Vai trò của cộng đồng người việt trong công cuộc khai phá đồng bằng sông cửu long (thế kỷ xvii xix) b207 18b 01

Cristophoro Borri 2000, X àng trong... Kh ti ng chim hót và ti ng thú kêu... Nh ng hàng hoá mà.

I H C QUÔC GIA TP H CHÍ MINH

tài:

TS Tr n Th Mai

Hu nh Bá L c Nguy n Th M L

Tr nh Th L Hà

M C L C

D n nh p 5

1 Lí do ch tài – m u: 5

2 L ch s nghiên c u v 7

ài: 11

à th 12

5 K tài 12

T NG QUAN V NG B NG SÔNG C U LONG 14

1.1 u ki n t nhiên: 14

1.2 L ch s và 18

2 Th c tr ng b ng sông C u Long c th k XVII 26

2.1 Th c tr ng kinh t 26

2.2 Th c tr ng Xã h i – Dân 35

VAI TRÒ C A C I VI T TRONG CÔNG CU C NG B NG SÔNG C U LONG TH K XVII – XVIII i Vi t có m ng b ng sông C u Long 47

2.2 Quá trình khai phá vùng ng b ng sông C u Long 64

2.3 Quá trình hình thành h ên làng và h ành chính b 73

2.4 Vai trò c h t … 87 2.5 Vai trò c 97

2.6 Vai trò c qu 105

: VAI TRÒ C CU 3.1.Nhà Nguy u Long 112

3.2.Phát tri ên m i 159

3.3 T ã h òng 180

3.4 Vai trò c tri 185

K t lu n 199

Tài li u tham kh o 212

PH L C 222

D N NH P

1.1/ ng b ng sơng C u Long cịn g i là mi n Tây Nam B bao g m 12

t nh: An Giang, B n Tre, B c Liêu, Cà Mau, ng Tháp, H u Giang, Kiên Giang, Long An, , Trà Vinh, V và thành ph C Tồn vùng chi m 22% dân s c u thành ph n dân t c sinh s ng v i m t dân s i/km2 ng b ng sơng C u Long là một vùng kinh t tr ng điểm ị quan tr ng trong s phát tri n b n v ng c a dân t c trong l ch s

c n t i Nơng nghi p ng b ng sơng C u Long giữ vai trị quan trọng trong s n xu t và xu t kh u nơng s n c c ta, đóng góp 90% s ng g o

ho nh các m i quan h giao ng x trong t t c các l nh v c

ho t ng c i trong vùng t khi m cõi

V kinh t - xã h i ng b ng sơng C u Long cĩ n n kinh t nơng nghi p mang màu s c “kh n hoang”; các lo i hình kinh t ng: kinh t bi n, kinh t

t u ng b ng sơng C u Long khơng ch p nh n vịng lu n

qu n c a n n kinh t cung t c p, b o th mà h s i m i, linh ho t trong

s c nh tranh và h phát tri n

V a lí c a ng b ng sơng C u Long cĩ s c h p d i v i c trong

c và qu c t i v i qu c t , v i vùng bi n r ng ti p giáp v c

gi i giáp v i Campuchia (Cambodia), v i h th ng c ng sông, c ng bi n thu n l i,

ng b ng sông C u Long có v th m ra th ng qu c t i v c,

ng b ng sông C u Long n m ti p c n vùng kinh t tr m phía Nam, m t v trí chi ti v i các vùng lãnh th khác khá thu n l i Ngu n l i t c, ngu n nhân l c và ngu n nguyên li u… ã t o cho vùng này m u th t tr i trong liên k t, h p tác v i các vùng lãnh th và kinh t c a

T nh m và l i th ng b ng sông C u Long là vùng kinh t

- xã h i quan tr ng c a Vi t Nam, có nh ng y u t c thù v ngu n tài nguyên, kinh t - xã h i, nh c a m t vùng kinh t giàu ti phát tri n và h i

- Ngay t th p niên 60/XX, trong các công trình biên so n l ch s , giáo trình

ph c v cho vi c gi ng d y, h c t p trong h th i h c và cao

ng, các nhà nghiên c ã c p ít nhi u n i dung l ch s n giai

ch ru t, thu khóa, chính sách kinh t - xã h i c c khái quát m nh nh

v l ch s hình thành x (Phan Khoang (1967), Vi t S x ng

m t c a các chúa Nguy t Trung b và Nam b Vi ã

c tác gi khai thác t các ngu n s li u khác nhau, t õ c ph n

nào l ng tham gia khai kh t m i và vai trò c a các l

i v i vi c kh nh ch quy t Nam b

- N p san S - a c a nhóm nghiên c u s - a Sài Gòn ra s

v công cu c m t c i Vi t vào Nam b v i ch “Cu c

quý v quá trình khai kh n các vùng lãnh th Nam b th i các chúa Nguy n và các vua tri u Nguy n; v s c khai phá c a các thành ph t – Hoa –

c khai phá, m mang b cõi buNguy n H u C nh, Tho i Ng c H u

- k th a nh u c a các s gia phong ki l i và nh ng công trình kh o c u c a nh ng t p th , ã công b

nhóm nghiên c u do PGS Hu nh L a ch ã hoàn thành vi c nghiên c u

c a mình và cho xu t b n cu n L ch s khai phá t Nam b (Hu nh L a

ch biên (1987), L ch s t Nam b , NXB tp HCM). M c dù ch m i

d ng l i cái nhìn t ây là m t công trình c vi ã tr thành sách công c cho nh ng ai quan tâm nghiên c u v l ch s vùng t này

V i v n li ng tích l i vi c nghiên c u v l ch s vùng

t Nam b PGS Hu nh L ã công b nh ng bài vi t c a mình

c t p h p trong sách Góp ph n tìm hi t Nam b các th k XVII, XVIII (Hu nh L a (2000), Góp ph n tìm hi t Nam b các th k XVII,

(1992), NXB Thu

- Nh ng c s quan tâm c a các c p lãnh o

ng công trình kh o c u công phu, cung c p nh ng hi u bi t r t quý v l ch s i m i vùng

t c th Có th các t nh là m t lo i sách công c r t c n thi có m t cái nhìn c th v t t ng b ng sông C u long

tr , l ch s ã h i … Vi t Nam Tuy nhiên, v i m tài chuyên v

l ch s khai phá Nam b nói chung và vai trò c i Vi t

ng b ng sông C u Long nói riêng, hi n v n còn khá ít công trình c n

n nay, chúng ta v n ch m i bi n m t s công trình c vi i

d ng t ng quan ho i d ng t thu t v m t vài l c c th

li u v ng b ng sông C u long r t ít, t Quan, Chân L p phong th

ký n d ch, GS Phan Huy Lê gi i thi u, NXB th gi i xu t b n

J Barrow, M t chuy n x Nam Hà (1792 – 1793), GS Nguy n

Th a H d ch, NXB th gi i xu t b n Cristophoro Borri (2000), X àng trong

1 T NG QUAN V NG B NG SÔNG C U LONG

Tiên, tây nam sông H o Cà Mau

ng b ng sông C u Long n m trong khu v ng giao thông hàng h i

và hàng không qu c t quan tr ng; là vùng có ngu n tài nguyên khoáng s n, r ng phong phú N a hình t i b ng ph ng b ng sông C u Long có

m i sông ngòi, kênh r ch phân b r t dày thu n l ng thu vào b c nh t c ta

H th ng sông l n nh t c a vùng là Sông Mê Kông b t ngu n t cao nguyên Tây T ng (Trung Qu c), v i chi u dài 4800 km, ch y qua Trung Qu c, Mianma, Thái Lan, Lào, Campuchia và cu i cùng là Vi t Nam r i ra bi n b ng 9 c a sông Chi u dài dòng ch c ta là 250 km Sông C u Long là m t trong nh ng con sông dài nh t th gi i, v c r ng trên 800.000 km2 Vào Vi t Nam sông chia làm hai nhánh l n, g i là Sông Ti n và Sông H u, thu c khu v c Mi n Tây Nam

B , ch y trên m t m t ph ng, ch m

Do quá trình ki n t o lâu dài c a ch t, l c phù sa b i t ng

S tham gia c a sông C ò r t quan tr ng trong su t quá trình hình thành vùng châu th c trung bình hàng n a sông này cung c p vào kho ng 4.000 t c và vào kho ng 100 tri u t n phù sa

ng b ng sông C u Long có khí h i nh và luôn m c cao, nhi trung bình 280 C Ch n ng cao v i s gi n ng trung bình c n

- 2.709 gi 1 V i nh m khí h u thu n l ã t ng b ng sông

C u Long nh ng l i th u so v i các vùng khác trong c t n n nhi , m t ch b c x nhi t, ch n ng cao và

ão, h n hán Nh m khí h ã t o ra m t

h c cao, t o ra m t th m th c v t và m t qu n th ng v ng Chính vì v u ki n thu n l t ch c s n xu t và phát tri n s n

xu c - th c ph m, phát tri n s n xu t ch bi n s n ph m nông - thu - h i

ng xuyên b ng p l c l à khô h n vào mùa

n ng phía Nam sông H u c à nh t tr ng l n

ng b ng sông C u Long ch y t phù sa m c l ng t trong môi

c ng t nên r t màu m thu n l i cho vi c canh tác lúa và các lo i cây

tr ng khác, ngoài ra còn có m t ph n di n tích r t l t phèn không thu n l i cho nông nghi p Bên c t nhi m m n c m m t di n tích l n các khu v c ven bi n và các c a sông

ng b ng sông C ng b bi n dài trên 700 km, chi m 23% chi u dài b bi n c a c c2, v i 25 c a l ch l n nh , nhi u c a khá sâu, kín gió cùng v i h th ng sông l ng thu n l i cho tàu thuy n ra vào, trú

nh o l c, Th Chu, Hòn Khoai, Hòn Tre, có vai trò h t s c quan tr ng trong phát tri n qu n lý vùng bi n, gi gìn an ninh qu c phòng

ng b ng sông C u Long tài nguyên ch y c Ti m l

b n th m nh c ng b ng là lúa g o và h i s n Ngoài ra,

còn có m ng lâm s ng v i l n t các r ng ng p m n Than bùn

r ng kho ng 8000 ha và dày 2m3 r ng U Minh là ngu n nhiên li u quí và là ngu n phân bón có giá tr

Khu v ng b ng châu th sông C u Long tuy là m ng b ng

i b ng ph ng và có i u ki n t nhiên không chênh l ch nhi u, song

sâu xu ng phía nam cao càng gi m d n m c dù không chênh l ch m y

xong, r ng U Minh thì có than non và nhi u vùng tr p vùng Hà Tiên thì xu t hi

- Mi n duyên h i phía tây thì l y l i , m th p vùng thu c các t nh Ti n

- i là vùng tr n nh t châu th , vùng này có cao

th c bi n thiên t vi n bìa vào phía gi a

n công nghi p c a TPHCM, thu hút các d ng k thu t cao, công ngh hi i t o m t s s n ph m ngành hàng, s n ph m có kh nh tranh cao Phát tri n m nh công nghi p ch bi n rau qu , d

nghi p h tr

Ti u vùng II có th m nh là vùng tr c, th c ph m c ng

b ng sông C u Long Nguyên li u i dào, qu t cho phát tri n công nghi p còn nhi u, có c ng bi n, c a kh u biên gi n l i Công nghi p ch bi n nông, th y s n, d c ph n m nh, chi m 20% s c ph m c a c c Ti u vùng II khai thác ngu n nguyên li u nông, th y s n d phát tri n công nghi p ch bi n g o, th y s n, công nghi p

k thu t cao

Ti u vùng III có l i th v t, ch bi n th y h i s t kh u

th y h i s n tr USD4, ch bi n nông s n, công nghi

s n xu t mu t li u xây d ng Ti u vùng III t p trung phát tri n kinh t

bi n, phát tri n công nghi t b t h i s n xa b , ch bi n h i

s n, công nghi p khí- n- m, s n xu t v t li u xây d ng

Nhìn chung, u ki n t nhiên Nam B ng b ng Sông C u Long nói riêng ch ng nhi u y u t n thu n cho vi c phát tri n kinh t nông – lâm – c bi t là nông nghi p tr c Tuy nhiên bên c

vùng này còn ch ng nhi u y u t u vùng còn ng p m n,

trong vi t m i này, l m thu n l i và c y chông gai

L ng b ng r ng l n nh c ta, ng b ng sông C u Long tr i qua nhi u

tri n và có nhi u ti c bi t là s n xu t nông nghi ã góp ph n quan tr ng

ng b ng sông C u Long chi m kho ng 90% T ng s t và nuôi

500.000 t s t kho ng 600.000 t t h i s n chi m kho ng 40%

s ng c c Giá tr xu t kh u thu s n chi m 50 - 60% so c c Xu t kh u

ã tr thành nhân t ng c a các t ng b ng sông C u Long T ng kim

b ng châu th r ng và phì nhiêu Á và th gi i, là m t quan

i l n c a c ng b ng sông C u Long có b bi n dài trên 700 km kho ng 360.000 km2 vùng kinh t c quy n, giáp bi nh Thái Lan, r t thu n l i cho phát tri n kinh t bi n

ng b ng sông C u Long t Nam b nói chung có l ch s phát tri c kh o c h c ch ng minh m t cách ch c ch n v s t n t i c a con

T k t qu nghiên c u c a các nhà khoa h c v l u tiên sinh s ng

ng ch y u b ng ngh tr ng tr t Công c u là nh ng chi c rìu,

cu c, mai, thu ng b Kho ng 3000 – cách chúng ta ngày nay, xu t

hi n thêm m t s công c m i bên c – nh ng công c b ng thau và

n nh ng th k u công nguyên, khi k thu n trình

i vào kho ng th k th I sau công nguyên và phát tri n th t, có n n

t v i các qu c gia g Nam Á, , Trung Qu c…

Truy n thuy t k r c phù Nam i t vi c k t h p gi a hai dòng h

là N chúa, tên ch Di p Li u H n H i )H n) n m m ng th y Th n ban cho cây cung và d y cho cách chèo thuy n trên bi ã n y t ki n t i

n th th c cây cung r i theo nhà buôn xu ng thuy t bi n p ngoài Phù Nam Di p Li u ch ng c không n i nên xin hàng H n H i l y N chúa làm v

và chi m c 7

Theo các ch ng tích còn sót l i trên lãnh th nam Vi t Nam, n

Ninh, Sài Gòn, An Giang, ng Tháp, Kiên Giang và Cà Mau u thu i

và lo i hình

Các nhà kh o c h c và s h c cho r ng qu c gia c Phù Nam t n t i trong kho ng t th k I n th k VII th b thôn tính b i Chân L p ng : “Phù Nam cách phía nam Nh t Nam 7000 d t th p tr c gi ng

n, nhà c a, h c a Qu

C t t c M c, r t hay b Chân L p thôn tính, chuy n

xu ng phía Nam thành Na Ph t Na”8

R ch Giá m t di tích khác thu ùng v i nhi g m gi ng h t

v t tìm th y chính di ch Óc Eo N i ta còn tìm th y 6 s i

Vácxanh thì t t c nh ng s u thu c gi ng i ti n Mã Lai (Protomalais), gi ng v i lo i hình ch ng t c c a nh ng nói ti ng Mã Lai- o Tây Nguyên

r t trù m a bàn các t ng Tháp, An Giang, Kiên Giang và nhi m khác thu ng b ng Nam B , các

Nam B , ch ng t t n n g c b a mà trung tâm là

t Nam B và có quan h ng rãi v i th gi i bên ngoài Bên c nh quan h ng xuyên v i các vùng lân c n, d u tích v t ch t cho th y s liên h khá

m t thi t v i Trung Qu c, a Trung H i

i Riêng di ch Gò Tháp ( ng Tháp) và Óc Eo (An Giang) tìm th y 2 s c

m nhân ch ng ti n Mã Lai

n xu t nông nghi p, ch y u là tr , k t

h p v i làm ngh th công g m nhi u ngành ngh : g m, luy ng, s t,

8

n 222 h , Li t truy n 147 h , Trích t “Nh th p l c s ”, Trang 4538

T p quán ph bi n c Phù Nam là nhà sàn H o Ph o Hindu Ngh thu t ca, múa nh c c t phát tri n Xã h i ã có s phân hóa giàu nghèo thành các t ng l p quý t c, bình dân và nô l Ngh thu t xây d ng, ki n trúc,

ca, múa, nh c khá phát tri n

Châu ng (Tchou Ying) và Khang Thái (Kang Tai) nh ng viên quan th i

ã t ng thu t l i r ng Qu c Phù Nam b ngang r ng 399 h i

Th ch chính tr c a Phù Nam thu c mô hình quân ch , ki u , do vua

u n m m i quy n hành Là m c giàu m ã

chinh ph c láng gi c bi o Mã Lai - c a ngõ buôn bán

T nh ng k t qu khai qu t kh o c h c, cho th y ch nhân n

Eo - i b a thu c ch ng Indonesien, có quan h kinh t

Trung H i và v i c mi n Trung Á

V nh ng quan h i th gi i bên ngoài thì ng c a n

r m nét, th hi n qua ki ng tôn giáo ( giáo, Ph t giáo)

c, ti p giáp v c Sâm Bán”9 Theo s ng thì n ti n c ng cu i

qu

Vào kho ng cu i th k u th k VII Phù Nam b Chân L p thôn tính T

t này thu c quy n qu n lý c a Chân L c g i là Th y Chân L p

cao, khai thác nh ng ngu n l i s n có c a t c tính và t p quán sinh ho t, s n xu t c i Khmer trên vùng th m c sông Sê Mun khó thích

c v ng ng p, tr à lo i hình kinh t bi n c i Phù Nam, nên r i Khmer có th tr l t mà h v a chi c

Vào các th k XIV, XV tr v ng c a nh ng cu c chi n tranh dai

d ng gi a phong ki n Xiêm v i phong ki n Chân L p, m t b ph n nông dân nghèo

ã tr n ch y chi n tranh, tìm ng b ng sông C u Long H ch n nh ng gò, gi c ng u ki n t nhiên

s ng m i Có th xem h là nh ng nông dân nghèo b phá s n m t d ng th c

bi t và không có b t k m t m i liên h nào v i các th l c phong ki i

Do s ng ít i, t p quán canh tác g n v i vùng cao, nên khi có m t ng b ng sông C u Long, nh i Khmer ch y u ch khai thác kinh t gò, gi ng

ch y u là khai thác m t s ngu n l i t

Chính vì v y, trong su t m t th ng b ng sông C u Long b b hoang, không khai thác gì và vi c qu n lý h t s c l ng l o Trong ghi chép c a

9

Nguy c Nhu t Nam B t sau di t vong c n cu i th k XVII,

Tr c Phù Nam, NXB Th gi i, Hà N i, Trang 355

nh ng nhà ngo i giao, nhà hàng h i, thám hi m… t này tr nên hoang hóa và

vô ch V ng “lãng quên quá kh huy hoàng c a nó và có c m giác

t m i hình thành”10 u n c ch ng minh qua l i mô t c a

s th n Nhà Nguyên (Trung Qu t này: “B u vào Chân B (vùng bi n V àu ngày nay), g n h t c u là b i r m c a r ng th p,

nh ng c a r ng c a con sông l n ch m, bóng mát um tùm c a

nh ng g c c th và cây, mây dài t o thành nhi u ch trú sum suê Kh

ti ng chim hót và ti ng thú kêu Vào n ng trong sông, th y nh ng hoang không có m t g c cây Xa n a t m m t ch th y toàn c y r y Hàng

i Nh ng l u tiên thu c nhóm nhân ch ng Indonedien hay

Nam và là thành ph n chính t i Vi t c ng th i, h c à l

s m nh t xu t hi n t Nam B ngày nay H tr thành ch u tiên c a

t này H có m t và là ch nhân c t này mãi t i th i k

Còn theo ý ki n c a GS,TS Nguy n Quang Ng c thì n th

i, bên c nh l p dân b a là nhóm Indonêdiên, vùng

h ã s m hòa nh p vào cu c s ng i m l y vai trò

th ng tr xã h i Ngoài ra, trong th i k p nh n m t b ph

Khmer Tuy nhiên s cai qu n c i Chân L p c t s c l ng l o nên d n

dài

T kho ng th k t Nam B ti p nh n l

i Khmer t Chân L p xu ng H là nh ng thành ph phá s n d ng

th c bi ng nh m tr n tránh nh ng cu c t n công dai d ng c a phong

ki n Xiêm H sinh s ng ch y u nh ng vùng gò, gi ng cao và khu v ng b ng sông C u Long Tuy nhiên, s

t các m i quan h chính tr - ngo i giao gi a chính quy n phong ki n h Nguy n và chính quy n phong ki n Chân L t nó l i tr thành m m b o

ch c ch n cho quá trình khai phá, t o d ng cu c s ng c a các t ng l t trên vù t m i T cu i th k i Vi t vào Nam B ngày m

B c bi t là khu v ng B ng Sông C u Long

do chính quy n phong ki n h Nguy mi n B c và Mi n Trung Vi t Nam và c nh i t Trung Qu c phiêu d

nh, Tr ng Xuyên hay M c C u m t Hà Tiên…

Tóm l t Nam B nói chung và khu v ng b ng sông C u Long

kh o sát theo chi u dài l ch s t c công nguyên (th i kì Ti n giai

c Phù Nam (th k I - th k n Thu Chân L p (th

k VII - th k XVII)

Th i k Ti n Phù Nam

ã phân tích, qua k t qu phân tích các di c i cùng các hi n v t

kh o c , các nhà khoa h ã n m t nh nh: ng b ng sông C u Long con

c u sinh t c h ã ti n hành nhi u ho ng kinh t , khai phá thiên nhiên V i h th ng di tích thu c th i k n hình nh u S ng Nai), An

- R ch Núi (Long An), Bình ng Nai), Hàng Gòn ( ng Nai), D c Chùa (sông Bé)…, chúng ta thu nh c r t nhi u hi n v t Ch ng h n, di tích D c Chùa phát hi c 40 m t v

t nung; di tích C u S t có 788 hi n v t v i nhi u lo ìu, dao hái, bàn mài14…Nh ng hi n v t này là nh ng ch ng c xác th t o d ng l i b c tranh

th c tr ng kinh t ng b ng sông C u Long th i ti n s Con

i th i k Ti ã t o d ng cho mình m t cu c s ng nh thông qua

ho ng s n xu t nông nghi p và th công nghi p

Trong s n xu t nông nghi ã có nh ng ho ng c trong tr ng

tr t l ng tr t v n là ho ng chính y u nh ng vùng

i, g n su t xám ven sông, lúa khô (lúa r c tr ng

ph bi u ki n t nhiên nên lúa khô là lo i cây tr ng ch

y u c y gi “L y ngh tr ng lúa khô - hay lúa r y - làm ho ng

trình phát tri n kinh t bu u c ng b ng sông C u Long”15

i m t di n tích r t h n h p Trong quá trình s n xu ã bi t s

ng cao h vi c s d ng nh ng công c s n xu t b ìu

14

c Phù Nam i h c Qu c gia, Thành ph H Chí Minh, Tr 7

15

Lê Xuân Di m, 1982, “Vài nét v òng phát tri n kinh t - u l ch s c ng

b ng sông C u Long”, M t s v khoa h c xã h i v ng b ng sông C u Long, Nxb Khoa h c xã h i, Tr 45

r ng ch t cây;cu c, mai, thu gieo tr ng; dao, li

trong thu ho ã ti n lên s d ng các công c s n xu t b ng thau

ho c s ìu, cu c, thu ng, li m16…

u này vì nh ng di c t v t nuôi chó, l c tìm th y Th c

trong ho ng s n xu t”17 Ngoài s n ph m thu ho c t tr ng tr i

ã bi t khai thác các s n ph m t ngu n l i thiên nhiên phong phú thông qua ho t

i còn ph thu c khá nhi u vào thiên nhiên

Ho ng th công nghi ã t o ra m t s ng l n các v t d ng c n thi t cho nhu c u sinh ho t hàng ngày c i th i b y gi ã bi t làm

g m, ngh luy n kim v i trình k thu t khá cao Nh ng v t tích kh o c

i ã t t i trình cao v ngh g m b ng bàn xoay và ngh làm

ngh luy n pha ch h ng”18 Chúng ta có th tìm th y nh ng v t

ch ng c th c a ngh ng rõ nh t các di ch D c Chùa, Su i Ch n v i dáo, lao, rìu, c, vòng tay, t ng di v t c a ngh luy n s t dùng làm nông c và v

i k Ti ã t o d c “m t n n kinh t nông nghi i nh k t h p v i sinh ho

venh bi n, h i t nh u ki n cho s chuyên môn hoá c a m t s ngành ngh th

g m, ngh luy n kim, ngh d t, ngh ch trang s c”19 N n kinh t này chính là “m t trong nh ng ti v t ch t quan tr h ti n

nh ng th nghi u tiên chinh ph c vùng châu th sông C u Long vào nh ng th

k u công nguyên, xây d Óc Eo - Ba Thê m t th i th t”20

Th i k Phù Nam

k th a nh ng thành t u c a n n kinh t th i k Ti n Phù Nam,

n n kinh t Phù Nam phát tri n hoàn ch nh v u kinh t nhi u ngành ngh và trong m i ngành ngh ho ng c c ti n nh nh Kinh t Phù Nam không ch có ho ng s n xu t nông nghi p, th công nghi p mà còn có s phát tri n r t m nh c a ho i v i vai trò quan tr ng c a h th ng các

ng

Trong ho ng s n xu t nông nghi p, c nông nghi p Ti n

tr t v n gi vai trò ch y u Ti p t c ngh tr ng lúa c a th i k c, lúa Phù Nam

ng c i nhi u d ng thích nghi v i nhi a hình:

tích còn l i c a m t s v lúa tìm th y u v t c a quá trình c i t o vùng

trên kh p mi n Tây sông H u “Con kinh dài nh t kho ng 80 km ch y

ch n N n Chùa (Kiên Giang) trên m t chi u dài 30 km; di ch

m t c c c t o thành m t h th ng hình nan hoa,…”21 Chính nh quá trình p h ch c nh t là các h l n quanh núi Ba

u ki n thu n l i cho vi c tr ng tr t t n s nh trong

s n xu t nông nghi p Theo T ì “ng i dân theo ngh cày c y tr ng tr t, m t

ng thu ho ”hay Tân t “Ru ng gieo c y m ì

M t khác, vi t thú r t thu h i s n cùng ho ng thu n

ng v t nuôi v i dân duy trì và phát tri n Voi, gà, l c thu n

ph c v cho thú vui tiêu khi n c t: “dân ham

c, ch m tr , thích l y vi c ch u l n (heo) làm trò vui Qu c

ì cu i voi, các cung th n, th n c y”23 , chúng

ta có th th y r ng l c nuôi ph bi n, còn voi ã c b t v thu ng tr thành v t nuôi ph c v cho nhu c u gi i trí i c c

i

Trong ho ng s n xu t th công nghi i gi i ch trang

g kim lo i (b ng, s t), s n xu t v t li u xây d ng Các s n ph m

c s n xu ng và tinh x o C th , công c m rìu có cán, bôn,

Nam còn là c có s phong phú v i khoáng

th i Phù Nam c luôn g n v i ghe thuy n và ngh n

o n n t ng cho s hình thành và phát tri n trong ho i

ho ng gi a các vùng mi n n a c a qu c gia v a có qua l i buôn bán v i các

M i quan h n bán c a Phù Nam v c ngoài khá r ng Chúng

ã phát hi c r t nhi u v t ph m có ngu n g c ngoài trong các di ch

ho c ti n Óc Eo có m t h hraya và Irrawadi31 Nh ng hàng hoá mà

s n ph ng qua l i chác v i La Mã - di

ã lai th ng là vàng kh i x Chiêm Thành, l c a Trung Qu c u - sa nhân - u kh u vùng Khmer32

i nà ã có s phát tri t b c Trong quá trình trao i buôn bán gi a

gi a có hàng ch m n c g i là “hình nhi ng ti n phát hi c Óc

u này Bên c nh ti i b y gi còn s d ng m t s v i

ng lá vàng nh 2 - c s d n dùng trong thanh toán

i ho c n tri u cá nhân dùng vào nhu c u giao

d ch kh i - c xem là d u hi u nh n bi t riêng c a t

nhân34…

S phát tri n c a n i Phù Nam luôn g n li n v i h th

nh t và quan tr ng nh t Phù Nam Óc Eo không ch ng có vai trò chi

ph i s phát tri n c a n n kinh t c mà còn chi ph i trong m i quan h v i

k V - nh cao trong s phát tri n c c Phù Nam, Phù Nam tr thành m qu c hàng h i v i c ng th p nhi u thuy n c n c p b n buôn bán Do v y trong th k V - u th k

VI, Óc Eo là m i qu c t có trình phát tri n kinh t

c x p vào hàng cao nh t th gi y ho ng c ã cho chúng ta th y Óc Eo ng r t l n s t n t i và phát tri n c a qu c gia Phù Nam C ng th n lúc suy tàn vào cu i th k VI thì cùng v i nó là s

bi n m t c u th k VII S suy tàn c a c ng th Óc Eo không ph i là nhân t quy t nhân t quan tr ng góp ph n vào s

m i - chính quy n Chân L ng b ng sông C u Long v i m t tên g i

m i là Thu Chân L p

Th i K Thu Chân L p

i th i Phù Nam, Chân L p là m t thu c qu c c c Phù Nam

u th k VII, l i d ng s suy y u c a Phù Nam b ng nh ng cu c chi n

ng b ng sông C u Long t th k n th k XVII là m t b ph n

c quy n cai tr th t s c a mình thông qua vi c qu

35

, Tr 91

Mô t v tình tr n th k XIII, trong Chân L p phong th t Quan vi t:

“T ch vào Chân B tr n l n là r ng th p cây r m Sông dài c ng

r ng, kéo dài m m c th r m r p, mây leo um tùm, ti ng chim muông chen

l n nhau n n a c ng m i th y ru ng r ng rãi, ti t không có m t t c cây Nhìn ra xa ch th y cây lúa r n r n mà thôi Trâu r ng h p thành t

ngàn con, t t p y L i có gi y tre dài d ng d c m m Lo i tre

ng B n m u có núi cao”36

ghi l i trong Ph biên t p l c: “Ph ng Nai t các c a bi n C n Soài

Chân L p r t h n ch ch có m t vài c m nh vì c n s ng môi

c, ven bi n, vùng sình l ình tr ng chi n tranh liên

k XIII M t khác, chính quy n Chân L p không chú tâm phát tri n vùngThu Chân

L p mà ch t p trung phát tri n vùng trung tâm L c Chân L p và lo t p trung l c

Vì v y, t th k n th k XVII, Thu Chân L p t n t i g

tình tr ng vô ch , ch có s t n t i sinh s ng c a m t s các c ng dân t c ít

i gian này, ho ng kinh t c c h

kinh t Thu Chân L p ch là kinh t t cung t c p c a các c y

vi c t o ra các s n ph m th công nghi a t ng th i k và c a

a n n kinh t t cung t c p (tr th i kì Phù Nam v ng Óc Eo) Cùng v i th c tr ng kinh t c tr ng xã h i -

Núi (Long An)…, các nhà khoa h ã xác c l u tiên này g m

(Xuân L c), ngôi m chum g m Phú Hoà38… chúng ta nh n th y r ng l

bàn r ng rãi trong toàn vùng Nam B v i nh ng m

t nh ng vùng cao còn th t vùng châu th sông C u Long

t cao phù sa c Tây B c Long An, vùng gi ng cát bi n Trà Vinh, V

trình con ng i ho i trên vùng còn sình l y c ng b ng sông C u

m40

y trong quá trình sinh t n c a mình, l t m r a

nh ng vùng cao ti n xu ng chinh ph m l y Th

m t s u ki n c khách quan và ch i lúc b y gi ch có m t khá

t t i các vùng trên c ng b ng sông C u Long mà không th

ph bi n vùng châu th sông C u Long Ch n vào nh ng th k u công

ng c òn theo s li u Trung Hoa thì thành ph

ngu n g c Khmer41 Tuy có nhi u ý ki i ch nhân

p Theo Nam T ì ng i Phù Nam thông minh, lanh l i và gi o quy t

i có tính tình hi n lành, không gi i chi n tr n43 Khang Thái - phái b c n Phù Nam vào kho ng cu i th k III thì nh n xét dân

hình th c t qu n không h có b t c m t s ki m soát nào t c.Vì v y

i Khmer là thành ph ng ch yêú nh t

i khmer có m t t này theo nhi u cách th c ho i quân xâm

c ho c vì r nh nghèo kh , b ng n b i phong ki n ngo i t c

ãi, quan l i tri th i mà t ý r i b a bàn sinh

s ng di chuy n xu ng Thu Chân L p H c bi t di chuy

cu c chinh ph c b ng quân s ”45 và ch u ng chính tr c a Chân L p Th

dân t c Xtiêng, M … b m y gi t rút v phía B ã có

ng bào sinh s ng M t s phum sóc c i Khmer b t gi ng kéo v Tây

ch u s ng v m t ngôn ng còn s ng t tr v i phong t c t p quán riêng

n cu i th k u th k XVII, m i dân t c này v n còn t n t i

2.2.2 Th c tr ng xã h i

qu sinh s ng và phát tri n th b l c thu c các nhóm

i khác nhau H sinh s ng ch y u d a trên m i quan h huy t t c v i th l

Vào bu i s ng xã h i c i r n trong i s ng sinh ho t h ng ngày h r t m c m c, gi n d n Phù Nam r t ít s d

trang s c, nh ng v t d ng sinh ho n nh ng tác ph m ngh thu t ít

Cùng t i nhau trên m t vùng lãnh th nên có l

nh cùng các n Vi t Nam và khu vQua nh ng hình nh khá gi ng nhau c a m t vài ki u lo i cu ìu cdao hái, các lo ìu, giáo Nam B , Mlu Prei (Capuchia), Plâyku -

ng Nai v i các cCông50 Vi c xu t hi n nhi u lo trang s c b tinh, mã não, vàng