Do ®ã, viÖc tæ chøc thùc hiÖn c¸c bµi tËp ng÷ ph¸p lµ quan träng. Môc nhËn xÐt gåm tæ hîp bµi tËp, cã môc ®Ých cung cÊp ng÷ liÖu mÉu vµ nªu c©u hái-bµi tËp, gîi ý cho HS ph©n tÝch ng÷ li[r]
Trang 1Đề tài :
A'p dụng : Tổ chức quy trình " Hình thành kiến thức "
về câu phân loại theo mục đích nói cho học sinh lớp 4
I/ Đặt vấn đề :
Trong dạy học ngữ pháp ở tiểu học, quá trình hình thành một khái niệm ngữ pháp cho học sinh gồm 5 bớc: cung cấp ngữ liệu; hớng dẫn HS phân tích ngữ liệu để phát hiện ra các dấu hiệu của khái niệm; giáo viên thiết lập quan hệ giữa các dấu hiệu của khái niệm và đa ra thuật ngữ; HS trình bày định nghĩa khái niệm - GV chính xác hóa dấu hiệu của khái niệm; cụ thể hóa khái niệm trên ngữ liệu mới với mục đích giúp HS củng cố khái niệm và vận dụng khái niệm vào hoạt động lời nói
Hiện nay, trong chơng trình thay sách lớp 4 đề cao mục tiêu rèn luyện kĩ năng giao tiếp, hình thành năng lực giao tiếp Do đó, việc tổ chức thực hiện các bài tập ngữ pháp là quan trọng Sau đây, tôi áp dụng " Tổ chức quy trình hình thành kiến thức về câu phân loại theo mục đích nói cho học sinh lớp 4 " của TS Chu Thị Thủy
An ở tập san NCGD số 128 tháng 12 năm 2005
II/ Giải quyết vấn đề :
Theo tác giả thì dù là bài hình thành kiến thức cũng bao gồm ba mục: Nhận xét, Ghi nhớ, Luyện tập
1 Mục nhận xét gồm tổ hợp bài tập, có mục đích cung cấp ngữ liệu mẫu và nêu câu hỏi-bài tập, gợi ý cho HS phân tích ngữ liệu, nhằm rút ra những kiến thức lí thuyết Gồm 2 loại bài tập :
a) Bài tập cung cấp ngữ liệu thờng đợc xây dựng dựa vào văn bản cảu các bài Tập đọc Ngữ liệu đa vào bài tập cần sinh động, điển hình và vừa phải về dung lợng
Ví dụ : ở bài Câu kể Ai làm gì ?, bài tập 1 của mục Nhận xét chính là bài tập cung cấp ngữ liệu: " Đọc đoạn văn sau : Trên nơng mỗi ngời một việc Ngời lớn
đánh trâu ra cày sủa om cả rừng " Ngữ liệu này trích từ bài tập đọc Đi làm nơng
Ngoài ra, bài tập cung cấp ngữ liệu cần có tác dụng góp phần củng cố kiến thức của bài trớc
b) Bài tập phân tích ngữ liệu : thực chất là những gợi ý về công việc mà HS cần thực hiện để rút ra đợc các kiến thức ở phần Ghi nhớ Vì thế mỗi câu hỏi hoặc bài tập phân tích ngữ liệu đều gắn với một ý hoặc một bộ phận tri thức ở mục Ghi nhớ
Với bài Vị ngữ trong câu kể Ai là gì, để HS rút ra đợc: " Trong câu kể Ai là gì? a) vị ngữ đợc nối với chủ ngữ bằng từ " là " b) vị ngữ thờng do danh từ ( hoặc ) cụm danh từ tạo thành" , Ta thấy SGK đa ra ba bài tập nh sau:
1 Trong các câu trên, câu nào có dạng Ai là gì?
2 Xác định vị ngữ trong câu vừa tìm đợc
3 Những từ ngữ nào có thể làm vị ngữ trong câu kể Ai là gì? ( TV4, tập 2, trang 62)
Tóm lại, bài tập phân tích ngữ liệu đợc dùng vaòi giai đoạn hớng dẫn HS phân tích-phát hiện
2 Mục Ghi nhớ nh đã phân tích ở trên, chỉ bao gồm nhng tri thức lí thuyết
đ-ợc trình bày ngắn gọn, dễ nhớ, dễ vận dụng Tuy nhiên, GV có thể dùng một số câu hỏi, bài tập để giúp HS hiểu và ghi nhớ
Chẳng hạn, sau khi HS hoàn thành các bài tập phân tích ngữ liệu để làm rõ các kiến thức về giữ phép lịch sự khi đặt câu khiến, GV có thể đa ra câu hỏi: "
Muốn cho lời yêu cầu, đề nghị đợc lịch sự ta phải làm gì ?"
Trang 23 Mục Luyện tập có mục đích hớng dẫn HS củng cố kiến thức lí thuyết vừa tiếp nhận và vận dụng chúng vào hoạt động nói năng, bao gồm hai loại bài tập: bài tập nhận diện và bài tập vận dụng
a) Bài tập nhận diện giúp HS củng cố các kiến thức lí thuyết đã đợc hình thành trong bài
Chẳng hạn, sau khi dạy về khái niệm Câu kể, mục luyện tập của SGK TV4 đa
ra bài tập: " Tìm câu kể trong đoạn văn sau đây Cho biết mỗi câu dùng để làm gì
Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng hò hét nhau thả diều thi Cánh diều mềm mại xuống những vì sao sớm"( TV4, tập 1, trang 161)
Với bài tập này, HS khắc sâu đợc những kiến thức về câu kể thông qua thao tác nhận diện
b) Bài tập vận dụng là bài tập nối tiếp sau bài tập nhận diện, với mục đích giúp HS ứng dụng những kiến thức về câu đã nắm vững vào hoạt động giao tiếp Khi tiến hành bài tập vận dụng chính là khi thực hiện thao tác phân tích - tổng hợp
III/ Kết luận:
Nh vậy, ta thấy rằng: mỗi bài Hình thành kiến thức về câu chia theo mục đích nói đều có thể xây dựng thành một hệ thống bài tập bao gồm năm loại: cung cấp ngữ liệu, phân tích ngữ liệu, trình bày kiến thức, củng cố - nhận diện và vận dụng
Mỗi loại bài tập có mục đích tơng ứng với một bớc trong quy trình hình thành khái niệm, kiến thức ngữ pháp Vì vậy, quy trình lên lớp của kiểu bài Hình thành kiến thức về câu chia theo mục đích nói riêng và về từ ngữ-ngữ pháp nói chung là quy trình hớng dẫn HS giải bài tập Quy trình này có 5 bớc: 1) Hớng dẫn HS thực hiện bài tập cung cấp ngữ liệu 2) Hớng dẫn HS thực hiện bài tập phân tích ngữ liệu 3) Hớng dẫn HS thực hiện bài tập trình bày kiến thức 4) Hớng dẫn HS thực hiện bài tập củng cố kiến thức 5) Hớng dẫn HS thực hiện bài tập vận dụng kiến thức Nếu làm tốt quy trình này sẽ giúp HS nắm vững bài học hơn, tiết học nhẹ nhàng hơn