Tiếp tục thực hiện các yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giá, dạy học phân hóa trên cơ sở chuẩn kiến thức, kỹ năng của Chương trình giáo dục phổ thông môn Đị[r]
Trang 1HƯỚNG DẪN DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ
NĂM HỌC 2012 – 2013
Thực hiện văn bản chỉ đạo số 5289/BGDĐT – GDTrH ngày 16/8/2011 của Vụ Giáo dục Trung học - Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc “Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDTrH năm học 2012 – 2013"; Ngoài những nhiệm vụ trọng tâm của bậc học được quy định tại công văn số 863 /SGD&ĐT – GDTrH ngày 10/8/2012 của Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ Giáo dục trung học năm học 2012 –
2013, Phòng Giáo dục Trung học hướng dẫn một số nội dung về việc triển khai dạy học
bộ môn Địa lí THCS, THPT như sau:
I NHIỆM VỤ CHUNG
Tiếp tục thực hiện các yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giá, dạy học phân hóa trên cơ sở chuẩn kiến thức, kỹ năng của Chương trình giáo dục phổ thông môn Địa lí THCS, THPT; tạo ra sự chuyển biến cơ bản về đổi mới kiểm tra, đánh giá thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học Hướng dẫn phương pháp học tập phù hợp đối tượng học sinh để không ngừng nâng cao chất lượng học tập bộ môn
- Giảng dạy bảo đảm kiến thức chính xác có hệ thống theo chuẩn kiến thức và kỹ năng
- Thực hiện đúng, đủ chương trình, đảm bảo nội dung chương trình, trình tự số tiết thực hành và các qui chế chuyên môn của ngành
- Thực hiện chương trình giảm tải đúng theo sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo
(công văn số: 5842/BGDĐT-GDTrH ngày 01 tháng 09 năm 2011 của Bộ Giáo dục và
Đào tạo V/v: Hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học GDPT)
II NHIỆM VỤ CỤ THỂ:
1 Thực hiện phân phối chương trình
Căn cứ tinh thần Công văn số 5842/BGDĐT-VP ngày 01 tháng 9 năm 2011 của
Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học đối với
môn Địa lí theo hướng tinh giảm, trên cơ sở thực tế về điều kiện dạy học tại địa phương,
Sở Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản hướng dẫn việc điều chỉnh phân phối chương trình dạy học bộ môn Địa lí THCS, THPT (trên cơ sở phân phối chương trình đã ban hành từ năm học 2008 – 2009 và nội dung điều chỉnh phân phối chương trình môn Địa lí áp dụng
từ năm học 2009 – 2010) Tuy nhiên, tuỳ tình hình thực tế vùng, miền, loại hình trường lớp, Sở Giáo dục và Đào tạo khuyến khích các trường có thể tiếp tục xây dựng bổ sung để
có phân phối chương trình chi tiết của đơn vị đảm bảo phù hợp thực tế đơn vị, cân đối
Trang 2giữa nội dung và thời gian thực hiện, đồng thời phù hợp với điều chỉnh nội dung dạy học
mới Các phân phối chương trình của đơn vị nếu có điều chỉnh so với phân phối chương
trình do Sở Giáo dục và Đào tạo ban hành cần có sự phê duyệt của Hiệu trưởng đơn vị và
có báo cáo về Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng (Phòng Giáo dục trung học)
2 Tổ chức dạy - học theo yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng
Tổ chức dạy học phân hóa theo năng lực của học sinh dựa theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, THPT và hướng dẫn thực hiện chương trình, điều chỉnh nội dung dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo
- Trong quá trình thiết kế bài dạy, tổ chức ôn tập, xây dựng ma trận đề và thiết kế
đề kiểm tra đánh giá; giáo viên cần bám sát hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng môn học Việc khai thác sâu kiến thức, kỹ năng phải phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh
- Nếu có các cách hiểu khác nhau về một chủ đề, một nội dung nào đó giữa SGK và SGV, giáo viên căn cứ vào tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng để thiết
kế bài giảng
Nếu SGK hay SGV có những đơn vị kiến thức mà không nêu trong tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức và kỹ năng, giáo viên có thể chọn để giới thiệu kiến thức đó
đến đối tượng học sinh khá, giỏi Nếu SGK hay SGV không có các đơn vị kiến thức mà
trong tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức và kỹ năng có, yêu cầu giáo viên phải sưu tầm bổ sung để dạy cho học sinh
3 Về dạy học địa lí địa phương
Để thực hiện được tốt nội dung địa lí địa phương ở lớp 9, 12, cần dựa vào tài liệu địa lí địa phương, kết hợp với các nguồn tài liệu khác (có thể tham khảo thêm ở trang web; www:http://lamdong.gov.vn); giao nhiệm vụ cho HS tìm hiểu các nội dung theo chủ đề trước giờ học địa lí địa phương khoảng 2 tháng Mỗi nhóm HS tìm hiểu một chủ đề theo gợi ý trong SGK Có thể áp dụng phương pháp học theo dự án để hướng dẫn HS hoàn thành chủ đề nghiên cứu Trong thời gian dạy học địa lí địa phương, GV dành một tiết đầu
để HS hoàn thiện nội dung báo cáo, sau đó tổ chức cho HS trình bày báo cáo (tiết 2, chương trình chuẩn; tiết 2, 3 chương trình nâng cao) Khi tổ chức cho HS báo cáo kết quả nghiên cứu, GV nên hướng dẫn các em trình bày, thảo luận theo kiểu một hội thảo khoa học, thông qua đó giúp HS hiểu và nắm vững các đặc trưng về địa lí tỉnh (thành phố), đồng thời biết cách tìm hiểu địa lí địa phương, cách tổ chức một hội thảo khoa học
Trang 34 Về tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học địa lí
Thực hiện theo tài liệu chuyên đề và sự chỉ đạo tại công văn 3857/BGDĐT-GDTrH ngày
11 tháng 5 năm 2009 về việc tích hợp nội dung GDBVMT các môn học cấp THCS và THPT)
- Đưa kiến thức động đất vào chương trình giáo dục cho học sinh
5 Về dạy tích hợp kỹ năng sống vào môn Địa li
Nguyên tắc tích hợp kỹ năng sống; nội dung học tập vào bài học một cách tự nhiên, phù hợp với nội dung bài học, phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của đơn vị Việc tích hợp làm cho bài học sinh động, gắn với thực tế hơn và không làm quá tải bài học
Phương pháp dạy của các bài tích hợp kỹ năng sống phải góp phần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập
Kiểm tra đánh giá kỹ năng sống vào bài học được lồng ghép trong kiểm tra đánh giá của môn học, cần chú ý kiểm tra năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề
về kỹ năng sống trong học tập và thực tiễn cuộc sống
6 Yêu cầu thực hiện đổi mới phương pháp dạy học
Tiếp tục thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy để không ngừng nâng cao chất lượng học tập bộ môn
- Thiết kế bài dạy theo khung giáo án đã thống nhất trong đợt tập huấn hè 2010 và
việc soạn giáo án đề kiểm tra theo những yêu cầu đã thống nhất trong đợt tập huấn hè
2011
- Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tập với các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn, phù hợp với đặc trưng bài học, với đặc điểm, trình độ học sinh, với điều kiện cụ thể của lớp, trường, địa phương…
- Cần lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp, xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lý; tập trung vào trọng tâm, tránh nặng nề, quá tải nhất là đối với những bài dài, bài khó, bài nhiều kiến thức mới; chú trọng bồi dưỡng năng lực độc lập suy nghĩ cho học sinh, giúp học sinh biết vận dụng sáng tạo kiến thức đã học vào thực tế, tránh cho các em thói quen ghi nhớ máy móc, lối học thụ động Cần chú ý tổ chức cho học sinh được trao đổi, thảo luận dưới nhiều hình thức nhằm tích cực hóa vai trò chủ thể sáng tạo của học sinh, tránh tình trạng dạy học theo lối đọc chép, tình trạng “đậm kiến thức, nhạt kỹ năng” Chú trọng dạy học thực hành, bảo đảm cân đối giữa truyền thụ kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm bài cho học sinh
- Chú trọng thực hiện lồng ghép, tích hợp giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống thông qua bài dạy
Trang 4- Chú trọng việc tổ chức dạy học phân hóa theo năng lực của học sinh dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn Giáo viên cần căn cứ vào hướng dẫn thực hiện chương trình và điều chỉnh nội dung dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo (thực hiện từ năm học 2011 – 2012) để sử dụng hợp lý sách giáo khoa khi giảng bài trên lớp
Việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT cần theo 4 hướng chủ yếu:
+ Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh;
+ Bồi dưỡng phương pháp tự học;
+ Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn;
+ Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh
7 Yêu cầu Kiểm tra, đánh giá bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng
- Phải thực hiện đổi mới kiểm tra, đánh giá (KTĐG) theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, khi ra đề kiểm tra phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng của Chương trình; thực hiện đổi mới KTĐG để thúc đẩy đổi mới PPDH;
- Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo đúng quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo Tổ chức đủ số lần kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ, kiểm tra học
kỳ cả lý thuyết và thực hành Việc kiểm tra, đánh giá phải lấy số tiết quy định trong phân phối chương trình làm chuẩn Nội dung kiểm tra, đánh giá phải căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng của môn học của từng lớp; đó là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu cần đạt về kiến thức, kỹ năng của học sinh sau mỗi giai đoạn, mỗi lớp, mỗi cấp học
- Trong cả năm học phải dành 4 tiết để kiểm tra Trong đó có 02 tiết dành cho kiểm tra giữa học kì (học kì I: 1 tiết; học kì II: 1 tiết); 02 tiết kiểm tra học kì (học kì I: 1 tiết; học
kì II: 1 tiết)
- Phải đảm bảo thực hiện đúng, đủ các tiết kiểm tra, kiểm tra học kì như trong KPPCT
- Cần đánh giá và cho điểm sau mỗi bài thực hành Phải dùng điểm này làm ít nhất
1 điểm (hệ số 1) trong các điểm để xếp loại học lực của học sinh
- Tăng cường đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ; đảm bảo chất lượng kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ chính xác, khách quan, công bằng; không hình thức, đối phó nhưng cũng không gây áp lực nặng nề, vừa có khả năng phân hóa cao Tăng cường đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng đặt câu hỏi mở nhằm kiểm tra kiến thức kỹ năng cơ bản, năng lực vận dụng kiến thức của người học, thay vì chỉ kiểm tra học thuộc lòng, ghi nhớ máy móc kiến thức Cần từng bước đổi mới KTĐG cách nêu vấn đề
"mở", đòi hỏi học sinh phải vận dụng tổng hợp kiến thức, kĩ năng và biểu đạt chính kiến của bản thân
- Coi trọng KTĐG kĩ năng diễn đạt các sự vật, hiện tượng Địa lí bằng lời nói, chữ viết, sơ đồ; đọc và phân tích bản đồ, lược đồ, Atlát, sử dụng sa bàn, máy chiếu và bồi dưỡng tình cảm hứng thú học tập, thái độ đối với các vấn đề toàn cầu về bảo vệ môi
Trang 5trường sống, nhu cầu tìm hiểu bổ sung vốn hiểu biết về đất nước, chủ quyền lãnh thổ của nước ta, các điều kiện kinh tế - xã hội, tài nguyên của quê hương đất nước
- Chú trọng đánh giá toàn diện học sinh: Kiến thức, kỹ năng, thái độ, hành vi, ứng
xử, giao tiếp của học sinh; đảm bảo độ tin cậy, chính xác, khách quan, công bằng, đảm bảo yêu cầu phân hóa
- Đánh giá phải kết hợp với nhận xét để học sinh nhận biết những sai sót của mình
về kiến thức, kỹ năng…giúp học sinh sửa chữa những lỗi mình mắc phải Qua kiểm tra đánh giá, giáo viên cần rút kinh nghiệm để phát hiện những sai sót trong quá trình dạy và đánh giá, từ đó thay đổi cách dạy sao cho phù hợp với học sinh…
- Việc ra đề kiểm tra đảm bảo được mức độ nhận biết, tăng cường mức độ thông hiểu và vận dụng Với các bài kiểm tra học kỳ, cuối năm cần dành ít nhất 50% thời gian làm bài cho các nội dung ở cấp độ tư duy thông hiểu và vận dụng
- Vận dụng linh hoạt các hình thức và xác định rõ yêu cầu về KTĐG phù hợp với thời lượng và tính chất đề kiểm tra:
+ Khi kiểm tra miệng cần rèn luyện kĩ năng nói và kĩ năng diễn đạt trước tập thể + Trong kiểm tra đánh giá học kì cần chú trọng đánh giá kĩ năng phân tích, tổng hợp, khái quát hoá kiến thức, rèn luyện kĩ năng vận dụng các kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tiễn, đặc biệt chú ý kĩ năng viết, trình bày một vấn đề
+ Khuyến khích các hình thức KTĐG thông qua các hoạt động học tập ngoài lớp học của học sinh như bài tập nghiên cứu nhỏ, dựa trên các hoạt động sưu tầm; tham quan thực địa; phân tích đánh giá các số liệu, bản đồ, làm đồ dùng dạy học và lấy điểm thay cho các bài kiểm tra trong lớp học
- Các tổ chuyên môn tổ chức trao đổi, rút kinh nghiệm qui trình kỹ thuật và các bước ra đề kiểm tra, ra đề thi qua việc xây dựng khung ma trận ra đề và đáp án biểu điểm
Tổ chức biên soạn đề kiểm tra theo ma trận đề của các chủ đề, học kỳ, cuối năm đảm bảo các yêu cầu như các văn bản quy định (Công văn số 8773/ BGD-ĐT ngày 30/12/2010) Mỗi giáo viên phải tự xây dựng được ma trận và biên soạn đề kiểm tra
Tùy theo điều kiện thực tế của đơn vị, Sở Giáo dục và Đào tạo khuyến khích đề kiểm tra có hai hình thức tự luận và trắc nghiệm, tỉ lệ giữa hai hình thức đề kiểm tra được chọn lựa phù hợp đối tượng học sinh và loại hình kiểm tra Riêng đề kiểm tra học kỳ I, học kỳ II của khối lớp 12 vẫn theo hình thức tự luận nhiều câu hỏi
8 Đổi mới hình thức và nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn :
Đổi mới việc sinh hoạt tổ chuyên môn, tăng cường theo hướng trao đổi, thảo luận
về các chủ đề, nội dung giảng dạy, rút kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn vướng mắc khi giảng dạy
- Thực hiện một số chuyên đề nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng bộ môn Chuyên
đề nên xuất phát từ thực tế giảng dạy, thiết thực, phù hợp và có tính ứng dụng cao Tổ
Trang 6chuyên môn cần tổ chức rút kinh nghiệm kịp thời sau từng bài dạy, sau mỗi lần thực hiện chuyên đề
- Tổ chuyên môn cần có sự thảo luận, thống nhất về nội dung bài dạy; xây dựng đề kiểm tra - đánh gía học sinh; đổi mới trong dạy và học
- Tiếp tục tổ chức dự giờ, trao đổi, rút kinh nghiệm sau mỗi bài, nhất là những bài
có dung lượng kiến thức nhiều Chú ý thảo luận cụ thể, chi tiết từng mục, từng bài, theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Các giáo viên lần đầu tiên dạy các lớp 9,12 và giáo viên mới vào nghề cần tích cực dự giờ và tranh thủ sự góp ý chia sẻ kinh nghiệm của đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường
- Xây dựng biện pháp nâng cao chất lượng học tập bộ môn của học sinh ngay sau khi nhà trường tổ chức khảo sát chất lượng đầu năm học Đối với học sinh các lớp 9 và lớp
12 cần xây dựng kế hoạch ôn tập để học sinh tham gia tốt kỳ thi TNTHPT, xét TNTHCS hoặc tuyển sinh vào lớp 10
- Ngay từ đầu năm học 2012 – 2013, tổ chuyên môn cần xây dựng kế hoạch phụ đạo, bồi dưỡng đối tượng học sinh yếu - kém, động viên khích lệ để các em có ý thức, động cơ học tập đúng đắn Chú ý phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi ở các lớp 6, 7, 8, 9, 10
và 11
- Đối với các trường vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc, các trường có chất lượng đầu vào thấp cần xây dựng kế hoạch phụ đạo sớm, chọn lựa nội dung ôn tập phù hợp đối tượng, nhất là ở các lớp đầu cấp và cuối cấp
- Xây dựng “Nguồn học liệu mở” (Thư viện) bộ môn phục vụ công tác giảng dạy,
nghiên cứu; chia sẻ các tài liệu tham khảo, bài giảng, kinh nghiệm cho đồng nghiệp Các
tổ chuyên môn cần nghiên cứu đề xuất với Lãnh đạo nhà trường hỗ trợ các điều kiện thiết yếu và phù hợp với điều kiện của nhà trường nhằm phục vụ tốt cho hoạt động dạy và học
bộ môn
9 Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Đẩy mạnh công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí, coi đây là nhiệm vụ chung của mọi loại hình trường lớp
a Nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí THCS
- Về kiến thức: kiến thức bộ môn toàn cấp học tính đến thời điểm thi và theo hướng dẫn
tổ chức thi học sinh giỏi của Phòng Khảo thí và kiểm định chất lượng giáo dục
- Về cấu trúc đề thi học sinh giỏi môn Địa lí năm học 2012 – 2013
+ Hình thức: Tự luận
+ Số lượng câu hỏi: 5 - 7 câu
+ Phạm vi kiến thức: Địa lí tự nhiên đại cương lớp 6 địa lí tự nhiên Việt Nam; địa lí kinh
tế - xã hội Việt Nam lơp 8 và 9
Lưu ý: cần chú ý về kĩ năng địa lí (biểu đồ, bảng số liệu, át lát )
Trang 7b Nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí THPT:
- Toàn bộ kiến thức trong chương trình chuẩn và chương trình nâng cao lớp 10, 12 tính đến thời điểm thi và một số chuyên đề chuyên sâu trọng tâm của khối 10, 12 đã được giới thiệu trong đợt tập huấn ngày 11, 12, 13/8/2011 và theo hướng dẫn tổ chức thi học sinh giỏi của Phòng Khảo thí và kiểm định chất lượng giáo dục
- Cấu trúc đề thi học sinh giỏi môn Địa năm học 2012 – 2013 (tương tự cấu trúc đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia)
+ Hình thức: Tự luận
+ Số lượng câu hỏi: 7 câu
+ Phạm vi kiến thức: Địa lí đại cương lớp 10 và địa lí tự nhiên, kinh tế - xã hội Việt Nam lớp 12 (theo chương trình nâng cao)
Lưu ý: cần chú ý về kĩ năng địa lí (biểu đồ, bảng số liệu, át lát )
Trên đây là một số hướng dẫn thực hiện việc giảng dạy môn Địa lí trong năm học
2012 – 2013 Những kiến nghị đề xuất liên quan đến bộ môn đã thông qua trao đổi trong
tổ chuyên môn xin gửi về phòng Giáo dục trung học - Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng hoặc liên hệ trực tiếp với chuyên viên chỉ đạo bộ môn Địa lí
Nguồn tài liệu bộ môn Địa lí: Giáo viên có thể truy cập tại Website http://www.gdtrhlamdong.tk hoặc diễn đàn dạy học Lâm Đồng: http://www.lamdong.dayhoc.vn
Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị các đơn vị triển khai Hướng dẫn thực hiện bộ môn Địa lí đến giáo viên trong tổ chuyên môn và tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên thực hiện tốt các nội dung nêu trên
PHÒNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC