Bài tập môn văn hóa dân gian chủ đề diễn xướng dân gian

Diễn xướng dân gian là sinh họat văn hóa văn nghệ của người dân sang tạo ra trong quá trình lao động , tiếp xúc với thiên nhiên. Bằng lối: nói, ví kể, vè hát, hò, trò, múa, ca, vũ, lễ nhạc, họa …họ thể hiện tất cả những tâm trạng lúc vui, lúc buồn của cuộc sống sinh hoạt hanừg ngay. Diễn xướng dân gian đã thể hiện rất đa dạng và phong phú cuộc sống của người dân.

BÀI TẬP MÔN: VĂN HÓA DÂN GIAN

CHỦ ĐỀ: Diễn xướng dân gian

I.khái niệm:

a Diễn xướng dân gian là gì ?

Diễn xướng dân gian là sinh họat văn hóa văn nghệ của người dân sang tạo

ra trong quá trình lao động , tiếp xúc với thiên nhiên Bằng lối: nói, ví kể, vè hát,

hò, trò, múa, ca, vũ, lễ nhạc, họa …họ thể hiện tất cả những tâm trạng lúc vui, lúc buồn của cuộc sống sinh hoạt hanừg ngay Diễn xướng dân gian đã thể hiện rất đa dạng và phong phú cuộc sống của người dân

Một trong những dấu ấn tạo nên những nét độc đáo và đặc sắc trong cmôi trường diễn xướng, bảo lưư và phát triển nhiều yếu tố văn hóa truyền thống trong đó có các trò diễn, trò chơi có mặt trong các lễ hội truyền thống của người dân Việt Nam từ xưa tới nay

Trong lễ hội các trò diễn, trò chơi gắn liền với các nhân vật được phụng thờ,tạo nên đacự sắc riêng, làm cho lễ hội làng này được phân biệt với lễ hội của làng khác Trò diễn tạo cho con người một sự “bứt phá “ra khỏi những ràng buộc thường ngày để cảm nhận một niềm hân hoan phóng túng

Vì vậy trò diễn đóng vai trò cực kì quan trọng trong các lễ hội Trò diên gắn kết rất mật thiết với nhân vật được thờ phụng Những sự tích những chiến công , phẩm chất anh hung cao quý hay nói cách khác là cuộc đoiừ của nhân vật được phụng thờ được tình diến banừg những động tác nghi thức v…v… để biểu lộlòng thành kính ,biết ơn của người dân Có thể kể tới các trò diến như : trò đánh trận trong lễ hội làng Phù Đổng(huyện GIa Lâm ,Hà Nội ),Trò Cướp cầu ở hội Yên Mẫn (Bứac Ninh ),Trò nghiềm quân trong lễ hội làngGIa (huyên Hoài Đức Hà Nội )…v….v…Các địa điểm diễn ra trò diễn cũng thường được ngươi dân giải thích là nơi diễn ra trận đánh, nơi vui chơi, hay nơi hóa ,,v v… của thần thánh

Sự độc đáo của các trò diễn còn được tạo dựng bởi các vật phẩm dâng cúng Đó có thể kà những vật phẩm mang tính nghi lễ ,gắn kết với nhân vật

phụng thờ (mon ăn quen thôvj ,vật dụng thường dùng …của nhân vật được phụng thờ ) hay những vật phẩm được tạo ra từ một ý niệm từ cõi vô thưc trao truyền đến thế hệ hôm nay Ví như món bánh dày là một vật phẩmdnag cíng như vậy ,nó xuất hiện ở nhều trò thi tài đua khéo trong các lễ hội dân gian vùng châu thổ Bắc Bộ như ở thị trấn Hunưg hòa (huyện Tam Nông tỉnh phú thọ ),làng Đồng Kỵ (huyện Từ Sơn ,tỉnh Bắc Ninh 0.Bánh dày là vật dâng cúng ácc thần thánh vừa chứa đựng ý tưởng và truyền tải nội dung tín ngưỡng của người xưa

Có thể nói trong lễ hội của mỗi làng quê ở vùng châu thổ Bắc Bộ ,dù có nhân vật phụng thờ khác nhua hay giống nhau người dân luôn biết lựa chọn và phát triển các trò diễn độc đáo để tạo ra nét riêng cho lễ hội quê mình Trò diễn luôn có mối quan hệ gắn kết vớicác thành tố khác trong lễ hội dân gian ở vùng châu thổ Bắc Bộ để mộtmặt thể hiện tính nguyên hợp của lễ hội dân gian ,mặt khác làm nên một bức tranh tổng thể về đơiừ sống vật chất và tinh thần ,ước mơ muôn thủa về những vụ mù tốt tươi,nhười yên vật thịnh …Macự dù trò diễn không thể tôdn tại tách rời khỏi môi trường lễ hội ,đến lượt nó trò diễn cũng thể hiện tính nguyên hợp của nó với sự tổng hòa nhuần nhuyễn các yếu tố nghi lễ ,âm nhạc ,vũ đạo,,lời ca ,trang phục,đội hình…vì vậy không ít trò diễn trong lễ hội được nhắc đến với tính độc lập của nó.,trong một số lễ hội trò diễn là thành phần chủ đạo và nổi bật ,khi nhắc đến lễ hội đó ,dân gian thường nhắc ngay đến trò diễn ( ví dụ như trò TRám ở hội TRám ở Lâm Thao Phú Thọ )

Một trong những điểm nhấn quan trọng tạo nên linh hồn ,bản sắc của cái nôi văn hóa đó chính là trò diễn Trò diễn vừa tái tạo lại sự tích ,quan điểm thần thánh Chính những đặc điểm àny của tò diễn đã tạo nên tính đacự thù của mỗi làng ,kích thích sự hiếu kì của người tham dự

Mặt khác tham dự vào trò diễn mọi người được cuồng hoan nhảy múa ,ca hát ,đánh trống đánh chiêng ầm ĩ tưng bừng ,bứt phá công khia khỏi những cái thường ngày bị cấm kỵ kiêng hèm… Và tất cả những cái đó tạo nên sự thích thú

Như vậy ,trò diễn ,trò chơi trong lễ hội dân gian đã giúp con người giải thoát khỏi những ức chế rang buộc của xã hội (sự phân biệt của than phận ,lứa tuổi ,sự ngăn cách cảu các quy ước ,những điều cấm kị ngày thường ).Trò diễn ,trò chơi đã phá vỡ những nghi thức thông thường ,đảo ngược nhiều điều cấm đoán ,tạo nên sự hỗn loạn cần thiết để phá bỏ mọi hàng rào ngăn cản ,tạo nên sự hòa hợp tinh thần ,sự đồng cảm của cộng đồng Có thể nói trò diễn là một trong những hạt nhân cơ bản ,là linh hồn để tạo dựng nên lễ hội,chính nó đã tạo nên tính đa dạng hấp dẫn cho lễ hội Nếu như đánh mất trò diễn ,trò chơi dân gian truyền thống có lẽ lễ hội sẽ trở nên nhạt nhẽo bởi sự giống nhau hàng loạt

II.Các trò diễn,trò chơi dân gian trong lễ hội Việt Nam :

Trong lễ hội ở Việt Nam có rất nhiều các trò diễn ,trò chơi dân gian đặc sắc ,có thể kể đến các trò diễn trò chơi phổ biến trong sinh hoạt dân gian của người Việt Nam như :kéo co,ném còn,đua thuyền ,vật quần ,chọi trâu ,đâm trâu ,thả diều ,thả chim ,múa Thiên Cầu ,Hát bài chòi,trò diễn xuân phả…

1.Trò Múa Thiên Cầu :

Múa Thiên Cầu là hoạt động biểu diễn vật linh xuất hiên ở Hội An từ đầu thế kỉ XX,múa Thiên Cầu phục vụ thường xuyên cho các hoạt động cộng đồng tín ngưỡng của các cộng đồng cư dân ở Hội An Múa Thiên Cầu lại đi liền với tết Trung thu ,một thoiừ điểm quan trọng trong lịch mùa vụ nông nghiệp ,cũng không phải ngẫu nhiễn mà cư dân địa phương gọi con vật múa đón trung thu là Thiên Cẩu con vật có mặt trong huyền tích của nhiều nước phương đông cũng như phương tây liên quan đến nhật thực ,nguyệt thực ,đến hiện tượng nút và nhả ra mặt trăng mang ý nghã báo hiệu sự tốt đẹp của mùa màng ,của cuộc sống con người Mà ngoài ra ,nó còn có ý nghĩa cầu phúc cầu tài lộc ,trừ tà tống

ôn ,ngăn ngừa hỏa hoạn …

2.Trò diễn Xuân Phả :

Trò diễn Xuân phả là một tổ hợp múa dân gian đặc sắc ,độc nhất vô nhị chỉ tồn tại ở làng Xuân Phả nay thuộc xã Xuân Trường huyện thọ Xuân tỉnh Thanh Hóa

Trò diễn này tồn tại từ đời nhà Đinh ,sau khi Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quan và lên ngôi vua TRò Xuân Phả có 5 điệu múa rất đặc biệt với tên gọi Hoa Lang,Tú Huần (Lục Hồn Nhung ),Ai Lao,Ngô Quốc và Xiêm Thành (Chiêm Thành ).TRò Xuân Phả thường diễn ra vào các ngày 10 đến 12 tháng 2 âm lịch hàng năm

TRong 5 trò thì chỉ 3 trò HOa Lang ,Tú Hùan và Chiêm thành có mặt nạ .Đặc biệt trò Hoa Lang ,Xiêm Thành người ta không đeo mà ngậm mặt nạ nửa mặt dướ bởi một nút gỗ vào miệng

TRò HOa Lang với các nhân vật ông cháu ,mế ,nàng và mười quân .TRang phục gồm áo dài ,đầu đội mũ cao da bò,tay trái cầm quạt ,tay phảimái chèo ,đeo mặt nạ cũng làm banừg da bò phết sơn trắng mmắt có long công Mũ chúa được chạm rồng ,chạm mặt nguyệt ở mũ quân

Trò Tú Huần đầu đội mũ long làm từ tre ,đeo mặt nạ gỗ miêu tả bà cố ,mẹ

và mười người con Mũ tre làm tóc bạc đội trên miếng khan vuông vải đỏ bịt đầu tóc Mặt nạ vẽ sơn trắng vẽ mắt mồm màu đen rất kinh dị Mặt bà cố nhăn nheo mặt người mẹ thì già nua còn mười người con được chia thành 5 cặp

…v v

TRò Xuân Phả miêu tả lại cảnh năm phương đến chúc mừng nhà vua Lê Thái Tổ sau khi khải hoàn,là dư vị anh hung của các nền quân chủ phong kiến sau khi giành lại nền tự củ là lễ nhạc triều đình hoán vj và đơn giản hóa một thứ

lễ nhạc làng xã ,là đỉnh cao của nghệ thuật múa cung đình và dân gian Việt 3.TRò kéo co :

Kéo co là một trò chơi dân gian truyền thống của người Việt Nam Vào các dịp lễ hội ,tết ,kéo co là một phần quan trọng trong các lễ hội cổ truyền

Để chiến thắng ,người chơi hay đội chơi càn có sức mạnh để kéo ,trụ ,nắm chặt giây và giật Thể thức chơi của trò kéo co rất đơn giản ,mỗi bên sẽ có số

lượng bằng nhau Hai đội sẽ nắm vào môt sợi dây ,gọi là dây co Dây co thường

sử dụng là dây thừng và sợi dây này sẽ được đánh dấu banừg một vạch trung tâm giữa dây ,ngoài ra một vạch cũng đựo đánh dấu trên mặt đất Thông thường sẽ có một trọng tài phất cờ ra hiệu để hai bên thi đấu Bên nào kéo được phần đánh dấu trên sợi dây qua vạch thì bên đó thắng

Trò chơi này thể hiện tinh thần và mang tính đồng đội cao ,đem lại niềm vui ,sự thoải mái cho mọi người khi tham gia những trò chơi trong các dịp lễ hội

4.chọi trâu ;

Chọi trâu là lễ hội truyền thống của người dân vạn chai tại vùng biển Đồ Sơn Hải Phòng ,diễn ra vào ngày 9 tháng 8 Âm lịch hàng năm.Lễ chọi trâu là

mỹ tục hào hung mang đậm tính thượng võ,tính táo bạo và lòng quả cảm rất độc đáo Thường là lễ tế thần vịt thủy thần thường diễn ra

Để chuẩn bị người nuôi trâu phải lựa chọn rất công phu tỏng việc tìm và nuôi dưỡng trâu ,chăm sóc kĩ lưỡng trong khoảng một năm Thông thường thì sau tết nguyên Đán các sới chọi trâu thường cử người có nhiều kinh nghiệm đi khắp nơi để mua trâu ,có khi phải alựn lội hàng tahngs vào các tỉnh thanh hóa ,Nghệ An ,,Nam Định ,Thai Bình thậm chí lên tận tuyên Quang ,Bứac Cạn moiư stìm được con trâu vừa ý ….TRâu phải là những con trâu đực khỏe mạnh .da đồng ,long móc một khoang ,bốn khoáy ,hàm đen ,tóc tráp (long trên đầu cứng ,dày để tránh nắng )có ức rộng ,cổ tròn dài và thu nhỏ về phía đầu ,lung càng dày ,càng phẳng thì có khả năng chịu được đòn của đối phương là trâu gan háng trâu phải rộng nhưng thu nhỏ về pái hạu càng nhọn càng quý Sừng trâu phải đen như mun ,đầu sung vênh lên như hai cánh cung ,giữa hia ừng có túm tóc hình chop trêm đỉnh đầu là khóay tròn Mắt trâu phải đen lòng đỏ Trường đấu thường là những bãi đất rộng ,có nhiều người đứng xung quanh

gõ trống và hò hét Người húan luyện phủ cờ đỏ lên trên đầu mình trâu để co trâu quen dần với không khí

Bắt đầu từ hai phía của sới chọi ,” ông trâu “ được dẫn ra có người che lọng và múa cờ hai bên Khi hai ông trâu cachs nhau 20m,người dắt nhanh chóng rút sẹo cho trâu rồi khẩn trương thoát ra ngoài sới chọi.Hia trâu lao vào nhua voiứ tốc độ khủng khiếp ,hai đôi sừng đập vào nhua kêu chat chat cứ thế hia trâu chọi nhua quyết liệt giữua tiếng reo hò vang dậy của hnàg ngàn khan giả

Kết thúc lễ hội chọi trâu con thắng làm một cuộc rước giải về đình làm lễ

tế thần Tất cả mọi người dân đều theo ,tập tục của từng địa phương ,các trâu tham gia chọi trâu dù thanứg hay thú đều phải giết thịt Lấy một bát tiết cùng một ít lông của trâu (mao huyết ) để cúng thần ,sau đó đổ xuống ao để tiễn thần ,mọi người cùng ăn chúc phúc

TRuyền rằng sau khi ăn thịt con trâu thắng cuộc ,mọi người sẽ gặp đưuợc may mắn,đặc biệt là những người dân đi biển

5.Trò ném còn :

Trò ném còn mang ý nnghĩa tượng trưng cho mọi việc buồn ,ốm đau sẽđựoc rũ bỏ thay vào đó là sự ấm no ,hạnh phuác

Trò chơi này thường có ở vùng Tây Bắc,ở các lễ hội của ngưuời Thái ,người Mông,người Mường…TRò chơi này thường đựoc tổ chức vào những ngày tết ,ngày hội khi mùa mnàg đã gặt hái xong.Địa điểm tổ chức trò chơi này thường là các bãi đất phẳng ,người ta dựng một cây mai cao từ 9-15mét làm cột ,trên đỉnh cột có uôn svòng tròn khép kín khoảng 50 cm, dán giấy mỏng ,một bên màu đỏ ,một bên màu vnàg tựong trưng cho âm dương Ngya từ trước lễ hội các cô gái đã chuẩn bị nhưng xquả còn vơi nhiều múi vải màu xanh đỏ sặc

sỡ đuwocj ghép nối với nhau Bên trong quả còn ,họ nhòi thóc ,hạt vừng ,hạt cải,hạt bông những loại hạt này thể hiện sự sinh sôi nảy nở ,thóc nuôi sống con người ,còn bông cho sợi vải.Ngày hội tung diễn ra trong không khí náo nhiệt rộn rã sang mồng một Trò chơi ném còn không phân biệt lứa tuổi ,nên rất nhiều người hào hứng tham gia

Mở đầuc uộc chơi Lf phần nghi lễ, thầy mo sẽ dâng hai ửua còn làm lễ trời đát , cầu mong cho bản làng bình yên ,mùa màng tươi tốt ,trâu lợn đầy đàn ,mọi nhà no ấm

Sau đó thầy mo sẽ tung hai quả còn đã được abn phép để mọi người tranh cứớp bắt đầu cuộc chơi Tung còn đồi hỏi sức khỏe và sựu khéo léo ,hai đội chơi sẽ đứng đối diện nhau qua cây còn Qủa cnf sẽ được tung lên cao nhằm hướng vòng còn trên đỉnh cột quả còn vứt qua ngọn cột tre , những dây tua ngũ sắc cũng lướt xoàe ra với màu săc srực rỡ trông rất đẹp

Nếu ném trúng vòng tòn và xuyên thủng làm roiư giấy là âm –dương gia hòa cuộc sống sẽ sinh sôi nảy nở ,mùa màng sẽ bội thu

Nhiều dân tộc nhue Thái ,Mương ,Tày có luật chơi ném còn giống nhau .Với người THái ,trò chơi tung còn đưa tới thông điệp mong muốn âm dương hòa hợp ,cầu mong con cấi trong nhà đông đúc

Với nguời Tày, trò chơi ném còn mang ý nghĩa cầu mùa TRước khi khép hội ,thầy mo sẽ rạch quả còn thiêng (đã được ban phép ) lấy hạt bên trong tung lên để mọi người cùng hứng lấy vạn may Người Tày quan niệm , hạt giống này sẽ mang lại mùa mnàg bội thu và may mắn,vì nó đã đựoc truyền hơi ấm của những bàn tay man nữ

Còn với người Mường ,hội ném còn là dịp để nam thnah nữ tú gặp nhau ,tìm hiểu ,là bà mối để se duyên Bên nào thua sẽ phải để lại vật làm tin ,thường người thua sẽlà các chàng trai.Sau lễ hội ,chàng trai sẽ quay lại nhà cô gái để xin lại vật làm tin ,là cái cớ đẻ hai người gặp gỡ ,tìm hiểu tiếp

Trong diễn xướng dân giân còn có rất nhiều các trò diến trò chơi độc đáo

và đặc săc vfa mỗi trò lại mang những lớp ý nghĩa khác nhau làm phong phú thêm trong kho tang văn hóa dân gian việt nam