Sau ba cuộc cách mạng công nghiệp, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 được đánh dấu bởi sự hội tụ của công nghệ kỹ thuật số, vật lý và sinh học với quy mô và tốc độ rất lớn, làm thay đổi căn bản thế giới. Việc nắm bắt kịp thời thành quả của Cách mạng công nghiệp 4.0 có thể coi là chìa khóa, cơ hội để tạo bước phát triển mang tính đột phá cho nước ta trong thời gian tới
Trang 11.1 Cách mạng công nghiệp 4.0 và tác động của Cách mạng công
nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học việnY
08
1.2 Thực trạng, nguyên nhân tác động của Cách mạng công
nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện
Y hiện nay
20
Phần 2 YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT
HUY TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN HỆ X, HỌC VIỆN Y HIỆN NAY
2.1 Một số yêu cầu trong quá trình học tập của học viên trước tác
động Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay
272.2 Một số giải pháp cơ bản phát huy tác động tích cực và hạn chế
tác động tiêu cực Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình họctập của học viên Hệ X, Học viện Y hiện nay
Trang 2MỞ ĐẦU 1- Lý do lựa chọn chuyên đề
Sau ba cuộc cách mạng công nghiệp, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0được đánh dấu bởi sự hội tụ của công nghệ kỹ thuật số, vật lý và sinh học vớiquy mô và tốc độ rất lớn, làm thay đổi căn bản thế giới Việc nắm bắt kịp thờithành quả của Cách mạng công nghiệp 4.0 có thể coi là chìa khóa, cơ hội để tạobước phát triển mang tính đột phá cho nước ta trong thời gian tới
Một trong những yêu cầu để chuẩn bị cho Cách mạng công nghiệp 4.0 làcải thiện nguồn lực con người để có thể đáp ứng được các yêu cầu về kiến thức
và kỹ năng liên tục thay đổi trong môi trường mới Điều này đặt ra cho giáo dục
và đào tạo có sứ mệnh to lớn là chuẩn bị nguồn nhân lực bậc cao đáp ứng yêucầu phát triển của đất nước, trong sứ mệnh đó có vai trò rất lớn của các học việnnhà trường quân đội Vấn đề đặt ra lúc này đó là, chuyển từ một nền giáo dụctruyền thống sang một nền giáo dục theo hướng tích cực, phát triển năng lực,thúc đẩy đổi mới và sáng tạo cho người học, đáp ứng những yêu cầu đặt ra trongthời đại Cách mạng công nghiệp 4.0, để làm được điều đó phải nắm vững nhữngtác động từ cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của ngườihọc, từ đó có những biện pháp phù hợp với tính chất và mức độ tác động của nó
Trong thời đại khoa học công nghệ phát triển như vũ bão ngày nay, đặcbiệt trước sự tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, giáo dục và đào tạonguồn nhân lực có tri thức, trình độ công nghệ cao có tính quyết định đến sựphát triển của Quân đội Học viện Y là một trung tâm đào tạo cán bộ chính trị vànghiên cứu khoa học xã hội nhân văn hàng đầu của Quân đội và của quốc gia
Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, Họcviện chủ trương thực hiện đổi mới giáo dục toàn diện thực hiện tốt ba khâu độtphá, trong đó có nhiều có giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục - đàotạo, nghiên cứu khoa học trước tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 Vănkiện Đại hội Đảng bộ Học viện Y lần thứ XV đã xác định mục tiêu cần phải
“Đổi mới toàn diện, đồng bộ công tác giáo dục và đào tạo; tiếp tục đột phá đổimới nội dung gắn với đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học, pháttriển phẩm chất và năng lực người học theo mô hình, mục tiêu đào tạo”[7, tr.61]
Học viên Hệ Sau đại học (Hệ X) ở Học viện Y là những đối tượng đượctuyển chọn kỹ càng, có trình độ kiến thức và năng lực toàn diện Sau quá trìnhđào tạo trở thành những thạc sĩ, tiến sĩ, những nhà khoa học cho đất nước vàQuân đội Để trở thành những nhà khoa học giỏi, trong quá trình học tập họcviên phải chiếm lĩnh và tích lũy cả kiến thức, phẩm chất, năng lực, phải nắm và
Trang 3làm chủ khoa học công nghệ, đặc biệt, trước sự tác động của cuộc cách mạng4.0, học viên phải tiếp thu được những tác động tích cực, hạn chế tác động tiêucực trong quá trình học tập, qua đó mới nâng cao được kiến thức toàn diện
Ý thức được vấn đề đó, thời gian qua Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện,Đảng ủy, chỉ huy Hệ X đã thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo ra môitrường học tập thuận lợi để học viên có thể tiếp cận, khai thác tri thức từ Cách mạngcông nghiệp 4.0 Tuy nhiên bên cạnh những việc đã làm được cũng còn một sốhạn chế: nhận thức của một số cấp ủy, chỉ huy các lớp ở Hệ X về tác động Cáchmạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên còn chưa thật sự sâu sắc;một số học viên chất lượng học tập chưa cao; việc vận dụng tác động tích cực vàkhắc phục tác động tiêu cực của Cách mạng công nghiệp 4.0 vào quá trình học tậpcủa một số học viên còn hạn chế; cơ sở vật chất kỷ thuật phục vụ cho học tập, nghiêncứu chưa đảm bảo; nội dung, chương trình đào tạo chưa thật sự phù hợp với sự pháttriển của thời đại; tư duy đổi mới của học viên còn chậm đã ảnh hưởng không nhỏtới kết thực hiện nhiệm vụ của đơn vị
Từ những lý do trên, nhóm tác giả nhận thấy nghiên cứu vấn đề “Tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y hiện nay” là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn mang tính cấp
* Đối tượng nghiên cứu
Trang 4Tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên
Hệ X, Học viện Y
* Phạm vi nghiên cứu
Tập trung nghiên cứu tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình họctập của học viện Hệ X, Học viện Y hiện nay Phạm vi khảo sát, khảo sát ở các lớpthuộc Hệ X; giới hạn số liệu điều tra, khảo sát, đánh giá từ năm 2016 đến nay
3- Phương pháp nghiên cứu của chuyên đề
Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử, chuyên đề sử dụng phương pháp nghiên cứu chuyênngành dưới góc độ chính trị - xã hội và phương pháp nghiên cứu liên ngành như:Lịch sử và lôgic, phân tích, thống kê, tổng hợp
4- Kết cấu của chuyên đề
Chuyên đề bao gồm: mở đầu, 02 phần, 04 tiết, danh mục tài liệu tham khảo
Phần 1
Trang 5MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA
HỌC VIÊN HỆ X, HỌC VIỆN Y HIỆN NAY
1.1 Cách mạng công nghiệp 4.0 và tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y
1.1.1 Cách mạng công nghiệp 4.0
* Bối cảnh ra đời của cách mạng công nghiệp 4.0
Từ đầu thế kỷ 21, thế giới bắt đầu bước vào cuộc Cách mạng côngnghiệp 4.0 Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp lần này là sự hợp nhất
về mặt công nghệ, nhờ đó xóa bỏ ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số
và sinh học, đem lại sự kết hợp giữa hệ thống ảo và thực thể
Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 gắn liền với thuật ngữ “Công nghiệp4.0”, lần đầu tiên được đưa ra tại Hội chợ Công nghệ Ha-nô-vơ ở Cộng hòaLiên bang Đức năm 2011 Năm 2012, thuật ngữ này được đặt tên cho mộtchương trình hỗ trợ của Chính phủ Liên bang Đức hợp tác với giới nghiên cứu
và các hiệp hội công nghiệp hàng đầu của Đức nhằm cải thiện quy trình quản
lý và sản xuất trong các ngành chế tạo thông qua “điện toán hóa” Từ đó đếnnay, thuật ngữ “Công nghiệp 4.0” được sử dụng rộng rãi trên thế giới để mô tảcuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 Ngày 20-1-2016, Diễn đàn kinh tế thế giới ởĐa-vốt, Thụy Sĩ, đã khai mạc với chủ đề “Làm chủ cuộc Cách mạng côngnghiệp lần thứ tư”
Nguyên nhân ra đời của Cách mạng công nghiệp 4.0 có thể khái quát bởicác nguyên nhân sau:
Thứ nhất, khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu 2008
-2009 đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh, thậm chí thay đổi căn bản mô hình pháttriển theo hướng cân bằng hơn, hiệu quả và bền vững hơn Các nguy cơ về anninh năng lượng, an ninh môi trường đòi hỏi các nước đẩy mạnh đầu tư, nghiêncứu đổi mới, sáng tạo, tìm ra các giải pháp công nghệ, tối ưu hóa quá trình sảnxuất theo hướng thân thiện với môi trường, sử dụng tiết kiệm năng lượng
Thứ hai, trước sự cạnh tranh gay gắt của các nền kinh tế mới nổi nhờ lợi
thế chi phí lao động thấp, các nước công nghiệp phát triển đứng trước sức éprất lớn phải tái cơ cấu kinh tế để tiếp tục duy trì vị thế dẫn dắt nền kinh tế thếgiới, nhất là trong các ngành công nghệ cao
Trang 6Thứ ba, do xu hướng già hóa dân số, lực lượng lao động giảm không
những làm giảm tốc độ tăng trưởng mà còn làm giảm năng lực canh tranh củacác nước công nghiệp phát triển và một số nền kinh tế mới nổi, đòi hỏi cácnước này đầu tư nhiều hơn vào phát triển khoa học - công nghệ nhằm bù đắpthiếu hụt lao động
Thứ tư, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ trên lĩnh vực trí
tuệ nhân tạo, công nghệ người máy, Internet kết nối vạn vật, dữ liệu lớn, côngnghệ in 3D, công nghệ nano, công nghệ sinh học, vật liệu mới, lưu trữ nănglượng vừa là động lực, vừa tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho việctiến hành cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0
* Khái niệm, đặc trưng và những tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
Khái niệm Cách mạng công nghiệp 4.0
Cách mạng công nghiệp 4.0 là cuộc cách mạng số, thông qua các côngnghệ như internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, mạng xã hội, điện toánđám mây, di động, phân tích dữ liệu lớn…để chuyển hóa toàn bộ thế giới thựcthành thế giới số làm thay đổi nhanh chóng mọi diện mạo của đời sống kinh tế
xã hội ở các quốc gia trên phạm vi toàn thế giới
Đặc trưng của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0
Một là, nhờ khả năng kết nối thông qua các thiết bị di động và khả năng
tiếp cận với cơ sở dữ liệu lớn, những tính năng xử lý thông tin sẽ được nhânlên bởi những đột phá công nghệ trên nhiều lĩnh vực
Hai là, tốc độ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 là không có tiền lệ
trong lịch sử Nếu các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây diễn ra với tốc
độ tuyến tính, thì tốc độ phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 là theohàm số mũ
Ba là, cuộc cách mạng lần này làm thay đổi căn bản cách thức con người
tạo ra sản phẩm, từ đó tạo nên “cách mạng” về tổ chức các chuỗi sản xuất - giátrị Bề rộng và chiều sâu của những thay đổi này báo trước sự chuyển đổi mạnh
mẽ của toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị của xã hội loài người
Những tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0
Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 có những tác động to lớn về kinh tế, xãhội và môi trường ở tất cả các cấp độ: Toàn cầu, khu vực và trong từng quốc
Trang 7gia Các tác động này mang tính tích cực trong dài hạn song cũng tạo ra nhiềuthách thức trong ngắn hạn và trung hạn.
Về mặt kinh tế, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tác động mạnh mẽ đến
sản xuất, thúc đẩy nền kinh tế thế giới chuyển sang kinh tế tri thức - “thông minh”.Các thành tựu mới của khoa học - công nghệ được ứng dụng để tối ưu hóa quátrình sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng và quản lý, quản trị
Những đột phá về công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng, vật liệu,Internet kết nối vạn vật, trí tuệ nhân tạo, người máy, in 3D… giúp giảm mạnh
áp lực chi phí, qua đó làm giảm giá cả hàng hóa và dịch vụ Tất cả sẽ giúp mởrộng thị trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
Về mặt môi trường, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 có tác động tích
cực trong ngắn hạn và hết sức tích cực trong trung hạn và dài hạn nhờ các ứngdụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu thân thiện với môitrường và các công nghệ giám sát môi trường đang phát triển nhanh được hỗtrợ bởi Internet kết nối vạn vật, giúp thu thập và xử lý thông tin liên tục theothời gian thực cũng như đưa ra cảnh báo sớm về các thảm họa thiên nhiên
Về mặt xã hội, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 thúc đẩy chuyển dịch cơ
cấu lao động xã hội ở nhiều nước với sự xuất hiện ngày càng đông đảo tầng lớpsáng tạo trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, thiết kế, văn hóa, nghệ thuật,giải trí, truyền thông, giáo dục, đào tạo, y tế, pháp luật
Cuộc cách mạng công nghiệp lần này cùng với những thay đổi nhanhchóng và rộng khắp đặt các nhà quản lý trước những thách thức ở mức độ chưatừng có về yêu cầu nâng cao trình độ quản lý và tốc độ ra quyết định
Về mặt quốc phòng, an ninh, Cách mạng công nghiệp 4.0 gắn liền với
thời đại kỹ thuật số với những thách thức về các vấn đề không gian mạng,chiến tranh mạng… Lịch sử chiến tranh và an ninh quốc tế là lịch sử của đổimới về công nghệ quốc phòng Nói chung, tất cả các vấn về an ninh phi truyềnthống càng trở lên phức tạp, nguy hiểm và khó đoán trước, vấn đề này diễn rangày càng phức tạp và nhanh chóng Trong tương lai, nếu xảy ra chiến tranh,
vũ khí công nghệ cao, vũ khí thông minh có sự tích hợp của nhiều loại côngnghệ sẽ trở nên phổ biến trên các chiến trường
Cùng hòa chung với xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, Việt Nam
đã nhanh chóng nắm bắt xu thế, không ngừng cải thiện mức độ sẵn sàng trongviệc tiếp cận Cách mạng công nghiệp 4.0, chuẩn bị tốt các điều kiện để khai
Trang 8thác, tận dụng các lợi ích của cuộc cách mạng này, gắn với xây dựng, tổ chứcthực hiện các chiến lược, kế hoạch, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đấtnước Chúng ta có thể tự tin nói rằng, đây là một cơ hội quan trọng để Việt Namnắm bắt nhằm mục tiêu tăng tốc phát triển nền kinh tế, hướng tới đưa nước ta trởthành nước công nghiệp, có thu nhập trung bình cao trong tương lai gần trên nềntảng một chiến lược tổng thể của quốc gia về cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0,phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam và xu hướng chung của quốc tế
1.1.2 Quan niệm và biểu hiện tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y
* Đặc điểm học viên Hệ X, Học viện Y
Học viên Hệ X cũng có những đặc điểm giống với các đối tượng học viênkhác đang đào tạo tại Học viện Y về thành phần xuất thân, nhận thức, tâm lý…song có một số đặc điểm riêng cơ bản như sau:
Thứ nhất, chất lượng đầu vào của học viên Hệ X khá đồng đều nhưng lại
có sự chênh lệch khá lớn về tuổi đời, tuổi quân, cấp bậc, chức vụ công tác, về trình độ, kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn.
Trong quá trình tuyển chọn, học viên đều đáp ứng đủ các quy định vềtrình độ, nhận thức và các tiêu chí của Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Quốc phòng
và của Học viện Tuy nhiên, do học viên được tuyển chọn từ nhiều nguồn khácnhau; tuổi quân, tuổi đời, kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, trình độ tri thức cóchênh lệch giữa các đối tượng Đa số các học viên là giảng viên ở các nhàtrường quân đội, một số ít là cán bộ quản lý, trợ lý cơ quan đơn vị, có học viên
đã trải qua cương vị lãnh đạo, chỉ huy ở đơn vị cơ sở Về tuổi quân có sự chênhlệch khá lớn, có đồng chí đã trên 20 năm, có đồng chí mới chỉ 8 hoặc 9 năm Vềcấp bậc quân hàm có một số đồng chí quân hàm đại tá, thượng tá, trung tá một
bộ phận mới chỉ quân hàm thượng úy, đại úy Đặc điểm trên ảnh ưởng trực tiếpđến năng lực học tập và nghiên cứu khoa học của học viên Hệ X trước tác độngcủa Cách mạng công nghiệp 4.0
Thứ hai, học viên Hệ X được đào tạo theo quy chế đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ với mục tiêu, yêu cầu, nội dung chương trình đào tạo sau đại học của Học viện; quản lý, rèn luyện theo điều lệnh quản lý bộ đội và các quy định hiện hành.
Đây là đặc điểm nổi bật, thể hiện rõ đặc thù của lĩnh vực quân sự Khác hẳnvới học viên ở các trường dân sự Người học viên đào tạo sau đại học là sĩ quan,quân nhân chuyên nghiệp, phải thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ, quyền hạncủa một quân nhân cách mạng, đồng thời, phải thực hiện trách nhiệm, nghĩa vụ của
Trang 9một học viên Đó là chấp hành nghiêm túc điều lệnh, điều lệ, nền nếp, chế độ quiđịnh của quân đội, thực hiện đầy đủ nội dung, chương trình đào tạo thạc sĩ theo quyđịnh của Bộ Giáo dục và quy chế, quy định đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ của Học viện.100% học viên đều học tập, sinh hoạt tập trung đặt dưới sự lãnh đạo, quản lý củaĐảng ủy, chỉ huy Hệ X, có môi trường văn hóa quân sự chuẩn mực Mỗi học viên
có động cơ học tập, rèn luyện đúng đắn và có xu hướng nghề nghiệp rõ ràng với sựtạo điều kiện, quan tâm, chỉ đạo của cấp ủy chỉ huy các cấp, sự truyền đạt tri thứctrách nhiệm, tận tụy của đội ngũ giảng viên của Học viện
Điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho học viên trong học tập và nghiêncứu khoa học, đồng thời cũng tạo điều kiện thuận lợi cho công tác lãnh đạo,quản lý hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học của học viên
Thứ ba, nhiệm vụ chính trị trung tâm của học viên Hệ X cũng có tính đặc thù so với các tối tượng đào tạo khác trong Học viện
Nhiệm vụ học tập: Học viên Hệ X phải đổi mới phương pháp học tập từ
chủ đề sang chuyên đề, thích ứng với giảng dạy chuyên đề để có thể nắm kiếnthức rộng về khoa học xã hội nhân văn nói chung, kiến thức về khoa học xã hộinhân văn quân sự nói riêng, chuyên sâu về ngành học; có năng lực thực hành vàkhả năng thích ứng nhanh trước sự phát triển của khoa học - công nghệ và cácbiến đổi về kinh tế - xã hội; có khả năng phát hiện, dự báo và giải quyết một sốvấn đề thuộc chuyên ngành nghiên cứu Trong quá trình học tập, học viên phảithực hiện chương trình đào tạo của Bộ Giáo dục và đào tạo, cùng những yêu cầucủa Học viện Luận văn, luận án phải chứng tỏ tác giả đã biết vận dụng phươngpháp nghiên cứu và những kiến thức tiếp thu được trong quá trình học tập theochuyên đề để xử lý bảo đảm cái mới và tính cấp thiết cũng như chất lượng thực
tế của công trình nghiên cứu Trong quá trình học tập, mỗi học viên còn là mộtthành viên trong lực lượng đấu tranh trên không gian mạng, để cùng với các lựclượng khác đấu tranh, phản bác các quan điểm, luận điệu sai trái của các thế lựcthù địch, bảo vệ đường lối, quan điểm của Đảng trong quá trình lãnh đạo đấtnước Ngoài ra mỗi học viên có ít nhất một bài báo khoa học được đăng tải trêncác tạp chí khoa học chuyên ngành, tham gia hội thảo, nghiên cứu khoa học
Nhiệm vụ rèn luyện: Quá trình học tập tại Học viện, Học viên Hệ X phải
tự giác tích cực rèn luyện, tích cực tự tu dưỡng, củng cố và phát triển những néttính cách và thói quen hành vi ứng xử của người cán bộ, giảng viên trình độ caotheo mô hình mục tiêu đào tạo Môi trường rèn luyện có sự quản lý của hệ thống
tổ chức và đội ngũ cán bộ với kỷ luật nghiêm minh, quy định chặt chẽ của tổchức và những điều kiện quân sự với những quy chế, quy định cụ thể; chương
Trang 10trình đào tạo đều gắn với hoạt động và hướng vào xây dựng quân đội về chínhtrị Đó chính là môi trường văn hoá sư phạm rất thuận lợi, những giá trị văn hoánhằm phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” tạo nên những phẩm chất đạo đức,nhân cách của người học viên sau đại học - nguồn nhân lực chất lượng cao củaQuân đội.
Nhiệm vụ nghiên cứu khoa học: Học viên Hệ X phải tích cực tham gia
nghiên cứu khoa học Đây là một yêu cầu quan trọng trong quá trình thực hiệnmục tiêu yêu cầu đào tạo sau đại học Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Học viện Y
lần thứ XV xác định: “Tạo sự chuyển biến về chất lượng đào tạo cả trang bị
kiến thức và phương pháp nghiên cứu, bồi dưỡng nâng cao bản lĩnh chính trị, rèn luyện phong cách và hoàn thiện nhân cách người cán bộ khoa học”[7,
tr.123] Nhiệm vụ nghiên cứu khoa học là hoạt động rất đặc trưng của học viên,
là điều kiện để họ nâng cao trí tuệ, sáng tạo của bản thân Thông qua hoạt độngnghiên cứu khoa học thúc đẩy tính chủ động, tích cực học tập, rèn luyện, vớitinh thần trách nhiệm cao nhất
Thứ tư, khả năng và kinh nghiệm học tập của học viên Hệ X
có sự khác nhau
Học viên Hệ X đều có chung nhu cầu về sự hiểu biết tìm tòi cái mới, sựkhát vọng vươn lên chiếm lĩnh những đỉnh cao tri thức khoa học Tuy nhiên, vềmặt nhận thức có những hạn chế nhất định, đó là là khả năng tư duy trừu tượng,
sự sáng tạo còn mức độ và có sự chênh lệch Trong học tập, nghiên cứu khoahọc có học viên còn chưa tích cực, chủ động; sự khái quát chưa cao, liên hệ giữa
lý luận và thực tiễn chưa thuần thục; ứng dụng bài học lý thuyết vào thực hành,rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp thường cứng nhắc, dập khuôn; kiến thức kinhnghiệm thực tiễn còn chưa nhiều, khai thác thông tin, đổi mới phương pháp học tậptrước tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 còn chậm, chưa thực sự hiệu quả
* Quá trình học tập của học viên Hệ X
Trong quá trình học tập tại nhà trường, người học vừa là đối tượng, vừa làchủ thể của quá trình học tập Người học là chủ thể có ý thức, chủ động, tích cực
và sáng tạo trong nhận thức, rèn luyện nhân cách; đồng thời, xác định được mụcđích học tập, có động cơ và thái độ học tập đúng đắn, có kế hoạch học tập chủđộng và luôn tích cực thực hiện tốt kế hoạch đó
Đối tượng của hoạt động học tập là tri thức cần chiếm lĩnh với mục đích làlĩnh hội và biến những tri thức đã được học thành vốn hiểu biết của mình để rènluyện kỹ năng, kỹ xảo và vận dụng thành thạo trong những điều kiện khác nhau.Học tập bao gồm việc học và tập Học là quá trình nhận thức nhằm tiếp thu
Trang 11những tri thức, kinh nghiệm lịch sử - xã hội Tập là quá trình rèn luyện để có kỹnăng, kỹ xảo hoạt động, có thái độ tốt trong các mối quan hệ và hình thànhphẩm chất nhân cách Bản chất của quá trình học tập là quá trình người học nhậnthức thế giới thông qua các tài liệu học tập được chọn lọc từ các thành quả củanền văn minh nhân loại được sắp xếp theo một chương trình, nội dung cụ thể vàthông qua kinh nghiệm thực tiễn hoạt động xã hội của bản thân Việc học tậpcủa người học bao giờ cũng có hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá từ phía nhà giáodục, đó là con đường giáo dục ngắn nhất và hiệu quả nhất đề người học tiếp thu,lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo để hình thành, phát triển nhân cách.Theo đó, quá trình học tập là quá trình người học tiếp thu, lĩnh hội tri thức,rèn luyện kỹ xảo, hình thành kỹ năng dưới sự tổ chức, hướng dẫn và điều khiểncủa nhà giáo dục để hình thành các phẩm chất, nhân cách của người học phùhợp với mục tiêu, yêu cầu giáo dục - đào tạo.
Xuất phát từ cách tiếp cận đặc điểm học viên Hệ X, nhóm nghiên cứu quanniệm: Quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y là quá trình tiếp thu, lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ xảo, hình thành kỹ năng dưới sự tổ chức của lực lượng quản lý, giáo dục, nhằm từng bước hình thành, hoàn thiện và phát triển kỹ năng chuyên ngành cho học viên, thông qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ được giao.
Với cách tiếp cận trên, quá trình học tập của học viên Hệ X là một hoạtđộng trong quá trình đào tạo, hoàn thiện phẩm chất và năng lực đáp ứng mụctiêu yêu cầu đào tạo sau đại học Trong quá trình học tập tại Học viện, không chỉđơn thuần là chiếm lĩnh nội dung, phương pháp học tập mà còn phải tiếp thu,lĩnh hội những kiến thức, tri thức chuyên sâu và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo củamột nhà nghiên cứu khoa học
Theo đó, quá trình học tập là quá trình người học tiếp thu, lĩnh hội tri thức,rèn luyện kỹ xảo, hình thành kỹ năng dưới sự tổ chức, hướng dẫn và điều khiểncủa nhà giáo dục để hình thành các phẩm chất nhân cách của mình phù hợp vớimục tiêu, yêu cầu đào tạo Với cách tiếp cận trên, quá trình học tập của học viên
ở Hệ X, Học viện Y là một hoạt động đặc thù, sản phẩm của nó tạo ra là nhâncách của người giáo viên, nhà quản lý giáo dục, nhà nghiên cứu khoa học xã hội
và nhân văn quân sự trong tương lai
* Quan niệm tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y
Trang 12Theo Từ điển Tiếng Việt “tác động” là quá trình làm cho một đối tượng
nào đó có những biến đổi nhất định
Tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập là tácđộng mà ở đó mỗi học viên phải là người chủ động chiếm lĩnh những tri thứckhoa học, tích cực học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện Phương pháp họctập của chính học viên cần phải thay đổi để thích ứng với thời đại số, dữ liệu vàvạn vật kết nối
Từ những phân tích Cách mạng công nghiệp 4.0, quá trình học tập ở trên
nhóm nghiên cứu quan niệm: Tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá
trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y hiện nay là sự tác động của những yếu tố của Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình tiếp thu, lĩnh hội tri thức, phương pháp học tập, kinh nghiệm nghiên cứu, phẩm chất, đạo đức, lối sống, rèn luyện kỷ luật …của người học viên Qua đó, góp phần hoàn thành mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo ở Học viện.
Thực chất tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập củahọc viên Hệ X là sự tác động từ các yếu tố của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0(công nghệ sinh học, internet, công nghệ số…) đưa đến sự thay đổi trong quátrình tiếp thu, lĩnh hội tri thức của người học Đây là sự tác động qua lại, biệnchứng, đồng thời đó cũng là quá trình đấu tranh giữa cái mới và cái cũ, giữa cáitiến bộ và cái lỗi thời, lạc hậu, bảo thủ, trì trệ trong xã hội và trong chính bản thânmỗi học viên
Đồng thời, quá trình tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng
là quá trình nhằm nâng cao năng lực tư duy nghiên cứu khoa học, học tập công tác,phẩm chất, nhân cách, bản lĩnh chính trị trong điều kiện tác động của cuộc Cáchmạng công nghiệp 4.0; nâng cao trình độ chuyên môn về tin học, ngoại ngữ và khảnăng xử lý thông tin, nhiệm vụ mới, khó trong học tập và nghiên cứu khoa học đápứng yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục- đào tạo của Học viện Nó được thực hiện qua hìnhthức tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình học tập của học viên
Mục đích của sự tác động là nhằm biến đổi về chất, nói cách khác là tạonên sự thay đổi trong quá trình tiếp thu, lĩnh hội tri thức của người học, đồng thời
đó còn là sự thâm nhập, chuyển hóa giữa Cách mạng công nghiệp 4.0 vào quátrình học tập của người học, tạo thành điều kiện, động lực mạnh mẽ trong chínhbản thân học viên thúc đẩy họ tự giác trong học tập, nghiên cứu khoa học, để quá
trình học tập trở thành thói quen, nhu cầu bên trong, niềm đam mê, được duy trì
thường xuyên, tự giác và mang tính phổ biến Cụ thể là làm cho học viên ngàycàng nhận thức đầy đủ về ý nghĩa, tầm quan trọng cũng như những tác động đến
Trang 13từ Cách mạng công nghiệp 4.0 trên cơ sở đó xây dựng kỹ năng cần thiết cũngnhư động cơ, tình cảm, niềm tin và ý chí quyết tâm trong quá trình học tập, biếnnhững thách thức thành cơ hội để học viên được đắm mình trong tri thức, đượcphát triển tư duy cũng như phẩm chất, nhân cách, đáp ứng tốt sự nghiệp bảo vệ
Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới
* Biểu hiện tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y
Tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập củahọc viên Hê 6, Học viện Y là quá trình tác động trên nhiều lĩnh vực: Tác độngđến quá trình tiếp nhận tri thức; tư duy lý luận; bản lĩnh chính trị; phẩm chất,đạo đức, lối sống; kinh nghiệm nghiên cứu khoa học; rèn luyện kỷ luật …Phạm
vi nghiên cứu của chuyên đề chỉ tập trung nghiên cứu tác động của Cách mạngcông nghiệp 4.0 vào một số lĩnh vực cơ bản sau:
Một là, Cách mạng công nghiệp 4.0 tác động đến việc tiếp nhận tri thức của học viên Hệ X
Bản chất của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 là việc sử dụng trí tuệnhân tạo, vạn vật kết nối và dữ liệu lớn, nên trong giáo dục nói chung, quá trìnhhọc tập nói riêng, những yếu tố này hoàn toàn có khả năng được áp dụng mộtcách có hiệu quả nếu người học biết sử dụng hợp lí những tác động tích cực củacuộc cách mạng này
Có thể thấy hiện nay nguồn lực Internet ngày càng có sự phát triển nhanhchóng Việc truy cập Internet hiện nay trở nên rất thông dụng đối với mọi người,đây là điều kiện dễ dàng nhất để tìm kiếm kho dữ liệu thông tin khổng lồ trênthế giới và ở Việt Nam, là điều kiện rất thuận lợi cho quá trình học tập của họcviên Học viên có thể dễ dàng tìm kiếm những tri thức cần thiết thông qua cácthiết bị kết nối wifi, điện thoại thông minh, laptop, máy tính bảng để tự tìmhiểu kiến thức dưới sự hướng dẫn của người dạy học, người quản lý giáo dục vàhoàn thành được mục tiêu, yêu cầu giáo dục của mình Đồng thời nguồn kiếnthức vô cùng rộng lớn đó, học viên tiếp cận được những tài liệu bằng tiếngnước ngoài để có những góc nhìn sâu sắc, đa chiều về vấn đề tiếp cận Điềunày đã góp phần hình thành ở học viên kỹ năng tìm kiếm và chọn lọc cácthông tin, xây dựng kỹ năng tư duy phản biện Nguồn tài liệu phong phú, đachiều còn phục vụ đắc lực cho việc nghiên cứu khoa học, thực tiễn côngtác của học viên hiện nay
Đối với học viên Hệ X việc tìm kiếm nguồn tài liệu phục vụ trong quá trìnhhọc tập, nghiên cứu khoa học là hết sức cần thiết Tài liệu học tập, nghiên cứu
Trang 14không chỉ giới hạn trong sách, giáo trình và các thư viện truyền thống mà đã vượt
ra bên ngoài Học viện Cách mạng công nghiệp 4.0 được tạo bởi các công nghệmới như Internet kết nối vạn vật cho phép người học có khả năng truy cập cácnguồn tài nguyên, dữ liệu và thông tin ở những vị trí khác nhau trên toàn thế giới.Internet là một kho dữ liệu khổng lồ, cung cấp nguồn thông tin đa dạng, phongphú, cập nhật, thuộc tất cả các lĩnh vực ở mọi lúc, mọi nơi, người truy cập có thểtìm được các văn bản, đồ họa, âm thanh, video, các phần mềm hữu ích trên khônggian mạng Điều này sẽ tác động tích cực tới quá trình học tập của học viên Hệ X
Do là nguồn tài liệu “mở”, đa chiều, phong phú, vừa có khả năng giúp họcviên có thể sử dụng tốt các tài liệu nhưng nó cũng đem lại sự khó khăn cho họcviên trong việc lựa chọn tài liệu khi học tập Có nhiều nguồn tài liệu khôngchính thống, chưa được kiểm duyệt trên mạng Internet nên học viên sẽ khó xácđịnh những tài liệu khoa học, đúng đắn đã được kiểm duyệt khi sử dụng Bởivậy, họ cần được hướng dẫn và định hướng rõ ràng từ người quản lý, ngườihướng dẫn trong quá trình tiếp cận tri thức
Hai là, tác động đến phương pháp học tập, nghiên cứu của học viên
Xu thế cách mạng công nghệ hiện nay đòi hỏi học viên phải là người chủđộng, tích cực trong quá trình học tập và rèn luyện bản thân, tự chịu trách nhiệm
về mọi hoạt động của mình Phương pháp học tập, nghiên cứu của chính họcviên đã có sự thay đổi theo chiều hướng thích ứng với thời đại số, dữ liệu và vạnvật kết nối Học viên có thể học tập, lĩnh hội kiến thức bằng những phương pháp
mở rộng, tự do, sáng tạo và vô cùng linh hoạt, chủ động học ở bất cứ khi nào,bất cứ nơi đâu, như vậy sẽ kích thích sự sáng tạo và trí tưởng tượng của họcviên hơn là việc học thuộc lòng để “trả bài” một cách hình thức
Xây dựng một phương pháp học tập, nghiên cứu phù hợp với xã hội hiệnđại là điều kiện cần thiết để học viên tiếp cận với nhiều tri thức khoa học trongcùng một thời gian học tập Nội dung học tập của học viên đã có sự thay đổi,không còn gò bó, khép kín trong đề cương môn học nặng về lí thuyết; được bổsung, hoàn thiện và luôn luôn đổi mới, đáp ứng được sự thay đổi về tri thứckhoa học trên thế giới và ở Việt Nam Đây cũng là một trong những yếu tố khácbiệt mà Cách mạng công nghiệp 4.0 đem lại cho giáo dục, mở rộng, tối đacác lĩnh vực giáo dục, tạo điều kiện cho việc thay đổi phương pháp và nội dunghọc tập của học viên
Một nội dung trọng tâm của công tác giáo dục, đào tạo của Học viện Yhiện nay chính là tập trung đổi mới phương pháp dạy học theo hướng chuẩn hóa,hiện đại hóa, cập nhật những vấn đề mới về lý luận và thực tiễn, nâng cao chất
Trang 15lượng bài giảng, đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản, trong đó chú trọng phương pháplấy người học làm trung tâm nhằm phát huy tính cực, chủ động, sáng tạo, độclập, tìm tòi, khám phá tri thức của học viên
Cốt lõi của vấn đề là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thóiquen học tập thụ động Người học không còn đóng vai trò đơn thuần là ngườitiếp nhận thông tin một chiều, mà còn trở thành người khám phá, người thựchiện và giải quyết các vấn đề trong học tập, nghiên cứu Học viên tự lực chiếmlĩnh tri thức một cách chủ động, tức là chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kỹnăng theo mục tiêu yêu cầu đào tạo sau đại học Do vậy, dưới tác động của Cáchmạng công nghiệp 4.0 chính là công cụ hữu ích cho việc đổi mới phương pháp họcmột chiều sang phát huy tính tích cực, chủ động, độc lập, sáng tạo của học viên
Cách mạng công nghiệp 4.0 với công nghệ mới internet kết nối vạn vậtkhắc phục được khoảng cách về không gian và thời gian trong việc giao tiếp, gópphần hình thành và phát triển các kỹ năng tự học và kỹ năng giao tiếp, trao đổicũng như các kỹ năng phối hợp, làm việc nhóm Giao tiếp qua mạng giúp mỗi họcviên học hỏi được nhiều kinh nghiệm ở khắp mọi nơi, ở nhiều đối tượng khácnhau, nhiều vấn đề khoa học với nhiều cách tiếp cận khác nhau Đây cũng là cơ
sở nâng cao tinh thần ý thức trách nhiệm của từng thành viên trong nghiên cứuchuyên đề, đề tài khoa học nhóm
Ba là, Cách mạng công nghiệp 4.0 tác động đến quá trình rèn luyện kỷ luật, xây dựng chính quy của học viên Hệ X.
Xây dựng nền nếp chính quy, chấp hành nghiêm kỷ luật là một trongnhững nội dung cơ bản, quan trọng của quá trình xây dựng Quân đội nói chung
và Học viện Y nói riêng, góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân độitrong giai đoạn cách mạng hiện nay
Môi trường học tập của học viên ở Học viện Y nói chúng, học viên Hệ Xnói riêng là môi trường học tập đặc biệt và có nét đặc thù Tính đặc thù của nóđược quy định bởi hệ thống tổ chức quân sự và hoạt động quân sự Đây là nhữnghoạt động học tập, huấn luyện cường độ cao, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu.Điều đó đã đòi hỏi phải không ngừng xây dựng nếp sống chính quy, rèn luyện
kỷ luật, nhằm nâng cao sức mạnh chiến đấu và khả năng hoàn thành nhiệm vụcủa học viên Hệ X, Học viện Y hiện nay
Cách mạng công nghiệp 4.0 đã có tác động rất lớn đến quá trình rènluyện kỷ luật và xây dựng nếp sống chính quy của học viên Hệ X Chính sựphát triển của điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước đã cung cấp cho quân đội,Học viện có được những trang bị thống nhất đảm bảo cho việc thực hiện nếp
Trang 16sống chính quy, như: chỗ ăn, ở, mang mặc, điều kiện làm việc, học tập, sinhhoạt…ngoài ra còn có các thành tựu từ khoa học, công nghệ đã, đang và sẽđược ứng dụng trong xây dựng đơn vị.
Tuy nhiên, trước những tác động tiêu cực của Cách mạng công nghiệp4.0, quá trình rèn luyện kỷ luật, xây dựng chính quy của học viên cũng chịu sựtác động rất lớn, bản thân một số học viên đã có những biểu hiện thái quá trongrèn luyện kỷ luật, xây dựng chính quy như lối sống tự do, tùy tiện, sống cá nhân,
vi phạm quy định pháp luật, kỷ luật quân đội, quy định đơn vị Cá biệt có một sốhọc viên còn sa vào các tệ nạn xã hội như cá độ, cờ bạc, số đề, nghiện gamesonlie, sống ảo … Tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 còn làm cho quátrình thực hiện nếp sống chính quy của một bộ phận học viên trở nên đơn giản,thờ ơ, thiếu trách nhiệm, thiếu quan tâm trong xây dựng đơn vị đoàn kết, thốngnhất, làm việc thiếu nguyên tắc vì thế mà xuất hiện, đe dọa phá vỡ nếp sốngchính quy, kỷ luật ở một số học viên Hệ X hiện nay
Như vậy, có thể thấy Cách mạng công nghiệp 4.0 đã có tác động, ảnhhưởng cả tích cực và tiêu cực đến rèn luyện kỷ luật, xây dựng chính quy hiệnnay Sự tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra thường xuyên, hàngngày, thông qua nhiều con đường và ở những mức độ, phạm vi khác nhau Sựtác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 là khách quan, vì vậy, chỉ có thể nhậnthức và hạn chế đến mức thấp nhất những tác động và ảnh hưởng của nó đến rènluyện kỷ luật, xây dựng chính quy của học viên chứ không thể ngăn chặn hoàntoàn những tác động, ảnh hưởng của nó Chúng ta cần phải nhận thức rằng,những tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 là rất lớn, nhưng không phải làduy nhất Bởi, ngoài những tác động của khách quan còn chịu tác động của cácyếu tố chính trị, văn hóa, truyền thống, môi trường tự nhiên và những yếu tốthuộc về chủ quan của người học viên
Bốn là, tác động đến phẩm chất, đạo đức, lối sống của người học viên
Phẩm chất, đạo đức, lối sống của quân nhân cách mạng nói chung, họcviên Hệ X nói riêng là kết tinh từ những giá trị tốt đẹp của xã hội, truyền thốngcủa quân đội Xuất phát từ mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục đào tạo củaHọc viện không chỉ hướng tới việc trang bị tri thức, kỹ năng cho người học, màcòn hướng đến xây dựng, nâng cao hơn nữa về phẩm chất, đạo đức, lối sống củangười quân nhân cách mạng
Cách mạng công nghiệp 4.0 đã và đang tạo ra những điều kiện thuận lợicho học viên tự tu dưỡng, học tập và rèn luyện, nâng cao phẩm chất, đạo đức vàlối sống của mình Hiện nay, về cơ bản học viên đều tận dụng được những thành
Trang 17tựu của Cách mạng công nghiệp 4.0 để nâng cao đạo đức cách mạng, hướng tớixây dựng phẩm chất, đạo đức tốt, lối sống trong sạch, giản dị, tình nghĩa, luôntôn trọng, đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ nhau, sẵn sàng hy sinh những lợi íchcủa mình vì đồng đội khi cần thiết Luôn gắn quá trình học tập với quá trình rènluyện, tu dưỡng phẩm chất, đạo đức, lối sống của bản thân Sức lan tỏa từ nhữngtập thể, cá nhân tiêu biểu, xuất sắc trong và ngoài quân đội, những cuộc thi tìmhiểu, những cuộc vận động… được triển khai tổ chức thực hiện một cách toàndiện, tạo điều kiện cho học viên tiếp cận, trau dồi và học hỏi được nhiều hơn.
Tuy nhiên bên cạnh đó cũng xuất hiện một số học viên chịu ảnh hưởng tiêucực có thể đi vào lối sống đua đòi, hưởng thụ, đề cao giá trị vật chất, đề cao chủnghĩa cá nhân, bảo thủ…làm ảnh hưởng rất lớn tới quá trình tu dưỡng, nâng caophẩm chất, đạo đức, lối sống của bản thân, nhất là tác động tiêu cực từ không gianmạng hiện nay
1.2 Thực trạng, nguyên nhân tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y
1.2.1 Những ưu điểm, nguyên nhân tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y
* Những ưu điểm
Một là, lãnh đạo chỉ huy các cấp đã quan tâm đầu tư, lắp đặt hệ thống mạng internet, đồng thời quán triệt cụ thể về hình thức tiếp cận và khai thác thông tin tới học viên.
Để phục vụ tốt cho nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học củahọc viên, trong những năm gần đây Học viện quan tâm đầu tư, nâng cấp hệthống cơ sở vật chất ngày càng khang trang, hiện đại Học viện đã giành nhiềukinh phí để đầu tư mua sắm trang, thiết bị hiện đại phục vụ cho nhiệm vụ giáodục và đào tạo, nghiên cứu khoa học như máy tính, máy chiếu, thiết bị thu phátthanh, phần mềm học tập, các phần mềm quản lý, bàn ghế làm việc, đèn chiếusáng, điều hòa nhiệt độ, các loại tài liệu tham khảo và tủ đựng tài liệu….nhằmnâng cao hiệu quả hoạt động học tập, rèn luyện của học viên
Đến nay, 100% các lớp học viên Hệ X được lắp đặt và sử mạng wifi, cácthiết bị bảo đảm an toàn, camera…; học viên cơ bản đều có máy tính xách tay,điện thoại thông minh, các thiết bị hỗ trợ học tập khác Ngoài ra, Học viện đãđầu tư 05 phòng học chuyên dụng phục vụ cho học tập ngoại ngữ và tin học,việc trang bị này để phục vụ chủ yếu chương trình đào tạo cho các đối tượng họcviên Đặc biệt, được sự quan tâm, đầu tư của trên, năm 2017, 2018 Học việncũng đã đưa vào vận hành 02 tòa nhà ở, sân chơi thể thao cho học viên khang
Trang 18trang, hiện đại và đang tiếp tục xây dựng hệ thống bể bơi, 01 tòa nhà giảngđường mới sắp đưa vào sử dụng, sẽ có thêm nhiều phòng học ngoại ngữ, tin họcđược đầu tư đi kèm với phần mềm dạy học hiện đại
Hiện nay, theo khảo sát học viên ở các lớp, các khóa đa số đều có máytính để bàn, laptop, các thiết bị thông minh hỗ trợ học tập khác Chỉ tính riêngKhóa cao học 2018 – 2020 (Khóa XXVI), 100% học viên đều có laptop, kết nốiwifi thuận lợi cho quá trình nghiên cứu, học tập, tìm các nguồn tài liệu trênmạng, đưa các tin, bài đấu tranh trên không gian mạng…
Cùng với đó, cấp ủy, chỉ huy Hệ X, các cơ quan chức năng Học viện đãlàm tốt công tác quán triệt về các hình thức khai thác và tiếp cận thông tin trênkhông gian mạng, thông qua các lớp bồi dưỡng khai thác, sử dụng thông tin, đấutranh trên không gian mạng, các buổi thông tin khoa học chuyên đề, nhiều vấn
đề mới về Cách mạng công nghiệp 4.0 được giới thiệu như: Việc áp dụng tiêuchuẩn ISO trong quản lý giáo dục, sự phát triển của vũ khí, trang bị dưới tácđộng Cách mạng công nghiệp 4.0… đã góp phần nâng cao nhận thức, tráchnhiệm trong học tập của học viên
Hai là, học viên Hệ X luôn chủ động tiếp cận, khai thác thông tin phục vụ hiệu quả cho quá trình học tập.
Cách mạng công nghiệp 4.0 với nhiều thành tựu về khoa học công nghệ,công nghệ thông tin, công nghệ mô phỏng … đòi hỏi người học phải có nănglực tư duy và sáng tạo, đổi mới, có kỹ năng tiếp cận, khai thác, phân tích và tổnghợp thông tin, có khả năng làm việc độc lập và ra quyết định dựa trên cơ sở phântích các chứng cứ và dữ liệu Đây cũng là những kỹ năng mà học viên phảikhông ngừng trau dồi và nâng cao, có như vậy mới đáp ứng được yêu cầu,nhiệm vụ trong tình hình mới
Có thể thấy xuất phát từ nhận thức về vị trí, vai trò, tác động của Cáchmạng công nghiệp 4.0 đối với quá trình học tập của học viên Hệ X ngày càngnâng cao Vì vậy việc tiếp cận, khai thác thông tin của học viên Hệ X đã cónhiều chuyển biến tích cực, toàn diện Học viên đã chủ động tiếp cận và lĩnhhội tri thức từ nhiều khía cạnh, nhiều nguồn khác nhau, tìm ra những vấn đềmới, khó từ thực tiễn học tập, sinh hoạt Chính điều này đã không ngừng nângcao chất lượng học tập của học viên, qua các lần thi, kiểm tra, các bài báo,các công trình nghiên cứu, chất lượng sản phẩm không ngừng được nâng cao
Qua khảo sát thực tế và phân tích số liệu báo cáo tổng kết hàng năm của
Hệ X cho thấy, hầu hết học viên Hệ X nhận thức rõ vai trò của nhiệm vụ học tậptrong việc nâng cao nhận thức chính trị, khả năng nghiên cứu khoa học đáp ứng
Trang 19mục tiêu yêu cầu đào tạo đề ra Cụ thể đối với học viên cao học 2016-2018.Quân số 120 đ/c Kết quả thi kiểm tra = 20 lần (Giỏi = 02 lần; Khá = 18 lần).Kết quả: Giỏi = 08/120 đ/c đạt 6%; Khá = 110/120 đ/c đạt 92%; Trung bình khá
= 02/120 đ/c đạt 2% Kết quả các lớp cao học khóa 2017-2019 Quân số: 113đ/c Kết quả thi kiểm tra = 102 lần (Khá = 101 lần; Trung bình khá = 01 lần).Kết quả học tập chung: Xếp loại học viên Giỏi: 11/113 đat 9,73%; học viên Khá102/113 đạt 90,27% Về số lượng giỏi khóa XXV có kết quả cao hơn, số lượng
là 11 đồng chí và không có học viên học tập trung bình khá [16,17]
Đặc biệt, qua quán triệt, lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của chỉ huy các cấp vềcách tiếp cận, khai thác thông tin hiệu quả, kết quả học tập, nghiên cứu khoa họccủa học viên trong toàn Hệ X tăng lên đáng kể trong học kỳ I năm học 2019 –
2020 Cụ thể Cao học Khóa 2018-2020, quân số 111, giỏi = 13 đ/c đạt 11,7%,Khá = 98 đ/c đạt 88,3% Cao học Khóa 2019-2021, quân số 115 đ/c, giỏi = 17 đ/
c đạt 14,78%, khá = 98 đ/c = 85,22%, cả hai khóa không có học viên xếp loạitrung bình [18]
Về kết quả nghiên cứu khoa học, trong học kỳ I năm học 2019-2020, toàn
Hệ đã triển khai 77 đề tài, 53 chuyên đề khoa học của học viên Hệ có 05 đề tàitham gia Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo cấp Học viện đạt giải; 03 đề tài tuổi trẻsáng tạo được lựa chọn dự thi cấp toàn quân; có 04 thông tin khoa học cơ sởđược đăng trong Kỷ yếu của Phòng Thông tin khoa học quân sự hàng tháng.Học viên viết được 146 bài báo khoa học công bố trên các tạp chí, thông tinkhoa học, báo điện tử trong và ngoài Quân đội; 867 bài đấu tranh tư tưởng lýluận; có 81 lượt học viên tham gia hội thảo với các khoa chuyên ngành và các cơquan, đơn vị ngoài Học viện [18]
Về kết quả bảo vệ luận án tiến sĩ năm 2015 bảo vệ loại giỏi chỉ 10 đ/c, năm
2016 loại giỏi là 15 đ/c đến năm 2018 bảo vệ loại giỏi là 19 đ/c [17]
Ba là, học viên Hệ X kịp thời điều chỉnh phương pháp học tập trước tác động của cách mạng công nghiệp 4.0
Cách mạng công nghiệp 4.0 đã tác động làm cho học viên có sự thay đổi,
từ bỏ cách học, phương pháp học tập chỉ từ sách vở hay học thuộc lòng chỉ đểthi cử, trả bài Phương pháp học tập mới trước tác động Cách mạng côngnghiệp 4.0 đòi hỏi học viên phải có tính chủ động tìm hiểu, phát triển kỹ năngnhận định vấn đề và phân tích ở nhiều góc độ, từ đó, đánh giá và đưa ra giảipháp xử lý phù hợp
Cách mạng công nghiệp 4.0 đã thay đổi quá trình học tập của học viên Hệ
X, học viên có tính chủ động hơn trong xây dựng động cơ, thái độ, kế hoạch học
Trang 20tập, nâng cao khả năng tự định hướng các kiến thức mình cần và tự xây dựngmột lộ trình học tập một cách khoa học Một số biểu hiện của việc điều chỉnhphương pháp học tập như:
Học mọi lúc, mọi nơi (đa dạng không gian và thời gian): học viên Hệ X đã
chủ động học tập trong những khoảng thời gian khác nhau và ở những nơi khácnhau Việc học tập đã trở nên dễ dàng và thuận tiện khi có các công cụ học tậphiện đại hỗ trợ cho việc học tập từ xa và tự học
Cá nhân hóa việc học tập: Học viên đã có sự thích nghi với các công cụ hỗ
trợ học tập phù hợp với khả năng của mỗi cá nhân Học viên đã có cơ hội thựchành nhiều hơn đối với các học phần khó cho đến khi đạt yêu cầu; được củng cốkiến thức cũng như có được kinh nghiệm tích cực trong quá trình học tập độc lậpcủa mình, họ có động lực hơn cũng như tự tin hơn về khả năng học tập của mình
Tự do lựa chọn: Mặc dù mỗi môn học được giảng dạy với cùng một mục
đích, tuy nhiên, con đường để đạt được mục đích đó thì có thể khác nhau đối vớimỗi học viên Mỗi học viên đều có sự lựa chọn cho mình một phương pháp họctập của riêng mình với những công cụ học tập mà họ cảm thấy là cần thiết vàphù hợp nhất với họ Học viên được học tập cùng với các thiết bị hỗ trợ khácnhau, các chương trình khác nhau và các công nghệ khác nhau dựa trên sở thíchriêng của từng người Học tập theo phương thức truyền thống kết hợp với họctrực tuyến sẽ tạo nên sự thay đổi quan trọng trong xu hướng học tập hiện nay,nhất là việc học ngoại ngữ, tin học
Bốn là, học viên Hệ X luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh, chấp hành kỷ luật, phẩm chất đạo đức lối sống.
Cách mạng công nghiệp 4.0 mang đến sự thay đổi toàn diện trong cuộcsống, đặc biệt về kinh tế, xã hội Các quan hệ kinh tế, xã hội, những lợi ích vềkinh tế, xã hội, nhất là tác động từ không gian mạng trong thời đại mới luôn tácđộng trực tiếp đến bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm, phẩm chất, đạo đức lối sốngcủa mỗi học viên, qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ điểm nổi bật của học viện
Hệ X, Học viện Y hiện nay đó là sự kiên định mục tiêu lý tưởng cách mạng,luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, xây dựng phẩm chất, đạo đức, lối sống cáchmạng, chính quy, mẫu mực
Học viên luôn thể hiện thái độ tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo củaĐảng, thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủnghĩa Luôn nêu cao tinh thần, trách nhiệm, ý thức tự giác chấp hành quy địnhpháp luật, quy định quân đội, đơn vị Xây dựng phẩm chất, đạo đức lối sốngtrong sạch, giản dị, gắn việc học tập, rèn luyện vào các phong trào, cuộc vận
Trang 21động do các cấp tổ chức Kiên quyết đấu tranh với những nhận thức sai trái,những tiêu cực, tệ nạn của xã hội trong sinh hoạt học tập, công tác, nhất là trênkhông gian mạng.
Trước tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 thì quá trình học tập củahọc viên Hệ X đã được thay đổi chủ yếu theo hướng tích cực Học viên đã cónhận thức rõ ràng hơn về sự tác động này và đã tự chuẩn bị cho mình nhữngkiến thức và kỹ năng phù hợp để dễ dàng đón nhận sự thay đổi từ Cách mạngcông nghiệp 4.0
Do đó, tình hình vi phạm kỷ luật của học viên Hệ X giảm, cụ thể trongnăm 2016 toàn Hệ xảy ra 03 vụ, đến năm 2017 còn một vụ và trong năm học2018-2019 và học kỳ I, năm học 2019 – 2020 không xảy ra vụ việc phải xử lý.Chỉ tính riêng 02 khóa cao học quân sự 2018-2020, 2019-2021 đạt 100% rènluyện tốt Không có tình trạng vi phạm đạo đức, lối sống Được chỉ huy các cấpghi nhận và khen thưởng Cụ thể trong năm 2016 có 44 học viên được khenthưởng trong đó 10 giấy khen, 09 bằng khen, 21 chiến sĩ thi đua, năm 2018 có
46 học viên được khen thưởng trong đó giấy khen 12, bằng khen 07, chiến sĩ thiđua 21 [17]
* Nguyên nhân ưu điểm
Thư nhất, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện, cấp ủy, chỉ huy Hệ X đã
thường xuyên quan tâm, quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo của Đảng,Nhà nước và Quân đội về giáo dục và đào tạo, nghiên cứu khoa học, về tácđộng Cách mạng công nghiệp 4.0 tới quá trình học tập của học viên, tạo nên sựchuyển biến quan trọng trong nhận thức và hành động của học viên
Thứ hai, lãnh đạo, chỉ huy các cấp, các cơ quan chức năng đã thường
xuyên quan tâm mua sắm trang, thiết bị dạy học, đầu tư cơ sở vật chất, hiện đạihoá thao trường, bãi tập, trang thiết bị mới phục vụ cho nhiệm vụ học tập Tậptrung xây dựng giảng đường, phòng học chuyên dùng cho học viên; quan tâmxây dựng, biên soạn giáo trình, tài liệu mới, bảo đảm chất lượng, đủ số lượng,đáp ứng nhu cầu đào tạo
Thứ ba, học viên Hệ X luôn tích cực, chủ động ứng dụng công nghệ thông
tin trong đổi mới phương pháp học tập Kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu khoahọc, giáo dục đào tạo với ứng dụng khoa học kỹ thuật vào trong quá trình họctập và nghiên cứu khoa học
Thứ tư, Môi trường học tập, nghiên cứu khoa học của Hệ X tạo điều kiện
cho học viên tiếp cận thành tựu Cách mạng công nghiệp 4.0 vào quá trình học
Trang 221.2.2 Những hạn chế, nguyên nhân tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên Hệ X, Học viện Y
* Những hạn chế
Một là, việc đầu tư nâng cấp cơ sở vật cất, trang bị kỹ thuật phục vụ việc
học tập của học viên còn ở mức độ do ngân sách đầu tư còn hạn hẹp; một sốtrang thiết bị như máy tính, máy chiếu, một số phần mềm thông dụng đã được sửdụng từ lâu, không còn phù hợp với điều kiện thực tiễn; hệ thống mạng có dunglượng thấp và tốc độ đường truyền không cao, còn hay xảy ra trục trặc kỹ thuật gâykhó khăn nhất định đến quá trình học tập và nghiên cứu khoa học của học viên
Hai là, một số học viên còn nhận thức đơn giản và chưa có các kỹ năng
để ứng phó trước tác động Cách mạng công nghiệp 4.0; chưa có phương pháptiếp cận và khai thác thông tin một cách có hiệu quả, chủ yếu là tự phát; chưa tậndụng hết thời gian cho học tập, nghiên cứu, thời gian dành cho lướt web, chơigame có xu hướng ngày càng cao Từ đó, dẫn đến kết quả học tập chưa vữngchắc, còn có học viên ngại nghiên cứu, ngại đọc kinh điển, sách báo liên quan, suynghĩ đơn giản, thiếu tìm tòi nghiên cứu, còn hiện tượng sao chép, copy đề cươngtrong viết tiểu luận, thu hoạch, đề cương ôn thi dẫn đến không nắm vững nội dungthi, kiểm tra; việc liên hệ vận dụng, đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái trênkhông gian mạng còn hời hợt, thiếu sâu sắc Qúa trình học tập còn có biểu hiệntrung bình chủ nghĩa, trông chờ ỷ lại vào tập thể lớp, khóa
Theo đánh giá báo cáo tổng kết năm học 2017-2018 của Phòng Sau đạihọc chỉ ra: “Công tác kiểm tra, đôn đốc, nắm chất lượng, tiến độ xây dựng luậnvăn, luận án của học viên cao học và nghiên cứu sinh có lúc chưa kịp thời; còn
để học viên cao học và nghiên cứu sinh chậm tiến độ (có nghiên cứu sinh phải raquyết định gia hạn thời gian đào tạo lần 3); chất lượng luận văn, luận án có họcviên còn hạn chế” [23]
Ba là, Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về
trình độ, kỹ năng tiếp cận, khai thác và sử dụng có hiệu quả các thông tin, dữliệu Trong khi trình độ, nhận thức, kinh nghiệm, kỹ năng của học viên Hệ Xchưa đồng đều, một số còn hạn chế nhất định về trình độ tin học, ngoại ngữ,đây là khó khăn, và thách thức lớn khi tiếp cận, khai thác và sử dụng thôngtin phục vụ cho quá trình học tập của học viên Hệ X hiện nay Qua khảo sátcho thấy trình độ ngoại ngữ vẫn là trở ngại lớn đối với tiêu chí đào tạo thạc
sỹ, tiến sĩ, cá biệt vẫn còn có trường hợp phúc tra tiếng anh đầu ra đối với đàotạo thạc sỹ chưa đáp ứng được yêu cầu
Trang 23Bốn là, một bộ phận không nhỏ học viên chưa tìm ra phương pháp học tập
riêng cho mình, vẫn giữ nguyên phương pháp học thụ động, truyền thống củamình, ngại khó, ngại khổ, không mạnh dạn học hỏi, tiếp thu tri thức mới từ Cáchmạng công nghiệp 4.0
Năm là, xuất hiện trong một bộ phận học viên có lối sống tiêu dùng, thực
dụng, hưởng thụ kiểu phương Tây; ý thức xây dựng tập thể còn ở mức độ, cókhuynh hướng cá nhân, ngại va chạm, tính phê bình và tự phê bình còn hạn chế
* Nguyên nhân hạn chế
Một là, công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong tuyên truyền, giáo dục nhận thức
về tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 đến quá trình học tập của học viên ởmột số cấp ủy, ban cán sự các lớp học viên có lúc, có nơi chưa thực sự sâu sát,kịp thời
Hai là, công tác giáo dục, bồi dưỡng cho học viên các kỹ năng cần thiết
trước tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 có thời điểm chưa thật quan tâm kịpthời và đồng bộ cả về cách thức tổ chức, thực hành, kinh nghiệm và kỹ năng
Ba là, công tác đầu tư bảo đảm vật chất cho quá trình học tập của học
viên có nội dung chưa đầy đủ, chưa phát huy hết vai trò của các tổ chức, lựclượng trong thực hiện nhiệm vụ
Bốn là, sự nỗ lực phấn đấu học tập trau dồi tri thức lý luận, kinh nghiệm
và rèn luyện của một bộ phận học viên chưa thường xuyên, liên tục, chưa kịpthời nâng cao các kỹ năng đáp ứng yêu cầu trong quá trình học tập trước tácđộng Cách mạng công nghiệp 4.0
Năm là, Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đem lại sự khó khăn cho học
viên trong việc lựa chọn tài liệu khi học tập Có nhiều nguồn tài liệu khôngchính thống, chưa được kiểm duyệt trên mạng internet nên học viên sẽ khó xácđịnh những tài liệu khoa học, đúng đắn đã được kiểm duyệt khi sử dụng
Có thể thấy, chúng ta đang đứng ở giai đoạn tiếp cận cuộc Cách mạngcông nghiệp 4.0 nên cần tập trung sức mạnh sẵn có và nắm bắt những cơ hội củacuộc cách mạng này Để làm được điều này, mỗi học viên cần có một cái nhìntoàn diện và thống nhất về cách thức công nghệ tác động đến cuộc sống cũngnhư quá trình học tập và nghiên cứu khoa học của mình
Giáo dục nói chung và quá trình học tập, nghiên cứu khoa học nói riêng làmột trong những lĩnh vực chịu sự tác động của cuộc cách mạng công nghệnhanh hơn cả bởi chính giáo dục cũng sẽ tạo ra những phiên bản mới của cáccuộc cách mạng công nghiệp tiếp theo Ngay từ lúc này học viên cần tích lũy trithức về công nghệ thông tin, cập nhật kịp thời và ứng dụng những tiến bộ khoa
Trang 24học kỹ thuật mới nhất của thế giới vào quá trình học tập và rèn luyện, trang bịngoại ngữ và các kỹ năng mềm mới có cơ hội cạnh tranh, mở ra cánh cửa đểbước vào sân chơi toàn cầu hóa.
Phần 2 YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT HUY TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN HỆ X,
HỌC VIỆN Y HIỆN NAY
2.1 Một số yêu cầu trong quá trình học tập của học viên trước tác động Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay
Một là, phải có khả năng ứng dụng những tiến bộ khoa học công nghệ vào quá trình tiếp thu kiến thức.
Đây là yêu cầu quan trọng, là nền tảng, cơ sở để học viên tiếp thu, lĩnh hộitri thức, rèn luyện kỹ xảo, hình thành kỹ năng của mình trong quá trình học tập.Như chúng ta đã biết những tiến bộ của khoa học công nghệ, đặc biệt là sự rađời của công nghệ thông tin đã đem đến nhiều ảnh hưởng tích cực cho sự pháttriển của giáo dục nói chung, đến quá trình học tập của học viên nói riêng
Công nghệ thông tin và đặc biệt là sự phát triển của Internet mở ra mộtkho kiến thức vô cùng đa dạng và phong phú cho người học, giúp cho việc tìmhiểu kiến thức đơn giản hơn rất nhiều, cải thiện chất lượng, hiệu quả học tập.Công nghệ thông tin thúc đẩy một nền giáo dục mở, giúp con người tiếp cậnthông tin đa chiều, rút ngắn khoảng cách, thu hẹp mọi không gian, tiết kiệm tối
ưu về thời gian Từ đó con người phát triển nhanh hơn về kiến thức, nhận thức
và tư duy
Thực tế cho thấy, nếu như trước đây, việc tiếp thu kiến thức được cungcấp từ sách vở và giáo viên thì hiện nay, nguồn kiến thức đa dạng này đượccung cấp trực tuyến qua kết nối Internet Hiện nay, đổi mới giáo dục phảichuyển nền giáo dục từ chủ yếu là truyền thụ kiến thức sang phát triển nănglực người học, bằng cách giúp người học phương pháp tiếp cận và cách tự học,cách giải quyết vấn đề Việc truyền thụ, cung cấp kiến thức, dần dần sẽ docông nghệ thông tin đảm nhận, giải phóng người thầy khỏi sự thiếu hụt thờigian, để người thầy có thể tập trung giúp học viên phương pháp tiếp cận và giảiquyết vấn đề, tổ chức các hoạt động học tập gắn với thực tiễn nhằm phát triểnnăng lực của học viên