Căn cứ tinh thần Công văn số 5842/BGDĐT-VP ngày 01 tháng 9 năm 2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học đối với môn Ngữ văn theo hướng ti[r]
Trang 1SỞ GD&ĐT LÂM ĐỒNG
PHÒNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC
HƯỚNG DẪN DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THCS, THPT
NĂM HỌC 2012 – 2013
A NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN NĂM HỌC 2011 – 2012.
1 Ưu điểm:
- Trong năm học 2011-2012 các phòng GD&ĐT, các trường THPT và các đơn vị trực
thuộc đã thực hiện đúng đủ nội dung chương trình, phân phối chương trình do Bộ và sở GDĐT Lâm Đồng hướng dẫn; hầu hết các trường thực hiện đúng theo hướng dẫn giảm tải, thực hiện lồng gép, tích hợp trong dạy học bộ môn theo đúng tinh thần chỉ đạo
- Qua kiểm tra, nắm bắt tình hình các đơn vị; các tổ trưởng chuyên môn đã xây dựng
kế hoạch và thống nhất chương trình thực hiện ngay từ đầu năm Quá trình triển khai có sự kiểm tra giám sát và điều chỉnh phù hợp
- Việc xây dựng kế hoạch và triển khai ôn tập thi Tốt nghiệp được thực hiện khá nghiêm túc và phù hợp với tình hình đặc điểm cụ thể của từng trường; hầu hết giáo viên đều nhiệt tình, tâm huyết và có trách nhiệm cao với nghề
- Kết quả kiểm tra đánh giá bộ môn Ngữ văn năm học 2011-2012 như sau:
+ Kiểm tra Học kỳ II: Khối THPT: 70,4%
+ Kết quả thi Tốt nghiệp THPT: 82,8%
2 Một số tồn tại, hạn chế.
- Do đầu năm học 2011-2012 Bộ có thay đổi về hướng dẫn thực hiện PPCT và Hướng dẫn giảm tải dẫn đến một số đơn vị lúng túng trong việc triển khai thực hiện và điều chỉnh PPCT ở những tuần đầu của HKI Trong quá trình rà soát và ban hành khung PPCT môn Ngữ Văn LỚP 12 - chương trình chuẩn còn thiếu tiết 51 (ôn tập kiểm tra HKI)
- Một số đơn vị thực hiện chế độ thỉnh thị, báo cáo còn chậm trễ gây ảnh hưởng đến công việc chung của ngành
- Qua công tác kiểm tra Sở phát hiện một số đơn vị chưa thực sự chu đáo trong việc lập
Kế hoạch, xây dựng đề cương và triển khai ôn tập thi tốt nghiệp, dẫn đến tỷ lệ tốt nghiệp bộ môn ở các trường không đồng đều; vì vậy tuy tỉ lệ Tốt nghiệp so với các năm trước đây có tăng nhưng so với các bộ môn khác thì tỉ lệ Tốt nghiệp môn Ngữ văn vẫn còn thấp
- Nhằm duy trì ổn định và phát triển về năng lực đội ngũ, chất lượng bộ môn, Phòng GDTrH và chuyên viên phụ trách bộ môn Ngữ Văn ra Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ chuyên môn năm học 2012-2013 với các nhiệm vụ trọng tâm như sau:
B HƯỚNG DẪN NHIỆM VỤ NĂM HỌC 2012-2013
Căn cứ chỉ thị số 2737/CT-BGDĐT ngày 27/7/2012 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục chuyên nghiệp năm học 2012 – 2013; Công văn của Bộ GD&ĐT về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2012 – 2013 Ngoài những nhiệm vụ trọng tâm của bậc học được quy định tại công văn số: 863/SGD&ĐT – GDTrH ngày 10/8/2012 của Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng về hướng dẫn thực hiện
Trang 2nhiệm vụ Giáo dục trung học năm học 2012 – 2013, Phòng Giáo dục Trung học hướng dẫn một số nội dung về việc triển khai dạy học bộ môn Ngữ văn THCS, THPT như sau:
I NHIỆM VỤ CHUNG
- Tiếp tục thực hiện các yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giá, dạy học phân hóa trên cơ sở chuẩn kiến thức, kỹ năng của Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn THCS, THPT; tạo ra sự chuyển biến cơ bản về đổi mới kiểm tra, đánh giá, thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học Hướng dẫn thực hiện dạy học trên cơ sở bám sát chuẩn KTKN, nội dung chương trình sách giáo khoa, thiết kế bài giảng phù hợp đối tượng học sinh để không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học bộ môn
- Năm học 2012-2013 Sở không tổ chức Tập huấn chuyên môn đối với bộ môn Ngữ Văn (do bộ không triển khai); vì vậy Sở dự kiến sẽ tổ chức các Hội nghị chuyên đề vào các thời điểm: đối với THPT dự kiến tổ chức trong tháng 11 năm 2012; THCS dự kiến tổ chức trong tháng 02 năm 2013
II NHIỆM VỤ CỤ THỂ
1.Thực hiện phân phối chương trình
Căn cứ tinh thần Công văn số 5842/BGDĐT-VP ngày 01 tháng 9 năm 2011 của Bộ
Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học đối với môn
Ngữ văn theo hướng tinh giảm, trên cơ sở thực tế về điều kiện dạy học tại địa phương và
phân phối chương trình đã ban hành từ năm học 2011 – 2012, Sở Giáo dục và Đào tạo ban
hành bản điều chỉnh phân phối chương trình dạy học bộ môn Ngữ văn THPT để áp dụng từ năm học 2012-2013 (So với năm học 2011-2012, chỉ thay đổi từ tiết 36 đến 51 trong PPCT chuẩn - Ngữ Văn 12); Trên cơ sở bản phân phối chương trình mang tính định hướng và điều kiện thực tế dạy học tại đơn vị, giáo viên bộ môn Ngữ văn tiếp tục điều chỉnh bổ sung để có phân phối chương trình dạy học phù hợp Các phân phối chương trình của giáo viên được thống nhất chung trong tổ, nhóm chuyên môn, có sự phê duyệt của Hiệu trưởng và báo cáo
về Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng (Phòng Giáo dục trung học)
2 Tổ chức dạy - học theo yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng.
- Tổ chức dạy học phân hóa theo năng lực của học sinh dựa theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, THPT và hướng dẫn thực hiện chương trình, điều chỉnh nội dung dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo
- Trong quá trình thiết kế bài dạy, tổ chức ôn tập, xây dựng ma trận đề và thiết kế đề
kiểm tra đánh giá; giáo viên cần bám sát hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng môn học Việc khai thác sâu kiến thức, kỹ năng phải phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh
- Nếu có các cách hiểu khác nhau về một chủ đề, một nội dung nào đó giữa SGK và SGV, giáo viên căn cứ vào tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng để thiết kế bài giảng
Nếu SGK hay SGV có những đơn vị kiến thức mà không nêu trong tài liệu hướng dẫn
thực hiện chuẩn kiến thức và kỹ năng, giáo viên có thể chọn để giới thiệu kiến thức đó đến đối tượng học sinh khá, giỏi Nếu SGK hay SGV không có các đơn vị kiến thức mà trong tài
liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức và kỹ năng có, yêu cầu giáo viên phải sưu tầm bổ sung để dạy cho học sinh
Trang 3Các bài thuộc các phân môn cần được nhìn nhận bình đẳng; Các loại bài đọc hiểu, các văn bản văn học Việt Nam, văn học nước ngoài đều có giá trị ngang nhau trong dạy học, đánh giá và kiểm tra Trong phân phối chương trình cấp THCS có một số bài phải học trong
2 tuần khác nhau (vì phải dành thời lượng để kiểm tra), Giáo viên cần chú ý tới sự nhất quán của bài học, nhắc lại nội dung bài đã thực hiện ở tuần trước
3 Yêu cầu thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.
- Tiếp tục thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy để không ngừng nâng cao chất lượng học tập bộ môn
- Thiết kế bài dạy theo khung giáo án đã thống nhất trong đợt tập huấn hè 2010 và
việc soạn giáo án đề kiểm tra theo những yêu cầu đã thống nhất trong đợt tập huấn hè 2011 Giáo viên có thể sử dụng giáo án của những năm học trước, nhưng phải có sự điều chỉnh bổ sung và phê duyệt của Hiệu trưởng nhà trường
- Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tập với các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn, phù hợp với đặc trưng bài học, với đặc điểm, trình
độ học sinh, với điều kiện cụ thể của trường, lớp, địa phương…
- Cần lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp, xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lý; tập trung vào trọng tâm, tránh nặng nề, quá tải, nhất là đối với những bài dài, bài khó, bài nhiều kiến thức mới; chú trọng bồi dưỡng năng lực độc lập suy nghĩ cho học sinh, giúp học sinh biết vận dụng sáng tạo kiến thức đã học vào thực tế, tránh cho các em thói quen ghi nhớ máy móc, lối học thụ động Cần chú ý tổ chức cho học sinh được trao đổi, thảo luận dưới nhiều hình thức nhằm tích cực hóa vai trò chủ thể sáng tạo của học sinh, tránh tình trạng dạy học theo lối đọc chép, tình trạng “đậm kiến thức, nhạt kỹ năng” Chú trọng dạy học thực hành, bảo đảm cân đối giữa truyền thụ kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm bài cho học sinh
- Chú trọng thực hiện lồng ghép, tích hợp giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống thông qua bài dạy
- Chú trọng việc tổ chức dạy học phân hóa theo năng lực của học sinh dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn Giáo viên cần căn cứ vào hướng dẫn thực hiện chương trình và điều chỉnh nội dung dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo (thực hiện từ năm học 2011 – 2012) để sử dụng hợp lý sách giáo khoa khi giảng bài trên lớp
4 Yêu cầu Kiểm tra, đánh giá bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng.
- Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo đúng quy chế của Bộ Giáo dục
và Đào tạo Tổ chức đủ số lần kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ, kiểm tra học kỳ cả lý thuyết và thực hành Việc kiểm tra, đánh giá phải lấy số tiết quy định trong phân phối chương trình làm chuẩn Nội dung kiểm tra, đánh giá phải căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng của môn học của từng lớp; đó là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu cần đạt về kiến thức, kỹ năng của học sinh sau mỗi giai đoạn, mỗi lớp, mỗi cấp học
- Tăng cường đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ; đảm bảo chất lượng kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ chính xác, khách quan, công bằng; không hình thức, đối phó nhưng cũng không gây áp lực nặng nề, vừa có khả năng phân hóa cao Tăng cường đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng đặt câu hỏi mở nhằm kiểm tra kiến thức
kỹ năng cơ bản, năng lực vận dụng kiến thức của người học, thay vì chỉ kiểm tra học thuộc lòng, ghi nhớ máy móc kiến thức
Trang 4- Chú trọng đánh giá toàn diện học sinh: Kiến thức, kỹ năng, thái độ, hành vi, ứng xử, giao tiếp của học sinh; đảm bảo độ tin cậy, chính xác, khách quan, công bằng, đảm bảo yêu cầu phân hóa
- Đánh giá phải kết hợp với nhận xét để học sinh nhận biết những sai sót của mình về kiến thức, kỹ năng…giúp học sinh sửa chữa những lỗi mình mắc phải Qua kiểm tra đánh giá, giáo viên cần rút kinh nghiệm để phát hiện những sai sót trong quá trình dạy và đánh giá,
từ đó thay đổi cách dạy sao cho phù hợp với học sinh…
- Việc ra đề kiểm tra đảm bảo được mức độ nhận biết, tăng cường mức độ thông hiểu
và vận dụng Với các bài kiểm tra học kỳ, cuối năm cần dành ít nhất 50% thời gian làm bài cho các nội dung ở cấp độ tư duy thông hiểu và vận dụng
- Các tổ chuyên môn tổ chức trao đổi, rút kinh nghiệm qui trình kỹ thuật và các bước
ra đề kiểm tra, ra đề thi qua việc xây dựng khung ma trận ra đề và đáp án biểu điểm Tổ chức biên soạn đề kiểm tra theo ma trận đề của các chủ đề, học kỳ, cuối năm đảm bảo các yêu cầu như các văn bản quy định (Công văn số 8773/ BGD-ĐT ngày 30/12/2010) Mỗi giáo viên
phải tự xây dựng được ma trận và biên soạn đề kiểm tra Trong mỗi học kỳ, mỗi khối 10, 11,
12 có ít nhất 2 bài kiểm tra được biên soạn theo ma trận đề thống nhất kiểm tra chung theo khối lớp.
- Tùy theo điều kiện thực tế của đơn vị, Sở Giáo dục và Đào tạo khuyến khích đề kiểm tra có hai hình thức tự luận và trắc nghiệm, tỷ lệ giữa hai hình thức đề kiểm tra được chọn lựa phù hợp đối tượng học sinh và loại hình kiểm tra Riêng đề kiểm tra học kỳ I, học
kỳ II của khối lớp 12 vẫn theo hình thức tự luận nhiều câu hỏi
- Ngoài ra, trên cơ sở những nội dung trao đổi trong hội nghị tập huấn về kiểm tra đánh giá hè 2011, giáo viên từng bước tiếp cận những vấn đề về năng lực cần đánh giá, nội dung, hình thức, cấu trúc đề kiểm tra trong Chương trình quốc gia đánh giá kết quả học tập của học sinh phổ thông (Pisa) đối với môn Ngữ văn
5 Về dạy học tự chọn
Tổ chuyên môn cần thường xuyên trao đổi, rút kinh nghiệm, kịp thời tìm ra phương pháp dạy học tự chọn đạt hiệu quả cao; cần định hướng cho học sinh lựa chọn chuyên đề tự chọn phù hợp với khả năng của các em.(Giáo viên phải có giáo án dạy môn học tự chọn cũng như dạy chuyên đề tự chọn) Khi dạy học chủ đề tự chọn bám sát cần chú trọng nội dung ôn tập, hệ thống hoá, khắc sâu kiến thức, kỹ năng, không bổ sung kiến thức nâng cao mới
6 Về dạy tích hợp kỹ năng sống; nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào môn Ngữ văn
- Nguyên tắc tích hợp kỹ năng sống; nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh vào bài học một cách tự nhiên, phù hợp với nội dung bài học, phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của đơn vị Việc tích hợp làm cho bài học sinh động, gắn với thực tế hơn và không làm quá tải bài học
- Phương pháp dạy của các bài tích hợp kỹ năng sống; nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải góp phần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập
- Kiểm tra đánh giá kỹ năng sống; nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh vào bài học được lồng ghép trong kiểm tra đánh giá của môn học, cần chú ý kiểm tra năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề về kỹ năng sống; nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong học tập và thực tiễn cuộc sống
Trang 57 Sinh hoạt tổ chuyên môn :
- Các tổ chuyên môn tổ chức triển khai kế hoạch hoạt động chuyên môn của nhà trường, cụ thể hoá bằng chương trình công tác của tổ:
- Thực hiện nghiêm túc các quy định về nghiệp vụ, chuyên môn và kỉ luật lao động,
- Đổi mới nội dung và cách thức sinh hoạt tổ chuyên môn, tăng cường hoạt động tổ theo hướng trao đổi, thảo luận về các chủ đề, nội dung giảng dạy, rút kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn vướng mắc khi giảng dạy; Tổ chức có hiệu quả việc dự giờ, thao giảng
- Ngoài việc sinh hoạt tổ chuyên môn theo định kỳ, cần triển khai sinh hoạt chuyên môn theo nhóm, nội dung sinh hoạt không nên dành quá nhiều thời gian vào những công việc
hành chính sự vụ
- Khuyến khích giáo viên thường xuyên tự học nâng cao trình độ và nghiên cứu khoa học, chú trọng việc triển khai nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng trong nhà trường.
- Tổ chức tốt việc dạy-học theo chuẩn kiến thức kỹ năng; công tác ôn tập cuối kỳ, cuối khoá; việc dạy học tự chọn và ngoại khóa; việc ứng dụng công nghệ thông tin
- Xây dựng “Nguồn học liệu mở” (Thư viện) bộ môn phục vụ công tác giảng dạy,
nghiên cứu; chia sẻ các tài liệu tham khảo, bài giảng, kinh nghiệm cho đồng nghiệp Các tổ chuyên môn cần nghiên cứu đề xuất với Lãnh đạo nhà trường hỗ trợ các điều kiện thiết yếu
và phù hợp với điều kiện của nhà trường nhằm phục vụ tốt cho hoạt động dạy và học bộ môn
8 Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
- Đẩy mạnh công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn, coi đây là nhiệm vụ chung của mọi loại hình trường lớp Trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi cần chú trọng việc hướng dẫn học sinh tự học, tăng cường việc rèn luyện kỹ năng viết nâng cao Tổ chuyên môn phải xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chi tiết, có phân công cụ thể Tập hợp, lưu trữ những bài làm tốt của học sinh, bài giảng của giáo viên để làm tư liệu sử dụng lâu dài
a Nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn THCS
- Về kiến thức: kiến thức bộ môn toàn cấp học tính đến thời điểm thi
- Về cấu trúc đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn năm học 2012 – 2013
+ Hình thức: Tự luận
+ Số lượng câu hỏi: 3 câu
+ Phạm vi kiến thức: nghị luận văn học, nghị luận xã hội và Tiếng Việt
b Nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn THPT:
- Toàn bộ kiến thức trong chương trình chuẩn và chương trình nâng cao lớp 10, 11, 12 tính đến thời điểm thi và một số chuyên đề chuyên sâu trọng tâm của khối 10, 11, 12 đã được giới thiệu trong đợt tập huấn ngày 11, 12, 13/8/2011
- Cấu trúc đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn năm học 2012 – 2013 (tương tự cấu trúc
đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia) :
+ Hình thức: Tự luận
+ Số lượng câu hỏi: 2 câu
+ Phạm vi kiến thức: nghị luận văn học (kết hợp kiến thức lý luận văn học) và nghị luận xã hội
Trên đây là một số hướng dẫn thực hiện việc giảng dạy môn Ngữ văn trong năm học
2012 – 2013 Những kiến nghị đề xuất liên quan đến bộ môn đã thông qua trao đổi trong tổ chuyên môn xin gửi về phòng Giáo dục trung học- Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng hoặc liên hệ trực tiếp với chuyên viên chỉ đạo bộ môn Ngữ văn
Trang 6Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị các đơn vị triển khai Hướng dẫn thực hiện bộ môn Ngữ văn đến giáo viên trong tổ chuyên môn và tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên thực hiện tốt các nội dung nêu trên Nguồn tài liệu bộ môn Ngữ văn: Giáo viên có thể truy cập tại Website: ”gdtrhlamdong.tk”
PHÒNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC Chuyên viên phụ trách bộ môn Ngữ Văn