Đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư của dự án xây dựng đường hồ chí minh đoạn qua xã yên ninh huyện phú lương tỉnh thái nguyên

Để có mặt bằng xây dựng các dự án, Nhà nước phải thu hồi đất của nhân dân và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các hộ dân có đất bị thu hồi.. Mục tiêu của đề tài - Tì

NGUYỄN ĐỨC SƠN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH ĐOẠN QUA XÃ YÊN NINH, HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2019

NGUYỄN ĐỨC SƠN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH ĐOẠN QUA XÃ YÊN NINH, HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Thế Đặng

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

- Tôi xin can đoan mọi số liệu và kết quả sử dụng để nghiên cứu viết luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ học vị nào

- Tôi xin cam đoan mọi trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

rõ ràng và mọi sự giúp đỡ trong quá trình làm luận văn đều đã được cảm ơn

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Sơn

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện luận văn tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của các cá nhân, tập thể, các cơ quan, đơn vị có liên quan tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn GS.TS Nguyễn Thế Đặng trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Quản lý Tài nguyên, phòng Đào tạo - Đào tạo Sau đại học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện tốt luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo Ban bồi thường Giải phóng mặt bằng huyện Phú Lương; Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn !

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Sơn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH ẢNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.1 Cơ sở lí luận 4

1.1.2 Cơ sở thực tiễn 5

1.1.3 Cơ sở pháp lí của đề tài 6

1.2 Khái quát về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 7

1.2.1 Khái niệm về bồi thường và giải phóng mặt bằng 7

1.2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng 8

1.3 Thực trạng về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên thế giới và các tỉnh thành trong nước 9

1.3.1 Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng ở một số nước trên thế giới 9

1.3.2 Công tác thực hiện về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam 13

1.3.3 Kết quả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số tỉnh 21

1.4 Một số nghiên cứu liên quan đến giải phóng mặt bằng 26

1.5 Kết luận chung về vấn đề nghiên cứu 29

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 31

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 31

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 31

2.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 31

2.3 Nội dung nghiên cứu 31

2.3.1 Thực trạng quản lý và sử dụng đất huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 31

2.3.2 Khái quát về dự án nghiên cứu và các chính sách liên quan đến thực hiện bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 31

2.3.3 Đánh giá việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 31

2.3.4 Đánh giá một số yếu tố ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến cuộc sống của người dân 32

2.3.5 Thuận lợi, khó khăn và giải pháp nâng cao hiệu quả về công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trên địa huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 32

2.4 Phương pháp nghiên cứu 32

2.4.1 Chọn địa điểm nghiên cứu 32

2.4.2 Phương pháp điều tra, thu thập, tài liệu, số liệu 32

2.4.3 Phương pháp thống kê tổng hợp và phân tích thông tin 33

2.4.4 Phương pháp xử lý số liệu 34

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35

3.1 Thực trạng quản lý và sử dụng đất huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 35

3.1.1 Hiện trạng sử dụng đất 35

3.1.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất tại huyện Phú Lương 36

3.2 Khái quát dự án nghiên cứu và các chính sách liên quan đến thực hiện bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 41

3.2.1 Khái quát chung về dự án 42 3.2.2 Trình tự thực hiện theo quy định bồi thường giải phóng mặt bằng

của huyện Phú Lương 43

3.3 Đánh giá việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 46

3.3.1 Xác định đối tượng và điều kiện để được bồi thường 46

3.3.2 Kết quả điều tra, xác định các đối tượng và điều kiện được bồi thường của dự án trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 48

3.3.3 Loại đất, diện tích thu hồi của dự án nghiên cứu 48

3.3.4 Bồi thường, hỗ trợ thiệt hại về đất và tài sản trên đất 50

3.3.5 Đánh giá tiến độ thực hiện bồi thường GPMB của dự án 56

3.4 Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án qua ý kiến của người dân 57

3.4.1.Ý kiến người dân về đơn giá chính sách bồi thường, hỗ trợ 57

3.4.2 Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất đến đời sống của người dân 58

3.5 Thuận lợi, khó khăn và giải pháp nâng cao hiệu quả về công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trên địa huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 68

3.5.1 Thuận lợi 68

3.5.2 Khó khăn, tồn tại 69

3.5.3 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Phú Lương 70

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 73

1 Kết luận 73

2 Kiến nghị 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BT&GPMB : Bồi thường và giải phóng mặt bằng

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH ẢNH

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất, cơ cấu diện tích đất đai năm 2018 35

Bảng 3.2 Quy mô dự án nghiên cứu 48

Bảng 3.3: Bảng tổng hợp diện tích, loại đất thu hồi của dự án 49

Bảng 3.4: Kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án 51

Bảng 3.5: Kết quả bồi thường đất ở 52

Bảng 3.6: Kết quả bồi thường đất nông nghiệp cùng thửa đất ở 52

Bảng 3.7: Kết quả bồi thường đất nông nghiệp 53

Bảng 3.8: Tiến độ thực hiện bồi thường GPMB của dự án 56

Bảng 3.9: Tổng hợp ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường, hỗ trợ 57

Bảng 3.10: Kết quả tổng hợp và phỏng vấn chi tiết về diện tích thu hồi đất nông nghiệp và bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân tại dự án 59

Bảng 3.11: Phương thức sử dụng tiền các hộ dân tại dự án nghiên cứu 60

Hình 3.1: Phương thức sử dụng tiền đền bù tại dự án nghiên cứu 60

Bảng 3.12: Trình độ văn hoá, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động tại dự án nghiên cứu 62

Bảng 3.13: Tình hình lao động, việc làm của các hộ thuộc khu vực bồi thường án nghiên cứu 63

Bảng 3.14: Thu nhập bình quân của người dân trước và sau thu hồi đất tại dự GPMB dự án 62

Bảng 3.15: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất tại dự án 64

Bảng 3.16: Thu nhập bình quân nhân khẩu/năm phân theo nguồn thu tại dự án nghiên cứu 65

Bảng 3.17: Đánh giá của người dân về cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội sau khi thu hồi đất 66

Bảng 3.18: Tình hình trật tự, an ninh xã hội của người dân sau khi thu hồi đất 67

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất là sản phẩm của tự nhiên, qua quá trình tác động của con người đất đai là yếu tố tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp, làm mặt bằng xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, xây dựng các công trình sản xuất kinh doanh, xây dựng đô thị và các khu dân cư

Sử dụng đất đai vào các mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lơị ích công cộng để thực hiện mục tiêu phát triển đất nước, đặc biệt là các dự án phát triển đô thị, dự án sản xuất, kinh doanh phát triển kinh tế là một tất yếu khách quan trong quá trình phát triển công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Để có mặt bằng xây dựng các dự án, Nhà nước phải thu hồi đất của nhân dân và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các hộ dân có đất bị thu hồi

Thực tế hiện nay cho thấy, công tác thu hồi đất của người dân để phục vụ phát triển các dự án đầu tư trong nước, nước ngoài và việc đền bù cho những người

bị thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm, đòi hỏi phải giải quyết công bằng, dứt điểm Giải quyết không tốt, không thoả đáng quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất để dẫn đến bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xã hội và phần nào ảnh hưởng đến lòng tin của người dân đối với các chính sách của nhà nước Nếu việc thu hồi đất bị lạm dụng, quỹ đất nông nghiệp bị giảm dần, về lâu dài

có thể ảnh hưởng tới an ninh lương thực quốc gia

Tại Nghị định số: 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính Phủ về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đã quy định cụ thể về các mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ, tái định cư Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các cơ quan chức năng như cấp huyện (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh), chức năng của cấp xã trong công tác giải phóng mặt bằng Cùng đó là trách nhiệm của các cơ quan chức năng có liên quan, nghĩa vụ và quyền lợi của người bị thu hồi đất

Phú Lương là một huyện miền núi phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, có tổng diện tích tự nhiên là 35.071,2 ha, đơn vị hành chính trực thuộc gồm 13 xã và 2 thị trấn, vị trí địa lí thuận lợi về giao thông để giao thương hàng hoá như tuyến Quốc lộ 3, Quốc lộ 1B, Quốc lộ 37, Đường Hồ Chí Minh kết nối Phú Lương với các tỉnh Bắc Kạn, Cao Bằng, Tuyên Quang Phú Lương có nhiều lợi thế về tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản như than, quặng Tital, quặng chì, kẽm, vật liệu xây dựng và đất cao lanh… là những điều kiện lý tưởng để thu hút đầu tư trong và ngoài nước, thực hiện công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa của địa phương Trong những năm qua, trên địa bàn toàn địa bàn huyện chưa có nhiều dự án được đầu tư, xây dựng nhưng những dự án đã và đang được triển khai đều là những dự án trọng điểm Tuy nhiên, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đang gặp rất nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân và một trong những nguyên nhân chủ yếu nhất đó là đất nông nghiệp là tư liệu sản xuất chính, làm ảnh hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của nhân dân, đất ở và nhà cửa cũng như vật kiến trúc, hoa màu trên đất là tài sản rất lớn của nông dân nơi đây Việc bồi thường, hỗ trợ chưa tương xứng với mức độ thiệt hại đã gây ra nhiều bức xúc trong nhân dân, từ đó đã có không ít trường hợp người dân không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, không bàn giao mặt bằng dẫn đến khiếu kiện kéo dài

Xuất phát từ thực tiễn trên chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh

giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Dự án: Xây dựng đường Hồ Chí Minh đoạn qua xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.”

2 Mục tiêu của đề tài

- Tình hình quản lý sử dụng đất của huyện Phú Lương và mối quan hệ của nó đến việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án trên địa bàn huyện Phú Lương

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án trên địa bàn huyện Phú Lương

- Thuận lợi khó khăn và đề xuất giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo Nghị định 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ

3 Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu

3.1 Ý nghĩa khoa học

Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ

sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống việc làm của người dân trước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả của đề tài sẽ đóng góp để giải quyết vấn đề thực tiễn bức xúc đang đặt ra hiện nay ở huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên; ngoài ra kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương có cùng điều kiện tương tự

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

và đúng mục đích quỹ đất hiện có Đã thể hiện được tính toàn diện của các chính sách bồi thường, hỗ trợ, quy định rõ ràng về trình tự thực hiện công tác bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư phù hợp với Hiến pháp và các văn bản pháp luật

Bên cạnh những mặt đã đạt được trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư là những công trình, các khu công nghiệp, những hạng mục công trình lớn được triển khai xây dựng, đóng góp vào công cuộc cải cách đất nước thì tại nhiều địa phương có nhiều dự án được triển khai không đạt tiến độ với nguyên nhân chủ yếu vướng mắc về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Có những dự án không thể tiếp tục triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do nhiều nguyên nhân khác nhau

Những nguyên nhân vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chủ yếu tập trung vào chế độ, chính sách chưa thực sự thể hiện tính thực tế khách quan, đồng bộ, chưa thể hiện được cả 03 lợi ích: Nhà nước, Chủ đầu tư và người dân Trong xây dựng chế độ, chính sách tại một số địa phương chưa bám sát với quy định của Chính phủ đã đề ra Xây dựng giá bồi thường, hỗ trợ chưa sát với giá thị trường, chính sách đào tạo nghề sau khi thu hồi đất của người nông dân chưa thoả đáng không đáp ứng được mong mỏi của người dân Quy trình thực hiện còn rườm rà cần được rút gọn lại Tại một số dự án lớn, trọng điểm tình trạng nhân dân bức xúc khiếu kiện kéo dài vẫn thường xuyên xảy ra gây mất ổn định về chính trị, xã hội

1.1.2 Cơ sở thực tiễn

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư góp phần cải thiện môi trường đầu

tư, khai thác các nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển, các cơ sở hạ tầng kinh tế

xã hội ở nước ta thời gian qua đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư hầu khắp các vùng, miền trên cả nước, đặc biệt tại các thành phố lớn đã đóng góp vào sự thành công bước đầu của công cuộc “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”, thúc đẩy kinh tế phát triển, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của nhân dân Đạt được kết quả nêu trên công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đóng vai trò không nhỏ

để các dự án phát huy hiệu quả

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội Ngược lại, làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án

Thực hiện giải phóng mặt bằng tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập chung vốn cho mở rộng đầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư

Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến

độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng tới chất lượng công trình

Các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư qua các thời kỳ thể hiện tính đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta là đảm bảo mọi công dân Việt Nam đều có nhà ở, đất ở Trong quá trình phát triển các chính sách bồi thường, hỗ trợ do yếu tố khách quan đã chưa thể hiện được tính toàn diện tuy nhiên đã phần nào đáp ứng được quyền lợi cho người bị thu hồi dất

Ngày nay các công trình đường xá, trụ sở, khu trung tâm, cụm công nghiệp được mở rộng thể hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của chúng ta đang thể hiện một phần tính ưu việt, đảm bảo lợi ích, mong mỏi của người dân cũng như ổn định đời sống nhân dân, tình hình chính trị, thể hiện tính đúng đắn trong công cuộc đổi mới

Nhằm đáp ứng thực tế khách quan tốc độ phát triển CNH-HĐH nhanh đòi hỏi chính sách bồi thường, hỗ trợ của chúng ta phải luôn hoàn thiện để đáp ứng với

thực tiễn (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005)

1.1.3 Cơ sở pháp lí của đề tài

- Luật Đất đai 2013 số 45/2013/QH13 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2013

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ về quy định chi tiết thi hành một số điều, khoản của luật đất đai

- Căn cứ Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 02/2015/TT-BTNMT Quy định chi tiết một số điều của nghị định số 43/2014/NĐ-CP và nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm

2014 về đất đai của chính phủ;

- Căn cứ Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND, ngày 22/8/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 20/2016/QĐ-UBND ngày 06/07/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên v/v sửa đổi, bổ sung một số điều tại Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ban hành kèm theo Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND ngày 22/08/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND ngày 22/12/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về Ban hành bảng giá đất năm (2015 - 2019) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 61/2016/QĐ-UBND, ngày 25/12/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc quy định về đơn giá bồi thường nhà, công trình vật kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Quyết định số 01/2017/QĐ-UBND, ngày 12/01/2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc quy định về đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi là thủy sản khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Căn cứ Bản đồ trích đo, hồ sơ địa chính, Quyết định thu hồi đất và Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án do UBND huyện Phú Lương phê duyệt

1.2 Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.2.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Công tác BT, HT & TĐC là việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế;

- Định giá là sự ước tính giá trị quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình thái tiền

tệ cho một mục đích đã được xác định Thông qua các giao dịch, trao đổi giữa các tác nhân bên giao và bên nhận trên thị trường

- Định giá đất là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng giá trị của đất đai bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm xác định khi chúng tham gia trong một thị trường nhất định Nói đất đai là một tài sản đặc biệt vì nó có đủ các thuộc tính của một tài sản, là vật có thực và có thể đáp ứng một nhu cầu nào đó của con người, có đặc trưng giá trị và là đối tượng của giao dịch dân sự

- Định giá bất động sản là việc ước tính giá trị của quyền sở hữu bất động sản

cụ thể bằng hình thức tiền tệ cho một mục đích đã được xác định rõ trong những điều kiện cụ thể và trên một thị trường nhất định với những phương pháp phù hợp

- Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất

vi phạm pháp luật về đất đai

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền

sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển

- Giá đất là giá trị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất

- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định

1.2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng

Như chúng ta đã biết, để thực hiện được dự án theo đúng tiến độ thì trước hết các chủ đầu tư cần phải giải phóng được mặt bằng Công việc này mang tính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của Ngày nay, công việc này ngày càng trở nên khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm Bên cạnh đó công tác BT&GPMB liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể

và của toàn xã hội Ở các địa phương khác nhau thì công tác BT&GPMB cũng có nhiều đặc điểm khác nhau Chính vì vậy, công tác BT&GPMB mang tính đa dạng

và phức tạp:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với

điều kiện TN - KT - XH và tŕnh độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, công tác BT&GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống KT - XH đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn Do đó, tâm lý người dân khu vực này là phải giữ được đất để sản xuất Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không được tập trung

một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường Đối với đất

ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

+ Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ chế chính sách chưa đáp ứng được với nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chưa giải quyết được các vướng mắc tồn tại cũ

+ Việc quản lý đất đai chưa chặt chẽ dẫn đến các hiện tượng lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép nhưng lại không được chính quyền địa phương xử lý dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phương án bồi thường gặp rất nhiều khó khăn

+ Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp, chưa đảm bảo được yêu cầu

+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thường giữa thực tế và quy định của nhà nước có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai thực hiện cũng không được sự đồng thuận của những người dân

1.3 Thực trạng về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên thế giới và các tỉnh thành trong nước

1.3.1 Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng ở một số nước trên thế giới

1.3.1.1 Tại Trung Quốc

Hiến Pháp Trung Quốc quy định có 2 hình thức sở hữu đất đai: Sở hữu Nhà nước và sở hữu tập thể Vì đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên khi thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp tùy từng trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ

sử dụng bị thu hồi đất và bồi thường cho các công trình gắn liền với đất bị thu hồi

Về phương thức bồi thường, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước cho việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại thủ đô Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn bồi thường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá bồi thường, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh tại

chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, bồi thường theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu)

Về TĐC, các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý tạo điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu TĐC được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ), cân đối được giao thông động và tĩnh Trong quá trình bồi thường GPMB phải lập các biện pháp xử lý theo phương thức trước tiên là dựa vào trọng tài, sau đó khiếu tố

Theo đánh giá của một số chuyên gia tái định cư, sở dĩ Trung Quốc có những thành công nhất định trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là do: Thứ nhất,

đã xây dựng các chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc đối với các hoạt động tái định cư, đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho người dân tái định cư, tạo các nguồn lực sản xuất cho những người tái định cư Thứ hai, năng lực thể chế của các chính quyền địa phương khá mạnh Chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc thực hiện chương trình bồi thường hỗ trợ tái định cư Thứ ba, quyền

sở hữu đất tập thể làm cho việc thực hiện bồi thường hỗ trợ tái định cư có nhiều thuận lợi, đặc biệt là ở nông thôn Tiền đền bù cho đất đai bị mất không trả cho từng

hộ gia đình mà được cộng đồng sử dụng để tìm kiếm, phát triển đất mới hoặc mua của các cộng đồng sở tại hay dùng để phát triển kết cấu hạ tầng Chính quyền thôn,

xã chịu trách nhiệm phân chia cho các hộ bị ảnh hưởng (Thư viện Học liệu Mở Việt Nam) [30]

chống lại của địa chủ và các thế lực bảo thủ nên những dự kiến cải cách ruộng đất lần thứ nhất không thực hiện được

-Trước kết quả nửa vời của cuộc cách mạng lần thứ nhất, dưới sức ép của Mỹ, Nhật bản tiến hành cuộc cải cách ruộng đất lần thứ hai Nội dung của cuộc cải cách lần này bao gồm rất nhiều vấn đề như: Định mức hạn điền cho địa chủ, chia đất và xác định quyền sở hữu đất cho nông dân, xác định quyền của Nhà nước đối với việc trưng thu đất, cấp đất và các quyền khác v.v…

Cùng với hai cuộc cải cách ruộng đất Nhật Bản còn ban hành Luật đất đai nông nghiệp Luật quy định những biện pháp đặc biệt nhằm đảm bảo quyền sở hữu đất đai của người làm nông nghiệp Trước yêu cầu của việc hình thành các hợp tác

xã ở nông thôn, Nhật Bản quy định thoả thuận về quyền quản lí và quyền sử dụng đất đai và quyền sở hữu đất đai của hộ thành viên tham gia hợp tác xã.Đất canh tác

ít nhưng nhu cầu mở rộng diện tích đất công nghiệp, dịch vụ giao thông và hệ thống kết cấu hạ tầng rất lớn Để giải quyết hài hoà giữa yêu cầu sử dụng đất cho nông nghiệp và đất dùng cho nhu cầu kinh tế xã hội khác, Nhật Bản ban hành Luật về tổ chức lại ngành nông nghiệp ở những vùng cần phát triển Luật và các biện pháp kinh tế, hành chính được tiến hành nhằm cùng một lúc đáp ứng các yêu cầu:

-Ưu tiên đất cho nông nghiệp, thâm canh tăng năng suất nông nghiệp để giải quyết mâu thuẫn giữa đất canh tác ít lại bắt buộc phải bớt một phần dành cho các yêu cầu khác cho phát triển nông thôn, đô thị hoá, hiện đại hoá Do đó Nhật Bản sớm trở thành quốc gia có nhiều loại cây trồng đạt năng suất cao nhất thế giới

- Có chính sách cụ thể để thúc đẩy việc dành đất đai để phát triển công nghiệp, dịch vụ, giao thông v.v… Như vậy chính sách đất đai của Nhật Bản vừa từng bước thúc đẩy nâng cao hiệu quả sử dụng đất dành cho nông nghiệp vừa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu đất đai theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá

-Mặc dù hình thức sở hữu đa dạng, kể cả thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai, Nhà nước vẫn có quyền theo Luật pháp để thu hồi đất phục vụ cho các nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước (Thư viện Học liệu Mở Việt Nam) [30]

1.3.1.3 Tại Australia

Luật đất đai của Australia quy định đất đai của quốc gia thuộc sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân Luật đất đai bảo hộ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ

sở hữu đất đai Chủ sở hữu có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp, thừa kế theo di chúc mà không có sự cản trở nào, kể cả việc tích luỹ đất đai

Theo luật của Australia 1989 có hai loại thu đất, đó là thu đất bắt buộc và thu đất tự nguyện.Thu hồi đất tự nguyện được tiến hành khi chủ đất cần được thu hồi đất Trong thu hồi đất tự nguyên không có quy định đặc biệt nào được áp dụng mà việc thoả thuận đó là nguyên tắc cơ bản nhất Chủ có đất cần được thu hồi và người thu hồi đất sẽ thoả thuận giá bồi thường đất trên tinh thần đồng thuận và căn cứ vào thị trường Không có bên nào có quyền hơn bên nào trong thoả thuận và cũng không bên nào được áp đặt đối với bên kia.Thu hồi đất bắt buộc được Nhà nước Australia tiến hành khi Nhà nước có nhu cầu sử dụng đất cho các mục đích công cộng và các mục đích khác Thông thường, nhà nước có được đất đai thông qua đàm phán Trình

tự thu hồi đất bắt buộc được thực hiện như sau: Nhà nước gửi cho các chủ đất một văn bản trong đó nêu rõ mục tiêu thu hồi đất vì các mục đích công cộng Văn bản này gồm các nội dung chính như cơ quan muốn thu hồi đất, miêu tả chi tiết mảnh đất, mục đích sử dụng đất sau khi thu hồi và các giải thích vì sao mảnh đất đó phù hợp với mục tiêu công cộng đó Chủ sở hữu mảnh đất có thể yêu cầu Bộ trưởng Bộ Tài Chính và quản lý xem xét lại vấn đề thu hồi đất Nếu chủ sở hữu vẫn chưa hài lòng thì có thể tiếp tục yêu cầu trọng tài phúc thẩm hành chính phán xử Trọng tài phúc thẩm hành chính không thể xem xét tính đúng đắn về quyết định của Chỉnh phủ nhưng có thể xem xét các vấn đề liên quan khác Nhà nước thông báo rộng rãi quyết định thu hồi đất và chủ sở hữu đất phải thông báo cho bất kỳ ai muốn mua mảnh đất đó về quyết định thu hồi đất của Chính phủ Sau đó, Nhà nước sẽ ban hành quyết định thu hồi đất và thông báo trên báo chí Chủ sở hữu đất nhận được thông báo khuyên tiến hành các thủ tục yêu cầu bồi thường Chủ sở hữu đất thông thường có quyền tiếp tục ở trên đất ít nhất là 6 tháng sau khi đã có quyết định thu hồi đất Ngay sau khi có quyết định thu hồi đất, chủ đất có thể yêu cầu nhà nước bồi thường Nguyên tắc của bồi thường là công bằng và theo giá thị trường Thông thường, các yếu tố sẽ được tính toán trong quá trình bồi thường đó là giá thị trường, giá đặc biệt đối với chủ sở hữu, các chi phí liên quan như chi phí di chuyển, chi phí TĐC.(Thư viện Học liệu Mở Việt Nam) [30]

1.3.2 Công tác thực hiện về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam

1.3.2.1 Từ 01 tháng 7 năm 2004 đến khi Luật đất đai 2013 có hiệu lực

Luật đất đai năm 2003 được thông qua ngày 26/11/2003 tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khoá IX trên cơ sở Nghị quyết về việc tiếp tục đổi mới chính sách pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước của Hội nghị lần thứ 7 Trung ương Đảng khoá IX Xuất phát từ yêu cầu đổi mới đó, Luật đất đai năm 2003 đã được ban hành có phạm vi điều chỉnh bao quát với rất nhiều nội dung mới, trong đó tập trung vào các vấn đề trong quản lý sử dụng đất đai như:

+ Hoàn chỉnh chính sách khu vực đất nông nghiệp; quy định chính sách đất đai đối với khu vực công nghiệp; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, đây là căn cứ quan trọng khi thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích khác

+ Quy định chính sách thu hồi và trưng dụng đất, quy trình thu hồi đất và công tác giải phóng mặt bằng Cùng đó quy định rõ việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị thu hồi đất, những trường hợp không được bồi thường Bổ sung quy định về thẩm quyền giao đất, cho thuê và cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất với thẩm quyền từng cấp, đề cao vai trò cấp xã, phường, cán bộ địa chính xã phường đảm bảo công tác quản lý và sử dụng đất chặt chẽ, hợp lý và hiệu quả + Đổi mới công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai theo hướng khuyến khích các bên tự hoà giải và nâng cao vai trò hoà giải cấp cơ sở xã, phường Sau khi Luật đất đai 2003 được ban hành, để đáp ứng thực tiễn Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, theo

đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư được thể chế tại Nghị định

số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, hiện tại đây là văn bản quy phạm quan trọng để dùng áp dụng cho công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất cho các địa phương áp dụng, với những nội dung chủ yếu sau:

+ Người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, được bồi thường đất, tài sản, được hỗ trợ và bố trí tái định cư theo quy định Mặt khác Nhà

nước khuyến khích người có đất, tài sản tự nguyện hiến, tặng một phần hoặc toàn

bộ đất, tài sản cho Nhà nước

+ Đối với đất được bồi thường bồi thường theo hình thức đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi; trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc bằng nhà, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thực hiện thanh toán bằng tiền, với những điều kiện để được bồi thường về đất + Giá đất để tính bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thời điểm có quyết định thu hồi đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh công bố theo quy định của Chính phủ; không bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng Trường hợp bồi thường chậm theo quy định mà nguyên nhân do cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường gây ra hoặc do người bị thu hồi đất gây ra thì hoàn toàn chịu trách nhiệm thực hiện theo giá đất mà giá đất đó bất lợi hơn so với giá đất tại thời điểm thu hồi hoặc giá đất hiện tại

+ Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất đó thuộc đối tượng không được bồi thường thì tùy từng trường hợp cụ thể được bồi thường hoặc hỗ trợ tài sản Nhà, công trình khác gắn liền với đất được xây dựng sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất công bố mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép xây dựng hoặc trái với mục đích sử dụng đất sau ngày 01/7/2004 thì không được bồi thường Tài sản gắn liền với đất được tạo lập sau khi

có quyết định thu hồi đất được công bố thì không được bồi thường

+ Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân, được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới của nhà, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương do Bộ Xây dựng ban hành

+ Mức bồi thường đối với cây hàng năm được tính bằng giá trị sản lượng của

vụ thu hoạch đó Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khác thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phải trồng lại Đối với vật nuôi mà tại thời điểm thu hồi đất đó đến thời kỳ thu hoạch thì không phải bồi thường

+ Quy định về một số mức hỗ trợ như hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm và hỗ trợ khác đó là căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định biện pháp hỗ trợ khác để bảo đảm ổn định đời sống và sản xuất cho người bị thu hồi đất; trường hợp đặc biệt trình Thủ tướng Chính phủ quyết định + Chính sách tái định cư căn cứ vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở Với hình thức bố trí tái định cư như bồi thường bằng nhà ở, bồi thường bằng giao đất ở mới, bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới Nhà nước

ưu tiên tái định cư tại chỗ cho người bị thu hồi đất tại nơi có dự án tái định cư,

ưu tiên vị trí thuận lợi cho các hộ sớm thực hiện giải phóng mặt bằng, hộ có vị trí thuận lợi tại nơi ở cũ, hộ gia đình chính sách Các biện pháp hỗ trợ sản xuất và đời sống tại khu tái định cư do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định các biện pháp và mức hỗ trợ cụ thể để ổn định sản xuất và đời sống tại khu tái định

cư căn cứ vào tình hình thực tế ở địa phương Quy định quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở

+ Quy định việc giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, theo đó Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh giao việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp quận, huyện và Tổ chức phát triển quỹ đất Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất

có trách nhiệm chi trả trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của Nghị định này và được trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp; Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được xác định thành một mục riêng trong tổng vốn đầu tư của dự án

+ Trường hợp người được giao đất, được thuê đất hoặc tổ chức phát triển qũy đất thoả thuận được với người bị thu hồi đất về mức bồi thường, hỗ trợ theo quy định tại Nghị định này thì thực hiện theo sự thoả thuận đó; Nhà nước không tổ chức, thực hiện bồi thường, hỗ trợ

+ Quy định rõ trách nhiệm của các sở, ban ngành, Uỷ ban nhân dân các cấp trong phối hợp thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, trong giải quyết khiếu nại,

tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền được giao;

ra quyết định cưỡng chế và tổ chức cưỡng chế đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền; phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức thực hiện việc cưỡng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền

Nghị định 197/2004/NĐ-CP là văn bản quy phạm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã phần nào đáp ứng được lợi ích của người bị thu hồi đất Tuy nhiên để giải quyết một số vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần cụ thể hoá và bổ sung một số điều thuộc Nghị định góp phần hoàn thiện chính sách khi Nhà nước thu hồi đất, đẩy nhanh tiến độ GPMB

và ổn định đời sống của người bị thu hồi đất, Bộ tài chính đã ban hành các Thông tư

số 116/2004/TT-BTC ngày 17/12/2004 và Thông tư số 69/2006/TT-BTC ngày 02 tháng 8 năm 2006 sửa đổi, bổ sung Thông tư số 116/2004/TT-BTC

- Chỉ thị số 11/2006/CT-CP ngày 27 tháng 3 năm 2006 của Chính phủ về giải pháp hỗ trợ dạy nghề và việc làm cho lao động vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp Theo đó giao cho Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có định hướng quy hoạch, kế hoạch về chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp, chủ động xây dựng kế hoạch hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm từ dự

án dạy nghề cho lao động nông thôn và vay vốn giải quyết việc làm cho người lao động ngay trong quá trình xây dựng quy hoạch và kế hoạch thu hồi đất nông nghiệp; hướng dẫn và vận động nhân dân chủ động tham gia học nghề để chuyển nghề và tìm việc làm phù hợp để nhanh chóng ổn định cuộc sống

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai Theo đó quy định một số điều về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư như:

+ Quy định cụ thể đối với một số trường hợp thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư về đất khi Nhà nước thu hồi đất đối với đất đang sử dụng trong từng

giai đoạn trước ngày 15/10/1993, từ ngày 15/10/1993 trở về sau và người sử dụng đất được giao không đúng thẩm quyền trước ngày 01/7/2004 là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định tính pháp lý cho việc bồi thường hỗ trợ và tái định cư trong công tác GPMB

+ Quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để các ngành, các cấp thực hiện công tác GPMB đúng quy định, công khai và dân chủ, đáp ứng lợi ích, góp phần ổn định đời sống của người bị thu hồi đất Quy định quyền lợi, nghĩa vụ của người bị thu hồi đất như quyền được khiếu nại, nghĩa vụ phải chấp hành quyết định thu hồi đất và bàn giao mặt bằng

- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 15 tháng 6 năm 2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, theo đó nội dung cơ bản được thể hiện như sau:

+ Quy định về giá đất: sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường trong điều kiện bình thường

+ Sửa đổi, bổ sung chính sách bồi thường, hỗ trợ đất nông nghiệp (nâng mức

hỗ trợ đất nông nghiệp vườn ao, đất nông nghiệp trong đô thị, khu dân cư)

+ Đa dạng các hình thức hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, đồng thời quy định thẩm quyền của UBND cấp tỉnh trong việc quyết định hình thức hỗ trợ (bằng tiền hoặc giao đât, căn hộ)

+ Bổ sung một số chính sách hỗ trợ khác (hỗ trợ tái định cư cho trường hợp các hộ đủ tiêu chuẩn được tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua nhà, đất tái định cư; hỗ trợ kinh phí học nghề cho lao động trong độ tuổi lao động có nhu cầu học nghề khi thu hồi đất nông nghiệp)

+ Toàn bộ tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chi phí tổ chức thực hiện do người được giao đất, thuê đất ứng trước được khấu trừ vào tiền thuê đất, giao đất; mức tối đa không vượt tiền phải nộp khi được thuê đất, giao đất

+ Thay đổi toàn bộ trình tự bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Giải quyết khiếu nại, tố cáo, cưỡng chế thu hồi đất

+ Thành lập quỹ phát triển đất (trích từ 30% đến 50% nguồn thu hàng năm từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tiền đấu giá quyền sử dụng đất)

Nhìn chung Nghị định số 69/2009/NĐ-CP đã phần nào đảm bảo hài hoà ba lợi ích: Người bị thu hồi đất được nhà nước quan tâm nhiều hơn - Nhà đầu tư - Nhà nước

Nhằm bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất, khắc phục bất cập và điều tiết một cách hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư, đồng thời nhằm giảm thiểu khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, Luật Đất đai 2013 vừa tiếp tục kế thừa, luật hóa những quy định còn phù hợp đã và đang đi vào cuộc sống của pháp luật đất đai năm 2003, nhưng đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm tháo gỡ những hạn chế, bất cập của pháp luật Đất đai năm 2003, đưa chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong Nghị quyết 19/NQ-TW đi vào cuộc sống

1.3.2.2 Từ khi Luật đất đai 2013 có hiệu lực đến nay

Luật Đất đai năm 2013 được ban hành vừa tiếp tục kế thừa, luật hóa những quy định còn phù hợp đã và đang đi vào cuộc sống của Luật Đất đai năm 2003, nhưng đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định định mới nhằm tháo gỡ những hạn chế, bất cập của Luật Đất đai năm 2003 Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hóa các điều luật về giá đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, bao gồm:

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về định giá đất;

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất;

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Thông tư 23/2014/TT-BTNMT ngày 19/5/2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất;

- Thông tư 24/2014/TT-BTNMT ngày 19/5/2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về hồ sơ địa chính;

- Thông tư 25/2014/TT-BTNMT ngày 19/5/2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về bản đồ địa chính;

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2014 của Bộ trưởng

Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất;

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Có thể khái quát một số nội dung chủ yếu mang tính đổi mới về lĩnh vực bồi thường, giải phóng mặt bằng quy định trong Luật Đất đai năm 2013 so với Luật Đất đai năm 2003 Cụ thể như sau:

- Quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật Đất đai năm 2003 trên thực tế đã không thể chế, truyền tải hết các quy định mang tính nguyên tắc để thực hiện thống nhất khi xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại các địa phương, các bộ, ngành Khắc phục hạn chế này, Luật Đất đai năm 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (Điều 74 và Điều 88) Trong đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, ngành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện, cụ thể:

“ Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 74 Luật Đất đai)

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường

Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.Ợ

ỘNguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 88 Luật Đất đai)

+ Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất

bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

+ Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại.Ợ

+ Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đắch quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ắch quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nýớc thu hồi đất

Trong đó, Luật bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 75, cụ thể:

- Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người sử dụng đất theo hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người được giao đất có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chắnh như nhau)

- Bổ sung bồi thường đối với trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này

mà chưa được cấp

Đây là một trong những điểm mới của Luật Đất đai năm 2013 mà Luật Đất đai 2003 chưa quy định rõ, những quy định này sẽ giải quyết được những vướng mắc trong việc việc bồi thường, hỗ trợ đất đối với đất do cơ sở tôn giáo đang sử dụng vào mục đắch sản xuất nông nghiệp, sản xuất lâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện, không phải là đất do được Nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01 tháng 7 năm 2004

1.3.3 Kết quả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số tỉnh

1.3.3.1 Công tác bồi thường,hỗ trợ, tái định cư ở tỉnh Thái Nguyên

Thái Nguyên là một tỉnh miền núi trung du phía Bắc nước ta Trước đây người ta chỉ biết đến Thái Nguyên với những đồi chè, mỏ quặng, công nghiệp cán thép và là một trong những địa phương tập trung nhiều trường đại học đứng đầu đất nước Trong những năm trở lại đây hòa mình cùng với sự phát triển kinh tế công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước với nguồn lực sẵn có, tiềm năng tài nguyên thiên nhiên dồi dào, lực lượng lao động đông đảo có trình độ cao, cơ chế hỗ trợ đầu

tư thu hút đầu tư tốt và đặc biệt được sự quan tâm của Đảng, Chính phủ và Nhà nước Thái Nguyên đã thu hút được rất nhiều dự án đầu tư trọng điểm lớn trong và ngoài nước

Có thể kể đến một số dự án trọng điểm lớn thu hút đầu tư lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên như:

- Khu công nghiệp Yên Bình nằm trên địa bàn thị xã Phổ Yên và huyện Phú

Bình với quy mô quy hoạch trên 2.500 ha (Hiện nay trên địa bàn thị xã Phổ Yên đã

thu hồi trên 500 ha đất ở và đất nông nghiệp của trên 10 nghìn lượt hộ dân với tổng kinh phí bồi thường hỗ trợ lên đến 5100 tỷ đồng tính đến hết năm 2017)

- Khu công nghiệp Điềm Thụy nằm trên địa bàn xã Hồng Tiến, thị xã Phổ

Yên và xã Điềm Thụy, huyện Phú Bình (Thu hồi 180 ha đất ở và đất nông nghiệp

của trên 2500 lượt hộ dân với tổng kinh phí bồi thường hỗ trợ trên 1000 tỷ đồng tính đến hết năm 2017)

Và một số dự án khác như Khu du lịch tâm linh Hồ Núi Cốc, Khu đô thị Nam Thái Nguyên, Đường vành đai 5… Để có được mặt bằng sạch cho các dự án thi công và đi vào triển khai hoạt động thì công lớn đầu tiên phải kể đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Trong việc thực hiện GPMB tỉnh Thái Nguyên đã chủ động nghiên cứu kỹ các văn bản quy định, hướng dẫn của nhà nước về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên cơ sở đó căn cứ vào các điều kiện tự nhiên, dân

cư, kinh tế, xã hội và nguồn nhân lực tại địa phương để đưa ra những quy định, hướng dẫn cụ thể về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh sao

cho hợp lý nhất, phù hợp nhất đảm bảo lợi ích tối đa cho các bên liên quan nhưng

vẫn tuân thủ đúng theo các quy định của nhà nước và pháp luật hiện hành

1.3.3 2.Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở thành phố Hà Nội

Theo Ban chỉ đạo GPMB TP Hà Nội, trong thời gian qua, các quận, huyện, thị xã đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 22.988 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất tại các dự án trên địa bàn TP TP đã chi trả hơn 6.127 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ; Phê duyệt bố trí tái định cư cho 1.390 hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở Đã thu hồi và nhận bàn giao mặt bằng cho hơn 1.033 ha đất đai tại 209 dự án Trong quá trình GPMB, đã có một số địa bàn quận, huyện có kết quả thực hiện công tác thu hồi đất GPMB tốt, với diện tích đất đã thu hồi đạt khối lượng cao như: Cầu Giấy, Từ Liêm, Thạch Thất, Đan Phượng Đa số người bị thu hồi đất đều nghiêm chỉnh chấp hành quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng cho dự

án Đặc biệt năm 2013 thành phố đã hoàn thành thu hồi GPMB 49,12 ha tại các dự

án giao thông trọng điểm, đặc biệt là nhưng công trình được Chính phủ và thành phố chốt tiến độ phải hoàn thành công tác thu hồi đất GPMB tại nhiều dự án trọng điểm, như đường nối từ cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, quốc lộ 3 mới đoạn Hà Nội - Thái Nguyên, đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, đường vành đai 1… khối lượng công tác thu hồi đất GPMB tại các dự án giao thông trọng điểm năm 2013 tuy không lớn khoảng 110 ha, gồm hơn 31 ha đất tại các dự án giao thông trọng điểm của Bộ GTVT và hơn 79 ha tại các dự án của thành phố, song phần lớn là những trường hợp có nhiều khó khăn, vướng mắc nhất do chủ yếu là thu hồi đất của các hộ gia đình, cá nhân

1.3.3.3 Tại tỉnh Quảng Ninh

Trong những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đặc biệt quan tâm đến công tác giải phóng mặt bằng nhằm giải quyết dứt điểm những khó khăn, vướng mắc kéo dài của các dự án Nhờ vậy, công tác GPMB đã có nhiều bước chuyển biến tích cực Mặt khác, UBND tỉnh cũng đã phối hợp, huy động sự vào cuộc của Ủy ban MTTQ và các đoàn thể; tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến cơ chế chính sách, động viên thuyết phục các hội viên và nhân dân chấp hành tốt chính sách GPMB, bàn giao đất và tạo điều kiện cho các dự án được triển khai

Điển hình tại nhiều địa phương: Hạ Long, Uông Bí, Đông Triều, Cẩm Phả, Tiên Yên với sự vào cuộc tích cực của các tổ chức chính trị xã hội đã vận động người dân hiến hàng vạn mét vuông đất trị giá hàng tỷ đồng để làm đường giao thông và các công trình phúc lợi công cộng

Đã có nhiều dự án trọng điểm, dự án quan trọng của tỉnh giải quyết tốt công tác GPMB nên đã góp phần đẩy nhanh tiến độ thi công dự án: Như dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18A đoạn Cửa Ông - Mông Dương; dự án đường bao biển núi Bài Thơ, dự án Trung tâm thể thao vùng Đông Bắc; dự án cải tạo nâng cấp quốc lộ 18C,

dự án tỉnh lộ 340 Đặc biệt với sự chỉ đạo của UBND tỉnh về việc giao Trung tâm Phát triển quỹ đất - Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện GPMB tạo quỹ đất sạch, sau đó giao chủ đầu tư thực hiện dự án đã phát huy hiệu quả cao Đến nay Trung tâm

đã GPMB xong cơ bản các dự án theo đúng tiến độ như: Khu dân cư dọc biên giới sông Ka Long, Móng Cái với 198 ha; dự án Đại học Quốc tế Hạ Long với 85 ha; dự

án Khu du lịch sinh thái Hạ Long Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã giải quyết dứt điểm và GPMB xong nhiều dự án đã tồn đọng nhiều năm trước đây Cụ thể các dự án lớn và phức tạp khiếu nại đông người như: Dự án Khu đô thị Bãi Muối, dự án sân vườn Cái Dăm, dự án nút giao thông Cái Dăm, dự án đường bao biển núi Bài Thơ, dự án Nhà máy Nhiệt điện Quảng Ninh - TP Hạ Long Dự án Nhà máy Cơ khí Quang Trung (giai đoạn 1), dự án Công an TP Uông Bí; dự án cải tạo đường 18A đoạn Cửa Ông - Mông Dương, và 5 dự án sản xuất kinh doanh của ngành Than TP - Cẩm Phả Tính đến hết năm 2015, trên địa bàn tỉnh có 285 dự án đang triển khai thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (bao gồm cả dự án mới phê duyệt năm 2015 và các

dự án chuyển tiếp từ các năm trước) Tổng diện tích đất phải thu hồi của các dự án là 4.563 ha Trong đó diện tích đất bị thu hồi của các tổ chức là 216ha; thu hồi 4.347 ha đất của các hộ gia đình, cá nhân Tổng giá trị bồi thường, hỗ trợ đạt 3.145 tỷ đồng

1.3.3.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Thanh Hóa

Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có hàng loạt dự án trọng điểm đã và đang gấp rút triển khai thi công Xác định làm tốt công tái bồi thường giải phóng mặt bằng là góp phần quan trọng cho các dự án trọng điểm, đa mục tiêu hoàn thành, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Vì vậy Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thanh Hóa và các ngành chức năng đã tập trung chỉ đạo sát sao, tăng cường kiểm tra

tiến độ thực hiện và đề ra biện pháp tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, tạo điều kiện cho các đơn vị liên quan làm nhiệm vụ Ban GPMB và tái định cư của tỉnh (được thành lập từ tháng 7-2006) đã chủ động tham mưu cho UBND tỉnh thành lập hội đồng bồi thường GPMB, tăng cường cán bộ bám hiện trường, tập trung chỉ đạo sâu, sát với mục tiêu mỗi dự án công tác GPMB không những bảo đảm tiến độ mà còn phải được triển khai theo đúng quy định của pháp luật

Từ khi thành lập đến nay, Ban GPMB và Tái định cư đã thực hiện giải phóng mặt bằng trên 500 dự án Hiện nay Ban đang gấp rút triển khai GPMB 77 dự án với diện tích thu hồi 967,45 ha, ứng với 19.772 hộ ảnh hưởng, trong đó có 5.962 hộ phải di chuyển Riêng trong năm 2013 đã phê duyệt được 1.018 tỷ đồng và chi trả được khoảng 900 tỷ đồng cho GPMB các dự án trên địa bàn Đối với các hộ dân, đơn vị phải di dời đã được Ban GPMB và Tái định cư tham mưu cho UBND tỉnh Thanh Hóa bố trí tái định cư tại các phường, xã trên địa bàn theo hướng nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ Làm tốt công tác bồi thường GPMB đã góp phần quan trọng cho nhiều dự án trên địa bàn như dự án phát triển toàn diện kinh tế - xã hội TP Thanh Hóa (CSEDP), tiểu dự án 2 thuộc dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1A đoạn Dốc Xây-TP Thanh Hóa, khu đô thị số 1 trung tâm TP Thanh Hóa, Đại lộ Nam sông Mã, tuyến đường từ ngã ba Voi (TP Thanh Hóa) đi thị xã Sầm Sơn, hệ thống tiêu úng Đông Sơn, nhiều khu dân cư, khu tái định cư trên địa bàn,v.v đã và đang đồng loạt triển khai thi công

Điển hình như dự án CSEDP, đây là dự án lớn, đa lĩnh vực, có phạm vi ảnh hưởng rộng, đi qua 11 phường, xã của TP Thanh Hóa với diện tích đất phải thu hồi 87,3 ha, có 1.557 hộ bị ảnh hưởng, trong đó có 257 hộ và 6 cơ quan, đơn vị phải di chuyển, tổng kinh phí bồi thường GPMB dự án dự kiến khoảng 531 tỷ đồng Hơn nữa, thực hiện cam kết với các nhà tài trợ, công tác bồi thường GPMB dự án CSEDP phải triển khai gấp rút, trong thời gian ngắn, bàn giao mặt bằng sạch cho các đơn vị liên quan để triển khai thi công các công trình đúng tiến độ Do tập trung huy động các nguồn lực phục vụ GPMB dự án CSEDP, đến tháng 12-2013, Ban GPMB và Tái định cư đã bàn giao mặt bằng tất cả các gói thầu xây lắp của dự án, tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị triển khai thi công đồng bộ các hạng mục công trình Hiện nay, còn một số công trình trên tuyến như đường ống nước, cáp viễn thông, hệ thống

điện phải di chuyển đang được Ban GPMB và Tái định cư khẩn trương thực hiện để sớm bàn giao 100% mặt bằng sạch cho Ban Quản lý Dự án CSEDP

Nét nổi bật trong GPMB các dự án trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa là Ban GPMB

và Tái định cư đã triển khai các giải pháp đồng bộ, huy động các nguồn lực, tập trung chỉ đạo quyết liệt với mục tiêu thực hiện khẩn trương, dứt điểm công tác bồi thường GPMB Cùng với việc kiên trì tuyên truyền, vận động, Ban GPMB và Tái định cư và các phường, xã có đất phải thu hồi đã quán triệt sâu rộng trong đảng viên và nhân dân Nhất là các quyền của người sử dụng đất, khung giá bồi thường các loại đất; các chính sách bồi thường GPMB của Nhà nước; mục đích, ý nghĩa của dự án sau khi hoàn thành xây dựng; niêm yết công khai phương án bồi thường GPMB để người dân, đơn vị ảnh hưởng có ý kiến, vv Ban GPMB và Tái định cư đã phối hợp với các phòng, ban liên quan thuộc UBND tỉnh, các phường, xã xác định nguồn gốc đất bị ảnh hưởng; tổ chức họp với từng thôn, xóm, hộ dân, đơn vị bị ảnh hưởng, tạo điều kiện cho tất cả các hộ dân, đơn vị dân chủ bàn bạc và quyết định những công việc liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của mình Việc kiểm kê nhà cửa, cây cối, tính toán áp giá phục vụ GPMB theo chỉ đạo của UBND tỉnh Thanh Hóa là chính xác, đúng với chính sách của Đảng và Nhà nước, không để người dân, đơn vị ảnh hưởng thiệt thòi Những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của dân đã được ghi nhận và giải quyết thấu tình, đạt lý Đồng thời, Ban GPMB và Tái định cư đã tìm địa điểm, lập quy hoạch xây dựng một số khu tái định cư để di chuyển các hộ dân bị ảnh hưởng về nơi ở mới

Du và hạ tầng hai bên đường; Cải tạo, gia cố và nâng cấp đường Âu Cơ; Khu nhà ở

đô thị phía nam đồng Lạc Ngàn; Xây dựng Quảng trường Hùng Vương và Trung

tâm DVTH Thành phố; Đường Vũ Thê Lang và hạ tầng kỹ thuật hai bên đường (đoạn từ nút E4 đến đường Nguyễn Tất Thành), TP Việt Trì; Đường Phù Đổng; Đường Hoà Phong kéo dài đoạn C9-E7; Đường Trường Chinh; đường nối từ đường Hùng Vương qua khu công nghiệp Thụy Vân đi đê Sông Hồng; Hạ tầng kỹ thuật khu nhà ở đồng Láng Cầu tại phường Minh Nông và phường Gia Cẩm; Khu nhà ở cao cấp Vương Cường; đường Thụy Vân-Thanh Đình-Chu Hóa; Ao Thành đội phường Thọ Sơn; các dự án mở rộng khu công nghiệp Thụy Vân Tập trung rà soát

để đề xuất giải quyết vướng mắc tại dự án phụ trách trên địa bàn TP Việt Trì

Trong năm 2017, Ban Bồi thường GPMB đã phối hợp với các chủ dự án thực hiện việc kiểm kê, lập và trình duyệt phương án bồi thường hỗ trợ, chi trả tiền bồi thường hỗ trợ; kiểm tra, rà soát, đôn đốc GPMB và giải quyết các tồn tại, vướng mắc về bồi thường GPMB Cụ thể:

- Đã tiến hành kiểm đếm 24,34 ha đất của 1.373 lượt hộ

- Trình thẩm định phương án bồi thường hỗ trợ 12,23 ha đất của 534 lượt hộ với tổng số tiền 48,92 tỷ đồng

- Phối hợp với các Chủ dự án tổ chức chi trả tiền đối với 839 lượt hộ trên 12,11 ha đất, với tổng số tiền 48,44 tỷ đồng

- Tập trung kiểm tra, giải quyết và tham mưu cho Chủ tịch UBND thành phố giải quyết các vụ việc, đơn thư khiếu nại có liên quan đến công tác bồi thường GPMB

1.4 Một số nghiên cứu liên quan đến giải phóng mặt bằng

- Qua nghiên cứu “Đánh giá tác động của công tác giải phóng mặt bằng đến

kinh tế, xã hội, môi trường ở một số dự án trên địa bàn thành phố Vĩnh Phúc, tỉnh Vĩnh Phúc” năm 2017 của tác giả Nguyễn văn Chiến Từ dự án đường phục vụ du

lịch và hạ tầng hai bên đường và dự án quy hoạch đất ở để giao và đấu giá QSD đất khu vực Làng Nung là hai dự án trọng điểm của thành phố Vĩnh Phúc được tỉnh và thành phố rất quan tâm chỉ đạo Các phương án bồi thường GPMB đã được lập đầy

đủ các nội dung và áp giá theo đúng chính sách quy định, có phần hỗ trợ cho người

bị thu hồi đất Qua kết quả phân tích đánh giá tác giả cho thấy dự án đã tác động mạnh mẽ đến dời sống, kinh tế của người dân: Tạo cơ hội tăng thu nhập cho lao

động trong ngành phi nông nghiệp Cụ thể, có 58,0% hộ ở hai dự án có thu nhập sau khi bị thu hồi đất [3]

- Theo Phạm Văn Hùng (2015) cho thấy: Công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vẫn còn chậm so với tiến độ đề ra với nhiều nguyên nhân Công tác quản lý Nhà nước về đất đai còn buông lỏng, nhiều vướng mắc còn tồn đọng khá dai dẳng nhưng không kịp thời giải quyết Không ít các trường hợp Nhà nước phải mặc nhiên công nhận quyền sử dụng đất cho các chủ sử dụng không có giấy tờ về quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai Việc điều tra, đo đạc, lập và chỉnh lý hồ sơ địa chính còn nhiều hạn chế Những hạn chế của công tác này làm ảnh hưởng đến công tác xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Những nơi chưa có quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, công tác quản lý đất đai yếu kém, số liệu không đảm bảo độ tin cậy, việc khoanh định các loại đất, định hướng sử dụng không sát với thực tế thì ở đó công tác GPMB gặp nhiều khó khăn phức tạp, hiệu quả thấp Chính quyền các cấp không có đầy đủ hồ

sơ quản lý, không cập nhật biến động thường xuyên và không quản lý được những

vụ việc mua bán, chuyển nhượng đất đai trái phép Chính điều này gây khó khăn cho người thi hành đồng thời làm mất lòng tin trong dân Là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự chậm trễ, ách tắc trong công tác giải quyết các mối quan hệ đất đai nói chung và GPMB nói riêng [5]

- Theo ông Lê Anh Quân (2014) cho thấy: Thực tế triển khai GPMB trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội vẫn gặp một số khó khăn, vướng mắc như sau:

Thứ nhất, về việc thông báo thu hồi đất đến từng hộ dân gây nhiều khó khăn

Thứ hai, giữa quyết định thu hồi đất và phương án được duyệt phải được thực hiện trong vòng 1 ngày gây nhiều khó khăn cho địa phương

Thứ ba, GPMB xong mới giao đất cũng nảy sinh nhiều bất cập Theo chúng tôi nên GPMB đến đâu, giao đất đến đó

Thứ tư, về quy định cưỡng chế kiểm đếm khá phức tạp, mất nhiều thời gian, vật chất

Thứ năm, về dự thảo phương án hỗ trợ có thể gây ra khiếu kiện kéo dài nếu

có sự điều chỉnh theo hướng giảm

Thứ sáu, về vấn đề giá đất Tuy theo chủ trương sát giá thị trường nhưng trên thực tế, người dân không bao giờ thông báo giá thật để tránh nộp thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng Nên quy định giá đất đền bù khi được địa phương báo cao lên dù cao hơn từ 1-2 lần vẫn thấp hơn thực tế rất nhiều, dẫn đến hiện tượng người dân không đồng ý với phương án giá đền bù, gây chậm trễ cho công tác GPMB.[14]

- Theo Hà Thanh Tùng (2013) cho thấy: Công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Phú Thọ còn gặp nhiều khó khăn, cụ thể: Bảng giá đất trên địa bàn tỉnh ban hành để bồi thường giải phóng mặt bằng có giá đất còn thấp hơn giá đất thị trường

Việc quản lý nhà nước về đất đai ở các địa phương từ những năm trước đây còn chưa chặt chẽ, để xảy ra tình trạng lấn chiếm đất, sử dụng đất không rõ nguồn gốc, gây nhiều khó khăn cho việc xác định diện tích từng loại đất

Công tác GPMB liên quan đến quyền lợi trực tiếp, thiết thực của nhiều người dân, trình độ dân trí nhiều nơi còn có hạn, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước còn phức tạp, thay đổi nhiều, trong khi công tác tuyên truyền, quán triệt chủ trương chính sách nhiều nơi chưa tốt dẫn đến người dân còn có cách hiểu khác nhau về chính sách của Nhà nước làm kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng,

có nơi còn xảy ra tình trạng khiếu kiện đông người, gây mất trật tự trị an

Trong quá trình thực hiện, nhiều hạng mục, nội dung phát sinh, các quy định của Nhà nước chưa điều chỉnh hết, các cấp các ngành phải bàn bạc, thống nhất đề xuất UBND tỉnh xử lý, nên kéo dài thời gian công tác giải phóng mặt bằng;

Một số dự án về giao thông liên quan đến nhiều tỉnh khác nhau, trong khi chính sách bồi thường của các tỉnh chưa đồng nhất, như: Giá đất, chính sách hỗ trợ dẫn đến người dân so sánh và có nhiều ý kiến với cơ quan nhà nước làm kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng (dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai…)

Chức năng tham mưu tổ chức thực hiện, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có thay đổi (chuyển từ ngành Tài chính sang ngành Tài nguyên và Môi trường), nhưng hầu hết cán bộ chuyên môn không chuyển giao nên cán bộ

ngành Tài nguyên và Môi trường phải đảm nhận thêm nhiệm vụ, trong khi biên chế

và tổ chức chưa tương xứng

Lực lượng cán bộ chuyên môn thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư của các cấp, đặc biệt là cấp huyện, xã còn mỏng, chuyên môn nghiệp vụ hạn chế, thực hiện nhiệm vụ kiêm nhiệm nên làm ảnh hưởng không nhỏ đến tiến

Quá trình lập dự án, đơn vị tư vấn luôn lập dự toán đền bù GPMB thấp hơn

so với thực tế nên khi triển khai phải điều chỉnh lại Sự phối hợp của các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương trong GPMB chưa thường xuyên, tích cực và thiếu sự chủ động

Bên cạnh đó, việc thiếu khu TĐC, các khu TĐC này được thiết kế với vị trí chưa tương xứng với vị trí hiện tại của các hộ dân bị thu hồi đất khiến nhiều hộ dân không đồng ý bàn giao mặt bằng khiến công tác GPMB thêm phần khó khăn

Mặt khác, một bộ phận nhân dân thiếu hợp tác, cá biệt có trường hợp lôi kéo các hộ dân khác không đồng tình với chính sách của nhà nước theo ý chí chủ quan của mình Ngoài ra, đội ngũ cán bộ làm công tác GPMB chưa đảm bảo về số lượng

và chất lượng, đặc biệt là thiếu năng lực, kinh nghiệm trong vận động, thuyết phục, đối thoại với nhân dân [7]

1.5 Kết luận chung về vấn đề nghiên cứu

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong Luật đất đai năm 2013, các văn bản dưới luật

thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án Khi có kế hoạch thu hồi đất cần thông báo cho các đối tượng bị thu hồi biết trước trong thời gian sớm hơn để họ

có kế hoạch ổn định đời sống về tinh thần cũng như vật chất

Xây dựng hành lang pháp lý cũng như tuyên truyền vận động và nêu cao tính tiền phong gương mẫu trong việc Nhà nước trưng dụng đất đai, người có quyền sử dụng đất tự nguyện thực hiện việc hiến, tặng cho Nhà nước đất đai để xây dựng các công trình công cộng mang lại lợi ích cộng đồng

Tất cả mọi vấn đề về kinh tế, xã hội phát sinh từ việc thu hồi đất gây ra đều phải quan tâm Cần tránh hoặc giảm thiểu việc phải bố trí tái định cư hoặc thiệt hại

về đất, công trình bằng cách khai thác mọi phương án khả thi khác

Cần tập trung nhiều hơn đến vấn đề tái định cư để đảm bảo đời sống người bị thu hồi đất có đời sống tốt hơn trước khi bị thu hồi Tạo môi trường sản xuất cũng như duy trì, đảm bảo tốt nhất về văn hoá, xã hội và môi trường sống cho người bị thu hồi đất phải di chuyển đến cộng đồng dân cư mới

Thực hiện bồi thường, hỗ trợ về đất, tài sản tương đương với giá thị trường Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác quản lý và sử dụng đất đai trên toàn quốc để công tác bồi thường, hỗ trợ được thực hiện nhanh chóng, tránh tình trạng thực thi công tác bồi thường GPMB nhưng chính là thực hiện luôn cả công việc của công tác quản lý đất đai thường xuyên đó là xác định nguồn gốc, tính pháp lý của thửa đất, lập lại ranh giới, xác định lại diện tích, thu thập lại hồ sơ của thửa đất…

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và Người dân có đất bị thu hồi trong dự án

- Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ tháng 9 năm 2016 - tháng 5 năm 2018

2.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm: Ban bồi thường giải phóng mặt bằng huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và thực địa của dự án tại xã Yên Ninh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

- Thời gian thực hiện: Từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2018

2.3 Nội dung nghiên cứu

2.3.1 Thực trạng quản lý và sử dụng đất huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 2.3.2 Khái quát về dự án nghiên cứu và các chính sách liên quan đến thực hiện bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

- Khái quát chung về dự án

- Trình tự thực hiện theo quy định bồi thường hỗ trợ và tái định cư của huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

2.3.3 Đánh giá việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

- Đối tượng và điều kiện được bồi thường

- Loại đất, diện tích thu hồi của dự án nghiên cứu

- Bồi thường, hỗ trợ thiệt hại về đất và tài sản trên đất

- Các chính sách hỗ trợ