làm gương, mượn chuyện xa lý giải việc gần nên mọi người dễtiếp thu, thực hiện Chủ tịch Hồ Chí Minh hiểu rõ nên nói với đồng bào cáctôn giáo điều gì và những gì chưa nên tuyên truyền Không bao giờ Ngườiđem lý luận chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa Mác - Lênin nói với những ngườitín hữu Người cũng phê bình uốn nắn các cán bộ cố nhồi nhét chủ nghĩa Mác

- Lênin, chủ nghĩa vô thần cho người theo đạo, dù họ đã đi với cách mạng

Người không học tập Liên Xô "quyền tự do tuyên truyền chống tôn giáo" như

Hiến pháp Liên Xô năm 1936 xác định Về chính trị, Chủ tịch Hồ Chí Minhchỉ nói đến chủ nghĩa yêu nước, theo cách giản dị là lòng yêu nước, yêu quêhương Đất nước có độc lập, quê hương có được giải phóng thì giáo dân mới

có tự do hành đạo Người luôn sử dụng những lời lẽ của chính các tôn giáotrong các thánh kinh để nói chuyện với giáo dân làm tăng tính thuyết phục và

dễ đi vào lòng người Người còn khuyên cán bộ tiếp tục làm thầy lang, thầyđạo để tuyên truyền, giác ngộ quần chúng Khi ở Thái Lan và khi về Pắc Bó,Người đã từng giảng giải các tôn giáo để đồng bào hiểu và chính tay Người

đã từng vẽ ảnh Đức Phật, dựng ngôi chùa cho đồng bào khỏi đi lễ xa Người

sử dụng nhiều hình thức linh hoạt để tuyên truyền vận động nhân dân VớiNgười, "dĩ bất biến, ứng vạn biến", làm gì để xây dựng được khối đoàn kết