Một số ý nghĩa của việc ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Quy định về việc ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá của một số quốc gia trên thế giới Một số vấn đề pháp lý phát sinh khi một quốc gia ban hành quy định về in bao bì đơn giản đối với thuốc lá, trong đó quy định cách ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Trang 1DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Công ước khung của WHO về kiểm soát thuốc lá (FCTC)
2 Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ 1994 (TRIPs)
3 Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch 1994 (GATT)
4 Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012
5 Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa của chính phủ
6 Quyết định 02/2007/QĐ-BYT của Bộ Y Tế về việc ban hành quy định về
vệ sinh an toàn đối với sản phẩm thuốc lá
Trang 2A MỞ ĐẦU
Theo các nhà nghiên cứu, khói thuốc lá chứa hơn 4.000 loại hóa chất, trong
đó có hơn 200 loại có hại cho sức khỏe, trên 40 chất gây ung thư Hút thuốc lá là nguyên nhân của 25 căn bệnh hiểm nghèo như ung thư phổi, nhồi máu cơ tim, các bệnh về hô hấp, đồng thời là nguyên nhân gia tăng đói nghèo Ở Châu Âu, có khoảng 79.000 người chết mỗi năm vì những căn bệnh có liên quan đến thuốc lá Ước tính hiện nay mỗi năm trên thế giới có khoảng 5 triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá Nếu việc hút thuốc lá không giảm thì đến năm 2030 con số này sẽ là 10 triệu người và khoảng 70% số ca tử vong sẽ rơi vào các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam - một trong những quốc gia có tỷ lệ người hút thuốc lá cao nhất thế giới Hàng năm, tại Việt Nam có trên 40.000 người chết
vì thuốc lá, chi phíđiều trị những căn bệnh như lao phổi, phổi tắc nghẽn mãn tính, khí phế thủng do thuốc lá gây ra hơn 1.160 tỉ đồng Để hạn chế tình trạng hút thuốc
lá ngày càng gia tăng, một số quốc gia đã ban hành pháp luật về bao bì đơn giản đối với mặt hàng thuốc lá, trong đó quy định cách ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá Tuy nhiên, quy định này đã nảy sinh một số vấn đề pháp
lý Đặt trong cương vị là người tư vấn pháp lý của một công ty thuốc lá, có thể nhận thấy quy định mới này đã vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và làm giảm giá trị thương hiệu của họ Đặc biệt bộ luật về thuốc lá được áp dụng trên toàn cầu có thể khiến họ thiệt hại hàng tỷ đô la Bài viết sau đây xin được đi vào phân tích một số vấn đề phát sinh từ quy định trên, đồng thời xin đưa ra một số phương án giúp công ty lựa chọn
Trang 3B NỘI DUNG
I Khái quát chung
1 Một số khái niệm liên quan
“Sản phẩm thuốc lá” có nghĩa là các sản phẩm được làm hoàn toàn hoặc
một phần từ thuốc lá lá làm nguyên liệu được sản xuất để sử dụng để hút thuốc, hút, nhai hoặc hít.1
“Thuốc lá” là sản phẩm được sản xuất từ toàn bộ hoặc một phần nguyên liệu
thuốc lá, được chế biến dưới dạng thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào hoặc các dạng khác.2
“Nhãn hàng hóa” là bản viết, bản in, bản vẽ, bản chụp của chữ, hình vẽ,
hình ảnh được án, in, đính, đúc, chạm, khắc trực tiếp trên hàng hóa, bao bì thương phẩm của hàng hóa hoặc trên các chất liệu khác được gắn trên hàng hóa, bao bì thương phẩm của hàng hóa Ghi nhãn hàng hóa là thể hiện nội dung cơ bản, cần thiết, làm căn cứ lựa chọn, tiêu thụ và sử dụng; để nhà sản xuất, kinh doanh, thông tin, quảng bá cho hàng hóa của mình và để các cơ quan chức năng thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát 3
“Bao bì” của sản phẩm thuốc lá là bao cứng hoặc bao mềm bọc kín, chứa
đựng và tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm thuốc lá.4
“Cảnh báo sức khoẻ” là thông tin bằng chữ và hình ảnh mô tả hoặc giải
thích về ảnh hưởng có hại tới sức khỏe con người do việc sử dụng thuốc lá.5
sinh an toàn đối với sản phẩm thuốc lá.
Trang 42 Một số ý nghĩa của việc ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá
Việc ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá góp phần nâng cao nhận thức về những hậu quả đối với sức khỏe, tính gây nghiện và nguy cơ chết người từ việc sử dụng thuốc lá, giúp tăng các nỗ lực bỏ thuốc hoặc giảm hút In cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao có tác dụng quan trọng trong việc ngăn ngừa hút thuốc trong giới trẻ, do thích thể hiện mình là người trưởng thành mà không nhận thức rõ ràng về các yếu tố bệnh tật của việc hút thuốc Vì vậy, những hình ảnh cảnh báo sức khỏe được in trên vỏ bao thuốc lá giúp giới trẻ hiểu rõ hơn tác hại của hút thuốc, giúp ngăn ngừa việc hút thuốc Bên cạnh đó, việc tiếp cận với thông tin
về tác hại của thuốc lá của người dân còn hạn chế nên việc in cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc có thể truyền tải thông điệp tác hại thuốc trực tiếp đến từng người hút thuốc Biện pháp này sẽ tiết kiệm chi phí cho Nhà nước vì việc in ấn cũng chỉ chiếm một phần rất nhỏ, không hề tốn kém nhiều về kinh phí
Ngoài ra, việc in cảnh báo sức khoẻ trên các vỏ bao thuốc lá sẽ giúp chocác
cơ quan quản lý Nhà nước phân biệt được các sản phẩm thuốc lá lậu, vì thường các sản phẩm thuốc lá lậu không in cảnh báo sức khỏe Đây còn là một việc làm nhằm đảm bảo quyền của người tiêu dùng là được biết các thông tin chính xác về sản phẩm mà họ sử dụng, những hậu quả đối với sức khoẻ, nguy cơ gây bệnh tật từ việc sử dụng các sản phẩm thuốc lá
II Quy định về việc ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc
lá của một số quốc gia trên thế giới
Điều 11 của FCTC quy định việc ghi nhãn hàng hóa đối với các sản phẩm thuốc lá, đồng thời nhấn mạnh là trên bao bì thuốc lá không sử dụng các từ ngữ có thể khiến cho người tiêu dùng hiểu sai về tác hại của thuốc lá
Trang 51 Tại Việt Nam
Nhằm nội luật hóa quy định của FCTC, Điều 15 Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 quy định về việc ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá Cụ thể:
“1 Thuốc lá được sản xuất, nhập khẩu để tiêu thụ tại Việt Nam phải ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
2 Việc ghi nhãn đối với thuốc lá được sản xuất, nhập khẩu để tiêu thụ tại Việt Nam phải được thực hiện bằng tiếng Việt, theo đúng quy định của pháp luật
về nhãn hàng hoá và bảo đảm các yêu cầu sau đây:
a) In cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh bảo đảm rõ ràng, dễ nhìn, dễ hiểu;
b) Dán tem hoặc in mã số, mã vạch; ghi ngày sản xuất, ngày hết hạn sử dụng;
c) Ghi rõ số lượng điếu đối với bao thuốc lá dạng điếu hoặc trọng lượng đối với các loại thuốc lá khác;
d) Không được sử dụng từ, cụm từ làm người đọc, người sử dụng hiểu thuốc
lá là ít có hại hoặc hiểu sai về tác hại của thuốc lá và khói thuốc lá đối với sức khoẻ con người.
3 Nội dung cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá phải mô tả cụ thể tác hại của việc sử dụng thuốc lá đối với sức khỏe và thông điệp thích hợp khác, phải được thay đổi theo định kỳ 02 năm một lần.
4 Cảnh báo sức khỏe quy định tại điểm a khoản 2 Điều này phải chiếm ít nhất 50% diện tích của mỗi mặt chính trước và mặt chính sau trên bao, tút, hộp thuốc lá
Trang 65 Việc ghi nhãn trên bao bì thuốc lá xuất khẩu được thực hiện theo yêu cầu của nước nhập khẩu.
6 Bộ trưởng Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ trưởng Bộ Công thương quy định cụ thể về ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe đối với thuốc lá quy định tại các khoản 2, 3 và 4 Điều này.
7 Chính phủ quy định cụ thể mức tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe phù hợp với từng thời kỳ”
Ngày 08 tháng 02 năm 2013, Liên Bộ Y tế - Công Thương đã ban
hành Thông tư liên tịch số 05/2013/TTLT-BYT-BCT hướng dẫn việc ghi nhãn, in
cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá Điều 3 Thông tư quy định về yêu cầu ghi nhãn trên bao bì thuốc lá như sau:
“1 Việc ghi nhãn trên bao bì thuốc lá phải được thực hiện theo đúng quy định tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa và các quy định của Thông tư liên tịch này.
2 Nhãn thuốc lá phải thể hiện các nội dung sau:
a) Tên hàng hoá;
b) Tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hoá;
c) Xuất xứ hàng hoá (đối với thuốc lá nhập khẩu);
d) Định lượng của hàng hóa;
đ) Cảnh báo sức khỏe;
e) Dán tem hoặc in mã số, mã vạch.
g) Ngày sản xuất; ngày hết hạn sử dụng.
Trang 73 Nhãn thuốc lá phải được ghi bằng tiếng Việt, không được sử dụng các hình thức hoặc từ ngữ tạo cho người tiêu dùng hiểu sai về tính chất, tác động của thuốc lá đối với sức khỏe như: ít hắc ín (low tar), nhẹ (light), siêu nhẹ (ultra light), dịu êm (mild) hoặc các từ, cụm từ khác có nghĩa hoặc cách hiểu tương tự làm cho người tiêu dùng hiểu sản phẩm thuốc lá này ít có ảnh hưởng tới sức khỏe hơn sản phẩm thuốc lá khác, trừ trường hợp các từ, cụm từ trên là một phần của nhãn hiệu thuốc lá đã được đăng ký và bảo hộ sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trước ngày Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực”
Điều 4 Thông tư quy định về yêu cầu cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá như sau:
“1 Mẫu cảnh báo sức khoẻ: Thuốc lá được sản xuất, nhập khẩu để tiêu thụ tại Việt Nam phải in cảnh báo sức khoẻ trên bao bì theo mẫu quy định tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư liên tịch này Cảnh báo sức khỏe phải bảo đảm được
in rõ nét và dễ nhìn.
2 Vị trí in cảnh báo sức khỏe:
a) Cảnh báo sức khỏe phải được in trên mặt chính trước và mặt chính sau của bao bì thuốc lá và phải bảo đảm không bị che lấp hoặc che mờ bởi bất kỳ vật liệu, hình ảnh, thông tin nào khác, trừ việc dán tem thuốc lá theo quy định của pháp luật Trường hợp thuốc lá có nhiều bao bì thì cảnh báo sức khỏe phải được
in trên tất cả bao bì theo quy định tại Thông tư liên tịch này Trường hợp bao bì thuốc lá có sử dụng bao bọc ngoài thì bao bọc ngoài phải trong suốt, không màu
và không làm che lấp cảnh báo sức khỏe, trừ trường hợp bao bọc ngoài có in logo chống hàng giả, hàng nhái của doanh nghiệp đã được đăng ký và bảo hộ sở hữu trí tuệ tại Việt Nam trước ngày Thông tư liên tịch này được ban hành.
Trang 8b) Cảnh báo sức khoẻ phải được in song song sát với rìa trên của bao bì thuốc lá.
3 Diện tích in cảnh báo sức khỏe: Diện tích in cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích của mỗi mặt chính trước và mặt chính sau trên bao bì thuốc lá.
4 Màu sắc của cảnh báo sức khỏe: Cảnh báo sức khỏe phải được in từ 4 màu cơ bản trở lên, độ phân giải khi in không được dưới 300DPI (dot per inch).
5 Sử dụng luân phiên các mẫu cảnh báo sức khỏe:
a) Mỗi loại sản phẩm thuốc lá của một nhãn hiệu thuốc lá phải in trên bao
bì thuốc lá một trong 06 mẫu cảnh báo sức khỏe quy định tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư liên tịch này Các loại sản phẩm thuốc lá của một nhãn hiệu thuốc lá, các nhãn hiệu thuốc lá khác nhau của một nhà sản xuất phải in các mẫu cảnh báo sức khỏe khác nhau Trường hợp một nhãn hiệu thuốc lá có trên 06 loại sản phẩm, một nhà sản xuất có trên 06 nhãn hiệu thuốc lá thì phải in đồng thời đủ
06 mẫu cảnh báo sức khỏe.
b) Mẫu cảnh báo sức khỏe của mỗi loại sản phẩm thuốc lá phải được thay đổi định kỳ 02 năm một lần”
2 Tại Australia
Australia chính thức ban hành Đạo luật bao bì thuốc lá đơn giản TOBACCO PLAIN PACKAGING ACT 2011 (Số 148, 2011), quy định cấm các hãng bán thuốc lá ở Australia in logo hay để vỏ bao thuốc lá có màu sắc bắt mắt riêng biệt, mà phải nghiêng về màu ô-liu xanh xám để vỏ bao trông có vẻ mang vấn đề tù tội hay quân sự hơn Bên cạnh đó, phần lớn diện tích trên vỏ bao phải có hình ảnh chân thực nhất (gây tác động mạnh) mô tả cận cảnh những bệnh do thuốc lá hay khói thuốc lá gây ra kèm lời cảnh báo chữ to về tác hại của hút thuốc lá, trong khi tên nhãn hiệu chỉ
Trang 9được in cỡ chữ nhỏ bên dưới Luật đưa ảnh chân thực cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá của Australia được xem là động thái có tác động mạnh hơn nhiều so với việc cấm quảng cáo hay có những cảnh báo sức khỏe bằng đồ họa mà những nước khác
áp dụng Các công trình nghiên cứu đến nay cho thấy luật này là một biện pháp hữu hiệu giúp giảm lượng tiêu thụ cũng như số người hút thuốc lá ở Australia Tổ chức y
tế WHO đã hoan nghênh chiến thắng này của Australia, cho rằng động thái này sẽ thúc đẩy thực thi trên toàn cầu luật đưa ảnh cảnh báo sức khỏe chân thực trên vỏ bao thuốc lá Ngoài Australia, có 6 nước khác đã áp dụng luật này, gồm Hungary, Ireland, Pháp, New Zealand, Na Uy và Anh Ngoài ra, 6 nước cũng đã thông qua luật tương tự nhưng chưa thực thi là Burkina Faso, Canada, Gruzia, Romania, Slovenia
và Thái Lan Ngoài ra tính đến tháng 10/2010, trên thế giới có 39 quốc gia đã quy định bắt buộc phải in cảnh báo tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá, như: Thailand, Singapore, Malaysia, Có quốc gia còn quy định diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá rất cao như: Uruguay (80% cả hai mặt trước và sau); Philippines (60% cả hai mặt trước và sau); Thailand (50% cả hai mặt trước và sau);
III Một số vấn đề pháp lý phát sinh khi một quốc gia ban hành quy định về in bao bì đơn giản đối với thuốc lá, trong đó quy định cách ghi nhãn
và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá
1 Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ 1994 (TRIPs)
Quy định của FCTC và một số quốc gia khác về cách ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá đã dẫn đến mâu thuẫn với một số quy định của TRIPs (cụ thể là các Điều 1.1, 16, 17 và 20 của hiệp định TRIPs)
Trang 10Thứ nhất, việc cấm sử dụng nhãn hiệu, biểu trưng và các dấu hiệu phân biệt,
mô tả, thương hiệu, từ ngữ bóng bẩy hoặc bất cứ dấu hiệu gì trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm quảng cáo thuốc lá của FCTC đã xâm phạm các quyền sở hữu trí tuệ ở điều 16 Hiệp định TRIPs và từ đó có thể khiến cho người dùng không tiếp cận được với các thông tin cần thiết khi mua sản phẩm mà đáng lẽ được in trên bao bì thuốc lá Chính yêu cầu này của FCTC đã làm ảnh hưởng đến chức năng của nhãn hiệu đó là chức năng phân biệt, nó khiến cho bao thuốc lá trở nên đồng nhất
Thứ hai, yêu cầu của FCTC là phải sử dụng tên thương hiệu theo định dạng chuẩn về kích thước,màu sắc, phông chữ, và được in dưới các hình ảnh có tính cảnh báo về tác hại của thuốc lá Yêu cầu này đã vi phạm vào quy định của Điều
20 Hiệp định TRIPs: không được đưa ra các yêu cầu đặc biệt gây cản trở một cách bất hợp lý đến việc sử dụng nhãn hiệu hàng hoá trong hoạt động thương mại, chẳng hạn như yêu cầu sử dụng kết hợp với một nhãn hiệu hàng hoá khác, sử dụng dưới hình thức đặc biệt hoặc sử dụng theo một cách nào đó làm hại đến khả năng phân biệt hàng hoá hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp với hàng hoá hoặc dịch vụ của các doanh nghiệp khác
Thứ ba, đồng thời việc FCTC đặt ra yêu cầu này cũng đã làm ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu nhãn hiệu theo quy đinh Điều 17 Hiệp định TRIPs Quy định này sẽ khiến cho việc sử dụng tên thương hiệu gây nhầm lẫn có thể khiến các sản phẩm thuốc lá lậu sẽ diễn ra tràn lan từ đó làm giảm uy tín cũng như lợi nhuận thu được của chủ sở hữu
2 Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch 1994 (GATT)
Quy định của FCTC và một số quốc gia khác về cách ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá đã dẫn đến mâu thuẫn với một số quy định của
GATT (cụ thể là quy định tại Khoản 2, Điều IX của GATT: “Các bên ký kết thừa
Trang 11nhận rằng, khi vận dụng và thực thi luật và các quy tắc về nhãn xuất xứ, các biện pháp áp dụng có thể gây khó khăn và bất tiện cho thương mại và công nghiệp của nước xuất khẩu cần được giảm thiểu hết mức, đồng thời quan tâm đúng mức tới quyền lợi của người tiêu dùng chống lại các ký hiệu man trá và gây hiểu lầm”.)
Thứ nhất, việc một số quốc gia đã ban hành pháp luật về bao bì đơn giản đối với mặt hàng thuốc lá, trong đó quy định cách ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá Cụ thể hơn thì bao bì thuốc là không chỉ có cá nhãn hiệu của thuốc lá mà bây giờ con phải in các cảnh báo về sức khoẻ trên bao bì như là thông điệp hút thuốc có hại cho sức khoẻ hoặc in các hình ảnh minh hoạ về tác hại của thuốc lá Từ đó thì ta có thể thấy việc áp dụng biện pháp nãy sẽ gây những bất tiện
và khó khăn như việc in hình ảnh trên bao bì thuốc lá hạn chế phần nào khả năng cạnh tranh của các mặt hàng thuốc lá vì nhãn hiêu phải in nhỏ đi nhường chỗ cho
in cảnh báo sức khoẻ Việc in cảnh báo về sức khoẻ trên bao bì thuốc lá sẽ phần nào gây ấn tượng không tốt của những người hút thuốc lá, từ đó thì có thể ảnh hưởng tới việc thương mại Hơn thế nữa, các nước không in cảnh báo về sức khoẻ trên bao bì thuốc lá sẽ được nâng cao cơ hội xuất khẩu thuốc lá hơn là những quốc gia có in cảnh báo sức khoẻ trên bao bì thuốc lá
Thứ hai, việc in cảnh báo sức khoẻ trên bao bì thuốc lá sẽ dẫn đến việc nhãn hiệu truyền thống, đặc trưng về màu sắc của từng loại thuốc lá sẽ giảm đi hoặc mất
đi nhường chỗ cho việc in cảnh báo sức khoẻ Hơn thế, việc in cảnh báo sức khoẻ này còn làm cho hang giả, hang nhái có cơ hội dễ dàng hơn để lọt vào thị trường, ảnh hưởng tới chất lượng và uy tín của mặt hàng thật Từ đó sẽ hạn chế phần nào mức độ cạnh tranh giữa các mặt hàng thuốc lá, quyền lợi của người tiêu dùng bị ảnh hưởng do khó phân biệt được các mặt hàng thuốc lá, các ký hiệu man trá và gây hiểu nhầm