Bai giang Bai ca ngan di tren bai cat

Do đó trong thơ ông, hình ảnh bãi cát dài tượng trưng cho con đường đời, con đường công danh nhọc nhằn của tác giả.. - Hình ảnh con đường được nói đến trong những câu thơ:.[r]

BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT

(Sa hành đoản ca)

Cao Bá Quát

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

Khái quát:

- Cao Bá Quát sống ở giai đoạn nửa đầu thế kỉ XIX, nhà Nguyễn cai trị hết sức hà khắc

- Ông rất lận đận về công danh

- Từng tham gia cuộc khởi nghĩa Mĩ Lương chống lại triều đình Tự Đức Ông bị kết án tru di tam tộc Ngay cả người cháu của ông thay tên đổi họ, đi dạy học ở vùng khác cũng bị triều đình nhà Nguyễn truy ra và bị kết án

- Tính cách phóng khoáng Khi làm giám khảo trường thi, nhận thấy có mấy chục bài viết tốt nhưng lại phạm húy cho nên bị đánh trượt, ông rủ những người bạn cùng làm giám khảo lấy muội đèn hòa nước chữa lại Sự việc bị bại lộ, ông bị tống giam vào ngục

Sau này, để lập công chuộc tội, ông xin đi theo hộ tống đoàn sứ sang Nam Dương (In – đô – nê – xi – a) và ông cho ra đời những bài ca nổi tiếng như Dương phụ hành, Thư và quà của vợ gởi

- Ông thông minh nhưng lận đận về đường công danh

- Được người ngưỡng mộ, tôn vinh là bậc thánh “Thần Siêu thánh Quát”

- Ông để lại một sự nghiệp sáng tác đồ sộ Mặc dù sau án tru di tam tộc những sáng tác của ông bị thất lạc nhưng ông vẫn còn có khoảng 1.000 bài Sáng tác của ông phong phú về thể loại

- Người đời rất thích sáng tác của Cao Bá Quát vì nó phóng túng trong diễn đạt, cảm xúc tạo lối diễn đạt mới mẻ, hấp dẫn

Tóm lại:

- Cao Bá Quát sống nửa đầu thế kỉ XIX, thời nhà Nguyễn với chế độ hà khắc

- Lận đận về công danh Đi thi từ năm 13 tuổi nhưng đến lần thứ tư mới đỗ Cử nhân, được xếp hạng nhì nhưng sau đó bị đánh chót bảng Ba lần thi thi Hội cũng không thành công

- Là người tài cao, nổi tiếng văn hay chữ đẹp và có uy tính lớn trong giới trí thức đương thời Được tôn vinh như bậc thánh “Thần Siêu Thánh Quát”

- Là người có khí phách hiên ngang, có tư tưởng tự do phóng khoáng Có hoài bão vượt ra ngoài khuôn khổ chế độ phong kiến, dám đứng lên chống lại triều đình

 Khi xây dựng nhân vật Huấn Cao (với tài viết chữ đẹp, chống lại triều đình và bị kết án tử) trong tác phẩm Chữ người tử tù, Nguyễn Tuân đã lấy nguyên mẫu từ nhân vật Cao Bá Quát

 Ông để lại câu thơ nổi tiếng về khí phách:

Nhất sinh đê thủ bái mai hoa (Cả một đời chỉ biết cúi đầu bái lạy hoa mai)

- Ông nổi tiếng về thơ chữ Hán và hát nói Thơ ông mới mẻ, phóng khoáng, chú trọng tình cảm tự nhiên của con người, vì thế đương thời rất được mến mộ

2 Tác phẩm:

a Thể thơ:

- Bài thơ được viết theo lối cổ thể: số chữ trong câu không cố định, độ dài của bài không hạn chế, vần chân cuối câu không cố định, có thể thay đổi

Một thể thơ của Trung Quốc được các nhà thơ Việt Nam tiếp nhận để tạo nên những bài thơ độc đáo như Côn Sơn ca của Nguyễn Trãi…

b Hình tượng trong bài thơ:

- Hình tượng bãi cát và con đường  hình tượng thiên nhiên

- Hình tượng người đi trên bãi cát  hình tượng con người

c Cảm xúc chủ đạo:

- Bài thơ là tiếng nói nội tâm nhiều băn khoăn day dứt của nhân vật trữ tình

- Qua hình ảnh của người đi dài loay hoay trên bãi cát, nhà thơ cho thấy tâm trạng

bi phẫn của kẻ sĩ chưa tìm được lối ra trên đường đời

II Đọc hiểu văn bản:

1 Hình ảnh bãi cát và con đường cùng:

- Hình ảnh bãi cát được miêu tả trực tiếp trong những câu thơ:

Bãi cát dài lại cát dài (Trường sa phục trường sa)

Đi một bước như lùi một bước (Nhất bộ nhất hồi khước)

 Bản dịch không chuyển tải đúng số chữ trong nguyên tác: từ 5 dịch thành 7 chữ Bản dịch cũng không chuyển tải hết những hình ảnh trong nguyên tác

 Câu 1 trong nguyên tác gợi ra hình ảnh của bãi cát dài vô tận qua hình ảnh của những thanh điệu

 Câu 2 nói về bãi cát thông qua hình ảnh của người đi trên bãi cát, những thanh trắc cũng gợi lên bước đi trúc trắc, nặng nề, khó khăn

 Cái trúc trắc ấy có thực khi đi trên bãi cát nhưng cũng gợi lên bước đi khó khăn của con người trên đường đời

- Hai câu đầu dịch sát với nguyên bản Lời thơ được tổ chức với hình thức năm chữ, có phép điệp từ và sử dụng phương thức miêu tả

- Trong câu 1: Các từ trường sa được lặp lại trong câu thơ năm chữ cùng với thanh

bằng tạo âm điệu kéo dài gợi tả những bãi cát nối nhau như bất tận

- Câu sau: với sự hiện diện của đa số thanh trắc đã gợi tả bức tranh khó nhọc của người đi trên bãi cát và gợi cảm giác bãi cát đã dài lại càng dài thêm

Hình ảnh bãi cát dài lại liên tưởng đến hình ảnh những cồn cát mênh mông của dãi đất Quảng Bình xưa mà Cao Bá Quát đã đi qua trên đường vào kinh ứng thí

Đó là hình từng đi vào thơ Hàn Mặc Tử: “Chị ấy năm nay còn gánh thóc / Dọc bờ sông trắng nắng chang chang” (Hàn Mặc Tử quê ở Đồng Hới, Quảng Bình), hay thơ

Tố Hữu: “Chang chang cồn cát nắng trưa Quảng Bình” (Mẹ Suốt).

Đồng thời, hình ảnh này còn gợi tới con đường đời bế tắc đối với tầng lớp trí thức trong xã hội phong kiến

- Bãi cát dài bãi cát dài ơi - Tính sao đây đường bằng mờ mịt (Trường sa trường

nại cừ hà? – Bãi cát dài bãi cát dài, tính sao đây?)

 Bản dịch đã dịch thành hai câu thơ so với nguyên tác

 Câu thơ mang hình thức câu hỏi đã được dịch thành một câu cảm thán và một câu hỏi

 Câu hỏi diễn tả chân thực tâm trạng băn khoăn của kẻ cùng đường đang lay hoay trên bãi cát dài

 Trong cuộc đời, ông đi thi và nhiều lần bị hỏng Ông thấm thía con đường công danh Do đó trong thơ ông, hình ảnh bãi cát dài tượng trưng cho con đường đời, con đường công danh nhọc nhằn của tác giả

- Hình ảnh con đường được nói đến trong những câu thơ:

Đường bằng mờ mịt – Đường ghê sợ còn nhiều đâu ít Phía Bắc núi muôn trùng – Phía Nam sóng muôn đợt.

 Những câu thơ nói về con đường: Trước mắt là núi, sau lưng là biển sóng muôn đợt

 Tác giả dùng cái hùng vĩ của thiên nhiên để nói thiên như dồn nén, như gây áp lực cho con người Con người nhìn đâu cũng thấy những gian nan, những khó khăn, những

bế tắc nhưng không tìm thấy con đường nào khác, rơi vào cảnh cùng đường

 Con đường khoa cử của xã hội phong kiến dường như đã lỗi thời Nhưng tìm ra một con đường khác thì họ chưa thấy

 Con đường ấy được đặt trong khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, chứa đựng biết bao hiểm họa cho người đi đường

 Nhưng hai câu thơ không nhằm tả núi tả biển, mà nhà thơ muốn tả cái trùng lấp của núi, cái dữ dằn của biển để đẩy hình ảnh thiên nhiên lên mức tượng trưng cho đường đời đầy hiểm nguy

 Nhà thơ nhận ra đó là con đường cùng với một tâm trạng ngao ngán tuyệt vọng

(Đường bằng mờ mịt, đường ghê sợ còn nhiều đâu ít).

 Hình ảnh dài dưới chân người đang bước đã gợi ra một không gian bất tận Đó là không gian của gian khó, hiểm nguy đối với người đi đường Không gian ấy tượng

trưng cho cuộc đời chứa đựng biết bao hiểm họa, bế tắc cho những bước nhọc nhằn tìm kiếm công danh của Cao Bá Quát cũng như của người trí thức trong xã hội phong kiến

2 Hình ảnh người đi đường:

- Người đi đường trong bài ca có hai loại: Phường danh lợi (hạng người danh lợi), Nhân vật xưng là “khách”

+ Phường danh lợi: Những kẻ ham công danh phú quý mà chấp nhận tất tả Họ là

số đông, xưa nay thời nay cũng có, lúc nào cũng lặn lội, tất bật tơi tả, có biệt tài đánh hơi và lăn lóc ở những chỗ hưởng thụ phàm tục

+ Khách: Đối lập với “phường danh lợi”

Đi một bước như lùi một bước  loay hoay trên bãi cát, rất cố gắng nhưng dường

như bị một thế lực vô hình ghì chặt lại

Mặt trời đã lặn chưa dừng được  Người ấy không chỉ đối diện với không gian vô

tận mà còn đối diện với sự hữu hạn của thời gian – đường còn xa mà thời gian đã hết

Nó cũng giống như sự hữu hạn của con người – công danh thì xa vời mà sức người có hạn

Lữ khách trên đường nước mắt rơi  Những giọt nước mắt thực của tác giả trên con

đường thi cử nhọc nhằn nhưng cũng chính có thể là những biểu tượng cho nỗi khổ của một bộ phận con người đang mệt nhọc với con đường thi cử

Không học được tiên ông phép ngủ  Khao khát học được phép ngủ kĩ của tiên ông

để bớt nhọc nhằn, gian lao trên con đường đi

Tính sao đây đường bằng mờ mịt?  Người ấy nhận ra con đường đi là vô tận, vô

đích

Hãy nghe ta hát khúc đường cùng  Biết con đường cùng nên khúc hát hết sức ảo

não, cõi lòng cay đắng  báo hiệu sự tuyệt vọng cho tất cả những ai đang mơ hồ trên con đường tìm kiếm công danh

Anh đứng làm chi trên bãi cát  Họ nhận thức được mình nhưng không làm sao

thoát ra được

 Xem khinh phường danh lợi – chỉ biết say sưa với bả vinh hoa phú quý, thấm thía nỗi cực nhọc trên đường đời

 Lữ khách khó nhọc bước trong cát lún có cảm giác như bị đẩy lùi: Đi một bước như lùi một bước

 nhưng vẫn phải đi, đi mãi nhưng không có điểm dừng: Mặt trời đã lặn chưa dừng được

 Những bước đi có nước mắt khốn khổ trong mệt mỏi: Lữ khách trên đường nước mắt rơi

 Người ấy oán giận mình: Không học được tiên ông phép ngủ - Trèo non lội suối giận khôn vơi.

 Đối lập với người say, lữ khách nhận mình là người tỉnh để nhận ra: Đường bằng

mờ mịt, đường ghê sợ còn nhiều đâu ít  Nhưng làm gì trên con đường ấy thì khách

chưa định liệu được

 Câu hỏi ở cuối bài thơ là câu hỏi đặt ra cho riêng mình, gợi ra hình ảnh một con người đang dừng lại, đang loay hoay trên bãi cát

 Hình ảnh người đi đường cho thấy những gian lao , nhọc nhằn của người trí thức trong thời kì khủng hoảng của chế độ phong kiến: gian lao nhọc nhằn với những kẻ say sưa bả vinh hoa phú quý và càng gian lao với những kẻ sĩ chân chính

Hơn thế, nó phản ánh nỗi bế tắc tuyệt vọng của những trí thức chân chính, muốn thành danh để cống hiến cho đất nước

III Tổng kết:

Qua hình ảnh người đi đường dài loay hoay trên bãi cát, bài thơ cho thấy tâm trạng

bi phẫn của kẻ sĩ chưa tìm thấy được lối ra trên đường đời Đó là tâm trạng thực của Cao Bá Quát

Là sản phẩm tinh thần của Cao Bá Quát, bài thơ cho thấy sự chân thực của cảm xúc

và chiều sâu tư tưởng trong thơ ông Đồng thời bài thơ cho tính phóng khoáng trong cảm xúc, mới mẻ trong hình thức thể hiện của Cao Bá Quát