nhân học
Trang 1BANBIENT!P
1 GS.TS LUONG VANHY
3 PGS.TS NGUYEN VAN TI~~P
4 PGS.TS PHAN THl YEN TUYET
A' ? XUAT BAN
Trang 2424
Hoai Thi
S6dam tiec tham dlf Nhomthu (5:cao; 1: th~p) nh~p
0' Vi~t Nam: NhU'ng each
Trang 3Ill: ToCm cdu hOa va 427
GIU A VIET NAM vA DONG Due eD
GiOi thi~u
Christina Schwenkell
Ngll'oi dich: Ngllylll Vii Hoang Ngll'Oi hi?ll mllh 1: Nghiem Lien HU'07lg Ngll'oi hi?ll mllh 2: Lll'lrng Viill Hy
Nhung nam g~n day a Vi~t Nam da chUng ki6n sl,t gia tang nhanh chong v€ s6 1uQ'llg cua thanh nien nam nu Vi~t Nam di xuAt kh~u lao dong a nuac ngoai, d~c bi~t 1a a cac nuac Dong A
nhu Dai Loan va Han Qu6c Theo th6ng ke hang qui cua Chinh phu cong b6 bm BO Lao dong, Thuong binh va Xa hQi, 41.000 nguai da k9 hQ'P d6ng lao dong d~ lam vi~c a nuac ngohl trong sau tMng d~u nam 2007 Nhu v~y la da tang len 20% so vm cung thm ky cua nam 20062 D6i vm cac nha nhan hQc, nhfmg con s6 nay duQ'c xac nh~n l~i bm sl,t hi~n di~n ngay mot r5 r~t cua nhfrng nhom cong nhan nay a cac san bay qu6c t6 va tren cac chuy6n bay gifra Vi~t Nam va Dai Loan
ch~ng h~n 6 do hQ co th~ duQ'c phan bi~t vai cac hanh kMch kMc b6i nhfrng d6ng phvc ao phOng, mu luCri trai' co in quang cao cua nhfrng d~i 19 tu nhan moi gim1ao dong Vi~t Nam v6n Ia
nhfrng cong ty da dam phan hqp d6ng cho hQ
Dong chay xuyen qu6c gia hi~n t~i cua lao dong Vi~t Nam co ngu6n g6c tu nhfrng nam cu6i cua th~p ky 90 khi rna lu~t v€ xuAt kh~u lao dong t1'a nen thoang hon -rna ra nhfrng thi twang lao dong nuac ngoai a Dong A va g~n day 1a Dong Nam A, -oc va B~c My, bao g6m ca My3 Trong vai nam vua qua, cong nghi~p lao dong dang dam ch6i nay da tra thanh tam di~m cua S11' chu 9 cua hQc gia va phuong ti~n tlUy€n thong HQ thuang g~n hi~n tuqng "mm" nay a Vi~t Nam vm qua trlnh toan du hoa cua tu ban chu nghla va nhfrng xu huang di cu toan du khac (thuO'ng 1a khong tl,t nguy~n) rna thUO'ng xuAt hi~n tren cac tft bao chi nhu 1a "ban" co dau Vi~t Nam 1'a nuac ngoai, va buon ban phv nu xuyen bien gim, nhung ngum bi dv de> bm nhfrng 1m hua hyn v€ cac hQ'P d6ng lao dong hAp d~n a nuac ngoai ho~c nhfrng dam cum duQ'c s~p d~t vm nhfrng nguai dan ong nuac ngohl giau co.4
1 Tai da ti~n hanh t~t ea khoang 3 nam di~n da 6 Vi~t Nam tlr nam 1999 d~n nay d~ nghien e(ru khao ta v~ vi~e han g~n,
xay dl.rng va d6i m6'i sau ehi€n tranh Ml.le dreh eila dl.l· an nay la d~ nhln I?i vi~e lam th~ nao cae tranh lu~n/di@n ngan
v~ toan eAu h6a tll' ban ehil nghTa 6 Vi~t Nam lam eho I~ng im nhcmg eau ehuy~n khae v~ eM nghTa xa hQi qu6e t~ va toan du h6a trong ky nguyen tru6'e 86i m6'i
2 Vietnam News, ngay 21 thang 6 nam 2007
3 Theo nhu bao di~n til' eila 8ang CQng san Vi~t Nam, Malaysia hi~n nay la thi trll'o'ng lao dQng xu~t khiiu l6'n nh~t eila
Vi~t Nam Bao di~n hI 8ang CQng San Vi~t Nam, 4/10/2007, http://www.epv.org.vn/details.asp?id=BT4100777246 truy
4 V~ han nhan xuyen qu6c gia, xem bai vi~t eila Wang, Hong-zen va Shu-ming Chang (2002), Wang, Hong-zen (2007)
Nhi~u nghien e(l'u quan tr~Jng da t~p trung vao xu hll'6'ng nO' h6a eila di ell' xuyen qu6e gia Tuy nhien nhtl'ng nghien elrU
Trang 4428 Hien dai va don th'" , ,
" , g al eua truyen thOng 0' Viet N ,am, ' each tiSp e~n nhan
Tuy nhien, ben canh su xufrt hI'eAn moAt I ,
( VI \l 'd h P u Sl,l' tu nhan h6a cac t6 " ch~c m ~, so khIa canh" , '" t " , , ' mm rong M thong xufrt ' kh~u lao
c~c dieu ,lu~t\, nhfing dien ngon vS nhU::~ ~::li m~~,p~f cao ,hon, thi tlUemg m61 va vi~c thao
cu~ Sl,l' dl chuyen xuyen qu6c gia cua cong nhA ~~A nay nhln chung bo qua m9t lich su lau
p~an IOn la to cac qu6c giaxQ hoi chit n h- , ~A IytAN~ t~ac khi Lien bang XO Vi~t sup
dQng sau chien tranh va truac D6i "g, za a , ong Au, d VI~t Nam, cong nghiep xufrt kh~
c u rQng, t61, khi d6 hang chuc ngan A dA,'A va t!ong th~p ky 1980 dt it
chuyen den cac nuac nhu Nga' DoA
n Dc?n
g
s ,an Vlyt Nam (chu yeu la tir cac tinh phia B~
9f ong ha~ thl,l'c t~p sinh nghS nghiep6, Tron b" ,I ~,vaA' u~ga:'y theo hlnh thuc lao
khau sang Dong Duc _ mot d i @ d l ' , ? at ~Iet nay, tOl xm t~p trung VaG lao do A
, , " , m en rna uac cua nhi A A h" , ' ng
glau co va van h6a hang h6a tI'eAn tI'el.n ' dl , eu cong n an va sinh vien Viet Nam b' ,
n ung Sl,l' gan ket xuyen qu6c gia cua'cac nu' _ h A' y, , 01 c_ 0 rang can thiet phai quan tam d€
ac xa QI chu nghla vi hai ly' do ch' h ' n
A A Y 0 thu nhat co lien quan t61 cac huon t ' )., I I
d~n tQ~ hQc, Sl,l' chuy@n dich tir mot nSn tnh tf k~~c pho ~Ien nhat trong vi~c trinh bay lich sir va
kin~ te thi truemg va tan tl,l' do toa~ cfru thuem e d e o~c~ t?p ~rung xa h9i chu nghi'a sang'mot nSn
t~u~tl ngu ~ay v,~ch ra va ca t\lng mot su ti~n t~) ~~~ m~ t~ barg n~fing thu~t ngfr d6i l~p, Nhfrng
t~y den ~hat trien, N6i m9t cach kh~c ~ u" t e~~ u ~o ,l~p den hoa nh~p; tir d6ng d~n rna; tir trl
d!ch" huong n9i va 0 ep cua xa hoi ch' g h~ a, ,a n:o ta, ~l,l' tuong phan giua m9t thm h', bfrt A
ngoa ' , ' , ' u ng Ia vm mot thm Jr.', t b' " '-)' xe
, ,I va cm rna (xem Gibson _ Graham 1996) A' ' , '-)' u an co nhieu di chuy@n huOn
ti~n.~? n~y khong nhfing g6p phdn VaG viec hi).' T~I ~uo~ tr~n~ lu~n r~ng cach rna ta ti~n trin~
xa hQI ve Vi~t Nam nhu la d6ng ba~ng ho'a~ khe~ Sat van de, va vaG nhfing rna ta c6 tinh van ho'a
-mQ ~o ~~ng song" trong cac sach vS du iich7) m' ,y 01 ~ Iy! Nam thuemg duqc rna ta nhu
quan hy vm phuong Tay nhu la' nhun- At' I ' , a c~n ban d~c an cho chu nghi'a tu ba'n va' VI'A
l' ' ~ heu, ChI de A " tra ~hanh thanh vien trong' "can d.l g co moe danh d A a~ Sl,l' ~ ~nh h' thong ",e ' , m~t dia 19 chfnh tri ~a ec
n~y, cach rna ta tien trinh ti~n bo nhu va c6' J, o~g ,to~n c~u , Trong boi canh nay cua bill ~i~t
gla dar, xen m~t thi~t v61 nhau giua co~~ hoa d~~ gI;~ xO,a dl nhfing lich su va qua trinh lien qu6c
~rao ~~I da phuang, tren nhfing Hnh v~c kinh tl I c ~?uc ~G~R) va Vi~t !'fam cung nhu nhfing
QC gla quan tam den8, , e , ao Qng va van h6a rna den gia con it cac nha
A M6i quan tam thu hai Ia nhfing khoan' ~ l.,
n~~n l,u~~ cua cong chung va cua gi61 hoc ~~:/~~g ve, hC~A su rna cach rna ta nay t~o ra, Tren
t~m k~ l!ch su r~i r~c va khong c6 su n6i ti~ 'c h~h su, V:yt Na,m thuemg bi chia thanh nhfing
glaO ~?t ng9t, chang hi;ln nhu la su th~ ia v~~ h~un~ bI da?h ~au bCri nhfing thm kh~c chuy@n
Sl,l' ChI~~ d6ng cua My), ti~p theo'la viec ~t ra kh ~,t~~n~}oan ~au (Chu nghra thl,l'c dan Phap va
sa~ ChIe? tran~) va sau d6 la sl,l' hoa nhap lai vao~: :1 t on~ nay m?t cach hoan toan (Sl,l' co lap
Cach n~n,~h~n, nhu v~y da khong nha~ thfr nh- y t o~g n~y (sy glao lUll v61 tu ban th~ giai),
trong cac lIen mmh va xu huang toa' ~ _ y ung muc dQ khac nhau va nhfing chuy@nd'h
rna t A' - h' 01 se t ao lu~n a du61 day T A' n cau cung nhu su lie t r 1 'A, ,~ \lc trong cac hoat dong kinh tl IC 'h)
s~t lic~ su lau ~m v~ nhfing m6i l~n: :~:u!0ng bai ).~iet n~y la ~hfing q,~an 'di@m nhUev~: tb~
van hoa v~t chat va till nguyen giUa Vi~t Nam v; :~o dOl ,xuy~n quoc gia ve con ngum, ky thuat,
Oishi 2005}, ' en a cae nU'6e to' ban ehU nghia eM khOng phai la trong kh6i xa hOi eh' - ,
5 Xem Lu?t NgU'ai lao dong Vi'! N A'I' , , ' u nghla (thl dl.l
6 M'tn '1'1' ' y amulamanU'aengoaitheoh d'
}2~h' 03}:~~d;~~ ~~~:~a H~~~~ ~~O~~~ia~: ~~~~~}i~U a nhfrng n:e ~~6~~i~~~e~~ ~~~n~ht~i ~~~~ g~~ ~~06,p' ,
o annes Fabian (1983) chi trfeh vl"e k'~ t , , ' , , ' m IpO BUI
f)~e ~ b"t h" Iy P al ke den nghien euu eua Tr§n .1 ' y len ao ke khae' v' f)~ang (2001) eH~r~y (~nooto2' ~t d' , , e) la ,khae bi~t v6i ta trong khOng gian va thai gian
trong chi~n tranh va nhfrng nam sau chi~n tranh (truac D6i m61), Sl,l' quan tam d~n nhfing
nghi~m s6ng v~ chu ngrua ~a h9i va nhfrng sy dich chuy8n da d~ng cua n6 lam cho khong con chui nhfrng cau chuy~n ve Sl,l' co l~p va moi quan h~ tl,l' nhien giua chu ngrua tu ban va " Sl,l' chuy8n tl,l'do" (cua con ngm'ri, v6n, h~mg h6a ,) - nhfrng quan M rna mN m~t khac da c6 unh t~i va h~n ch~ nhfrng chu th8 xu h9i chu ngrua cua Vi~t Nam trong gi61 h~n cua mQt nha qu6c gia, Hon nua, chu 9 d~n Sl,l' dich chuy8n cua xa hQi chu nghla cung cho pMp chung ta sat nhfrng qua trinh tu ban ngay nay nhu la mQt di san va mQt Sl,l' ti~p n6i cua nhfrng chuang
an cu, m9t di8m rna toi se quay tro l~i trong ph~n k~t , Chung ta cung se bi~t duqc la lam nao d8 nhfrng chuang trlnh doan k~t xu h9i chu nghla d6 ti~p t\lc anh huang va dinh huang
cU9C s6ng Mu D6i m61 ngay nay khi rna ngum ta n6 h,rc v~n d\lng cai qua khu nay d8 t~o
d1Jt1g ra nhfrng khong gian kinh t~ - xu h9i nhu hi~n t~i
Cac nghien cu~ vS chu ngrua lien qu6c gia doi hoi m9t phuong phap lu~n xuyen qu6c gia: phuang phap Hen nganh, vuqt khoi bien gi61 cua mQt nuac cung nhu nhfrng ranh gim vS khong gian, thm gian, van h6a, va khai ni~m, VI v~y, bai vi~t nay duqc dl,l'a tren nhfrng nghien Clru trong thu vi~n lUll tm t~i Bundesarchiv, Berlin, Duc 2007 va phong v~n vm cac chuyen gia Dong Duc 'da lam vi~c 0 Vi~t Nam, d~c bi~t la a Vinh vao nhfrng nam 1970, cung nhu nhfrng quan sat tham
dv Sfill t~i Vi~t Nam va nhfrng cU9C phong v~n VaG 2006, 2007 0 cac thanh ph6 Vinh, Ha N9i, va
Hai Phong v61 nhfrng cong nhan Vi~t Nam du tUng lao d9ng 0 Dong Duc v61 tu cach la nh6m tnrang hay la cong nhan binh thuang VaG nhfrng nam 8010, M~c du khong phai la tr9ng tam chinh
cua bai vi~t nay, toi cung da ti~p xuc va n6i chuy~n v61 nhi~u chuyen gia Duc va Vi~t Nam c6 lien quan d~n vi~c tri8n khai cac 9 tuang phat tri8n kinh doanh va cac chuong trinh khac nh~m t61 d6i tuqng la nhfrng ngum 0 Duc tro v~,
Bai vi~t nay t~p trung VaG xu~t kh~u lao d9ng Vi~t Nam sang Dong Duc va Sl,l' tro v~ cua h9 sau khi buc tuang Berlin S\lP d6, Trong ph~n ti~p thea day, toi se t6m t~t vS Itch su chuong trinh
vi~n trq doan k~t cua C9ng hoa Dan chu Duc (GDR) cho Vi~t Nam, trong va sau cUQc chi~n v61
My, Day chfnh la n~n tang cho vi~c lao d9ng Vi~t Nam di cu sang cac trung tam cong nghi~p a
Dong Duc, Toi se xem xet cac cau chuy~n va cac h6i uc CUl'l cong nhan s6ng a nuac ngoai d8 nh~n m~nh cai cach rna kY ni~m v~ qua khu da n6i len ·duqC' anh huang cua thm leY xa h9i chu nghla d~n cac ho~t d9ng tu ban v~ cac m~ng lum thuong m~i Di~u nay cung gi6ng nhu a
Czecholosakia nm rna Allan Williams va Vladimir Balaz du l~p lu~n r~ng: "m9t n~n kinh t~ phi chfnh qui va m9t thi truang trao d6i t6n t~i song song v61 m9t n~n kinh t~ k~ ho~ch t~p trung va ngum Vi~t Nam chi~m m9t g6c nho nhung quan trQng a trong d6," (2005:535), Sau d6, toi se tim hi8u vi~c quay tra v~ va tai hoa nh~p cua cong nMn di xu~t kh~u lao d9ng VaG xa h9i Vi~t Nam trong thm leY eeli cach thea huang thi truang sau Chi~n tranh l~nh, D6i v61 nhi~u ngum tra l~i Vi~t Nam, thai ky "phat tri8n" tu ban la m9t giai do~n trong d6 t~t eel mQi ngum, ca nam va nu, da
v~t va v61 vi~c th~t nghi~p dai h~n, suy giam vi th~ kinh t~ xu h9i va kh6 khan trong quan h~ toan
du, Toi cho r~ng trai nghi~m cua nhfrng ngum tro v~ cung vm vi~c bat di cac ca h9i di chuy8n v~
'm~t kinh t~ va dia 19 trong cac th~p ky ti~p thea Sl,l' S\lP d6 buc tuang Berlin va th6ng nh~t nuac
Duc d~t ra nhfrng cau hoi quan trQng v~ nhfrng hua hyn cua ti~n trinh chuy8n d6i ill xu h9i chu
9 GOng nhU' cae nU'6e khOng phai la xa hQi ehu nghTa khae nhU' Th\lY f)i~n, Ph§n Lan va Nh?t Ban (xem ·Luu Van LQ'i 2004)
10 Gae nhom truang thuang dong vai tro trung gian giua eong nhan Vi~t Nam va nhUng quan 19 ngU'ai f)ue, HQ ehju traeh
nhi~m v~ he; trq thong tin, quan 19 nai lam vi~e va cae v~n d~ khae, Nhom trU'ang noi tt~ng f)ue tMnh th~o va thuang da hQe a f)(re VaG nhCi'ng nam 70,
Trang 5430 Hi~n o?i va oQng thai cua 0' Vi~t Nam: Nhu'ng each
~tghlat sd~n~, tu ban ehu nghla, va v€ nhQng ding th~ng va thi§u raeh roi giua cai "ti§n bOA" ,
Ng~n g<,.m v~ Iich sir quan h~ Vi~t Nam - CQng hoa Dan chu Du'c (GDR)
A Sau khi thi§t l~p qu~n h~ ngo~i giao v6i nhau van nam 1950 Viet Nam va Do D' d~
~Qvt ~uaNn h~ kha ~~t ,t~iet va hqp tac" v6i mQt ngo~i l~ la mQt mau' thu~n van nhQng ~:m ;~50a
VI let am xa WI LIen bang X" V' At' h'" A '
,f ' " , o l e va ng Ieng ve Tmng Quoc (Grossheirn 2005) Tr A
V
Chu~lekhn ,v01Th~uac ~y, Dong Duc da trq giup Vi~t Nam v€ quan sl,f du6i dang dao tao 'va eounnggCUc~C
chu n~hla bao g6m e~e '~d; an ~o~~n~~~ n~a~ ~,~uan~ trl~h ~'q giup nhan d~o trong kh6i xa hQi
'A _ "A , ' , u len mau va xay dvng b~nh vi en (vi du nh BA
Vlyn huu nghl VIt;t - Due a tmng tam Ha NA') II T' h- ~ ';., , u t;nh
h' A f , " ' " QI , lOng n ung nam sau chIen tranh eun h
n, :eu qu~~ gla Dong Au khae va Cuba, Dong Due da gop ph~n tai thi§t lai d~t n ' ' "g n U'
vtyn trq tlen nong, khoa hoc ky thuat va doi ngu- eh " ' M X ' f ' ~ , uae thong qua
uyen gla 01 quoe gla xa hal ch' hN (e ' Cuba) ;l,fa ehQn rnQt th,anh ph6 ho~c rnQt tinh a mien B~c dS tai thi§t dli sau d6 nh' ~ n
g
I~ ~ ca Ian xuong cac tinh 'A N CA , " , l e u l,f an cung
:~:: vun~~an ;~n Tro~g n?ilng ,nam (mac, d6, (hanh phil Vinh <Iii bi ~ha h';Y ba ia!'b;n:h~U
.om ~ Qt Ian do ~uan d~1 Phap va hai Ian do quan dQi My da tha born rai tharn toan b A kh g
vlJc tlOng nam 1972 va chi de chua l~i mQt ngoi nha.12 Q u
Sau khi ,k9 Hi~p dinh hoa binh Paris van nam 1973 va ch~m dut n' b ' h ' "
h§t nhom nay thll~§n ~~~:t~~;gd~ ~~m sa~, e~o d~n nam, 1981, eac,nhom ky thu~t Dong Duc,
, , A " a am gla van cac dl,f an phat trien do thi xa dun trua
~~~a~:~:~ud~~ nChhaa~ 'ta~p~ tthh~n~ eun
b
g dp, nuae do thi va cac khu nha t~p thS ~~o :hofm! 16.0~~
" ecung aogommote A I b A A , f ,
Cac toa nha nam dn d h.!., f " , " ~u ~c Q, mQt r~p ehIeu phIm va mQt nha tre
nh~t Vi~t N am cho ;§n ~~~ nd~~:~' tr~~ bao
h ~hI dl~ phuang t~Cri do nhu nhQng toa nM hi~n d~i
, A , , ' o ao n ung nam 80s, cae ehuyen gia eua GDR san Vi A
am cung ao gom VIt;C dua cae sinh vien va can nhan V' A N " '
~~~ ~::~;:; :~n~::id~~e hot ~i ~arn tro,ng cae nhi> rna.y ~rong p::~ (it; ~::g(::;~~~~u::
vi~c t~m thCri (guest ~orker)~4~ u a Q thuang duqc gQI a Dong Duc ho~c cong nhan di cu lam
11 cri ti~t, v~ ,cac_ s6 IUQ'ng va cac IO?i h6 trQ' c\l thS nhu la 268 9 trieu • ' , A " •
cap bO'1 Tlen SI Bernd Schaefer Clla Vien Uch S" f)" : , mark ~o,~g f)uc de vlen trQ' quan S1,l' da du'ac cung
f)ong f)(rc d6i v6'i Vi~t Nam (1966 _ 1990) 'dua~ trlnuhcb ~~S~~~to~ DC, t?l, bal, giii~,g c~a ong v6'i nhan d~: 'Vi~n 'trq clla
12 U~ND Th?nh ph6 Vinh, L/ch Sir Thilnh phd Vinh (1945-~~7~) ~~B ~e~~eAa Ha NQ'I, thang 10, 2005,
13 MQ't chuyen gla Clla Bo Xay dung f)ong f)(rc v6n d- " ,,' ,J J 9 ,Ii n, 2903
nay vao ~am 1973 cha bh~t trang mot cuoc han ~~~up lal t~le~ ~e t,h~~h P,~o Yinh ~a ve nhu'ng quy ho?ch thanh ph6
t~an~ phO Dresden sau Th~ chi~n th~' haL' T~nh ~h J v,g~n ~a~ ~hl t,~1 mal ~e~, ~Inh th~t hoang tan, con t~ han cii
ky do da," 0 In, n u mQ't tuang My da tung dQ'a, da bi bom dua tra lai thai
14 G 'I' " Q'I a guest worker" nhu mot thuat ngfr thu'crng ga t ' " ' , • '
n6 ham chU'a S1,l' b6c 19t va b§t bl~h d~ng a ray 8~' ro~~ C~?:~~ "J~' va, ~g~n luan a ra~ f)(rc la khOng chrnh xac I~m VI
phiin (rng I?i v6'i thu~t ngu' nay, c, ?C Iii a 01 Val cong nhan ThO NhT Ky, Cong nhan Vi~t Nam
nhan hQ'P dang Vi~t Nam o' Dong Du'c
Vao ngay 11 thang 4 nam 1980, Vi~tNam k9 mQt Hi~p dinh HQ'P tac lao dQng vai Dong Duc
cung dp lao dQng cho cac nha may a cac trung tam cong nghi~p trong cac thanh ph6 nhu , , Leipzig, Karl - Marx Stadt (ngay nay la Chemnitz), Dresden, Halle, Magdeburg, v.v Trong 10 nam ti§p theo, han 70.000 cong nhan Vi~t Nam da k9 hQ'P d6ng lao dQng (thuang la 5 nam) va tai lam vi~e a Dong DuelS Trong nhung nam d~u tien (1980 - 1983), s6 luqng lao dQng xuat kh~u len t6i han 4.000 nguCri/nam, giam xu6ng chi con 135 van nam 1986 Vao ngay 26 thang 1 nam 1987, mQt hi~p dinh mcYi duqc k9 va trong nhung nam sau do s6 lUQ'TIg lao dQng tang len 20.000 van nam 1987 va han 30.000 lao dQng van nam 1988 V€ t6ng thS (tinh tu 1980 d§n
1990, vi sau do hqp d6ng da bi huy bo) thi 37% ll,fe lUQ'TIg nay la ph\! nu va 60% t6ng s6 lao dQng
da l~p gia dinh Ph~n 100 hQ da t6t nghi~p ph6 thong trung hQe va co mQt it kinh nghi~m lao dQng truae khi d§n Dong Due M~e d~u hQ lam vi~c cling vcYi nhung d6ng nghi~p Dong Duc khac, va trong cae cUQe phong van hQ co d€ c~p d§n cac quan h~ ngoai gia lam vi~c v6i b~n be nguCri Duc,
cong nhan Vi~t Nam nhin chung it hoa nh~p van xa hQi Duc han la sinh vien Vi~t Nam a cac truemg d~i hQC Di€u nay ph~n 100 la do trlnh dQ ngon ngu Due cua hQ khong b~ng sinh vien - hQ thuemg chi hQc ti§ng Duc tu 1 - 3 thang (Raendchen, 2000; 24)
Trong gi6i hQc thu~t va trong ca eong chung, cac nuac xa hQi ehu nghla thuang duqc mieu ta
b~ng nhQng thu~t ngu am chi Sl,f kern coi va 6m y§u: "thi§u th6n" "m\le nat" va "hOng hoc" la nhung tu thuemg g?p "Sl,f suy S\lP v€ m~t d~o due" cua chu nghla xa hQi thuang duqe cung c6 bOi vi~e mieu ta cac cong nhan lao dQng hqp d6ng Vi~t Nam a Dong Duc nhu nhung n~n nhan cua ehfnh saeh boe IQt va Sl,f d6i xu va nhan d~o eua ehil nghla xa hQi MQt cau chuy~n thuemg
duqc nghe th~y la: nhQng eong nhan di cu t~m thCri Vi~t Nam (guest workers) bi chinh phil cua hQ
ep bUQe ra nuac ngoai dS tra nq qu6e gia va lam vi~c nhu nhQng "lao dQng no W' eho nhfrng ong chu Dong Duc cua hQ, nhQng nguCri boc lQt cong nhan, b~t hQ lam nhi€u gia rna tra m~t s6 luang
it oi, khong eho hQ du eh6 a, b~t hQ s6ng chung dong duc trong mQt phong v6i r~t it Sl,f rieng tu (Bui 2003:122-128) Toi khong co chu dinh phil nh~n nhQng h~n ch§ va kho khan rna nhi€u cong nhan hqp d6ng Vi~t Nam phai d6i m?t (d~e bi~t la d6i vcYi di€u khoan mang thai gay kha nhiSu tranh cai: mQt nguCri ph\l nu Vi~t Nam co thai thi ho~e la phai n~o thai ho~c la tra v€ nha) Tuy nhien, toi mU6n nhan m~nh van nhung cai each rna nhQng diSu nguCri ta noi v€ "chu nghla xa hQi
va d~o due" duqc danh d~u bai Sl,f thiSu th6n, co l~p va n~n nhan hoa (nhQng cau chuy~n rna toi mu6n noi them la eung ph6 bi§n v€ tinh tr~ng xu~t kh~u lao dQng th§ gi6i) khong chi dan gian nhu th§; va nhQng h6i ue v€ lich su va nhQng cau chuy~n cua nhung cong nhan hqp d6ng cu dff
tra v€ Vi~t Nam cho th~y thl,fc t§ phuc t~p han NhQng cau chuy~n cua nhfrng nguCri dan ong va dan ba rna toi da phong v~n cung dp nhQng hiSu bi§t phuc t~p va s6ng dQng han v€ thCri ky lich
su nay eung nhu t~m quan trQng v€ m~t kinh t§ va tinh cam cua thCri k:Y nay d6i vcYi cong nhan Vi~t Nam va gia dinh cua hQ
Tu goe dQ eua nhfrng eong nhan Vi~t Nam rna toi da phong v~n, co duqc mQt hqp d6ng di lao dQng a Dong Duc la di€u ao uae d6i vai nhi€u nguCri vi Sl,f giau co va van hoa hang hoa ph6 bi§n cua d~t nuae nay Giai do~n bao dp a Vi~t Nam sau chi§n tranh la mQt thCri ky Cl,fC ky khO khan: san IUQ'TIg nang nghi~p giam, ngMo doi tang len, kh~u ph~n thuc an h~n ch§ va thiSu th5n
15 Cac s6 li~u th6ng ke sau day duQ'C I§y tll' Zur Situation ehemaliger Vietnamesischer Gastarbeiter: fine Studie Ober die
aus der einstigen ooR vorzeitig zurOckgekehrten Arbeinehmer/innen in der SR Vietnam, Friedrich Ebert Stilting mit
MOLlSA, Hanoi/Bonn 1991, COng xem Oliver Raendchen, Vietnamesen in der ooR: fin ROckblick, Berlin: SEACOM,
2000,
Trang 6432 Hi~n d~i va dQng thai cua th6ng o· Vi~t Nam: Nhu'ng each c~n nhan
cac nhu ph~m thi~t y~u (Kerkvli t 2005) C h ~ ;( ,
d~y hua hyn dS cai thi~n dnh tr:ng kinh' t~ ~U~Ig~: :1 ~~,Vi~~~i;li nu~~ ngoillla mQt con
khac rna khong c6 hQ hang di 1~0 dongl6 Nh-' I~ ha~ ~~so ,;m ~~fmg ngu01 hang
khan dac biet nhu n u01 cuc' '" A ung ngum t uQc dlyn Uti tIen" (nhfmg nguOi
cac gia 'dlnh 'cach ma~ va ~h~ ;he~ a _nong t~~n, gia_ dlnh li~t s1', thanh nien va ph\l nu
kh~u lao dQng d~u tie~ va Don; D~~a~: t~yc ~Iyn ~ghla V\l quan sy) duQ'C h,ra chQn cho di
nhu 101 cua mot ngu01 dan oAng" , ~1(J ~ung la Sl,T ll,Ta chQn so mQt trong Dong Au
~,' , so vm cuoc song a Viet N DA I V ' ~
MQt cam nh?n duQ'C thS hien r5 trong C(t , ' , ~ : a1J1', on~ vu~ la mQt thlen
ti~n 1m han a Viet Nam c~ Slv h t~ a ~a ~ac .cuQc phong van la cUQC song a Dong Duc t6t
vi~c duQ'c coi la hien dai hrvn N·" , h , ' , ~ 1 P a tn,en an Cac nha may rna ho
• • V l l m a cua 0 co cac tlen n h ~ v ' d ' - nha, cling c6 thS coi la thoai mill va A ~ ~.',:; g 1 nau an va, uang dan nu&c a
nguai duQ'c phOng vAn mu6n di Don~;?g l~ht/hQ\lam ,Nh~g tre~ het, 19 do chfnh rna
Mac Duc/thang, ph\l thuQc vao cong vi~c v: k:& It~: Ca~ con~~ nhan ?uQ'c tra tu 600 d~n 1
tuan& duang vm cong nMn Dong Duc H~ h A A· ~ g c?ng VlYC NhI~ chu?g, muc luang
gill ve nha a Vi~t Nam au et so tIen nay duQ'c hQ dung de mua hang h6a va
Sl,T thua thai vS hang h6a tieu d' l' ~ I' , '
hAp d&n han cac nu&c Dong Au kha u~~ a ?:Qt y, ~o kh:c khi~n Dong Duc tra thanh diSm d@n
manh dAt cua Sl,T thi~u th6n nhu V&~· th o~ vm ;gum 1:0 ?Qng VI?t Nam, Dong Duc khong phai la
manh dAt cua su thua thai va nhu thA t,~~g ~Q'c ~o ta trong hch sfr hi~n ti;li cua DUc17 rna la
~ , e m cau truc 1m cai quan ~ th A h ' '
ve Sl,T thua thai trong chu ngh1'a tu ban ' , h' A' A my~ ong t uang c6 tfnh doi ngfiu
duQ'c phOng vAn thuang so sanh hila an ~~ac~ ~ leu t~on tron~ c~u ngh1'a xa hQi
l8 Nhfmg nguOi nhfmg bua an nhiSu thit va ba'nh mI' rna' h tnh ,i;lm vm 0 uang xuyen ~cam v , va thmh thoang c6 ca va d?u phu v6i , , '
cUQc phOng vAn, nguai cong nMn tra ~ ~ d~ ;:, anA a nu?c ngo~1 Han the nua trong cae
nhfmg k~ hOi;lCh C\l thS rna ho suy ngh! ~~nc~o~ Qng ~an lenv kh~ n6i ~e tieu dung hang h6a va
phan nan la kh6 ki~m duac Kh' l' to A l' h" ~t hUQ'C_ nhung mi;lt hang rna nhfmg ngu01 Dong Due
, 01 mo p u nu la co d- l' " 1 cua co cling giOng cua nhfmg ngu01 khac:" a am gI vm uang cua co, cau tra Uri
To~.dii ~i~t ~~m luong cua minh! Toi chi tieu 120' , ' " ~
pha,l mat tien thue nba M6i than chun A ' • • Ma~ ch~ .chi Fill ~an~ than¥ va t01 dii khong
nhieu tht'r linh tinh nhu gi§.y san g dan : t,Ol dUQc) p~ep ~U'l mQ: kl~n ~~ng ,:e nba Toi dii glri
gU'i khoang 4 d~n 5 h' J d g ) , uong, quan ao, ao khoac va dOl khi la xe dap Toi dii
c lec xe ap ve nba Va Wi - , , mua la mQt xC: Simson khoang·1.800 M~c Don cu~~ g~'1 c~ xe mar nU·a Co hai tht'r rna Wi
Mac Dong D(rc Gia dlnh cua toi dii ba ' g D;;,~c v~J mQt ~~ th~ thao MZ khoang 2.000
khoan tit~n dt 16n d6i v6'i chUng toi vaont~~'i ~~:c mOl chiec 2 tn~u dong Vi~t Nam Dola mQt
NI:fmg ngu01 cong nMn cling nhin nhan DA D'
-Dong Au) la mQt manh dAt cua ca hoi ki h t~ ,:n~ ~c ~c~~g nhu cac nu&c khac trong kh6i
cua to~', mQt ngu01 dan ong giai thich ~~ van u~~ ban TI~n luo:?g chi la I?Qt ?h~n thu nMp
hOi;lt dQng kinh doanh phi chfnh thuc' tu ki h ~ g~m duQ'c phong van tham gIa vao du cac 10ai
buon ban rQng l&n han c6 lien quan etA h ~ ~~n ~ay ~~c nho a n~a cho d~n cac mi;lng lu61
khac duQ'c mang sang ill cMu A 'd enn b ,i;lP ~u hang hoa nhu la quan bo va cac 10i;li qu~n ao
t' ~ ' va UQ'C an tm cac cha den a Don D' M~ , , A
a mQt kinh doanh rat c6 101 rna on ta d A , , _ g uc Qt ngum dan ong mo
g \l'llg len cung vm nhung cfra hang cua nha nu&c a dia
:~ Xem Hardy, "From a Floating World."
Xem D,oml~lc C Boyer, "Ostalgie and the Polilics of Ihe F l '
18 38:, de Ihii~ ra ~\l' chi Irfch d6i v6'i lu~n diem nay u ure In Easlern Germany." Public Culture 18, no.2
(2006):361-Tre~ Ih~'c I~, chlnh phil Vi~1 Nam dil 10 ngai v~ viec ,,_.'X '.'" -
-nghla xa h<)1 lu ban" va van h6a lieu dung t~an Ian' , 0 n,hl{eGm d\io ~uc cua cong dan nu6'c mlnh lai f)ong f)(rc bai fIchu
cua no rosshelm 2005)
Nhfmg ngu01 quan 19 cua cac cfra hang nay bao cho nhfmg ngu01 Vi~t Nam bi~t v8 dqt d~n cua mQt s6 hang h6a C\l th~ Sfr d\mg nhfmg d6ng tiSn ti~t ki~m tu luang cua minh v6'i khofm thu nh?p them ra tu vi~c ban cac hang h6a nh?p tu Chau A, nhfmg ngu01 cong
Vi~t Nam nay mua h~t s6 h~mg tu nhung dqt hang nay va ban 1i;li cho nhfmg ngu01 Duc va ng
trai Vi~t Nam dn chung vm gia cao han MQt ph~n tiSn Iai duQ'c chia cho ngu01 quan 19 (m~u
dich) ngu01 Duc Th~ ti;li sao ngu01 Vi~t Nam 1i;li c6 thS khai thac duQ'c nhfmg kenh thi truang
chinh thuc nay? Cau tra 101 toi thuang xuyen nh?n duQ'c 1a: "Ngu01 Duc khong c6 nhu du v8 kinh t~ ho~c hiSu bi~t vS kinh doanh cua nguai Vi~t Nam"
Trong khi cac cong nhan (sinh vien) Vi~t Nam phat triSn mi;lng lum buon ban va quan h~
kinh doanh a Dong Duc, gia dinh hQ a Vi~t Nam duQ'c chu d.p t6t han va dO' ngheo kh5 han tru&c nha s6 tiSn thu dUQ'c tu vi~c b~n hang h6a tu Dong Duc gfri vS trong cac chQ' den Nhfrng cau chuy~n nay chUng to r~ng cac hOi;lt dQng thi truang tu ban da an sau vao ca hai d~u cua mi;lng Itr6i toan c~u cua dc nSn kinh t~ xa hQi chu ngma
Tr& v~ Vi~t Nam
Tuy nhien, d6i vm h~u h~t nhfmg cong nMn hqp d6ng thl giai dOi;ln s6ng sung tuc han v&i ffiQt 16i s6ng xuyen qu6c gia nay cling ng~n ngui Sau Sl,T S\lP d5 cua buc tuang Berlin va S\! th6ng
nh~t nu&c Duc, h~u h~t hqp d6ng lao dQng bi hUy bo bm vi cac nha maya Dong Duc d6ng cua
DiSu nay lam cho cac cong nhan a trong mQt tInh twng b~t 5n dinh: nhi8u ngu01 tm6'c d6 da b6 vi~c a Vi~t Nam dS sang lam vi~c 5 nam a Duc Li~u hQ c6 nen a li;li va c6 tim ki~m nhfmg cong
vi~c mm a phia ben Tay Duc tru phu han, hay hQ nen tra vS Vi~t Nam nm rna ft ai tra vS rna da e6 s&n cong vi~c 5n dinh dang cha dqi hQ? D~ can tra nhfrng ngu01 mu6n a 1i;li, chinh phu Duc da
ky mQt hi~p dinh h6i huang vm Vi~t Nam vao ngay 15 thang 5 nam 1990 vm hy VQng thuy~t
ph\lC nhfmg cong dan Vi~t Nam tra vS nu&c Cac cong nhan hqp d6ng c6 tinh tri;lng CU tru hqp phap duQ'c cAp 2.000 USD va mQt ve may bay mi6n phi dS vS nu&c n~u hQ d6ng y rai khoi Duc
Theo mQt bao duQ'c ti~n hanh bm Qui Friedrich Ebe1i Stifting cung vm MOLlS A, sau thang sau, vao thang 11 nam 1990, han 30.000 cong nMn da ll,Ta chQn giai phap nay va tra vS Vi~t Nam v&i r~t ft ho~c khong c6 hy VQng c6 vi~c lam (1991:3)
Tra 1i;li Vi~t Nam, nhi8u thucling da thay d5i Cac cong dan b~t d~u tu tu duQ'c huang lQ'i tu nhfmg d5i mm trong kinh t~, khi hang h6a va thuc an tm6'c day rAt kh6 c6 thS mua duQ'c thl nay
da tran ng?p cac khu chQ' Cung vm d6, cac ca h('>i kinh doanh da xu~t hi~n va nhfmg dAu hi~u d~u
tien cua mQt t~ng lap tmng luu do thi b~t d~u xu~t hi~n Nhfmg Sl,T khac bi~t kinh t~ giua cac gia dinh c6 va khong c6 ngu01 nha di nu&c ngoai d~n m~t di va Sl,T phan cAp vS m~t kinh t~ b~t d~u
chuySn d5i Do nhfmg ngu01 tra vS ft g~p nhfmg ca hQi Hun vi~c t6t va phai duang d~u vm vi~c giam thu nh?p tu lao dQng cua hQ (tu 1.000DM xu6ng thanh 30 USD), dnh tri;lng kinh t~ cua hQ tra nen b~p benh va thuang giam sut so v&i cac gia dinh khac dang giau len sau khi Vi~t Nam d5i
mm kinh t~ vao cu6i th?p ky 1980 Theo nhu Vi~t, mQt doanh nhan m&i thanh cong v6n da phai V?t 1Qn nhiSu nam th~t nghi~p:
R5 dmg la eac gia dinh nhu cua chung toi v6'i lao dQng a nuo-c ngoai dll co m(rc s6ng cao han nhiSu so vo-i trung binh Cao hon la hi@n nhien? Chung toi dii co thu nh~p cao tu nuo-c ngoai
Ngay nay thl khOng con khoang each nhu v~y nU·a Tinh hlnh bay gia khong gi6ng nhu ngay tmo-c nfi'a Vi~t Nam dii phat tri@n Nguo'i ta co nhiSu tiSn hon, ngay ca nhfi'ng nguo'i khong di nu6'c ngoai Chung toi dii trai qua mQt tho'i kY kho khan sau khi quay tr6'I~i Vi~t Nam NhiSu nguo'i trong chUng toi khong ki~m dUQ'c vi~c lam NhiSu nguo'i nhu chung toi dii tLrng di xuftt kh§.u lao dQng ph§.n 16'0 dll 16n len trong gia dlnh nghi~o, va sau do chung toi dii kiSm du'Q'c
z
Ii
J
Trang 7434 thai clla truy€n o'Vi~tNam:
ti€n nhc)' lao dong 0' nO'o-c ngoai Nhun s kh' , ~,'
chUng toi khong thS tim dll'O'C c6~g VI' ~ g h~uh ' I ,~hung to!, ve, chung toi I~i ngheo tro' I~i VI
, < f C P u QP 0 trong nO'o'c, , T~t ca nhung nguOi tra v~ tu Duc rna Wi h' f" A '" ~
h~m cong viec sau khi ho tr"" veA va'o dA h~ P o~g van deu mo!a nhung kho khan trong viee
, • v au n ung nam 1990s Nh'~ " " nay sang cong vi~c khac va khong co mot thu h ~ ;( d' h' /eu ~gum ~huyen het tu cong
lam vi~c trong kh6i nha nuac rna trong kh6i t: C;l~" on l,~ ~han d~ng n~ung nguOi tra v~
cong nMn Viet Nam tra v~ tu Han f" ,sn an Dleu nay khong giong nhu truOng hgp
cu6n sach nay: Ca cong nhan tra v~ ~uDo~ m~ Hu~ong <:hae phan tfch trong bai cua minh'
I d~ u uc va an Quoc phai vat Ion ' , ~ ,
ao 9ng cua h9 sau khi tra v~ Viet Nam ' , h' h' A v' , vm Vl~C gtam thu nh~p
t' ~ ,~ va ca at n om deu gap kho kh v t '~,
11 cong Vl~C Trong ca hai ttuOn ha h ~" ,~,' an rong Vl~C tIm va
n~uOi cong nhan va gia dinh cua;o d' p, cah' l?l lam ~l?C a nu~c ngoai ?ff cai thi~n kinh tS
~ " " au CIa tam thm Chae lap lua'v ~ f"
ve tu Han Quoc thinh thoang co th;(' ' d '_ , ' , , n lang m9t so cong nMn
ban than sau khi v~,: ch~ng han nhu ~ ,s~ \m,g n~ung ~:n~ n~hl~m xuyen qu6c gia d~ lam 191
su dvng nhling kiSn thuc v~· ~ a _1m, ca: co~g Vl~C a cac ca sa kinh doanh Han Qu6c co
D'A , ngon ngu va van hoa cua nhling ngu" 1 d~ " '
}eu nay noi chung khong dung vai trucm h' , _ " ~ ~o 9 g, tu Han Quoe v8
so~g lau du a mrac ngoai va khon co kh; v9'P cua, nh~~g n~uo: tuv Duc ;ra ve bCYi vi h9 khong
the lam vi~c vai cae ca sa kinh d~anh Du na?gh phat ,tl1e~ ca~ ky nang ve ngon ngu tai mue co
nguai rna toi noi chu en thuan r _ c:;a a~ cac to ~~uc ,,:ua Duc a Vi~t Nam.19 Nhfrn
ngoai), lai xe (xe tu :han hay t:Xi~mb n~u:~ c~ng Vl~C nhu glUp Vl~C nha (doi khi cho nguOi g
phV nu tham chf lam ba'n th?v1 gl'a' huon ~an a c.hq hay cac cong vi~c ban hang k hac Mot ngll'Ol'
Nhu'ng nguOi khac, nhu toi mieu ta duai 'h ' 1 C ~a ~ la P, u<~ng sau nhieu nam th~t nghi~p
dQ thanh cong khac nhau ' t uang rna cac ca sa kinh doanh nh6, vai nhling mue
s~6 ti~n 2.000 $ nh?n duqc tu chfnh phu Duc ban d A d- , A , , , A '
lC;ll cuoc song nhung chi la tam th' h ~ au a glUp nhleu ngum tm ve de xay dung
' , ' m, n u mot phu nu dff noi' "Sf" t' A d' d' f" "
nhu nhieu nguOi tra v~ tu H' Q f" , ',~ 0 len 0 ra 1 rat nhanh!" Giong
f" an uoc rna Chae mleu ta trong , h ' h' A
van da su dVng s6 ti~n nay dn than cho man I" ~ac nay, n leu n,guOi duqc phOng
ho?c nhung doanh nghiep nh620 T h' ~ g at cua ,h9, thong thuOng thi dau tu vao nha dat
" _ , ' uy n len, trong truang hap nh- " " A '
ngum da kinh doanh that bai bCYi vi ho khon' " , ' ~ung ngum tu Duc ve, nhieu
chuc cua Duc co rna cac khoa dao t ' ,gh'~o hay co It,kmh nghl~m kinh doanh, mac du cac t&
, ao rna n leu nguOi (tat nhie r kh" h" "
gta Hoa, mQt phV nu s6ng a thanh " h f" V' hI' ~ , , ; ( n ~ ong p at la tat ca) dff tham
nghi~p va lC;li th~t b~i trong kinh dOat~ ~ I ;n t'., a ~V9~ ~Vl dV dlen hmh Co dff duang d~u vai that'
uc ICY ve l~t Nam 15 nam trnac day:
Tmo-c khi toi di £)(I'C, toi dii lam viec a mot nha m' ' A
lam cho toi [khi toi di £)(l'cJ Do d ~ t~' d": b' h / ay ~ :'I<ft Nam, nhUl;g hQ dii khOng giG' ch6
kinh doanh va cung vo",' chi' t'o~' ,O?I ,a ! t at ngh}<fp sau khi tro' ve Tol dii quySt dinh to'
I mO' mot cU'a h' v A b' I " ' ttl' £)(I'C tro' v€ ding dong g6p , NI ' , ang an uong 1111 dan co' nM MQt s6 ngO'oi khac
vao mng cO'a hang qua be ' / , h ' toi ngh! clm hang se la mot sO' tha h ~ h ' ' _ va von cua c ung toi qua it ChUng
dfiu kiSm dO'O'c nhie~u t' ~ h' ~ c?~ng, ~ ung do cung la khoang thoi gian rna ngO'oi ta b~t
,en on va nhieu Clm h' I ' h d chUng toi khong qmh tranh dO'Q'c ang on on, <fP hon dii dO'Q'c mo' ra Vi thS
Do nhu'~g nguOi tra v~ da bi th~t bai tron ki h " ' ~ ~
nghi~p, cac to chuc cua chfnh ph~ Duc ~h DiD ~ doanh_va ghatf"VC;lt 19n vai ngheo ctoi va that
u va GTZ da thlet ke cac chuang trlnh d~ trq giup
19 C' ~c ~ h' om truong, nhcmg nguo'i c6 b~ng dai h " 8 ' A ' A "
20 cac t6 chLrc pMt trien, ' 9C 0 uc la m9t ngO<;I1 Iy va hl~n nay thuang lam vi~c t<;Ii d<;Ii s(r quan hay
Theo nhu Chae, nhang nguai tr<'>' v~ g§n da 1" H' ~
12,000 USD den 70,000 USD, yuan Quoc thu'O'ng mang Ve m9t s6 IU'Qng ti~n m~t l6'n hun nhi~u, tu
lao dQng h9'P d6ng tai hoa nh?p ca v~ kinh tS va xa hQi Cac bu&i g?P m~t cua nhling nguOi v~ duqc t& chuc thuCrng xuyen dS h6 trq Sl,f uii hoa nh?p v~ van hoa, rnQt v~n d~ rna mQt s6 duqc ph6ng v~n g?P phai H9 cam th~y "1C;lC long" sau khi tra v~ Vf dV, rnQt cong nhan sau khi v~ Ha NQi va co rnQt ti~m rna anh nh6 giai thfch: "Toi dff quen vai cach s6ng a ben sl,f ~C;lch se, va ngan ~~p pen sau khi tra v~ tolphai V?t lQn dS thfch ilng vai xa hQi Vi~t Nam l~i 0 day thl khac han, am I va lQn xQn" Cac khoa dao tC;lo (nhu la "Cach rna mQt doanh '~p") va cac chuang tl'lnh cho yay duqc thl,fc hi~n vai rnvc dfch giup tC;lo ra cac doanh nhan
dQ nh6 va dQC l?p, Nhung quan tam dang ti~p tvc cua chfnh phu Duc v~ nhling kho khan kinh
va xa hQi cua nhung nguai h6i huang tuang phan vai quan sat cua Suhong Chae la khong co mQt chuang trlnh nao cua nha nuac hay dp Co' sa dS h6 tr<l nhling nguOi tu Han Qu6c tra v~ rna g~p nhung kho khan trong vi~c tai hoa nh?p cUQc s6ng trong nuac Di~u nl,fc cuoi trong buac
ngo~t Iich su la, cac chuang trlnh phat tliSn cua Duc hi~n tC;li b~t ngu6n tu nhling di san cua cac dl,f
an doan kSt xa hQi chu nghla cu cua Dong Duc hi~n nay lC;li uic dQng dSn mQt vai chuang trlnh thea huang tu ban chu nghla a Vi~t Nam
Nhu toi da c6 g~ng tdnh bay trong bai viSt nay, chuySn tra v~ va Sl,f tai hoa nh?p cua cong nhi'm vao xa hQi Vi~t Nam d?t ra nhling tMch thuc dang k~ d6i vai cau chuy~n v~ Sl,f cuu r6i cua ehu nghla tu ban, mQt cau chuy~n cho la vi~c "rna" cua cho CO' chS thi tlUang a Vi~t Nam da rna
ra illQt 16i thoat ra kh6i Sl,f tInh tC;li va co l?p cua thOi ky xa hQi chu nghla, d~n dSn Sl,f hoa nh?p va ehuySn dich trong cQng d6ng thS giai, D6i vai nhi~u nguOi tra v~ ill Duc, di~u nay lC;li diSn ra
nguqc lC;li VI vi thS giai dp cua h9 tra nen b~p benh han va cUQC s6ng tra nen b~t dQng hCYl1 ca v~
kinh t~ l~n dia ly trong thOi kY d&i rnai thea huang thi tlUang Di~u nay cling tuang d6ng vai nhung phat hi~n cua cac nghien cuu nhi'm h9C v~ cac qu6c gia h~u xff hQi chu nghla va h~u thuQc dia a nhling nm khac tren thS giai Nhung nghien cuu nay cling ghi nh~n thai dQ coph~n rnau
thu~n ngay rnQt tang va Sl,f va rnQng v~ chu nghla tu ban toan c~u cua mQt vai nhom nguOi cam
th~y bi n~m ngoai l~ cac h~ th6ng toan du hi~n tC;li21 Do do, toi xem di~n Clru cua minh nhu da d6ng gop them vao l?p lu?n cua Jim Ferguson (1999) v~ "mQt nhan h9C v~ mQt Sl,f tlUQt d6c", rnQt nhan h9C ghi nh?n Sl,f va mQng ngay mQt tang cua con nguOi v~ chu nghla tu ban va Sl,f b~t &n dinh cua n6 trong rnQt ky nguyen dUQ'c cho la ngay mQt nhi~u chuy~n dich, linh hOC;lt va tiSn bQ Nhu Ferguson da nh~c nha chung ta~ thS giai ngay hom nay khong phai la th~ giai cua giao luu trong hanh tinh, rna, la cua sl,f rn~t lien lC;lC, phan dOC;ln va chia re (2006:49) C~n co cac nghien Clru nhan h9C quan tam d~n Sl,f rn~t lien lC;lC nay va nhfrng qua tdnh m~t lien lC;lC, cung vai nhling rn6i lien h~ mai n&i len rna cac nghien cuu nhan h9C duqc thl,fc hi~n a Vi~t Nam thuCrng tim hi~u
Ngoai ra, sl,f quan tam v~ cac dich chuy~n xuyen qu6c gia khac, hay cac dong chay xuyen bien gi6i trong thOi ky trnac d&i rnai (va nhling nam d~u tien cua d&i rnai) da khuy~n khfch chung
ta pha b6 nhling ki~n tC;lo mang tfnh d6i ng~u giua chu nghla tu ban (toan c~u) va chu ngrua xa hQi (bi~t l?p), nhling kiSn tC;lO rna toi da trlnh bay a ph~n d~u cua bai viSt nay Sl,f quan tam nay
khuy~n khfch chung ta viSt nhung nghien elIU nMn h9C sau s~c hCYl1 v~ sl,f ti~p n6i va nhling dong chay cua mQt s6 ho~t dQng kinh t~ xa hQi va van hoa k~t n6i nhling h~ th6ng va nhling thOi ky Hch
su thuOng duQ'c xem la d6i l?p nhau Cach tiSp c?n nay cling se khuySn khfch vi~c nhln nh?n lC;li mQt s6 ngon tu h9C thu?t v~ nhung cai g9i la "mai" cua mQt s6 kMt v9ng, hanh vi, ngon lu?n d~c
thu trong thai diSm d&i rnai kinh tS hi~n nay Noi mQt cach khac, chung ta co th~ quan tam nhi~u
hCYl1 dSn lich su cua vi~c tieu dung va luu thong hang h6a (m~c du cac dong chay nay hC;ln chS
21 Xem Comaroff va Comaroff 2001, Ferguson 2006, Xem Berdahl 1999 v~ S1l va m9ng trong b6i canh h?u thu9C dja,
Trang 8436 Hi~n d~i va dQng thai eua tru th6ng a Vi~t Nam:
han) tmac va t?i th01 di~m cua d?i mm, cling n~u lich S,lr cua cac m?ng lum va ho?t dQng
tmCmg va buon ban nha Ie da chieu va xuyen quoc gia 0 nhfrng muc dQ khac nhau, t~t ca
dong chay lich Slr nay ti€p tl,lc anh huang d€n cUQc s6ng cua con ngu01 & Vi~t Nam va cQng
Vi~t ki~u & cac nuac khac22
Cu6i cung, bai vi€t nay da c6 g~ng soi sang mQt vai di san cua nhfrng di chuy~n giua
Nam va cac nuac trong kh6i Dong Au, rna d?c bi~t la cac m6i lien h~ giUa Vi~t Nam va
Duc - mN hi~n tU9'11g xa hQi thuCmg khong duQ'c quan tam Cac m6i lien h~ nay phcln 1&0
hoan chuy~n trong nhfing h6i uc lich Slr chfnh th6ng cua Vi~t Nam va Duc, va s~p x€p cho
hgp v&i nhfing cau chuy~n 16'0 coi trQng nhfmg khung lich Slr phuang Tal3 Vi~c nhin nh~n
lich Slr cac m?ng luai xuyen qu6c gia xa h9i chu nghia khong chi tai t?O tfnh chu th~ trong lich
cua nhfrng ngu01 dan ong va ph\! nu Vi~t Nam lam vi~c t?i Dong Duc trong th01 ky h~u chi~n
Vi~t Nam, cling nhu tai t?O nhfrng tieng noi, trai nghi~m va kien thuc thu duQ'c tu nhil'ng di
chuy~n trong qua khu cua hQ nhung ngu01 ta ft duQ'c nghe th~y Vi~c nhin nh~n l?i lich Slr
m?ng lum nay can thach thuc nhung cai duQ'c xem la "mm me" trong m?ng lum toan celu, b&i
no cho th~y nhfrng di san Ian rQng cua cac dl,X an doan ket xa hQi chu nghia rna dl,Xa vao do, mQt
Co' hQi d~u tu va ho?t d9ng kinh doanh theo ki~u chu nghia tl,X do mm da duQ'c thUc d~y va xay
dl,Xllg Dieu nay duQ'C thay r5, vf d\! nhu trong thanh cong cua Cong ty xuc xfch Vi~t Duc (ong chu
da tung di hQc & Dong Duc) hay phai doan tIm hi~u dclu tIT tlVc ti~p cua Dong Duc tu Leipzig d~n
Hai Phong, thanh ph6 chi em cua no Khi mQt thanh vien trong phai doan Leipzig duQ'c hai t?i sao
nhom l?i quan tam dclu tu vao Vi~t Nam chu khong phai la mQt nuac khac, cau tra 101 cua ong da
cho th~y tclm quan trQng cua qua khu giUa hai nuac v~n can trong hi~n t?i: "La do lich Slr cua
quan h~ m~t thi~t giua ngu01 Dong Duc va ngu01 Vi~t Nam"
-000 -Tai lieu tham khao
Bailey, Susan
2004 "Vietnamese Intellectu.als in Revolutionary and Postcolonial Times" (Tn thuc Vi~t
Ham trong th01 ky cach m?ng va sau thuQc dia), Critique of Anthropology 24 (3): 320-344
Balaz, Vladimir va Allan M Williams
2007 "Path-dependency and Path-creation Perspectives on Migration Trajectories: The
Economic Expeliences of Vietnamese Migrants in Slovakia" (Sl)' tuy thuQc vao qua khu
va t?O dl,Xllg tu qua khu Clla nhfrng con dUCmg di cu: nhfrng trai nghi~m v~ kinh t€ cua
nhfrng ngu01 di cu Vi~t Nam t?i Slovakia), Intemational Migration (45)2: 37-67
2005 "Winning, then Losing, the Battle with Globalization: Vietnamese Petty Traders in
Slovakia" (Th~ng r6i l?i thua, tr~n chien vm toan celu hoa: Nhfrng ngu01 buon ban nha
Vi~t Nam t?i Slovakia), Intemational loumal of Urban and Regional Research 29(3):
533-549
22 COng xem Hardy 2002; Salaz va Williams 2005 Sui 2003
23 Vi dl,l nhu cac phat ngon d~i chUng cua ngm')'i Buc va Vi~t Nam a t~i Vi~t Nam thu'ung nhtln m~nh d~n' m6i quan h~
ngo~i giao than thi~t giu'a hai nu6c sau khi nu6c B(rc th6ng nhtlt vao nam 1990; n6i m(it cach khac thl quan h~ cua Vi~t
Nam v6i Bong B(rc khOng dmlc dS C?P d§y du, Xem Christina Schwenkel (2007),
I, Daphne
1999 Where the World Ended: Re-Unifieation and Identity in the German Bor~erlG1~d
(Nai the gim ket thuc: Th6ng nh~t va bim s~c & vung bien gim Duc) Berkeley: Umversity
2003 Envisioning Vietnamese Migrants in Gennany: Ethnic Sti~ma: ./111111lfrant n~zn
Narratives and Partial Maski!Ig (Hlnh dung ngu01 Vi~t Nam ~ Duc: ~Ien~ ~%~hO c~~~
tQc, nhfrng cau chuy~n vS g6c gac cua nguOi di cu, va deo m?t n? nua VO'l) unster I Verlag
ky va van hoa cua chu nghia tl,X do mm) Durham: Duke Umversity Press
2005 The Power of Everyday Politics: How Vietnamese Peasants Tra~sfom1ed 'f~tlO~al
Policy (Suc m?nh cua chfnh tri hang ngay: Nang ~an :i~t Nam da lam thay dOl chmh sach qu6c gia nhu the nao?) Ithaca, NY: Cornell Umversity Press
, Z'b I TIT ld Order (Nhung cho toi cua toan
2006 Global Shadows: Afnc;a m the Neo 1 era yyor '
A • ChaAu Phi trong Trat tu the gim tu do mm) Durham: Duke Umversity Press
1999 Expectations of Modemity: Myths and Meanil,Igs of ~r~an ~ife ,on th: u:mbl~n
Copperbelt (Nhfrng ky vQng vS hi~n d?i: Nhfrng huyen thO?1 v~ nhung ~ ng~ta cua cUQC s6ng thanh thi & vung kim lo?i d6ng cua Zambia) Berkeley: Umv of CalIfornIa Press
Gibson-Graham, J.K
1996 The End of Capitalism (As We Knew It): A Fen~inist AC;~tiqu~ of PoZ~tical Ec~no,my
(Sl)' ket thuc cua chu nghia tu ban nhu chung ta da biet: phe bmh cua thuyet nam nu bmh quySn d6i vm kinh tS chfnh tri) Oxford: Blackwell
Grossheim, Martin
2005 ""Revisionism" in the Democratic Republic of Vietnam: New Evi~ence from ~the
East GerrtJ.an Archives" ("Chu nghia xet l?i" & nuac C<:mg hoa XHCN VI~t Nam: Bang chUng mm tu cac kho Ill'll tru cua Dong Duc), Cold War History 5(4): 451-477
Trang 9438 Hi~n o~i va o(>ng thai cua th6ng a Vi~t Nam: Nha'ng cach ti~p c?n nhan
Hardy, Andrew
2002 "From a Floating World' E ' '
the i61 d' h ;( , " mlg1~tlOn to Europe from Post-War Vietnam" (T'
g lC chuyen: DI cu den Chau Au tu mot nua' V' ~t N ,J U
Luu Van Lqi
20~4 Ngor;d giao Vi?t Nam 1945-1995 Ha Noi' NXB Can NhA dA
2006 Ludt Nguoi lao tiD V':.~ l\T ;1" ,
Ch' h :Q
J , • ng U;!t lVam ullam a nuo'c ngoai theo hr;p tI{mg Ha N~··
Oishi, Nana
~go~ ~~;i~: ~o:~f~·~~~o~:!i~ati~l~ S~(~te P~lic~es, and Labor Migration in Asia
CA: Stanford University Pr~ss m sac n a nuac va dl cu lao dQng a CMu A) Palo
Raendchen, Oliver
2000 Vietnamesen in der DDR (NguOi Viet a Co h' A "
Schwenkel, Christina
~007 ': 'Other Transnationals': CounteIin Immobilit "
m SocIalist Vietnam" ('Nhlin d' h ~ A ~ and Hlstoncal Memory of Geimany
' , ' g ongc ayxuyenquocgiakh' '·DJ · , '
dl chuyen va hoi lrC lich S11 A 1::'\" , ac 01 nguQ'c l~1 vm su bat
, ve vUC a nuac VIet Nam xa hoi h' hN ) B" "
tnnh bay t~i hQi thao hang nam cua Hi ~ h ~, 1::'\' : • • c u ng la, at viet duQ'c
((P Ql vUC hQc, San DIego, CA, USA
Stlftmg, Fnedrich Ebert with MOLISA
1991 Zur Situation ehemaliger V;' t I
d " Ie nameSISC ler Gastarbeiter Eine Stll'l' "b d'
Vietnam HanoilBonn g zumckgekehrten Arbemeluner/innen ill der
Trc1n f)uang
2001 Din voi van hoa " Dll·c ' Ha Noi' NXB VV h' ThA an oa ong tm & UBND Thanh h6 Vinh
2003 L!ch su Thanh phD Vinh (1945-1975) TP V' h' NXB m NgheAn ~ p ,
2007 "H'dd 1 en Spaces of Resistance of the Subord' d'
Female Migrant Partners in Taiwan" (Nhlinu kh A ma~e ;(Cas7 StudIe~ from Vietnamese
nguOi phai phvc tung: tmem· h ' b ?~g ?tan an cua s\!' phan kllang tu nhling
1ntematlOnal Migration Review 41(3): 706-728 g qp cua ngum dl cu nu Viet N am a ' D" at Loan),
Wang, Hong-zen and Shu-ming Chang
~002 "The Commodification of Intemational M'
m Taiwan and Vietnam" (Thuan m h' , at~Iag:s Cr~ss-b~rde~ Mamage Business
dam cu61 xuyen qu6c gia a Dai toa~ ~a ~:c cUQC hon nhan ~uoc te: nganh kinh doanh
116 va Vlyt Nam), IntematlOnal Migration 40(6):
NHAN THue eHiNH TRI eVA NGUOI LAO DONG V A
Khi tien tdnh toan du h6a v6n va s\!' phfm cong lao dQng qu6c te dang tang len, thl cac v~n
dS van h6a va xli hQi xoay xung quanh v6n va lao dQng tra thanh chu dS chinh tIi qu6c teo Bi;ic
bi~t, trong hai th~p ky gah day a khu v\!'c Dong AI
, dong chay v6n va lao dQng xuyen qu6c gia da d~y m<;lnh s\!' 'phan cong lao dQng qu6c te (international division of labor), (Frobel, Heinrichs, and Kreye 1980) C6 nhung v~n dS van h6a xli hQi xuyen qu6c gia b~t ngufm tu nhfrng ngum lao dQng
chuy~n dich tu cac nuac dang pilat tli~n nhu Vi~t Nam, Indonesia, Philippin sang cac nuac tuang d6i giau han nhu Han Qu6c, NMt Bi'm, Dai Loan, Hfmg Kong, Singapore (Smith 1996) L\!,c IUQ'llg lao dQng chuy~n dich tu nuac nay sang nuac khac trong vung Dong A la mQt v~n dS quan tam Ian a ca nhling qu6c gia xu~t kh~u lao dQng cling nhu a nhfrng qu6c gia nh~p kh~u lao d9ng M6i quan tam den v~n dS lao dQng xu~t kh~u a Dong A c6 lien quan m~t thiet den vi~c ph:it tIi~n nhanh ch6ng nhtrng hqp tac trong khu v\Xc Dong A, rna di~n hlnh la vi~c thuc d~y cQng dfmg chung Dong A (East Asian community: EAC) gi6ng nhu cQng d6ng Chau Au Nhling qu6c gia 80ng A theo du6i mvc tieu phat t1i~n kinh te dQc l~p d\!,a tren quan di~m Nha nuac Pilat tri~n b~t dau nh~n ra s\!, dn thiet Clla kh6i kinh te vung va hqp tac trong khu V\l'C sau cUQc khung hoang t~li chfnh chau A vao nhung nam cu6i cua th~p ky 90s (Hwang In Won 2006:9-24) Khung hoang tai chfnh dli gay anh huang tan pha day chuySn den cac nuac rihu Han Qu6c, Thai Lan, Malaysia, va Indonesia DiSu nay da kh~ng dinh s\!, phv thuQc lfin nhau cua cac nuac trong khu v\!'c va s\!' dn thiet cua vi~c phiii cung nhau d6i ph6 vai tr~t tv mang tfnh chu nghla tv d~ m61 dang th6ng tIi nSn kinh te the gi61 K~t qua la c6 nhiSu cUQc gi;ip go cac c~p va cac d\!' an nh~m thuc d~y hqp tac ,chfnh trio kinh t~, xa hQi va van h6a trong khu v\!'c tu nam 1997 Trong b6i dnh d6, nguOi ta cling r~t quan tam den v~n dS lao dQng xu~t kh~u - v6n c6 m6i quan h~ m~t thiet v61 cac IQ'i fch kinh te,
an ninh, va van h6a chfnh tIi trong khu V\!,c
1 6 bai lu~n nay, Dong A chi khu VIlC gbm cac nuO'c Dong B~c A (Trung Qu6c, Han QU6C, Nh~t Ban v.v ) va cac nuO'c Dong Nam A (chu y@u la cac nuO'c Asean) TruBc day, khi n6i d@n Dong A, thuang la chi mang y nghTa la cac nuO'c Dong Bic A Tuy nhien, ngay nay, gi6'i h9C gia va cac nha ngo<;li giao cua Dong Ada xac dinh g9i chung khu V\JC Dong
B~c A va Dong Nam A la Dong A, va chu y@u la n6i d@n 3 nuO'c Dong B~c A (Nh~t, Han, Trung) va cac nuO'c Asean (Asean+3)
Trang 10440
thai cua truy~n th6ng o· Vi~t Nam:
M~c dli ngu01 ta ngay mQt quan tam dSn lao dQng di cu trong Dong A, nhfing nghien cUu
ch6t trong v~n d~ nay l~i t~p trung vao khia c~nh kinh tS chinh tri han la van hoa xa hQi,
quan diSm vI mo, xa 1'01 nhfing tnli nghi~m cua ngu01 lao dQng, co tinh chuc nang, thl)'c ti€n,
l~y nha nuac va cac nha lanh d~o lam trung tam Noi mQt cach khac, nhi~u nghien cUu
chuyen nganh kinh ts va chinh tri hQc phan tfch cac s6 li~u vI mo va d~ xu~t nhfing cach su
lao dQng di cu vi IQ'i ich cua khu Vl)'C Tren quan diSm nhan hQc, nhfing cach tiSp c~n nhu v~y
tra chung ta kham pha nhfing tnh nghi~m, y nghIa va nh~n thuc cua cong nhan di cu Nhfing
nay cling quan trQng ch~ng kern gi sa d6 v~ t6 chuc va chuc nang cua lao dQng di cu nh&m
Vl,1 cho nhfing hop tac khu V\l'c trong tuang lai
Bai viSt nay c6 ging giai thich y nghIa cua lao dQng di cu d6i vai hop tac trong khu Y\1c
Dong A tren quan diSm nhan hQc Noi mQt cach khac, bai viSt nay nghien cuu cac trai nghi~m van
hoa xa hQi cua cong nhan di cu a ca nai que nha Ian d~t nuac di cu tai, va tiSp do tim hiSu nh~n
thuc cua hQ v~ nha nuac, chu nghIa tu ban va con ngu01 vai cac qu6c tich khac nhau Toi hy vQng
r~ng vi~c giai thich v~ m~t van hoa xa hQi cac kinh nghi~m xuyen qu6c gia cua cong nhan di Clf
va nh~n thuc chinh tri cua hQ giup ta ~iSt duO'c y nghIa va tuang lai hop tac trong Dong A
Vai ml,1c dfch 'nhu v~y, bai viSt nay phan tich tmemg hyp cua nhfing ngu01 lao dQng Vi~t
Nam da tUng a Han Qu6c va hi~n t~i dang s6ng a Thanh ph6 H6 Chi Minh2 Cl,1 thS, bai viSt nay
d~u tien se tim hiSu cUQc s6ng cua nhfing ngu01 lao dQng Vi~t Nam tren d~t Han D~c bi~t bai viSt
cling se thS hi~n 1'5 di~u ki~n kinh tS chinh tti khiSn hQ luu tn.l b~t hQ'P phap, v~ d01 s6ng van hoa
xa hQi cua hQ khi lUll tru b~t hO'p phap nhu thS Thu hai, bai viSt se tim hiSu cUQc s6ng cua nhfing
ngu01 tra v~ t~i Vi~t Nam Cv thS, nhfing ngu01 tra v~ kiSm s6ng trong di~u kinh tS chinh tti nhu
thS nao, nhfing trai nghi~m v~ m~t van hoa xa hQi cua hQ va nhfing ho~t dQng cua hQ Cu6i cling,
trong ph~n kSt lu~n, bai viSt thao lu~n v~ nh~n thuc chinh tti cua nhfing ngu01 tra v~ duO'c rut ra
tir nhfing trai nghi~m xuyen qu6c gia cua hQ va anh hu6'ng cua nhfing nh~n thuc nay d6i vai hgp
tac trong khu Vl)'C
2 QuA TRINH NGHIEN COil T~ VI~T NAM
He nam 2006, mQt QU hQc sinh Vi~t Nam, la sinh vien cua Wi) giai thi~u cho toi g~p mQt
ngu<yi cong nhan Vi~t Nam dang s6ng t~i mQt khu Vl)'C nho co kha dong ngu01 Vi~t Nam a Seoul
La mQt nha nhan hQc quan tam dSn cong nhan nha may va nghien Clru chuyen sau v~ Vi~t Nam,
toi vui mUng khi co duO'c ca hQi hoi v~ cUQc s6ng cua ngu01 lao dQng Vi~t Nam t~i Han Qu6c
Qua cau chuy~n, toi mai nh~n th~y r~ng nhfing hiSu biSt cua minh v~ cUQc s6ng cua hQ can hCri
hQ't va toi g~n nhu khong biSt gi Cl,1 tnS v~ d01 s6ng van hoa xa hQi cua hQ tren d~t Han Tir do, toi
dSn tham va quan sat nhi~u l~n mQt s6 khu cong nghi~p va nha a co nhi~u cong nhan Vi~t Nam
s6ng va lam vi~c t~p trung a do Va Wi bit d~u ta rna tim hiSu xem cUQc s6ng cua hQ se thay dbi
nhu thS nao sau khi v~ nuac, va hQ se mieu ta cUQc s6ng cua hQ a Han Qu6c nhu thS nao
DS thoa man trf ta rna cua minh, toi da tiSn hanh nghien cuu sa bQ ban d~u vao thang
10/2006 t~i Thanh ph6 H6 Chi Minh Sau khi co mQt thuySt trlnh duO'c len lich tir tmac, toi da
danh 4 - 5 ngay di tham cac t6 chuc tu nhan va ca quan nha nuac co lien quan dSn chinh sach va
triSn khai v~n d~ xu~t khftu lao dQng Ba thang sau, vao thang 112007, toi da tiSn hanh chuySn
di~n da dai khoang mQt thang t~i Thanh ph6 H6 Chi Minh
2 Til' bay gia loi se gQi nhung lao d9ng Vi~1 Nam IU'ng lam vi~c a Han Qu6c la "nhung ngll'ai Ira v~"
Trong khi di~n da, hoat dQng chfnh cua toi la t~p trung p~~ng :,§.n ~~fin:_ ng;rCri :ra v~h AV ~~~
- ' A ' A N n u01 da tUng lam phlen dtch gmp ua cac con!? n ~n A'
da cua mQ; ng~.o:~at·'~ vhlea~ tnh bamo~n' c~oc thflO luan nhom vai tir 3 dSn 8 ngu01 tra ve, moi cUQC
yang 2 - 3 tiSng Dl)'a tren cac thong tin thu th~p dUO'c ~ir ca~ CUQC4th~? u~~~~ay, ~~l t~7ad~
,,' .~ , ~n tir 2 - 3 n u01, m6i nguai trong khoang tu 2 - tIeng e ~ua a~
tOI tlep tyc ~hongA va A ~ ' } TA' khong lua chon nhfing nguai duO'c phong van thea
Ph6n~n~~d:t;~t~~~ ~~~!~ ~~~mg)~a~ ~!~~~;~9~~t~tts~!U;' ~:u ~~t, ~h:dl~n 1 ~~::, ~;:~
phong van thuang ~ trong k~oa;~ k~t hon toi cling c6 ging co dUO'c thong tin ve cong vi~c
binh la 7 nam !rong tn:ang hO':" ~ a t~~ Tho~g tin nay Ut dn thiSt dS hiSu dUO'c diSu ki~n kinh
cim VO' ho~c chon~ hQ cang Cl,1 t e c~ng O
, d h' van Gi6i Hnh, tuAi mc va flnh tqmg hon nhan clla nhiing ngU'Ol U'Q'c pong
Ngh~ nghi~p clla nhung ngU'oi lao dQng tro-v~ nU'(Yc va VQ' (chBng) clla hQ
Ngh~ nghi~p hi~n t~i Ngh~ nghi~p hi~n ~i
SBnami'YHQ Ngh~ nghi~p khi v~ nU'<Yc clla VrJ (chBng)
Thfip nhfit: 3 nam Cong nhan (7)* Thfit nghi~p (8) Ban h~mg rong (2)
Cao nhfit: 11 nam Urn doc l~p (self-employed) (3) Qm'm 19 nha may (2) Van phong (2)
Trung blnh: 7,7 Urn a cong ty thuong m~i (2)* Cong nhan (2)* Lam doc l~p (2)
nam Buon ban (1)* Qui'm ly/hu6ng ddn cong ty Ti~m lam dyp (1)
Hu6ng ddn vien du lich (1)* du lich (2)* Ti~m sua xe may (1)
Urn a ti~m an (1)* Nhan vien van phong(l) Cong nhan (1) *
Nhan vien sieu thi (1)* Urn doc l~p (1) Thfit nghi~p (1)
Urn a tl'Ubng ngo~i ngu (1)* Xufit cu (1)
Khong xac dinh (3)
Thfip nhfit: 3 nam Cong nhan (8)* Thfit nghi~p (7) Cong nhan (3)*
Cao nhfit: 11 nam Urn doc l~p (1) Cong nMn (4)* Urn doc l~p (3)
Trung blnh: 7,3 Giup vi~c nha cho nguCri Han Urn doc l~p (1) Thfit nghi~p (2)
Thong dich (1)* Cho yay n~ng 11ii (1)
Thfit nghi~p (lien Wc) (4) Urn a ti~m an (1)*
;/ , , R' I y ding ty Him Qu6c
Trang 11442 Hi~n o~i va oQng thai ella truy~n aVi~tNam: eaeh ti~p e~n nhan
H~u h~t nhfrng nguOi duQ'c phong v~n dSu tr6 thanh nguOi cu tru b~t hQ'P phap 6 mQt thOi
di~m nao do trong khi h9 dang 6 Han Qu6c Bay Ia tlUcmg hQ'P cua ph~n Ian nhfrng nguOi tr6 v~
rna toi dil phong v~n tc;ti Thanh ph6 H6 Chf Minh Chi trir co 2 tlUemg hQ'P trong s6 nhfrng nguOi
duQ'c phOng v~n Ia d~c bi~t MQt anh con dQc than, dil xong mQt mxa chuang trinh dc;ti h9c su
phc;tm va dU9'C bao dam Ia co vi~c lam thu k9 cho mQt quan 19 vm m9t muc luang cao tc;ti mQt nhi't
may cua Han Qu6c.sau khi tr6 vS Va t111cmg hQ'P kia Ia cua mQt chi cling chua k~t hon, tr6 v~
nuac trong thOi h<;ln hQ'p d6ng vi SQ' phai Iuu tru b~t hQ'P phap Chi bay to Sl,l' h6i h?n vS quy~t dinh
cua minh vi v~n mu6n tim Ic;ti mQt Co' hQi lam vi~c 6 Han Qu6c mla nhung dil khong duQ'c
Tham khao them cac s6 Ii~u th6ng ke thi th~y ph~n dong nhling nguOi lao dQng Vi~t Nam Il,l'll
ch9n cach lUll tm b~t hQ'P phap ngay trong thOi gian con hQ'p d6ng B~n thang 3 nam 2006, s6
IUQ'llg nguai nuac ngoai dang Iuu t1'u tc;ti Han Qu6c Ia 800 ngan nguOi, trong do co 530 ngfm
nguai nuac ngoai co dang kf Iuu tm tren 90 ngay, s6 nguOi nuac ngoai khong dang kf Ia 100 ngan
nguai (Vietnamnews.com/31.3/2006) Xem nhu Ia chi~m d~n 16% trong s6 nhfrng nguOi luu t1'u
dai hc;tn
Bang 2 St}' thay d6i theo tung thoi l<:y v~ s6 Im.mg ngrroi lao dQng nrr6'c ngoai khong dang ki
Ngu6n: Tc5 clu'rc lao a91lg qu6c ti Hilll Qu6c 2005, tr 16
Ti I~ ngum Bong NamA trong s6 nhfrng nguai Iuu tru b~t hQ'P phap la tuang d6i cao vi ph~n
Ian Ia cong nhan nh?p cu Truang hQ'p lao dQng Vi~t Nam cling khong phai la ngo<;li I~ Thang 3
nam 2006, co 43 ngan nguOi Vi~t Nam dang luu tlll 6 Han Qu6c (k~ ca nguOi Vi~t Nam khong
phai Ia lao dQng xu~t kh§u) va trong do co 12 ngan nguOi, tuc chi~m 27% la nguOi luu tru bc1t hQ'p
phap Lao dQng Vi~t Nam sang Han Qu6c lao d9ng dum dc;tng thl,l'c t?P sinh cong nghi~p co xu
huang 6 Ic;ti b~t hQ'P phap nhiSu han, vm 2500 nguOi luu tru b~t hQ'P phap tren tbng 7600 ngum
(chi~m 32%) (theo Vietnamnews.com/ 31/3/2006) tc;ti thOi di~m do Tuc la co d~n 1/3 thl,l'c t?P
sinh cong nghi~p ch9n con duemg luu t111 b~t hQ'P phap, va nhfrng nguOi khac Cling co tri~n VQng
t1'a thanh mQt ngum Iuu tru bc1t hQ'P phap 6 m.Qt thOi di~m trong tuong lai
Chfnh phu Han Qu6c cling dang dau d~u vm v~n dS nay M~c du h9 coi vi~c ngay m9t gia
tang cong nhan cu tru bc1t hQ'P phap Ia mN v~n dS nghiem tr9ng, chua co m9t giai phap tri~t d~
nao d~ ngUng t~ n<;ln nay vi vi~c Iuu tru bc1t hQ'P phap Ia m9t v~n dS phuc tc;tp lien quan d~n nhan
quySn, sv can b~ng giua cung va du lao dQng re, an ninh qu6c gia va ngoc;ti giao Chfnh phu H~m
Qu6c 19 Iu?n r~ng h9 dil dam bao duQ'c 3 nguyen t~c Co' ban cho cong nhan nh?p cu: do Ia dam
bao vS nhan quySn, quan 19 mSm deo thi truang lao dQng va dm nh?p qu6c tich Bay Ia nhfrng
diSu hi~n nhien Ia khong chi triru tUQ'llg rna con khong phu hQ'P vm nhau vS m~t logic nua Trong
hoan canh nay, cac bi~n phap d6i ling hQ'P 19 duy nh~t Ia Sl,l' thay dbi thuemg xuyen va ngay tuc thl
cua h~ th6ng nh?p kh§u lao dQng .(Tb chuc lao d9ng Han Qu6c 2006: 16 - 21; Up Korea
16/812006),
Buac ngo~t dang chu 9 nh~t trong chfnh sach cua Chfnh phu Han Qu6c Ia Sl,l' thay th~ Ch~ dQ
thl,l'c t?P sinh cong nghi~p (ITS) b~t d~u tu nam 1993 b~ng Ch~ dQ Gi~y phep lao dQng (cho cong
I ; JII' Toan c611 h6a va Xl/yen (jude gin
, , S ' 2004 Theo ch~ do ITS, cac t6 chuc tu nhan chiu traeh nhi~m xUc1t
nhfll1 nu?c ngoa:) (WPA ) t~ H' 'Q' ~ ot t6 chuc tu nhan g9i Ia "Lien hi~p cae doanh nghi9P
n <;lP a ' , dA A· A kinh doanh nhap khau cong nhan nuac ngOal va sau 0
nhan quyen 0' l:!an 9uoc, ~ ung~ n , h h h: ~ung vm viec quan Iy lao d9ng nu6c ngoal nhling va cac van de lao d9ng se gmm n an c ong
mot cach M th6ng han (tham khao Bang 3) ,: 3 S ' h ch~ do cho phep tuy~n dt}ng (WPS) va Ch~ dQ tht}'c t~p sinh congnghi~p
Bao dam quy~n lao QQng blnh Q~ng v6'i
nhfrng nguai lao QQng trong nuac Trong mQt thang c6 g~ng uu tien nh~n lao QQng trong nuac
Ch~ dQ thu'c t~p sinh cong nghi~p
Th\!,c t~p 1 nam + lam vi~c 2 nam T6 chuc tu nhan
T6 chlrc tu nhfin phan b6
Chi ap d\mg mQt s6 oi~u khoan theo lu~t tieu chu§n lao QQng Khongco
N ; guon., Bo' lao aong (Nhdt baa Trung uong 13112/2004 - dJIl 1c;Ji)
, ~ ~ WPS th c su Ia ti~n bo tren nhiSu phuO'ng di~n
Cac nhom nhan quyen a Han Quo,c cho :~~gb' t:l thuu rYr'Ig' hrYr'l'vi hien tuang nhan vi en tham
Theo che dQ,WPS, ngum ao 9~n , 1 dA 'ngoai hien co th~ doi cac quyen IQ'i de ra
nhling, It n at a 0' p I , ~,~ C' thu tuc co lien quan den lao dQng nh<;lp eu
trong Bc;to uc;tt leu c ' , I' I' A WPS co th~ cai thien manh me hay khong n an cling de dang han Tuy nhien, tOl ngh1 ngO' a IvU~ A hA b~t h~ phap nhu chfnh quySn Han
quyen cua ao 9ng n c ; t , ~ ' V~ dA ~t 1-1' cua WPS la lam cho cac thu Wc n <;lP
Quoc va cac n om n an " , ~ l' ki:l.m soat vS mat luat pbap cung n u kh§u lao d9ng trO' nen minh bc;tch va ~ung lu~ cun;A co ~::qU~ Ia WPS cho'phep ea nha nuae va cac bi~n phap xu 19 cac cong nhan /1 ,Phc;tm ~ o~g ~ e
, WPS I'm iam luang nguOi lUll tm bat hQ'P phap, It T1'en het, th?t ngay thO' khI hy v9ng l.a A aN g , H'n' Qu6c Ly' do Ia viee cung c6 tfnh
nhat Ia t1'ong tnrong ?P cua c.:l , A h:l.· Ia mot each giai quy~t CO' ban d6i v6'i van de eu minh bc;tch va tang cuang Sl,l' kiem SAoat khong teA h'an sau xa cua vAn dS nay Ia cong vi~e hQ'P t1'u b~t hQ'P pha~ cua eong nhan V1vt N:mI·,Ngcu~en n iec hrYn pbap chi cho phep h9 co duQ'c m9t phap a Han Quoc khong tc;tO ra thu nhc;tp an ong v Yt'
Trang 12444
thai eua truy€n
o· Vi~t Narn: tiSp e~n nhan khoim ti~n nho sau khi ho t[(1 nhfrn mon ' _ , ,
TMt la khong thuc te khi trong d~ ?? ~a h9 d~ pha.l yay de lam t~u t\lc xuAt khau lao
nhi~u nam lao dQ~g vAt va a nuac ~gO;U01 cong nhan Vl~t Nam ra ve vm mQt s6 ti~n nhO
Bang 4 Sa hrong vii thu nhap? , I "
uQng ~U'(re ngoiii eua ngU'01 ao u~mg Vift Nam theo eh~ uQ nh~p kh~u
Ch~ d{) thV'c t~p sinh cong nghi~p (ITS) Ch~ d{) cho phcp tuy~n dVng (WPS) Thaigian 1993 ~ 2006
10/2004 ~ nay T6ng s6 nguOi 25.000 - 27.000 nguOi
15.000 nguOi Thu nh~p binh quan Khoang 700 USD/thang
700 ~ 1000 USD/thang
Nguon,' T6ng lu;;p tu li¢u tretz cac nlu;it haa Viet IV,
ao 9ng lyt Nam muon di xuAt khau lao don ' H' A , ,
2006 phai mAt tir 4.500 USD den 6.000 USD M~ g ~ an 9uo~ th~o che d~ ITS den cu6i nam
USD, It nguOi d~n do v~ viec mAt kh ' t' A d' ~ ;;tc du con so nay gom ca tien d~t cQc la 2.000
NA • oan len at coc nay khi tra th' h " h" '
eu nguOi cong nhan phai lam gia mot A • A , • _ , ." a~ cong n an bat hqp phap
- 2.000 USD so glay to', h9 cung phat beu tOn them mQt khoan tir 1.000
Sau khi che dQ WPS duO'c ap dung chi h' ' " "
thu t\1~ chfnh thuc giam xu6n'g con 3'· 000 _ 4 bo~ ~~ cong ~nha~ dl c.~ VI~t Nam phai chi cho cac
mQt so ti~n IOn han' con s6 nay nhi~u 1m" " I' ? ~l nh~en~ VlyC h9 phai chi tra tren thl,Xc t€
phai tra them ti~n cho phf lam nh hong con ~ m9t dleu b~ m;;tt Cac cong nhan thu nhan la ho
" an ,vuO't qua cac faO cim v" ~t h' h h"
sat h;;tch Mng Han Ngoai ra, nhfrng khoa~ chi h" , ' e~;;t _an c l~h va qua duQ'c cUQc
nao luemg truac duO'c Cha'::ng han "t A A P I cu phat smh tu cho nay cho khac rna khong thS
,mo so cong nhan , I' kh' d' , , quan hay Uinh su quan Han Qu6c ho' _ , ,nO! a I I phong van xin visa a f)ai su
cu Vi~t Nam thu6ng b~t dau vm mu~ I~:g ~~.a~::~ tie~ C?O ~han,vie? ba? v~ Cac cong nhin di
700 - 1.000 USD nen phai mAt mot khoa~ t~~' I~U v~d,an ?an ~~ ~9t ~uc lu<;mg hang thang tir
6.000 - 7.000 USD Nhfrng n uOi da tra A ?,l ?lan , aA dat m~ co t~e tra he~ duQ'C khoan nQ'
chfnh thuc thl ho mm tra xon; nO' D~ hi ~e nOi la ,ph at ~en 6 thang truO'c khi ket thuc hqp dang
, lam them vao c~6i tuan thl m6i 'th' I n ~ en, n~u I~m ~IyC mQt ngay 12 tieng, kS ca nhfrng ngay
" ' ang cung co the kiem duO'c 1 000 USD ' , ; ( ,
trong m9t nam Tuy nhien, lam cach na th' A A , ,~,,, " ,va co the tra het nQ'
hinh do, d~ kiem duQ'c mQt s6 ti~n nh: dul ~~t ~o~ suc Ava se ~~ong th~ cam Cl,X Hiu da! Trong dnh
lam vi~c hqp phap truac khi hqp dang ket' thJ: N~~ dau n~01"lao d9~g ~ha~ "bo tro?" ~oi nm
ch\1c ngan USD sau hai hoac ba nam I' ' , , · A :m? ng~01 CO?g ,nhan tm rang h9 can kiem vru
am VlyC vat va va khong the ve nha vm vai ngan do
NpuOi lao dQng nao "khon ngoan" han thi sau khi etA , A
cang tot Neu da khong th~ tranh kho' " I ' A en Han quoc, h9 bo cong ty"cang sam
b ' A , I Vlec uu tru bat hqp phap thl th' "b' A , , ' ,
o tron cang sam thi ho lai cang d' h'd d ~ A a 0 tron ,nga y tir dau H9
, , an urn uO'c nhleu ben han L' d r ' "
truang lao dQng bat hqp phap co th~' th' th "d A " y 0 a hen luang cua thi
toi g~p d~u noi co rh~ 'kiem duO'c 1 0000~ 1 ~6~ UQ'C ne~ tuang doi cao han Nhfrng truemg h9'P
phap sau khi "tr6n thoat,,3 Tro~g thi t ' I U~D/th~ng trong,cac nha may lao dQng b~t h9'P
ruang ao d9ng bat hqp phap, h9 phai chiu rui ro cao han
3 N~Ung ngU'ai cM Han Quac, cfiic biet nhU'ng ngU'ai cM' " •
bilt h9P phap cho du phai d6ng 'phi VI Slr dung ng ,., I cu~,cac ~~ha may nhO, qeu thich thue mU'un cac ngU'ai lao dong
chu doanh nghi~p khOng muan v~ung vao 'ChuyenU~~ ~ob' 99 at h?p phap a .day c6 vai 19 do H~u het nhftng ng~(yi
" al ao ruO'm ra cho ngU'al lao d<)ng nhu thue, bao hi~m va cac
tniluong ch~m, ong chu d6i xu th~m t~, v.V " Tuy nhien, may m~n la h9 co mQt cach dS qua nhfrng vc1n d€ nay: h9 co thS tl,X do ll,Xa ch9n va chuy~n nm lam vi~c trong thi truang lao bc1t hqp phap cho den khi tim thc1y mQt cong vi~c thfch hqp tren thi truemg nay Da s6 nhfrng lao dQng sau vai Ian chuy~n Gh6 lam thi thuemg dUng chan a mQt doanh nghi~p quy rno qm1n 19 thea ki~u gia dinh va b~t d~u danh dvm ti~n a day Cac di€u ki~n kinh te chfnh tri noi
da ket hqp l;;ti dS d~n tm t1nh t1';;tng cu tnl bc1t hqp phap cua cae cong nhan Vi~t Nam a Han HQ la san phAm cua cac yeu t6 phuc t;;tp nhu chi phi cao cho cac thu tvc cung vai n;;tn tham
& nuac h9, muc luang th~p tren thi truemg lao dQng nh~p khAu hqp phap a Han Qu6c, h9'P chi co gim h;;tn trong ba nam, muc luang tuO'ng d6i cao t1'en thi truemg b~t hqp phap va van R6 rang la WPS nang cao tinh minh b;;tch trong cac thu t\1c lao dQng nh~p khAu va vi v~y dUQ'c It nhc1t la mQt ph~n s6 chi phf chfnh thuc de n~ng len vai nguai cong nhan di cu Tuy nhien, mQt m~t & Vi~t Nam thi nguOi lao dQng v~n phai chiu mQt khoan Ian cac chi phi khong thuc, mQt m~t khac cac nganh cong nghi~p su dVng nhi~u lao dong khong dS dang tra them luang cho h9 Trong hoan cimh nhu v~y, eong nhiln Vi~t Nam danh phai quyet dinh tra thanh lao d(>ng b~t hQ'p phap dS tra nQ' va bu d~p cho cong vi~c lao dQng v~t va va dOi s6ng & Han Qu6c L9 do rna phan Ian nguOi cong nhan Vi~t Nam t1'& v€ d~u da tUng & Han Qu6c b~t hqp phap
la khong co gi kho hiSu ca Tuy nhien, khong phai dS dang rna tim duQ'c mQt giai phap tho vc1n d€ nay Lao dQng di cu khong chi la mQt san ph:1m cua cae chS dQ xuc1t nh~p kh:1u lao dQng rna con
Ia mQt san ph:1m cua h~ th6ng tu ban toan cau khong dang d~u va co nhfrng d~c di~m phuc t;;tp eua mQt sv giao luu v€ con nguOi gifra cae nuac co thS che va van hoa khac nhau
4 Sl/ HlNH THANH HI.E:N Tu'QNG LUU TRU BAT HQP PHAp TU GOC DQ vAN
HOAXAHQI
Phan Ian nguCri lao dQng nh~p cu Vi~t Nam s6ng & vung thu do Seoul, "thanh ph6 t~p trung tren 65% nguCri lao dQng nuac ngoai" (Nh~t bao Dong-A 30/1/2007) H9 hlnh thanh nen cac cQng dang s~c tQc nho va rai rac, mQt di€u con kha Hi mm me a Han Qu6c, d~t nuac mm chi nh~p kh:1u lao dQng tir gifra nhCmg nam 1990 d Seoul, nhfrng khu dan cu nbi b~t nhc1t danh cho cong nhan Vi~t Nam n~m a gan khu lien hqp cong nghi~p phia Dong B~c, bao gam nhi~u nha may vira
va nM Cac nhom nho cong nhan Vi~t Nam s6ng a nhfrng khu re ti€n va ti~n lqi cho vi~c di l;;ti den khu cong nghi~p lien hqp Nhfrng nguCri lao dQng v~ nuac cho bi€t h9 a va t\1 h9P g~n tuyen
xe lua s6 7, duQ'c g9i la "ga bay" 6 khu ngo;;ti a cua Seoul, han 2.000 cong nhan Vi~t Nam cung hinh shanh nen cac cQng d6ng dan cu nho a cac thanh ph6 va cac qu~n nhu Maseok, Bucheon, Ahsan, va Koyang (park Bae Kyun 2(04)
NguCri lao dQng Vi~t Nam dang hinh thanh nen mQt d;;tng "ghetto" (khu cu tru t~p trung cua mQt nhom nguOi) t~i Han Qu6c Cung gi6ng nhu cac cQng dang thiSu s6 tren the gim, h9 dn phai lien kSt vm nhau va duy trl cac m6i quan h~ xa hQi khang khft vm nhau dS vuqt qua cac di€u ki~n s6ng khong thuan lqi N~m trong "chien luQ'C dS tan t;;ti" (R.Rapp 1987; D.Wolf 1992), cac cong nhan di cu Vi~t Nam, d~c bi~t Ia nhfrng cong nhan bc1t hqp phap, da xay d\lTIg cac m;;tng lum xa hQi ch~t che vm b;;tn be, h9 hang va dang nghi~p H9 thuemg xuyen co cac bubi hQi h9P khong chfnh thuc dS trao dbi thong tin v€ cong vi~c, nm a va mQt lo;;tt cac vc1n d~ khac nay sinh a mQt
nuac l;;t l~m Dva \:,ao cac m6i quan M va m;;tng lum xa hQi kh~ng khft, h9 da co mQt s6 CO' hQi hiSm hoi di tham cac thanh ph6 khac cua Han Qu6c rn~c du di€u ki~n s6ng con v~t va 0 ep
kh6an khac Va nhU'ng nguaj cM doanh nghj~p tin la m<)t khi nhftng ngU'aj lao d<)ng hqp phap 'tra chung' thl h9 kh6ng
d@ gl sa thili duqc nhftng ngU'ai nay
Trang 13446 Hi~n d~i va dQng th,ii Clla truy€n th6ng o· Vi~t Nam: Nh
Nhung ngu01 s6ng bAt hQ'p phap mQt thai gian dai a Han Qu6c khong chi giup dO' nh-ung
m&i t&i hoa nh~p van cUQc s6ng a Han Qu6c rna can thinh thoimg cho hQ vay tiSn (d?c bi~t la
v&i hQ hang) d€ sang H~m Qu6c Co mQt ngu01 lao dQng h6i huang can tg hao khoe v&i toi
h6i a Han Qu6c, anh dii quen va giup dO' khoimg 100 cong nhfm Vi~t Nam (phfrn 100 la belt
phap) d~n tu CU Chi que anh
TrU'ong hQp 1': Lao dQng xufit khAu va s · giup do' co di co l~i ngU'oi than hQ hang
DI tai (42 tu6i) qua Han Qu6c 11 nam twO-c DI gop ti€n trong ba nam va cho tai (32 tu6i) va
chi tai (34 tu6i) mUQ'n dS lam thu t\lC sang Han Qu6c Tai sang 8 nam'tmo-c va mQt nam sau
do thl chi tai cang qua Han Qu6c Luc bAy gio' chi tai dff kSt han con tai dang dQc than Anh
rS dff cham soc chau tai va each day 5 nam cang dff sang Han Qu6c Hi~n t~i, dtl'a be du'Q'c ba
nQi cham soc t~i TPHCM Anh rS lam trong mQt xuong may dt co khl con chi tai va dl s6ng
bAt hQp phap va lam vi~c o· xuo'ng may va s6ng o· tinh Gyeonggi Tai cang lam trong mQt
xuong may 0-Seoul va dff chuySn dSn s6ng gfin noi VQ' ch6ng chi tai va di dang 0' Sau khi
chuySn dSn Gyeonggi, cUQc s6ng tro- nen d~ dang hon VI dl tai dii o· do lau r6i NSu co kho
khan gi tai luan luan co s~1' giup do' cua hon 20 nguo'i b~n Vi~t o· cling khu Tai g~p mQt ngu'oJ
Han Qu6c o· xU'o'ng tai lam vi~c va chung tai lAy nhau dff dUQ'c hon mQt nam Cuo'i nhau duQ'c
6 thang thi tai v€ Vi~t Nam tham cha my gia, va dli la kSt han vo-i nguo'i Han Qu6c nhung do
v§n la luu tru bAt hQP phap nen tai bi D~i srI' quan Han Qu6c ttl' ch6i dp thi th\l'C va tai c::hua
thS tro' v€ Han Qu6c duQ'c Ch6ng tai dang vAt va tim each giai quySt vAn d€ va tai v§n dang
cho·dQ'i
Nhung ngu01 luu tru bAt hQ'P phap co rAt nhiSu vAn dS dn phai giai quy~t thong qua cae
m<;lng lu&i trong cQng d6ng cua hQ HQ dn co thong tin va sv hQ'p tac cua hQ hang va b<;ln be d~
giai quy~t nhfrng kho khan va cac vAn dS trong dai s6ng hang ngay nhu tIm vi~c, gill tiSn vS nha,
vay muqn, lien l<;lc v&i ngu01 a Vi~t' Nam, cham soc gia dinh a nha Sg tuang trQ' lfin nhau nay
cung la dn thi~t d€ thich nghi vS m~t van hoa v&i xii hQi Han Qu6c Phfrn 100 ngu01 lao dQng vS
nu&c dSu noi r~ng hQ co th€ giai quy~t dUQ'c mQi kho khan trong sinh hO<;lt d01 thuang d~ dang
han la hQ dii nghI nha co nhfrng m<;lng lu&i phat tIi€n t6t trong cQng d6ng ngu01 Vi~t Vi d\l, mQt
d<;li ly ngu01 Vi~t an 10 USD tren 1.000 USD tiSn gill se d~n nm lam vi~c van ngay Hnh luang,
thu tiSn va gill vS cho gia dlnh cua ngu01 cong nhan a Vi~t Nam Cong nhan cling co th€ d~n mua
rau va thgc phfim Vi~t Nam k€ ca "banh chung" tu nha mQt ngu01 Vi~t, mQt ngu01 dii rna mN
ti~m t<;lP hoa khong chinh thuc Cling khong co gIla kho ca khi dn tu vAn vS m?t lu~t phap tu
nhfrng ngu01 b<;ln Vi~t Nam vS tai n<;ln hay xung dQt trong nha may, va n~u dn thi~t, yeu du hQ
giup dO' tIm vi~c mm Khi co dan cling co th€ nha nhung ngu01 b<;ln Vi~t gi&i thi~u b<;ln trai hay
b<;ln gai cho minh
Khi nguai lao dQng xuAt khfiu Vi~t Nam khong th€ giai quy~t duQ'c vAn dS thong qua m<;lng
lu&i cua hQ, se co nh-ung ngu01 cong nhan Vi~t co lien h~ ho~c co thong tin vS nhfrng nhom nhan
quySn hay cac t6 chuc phi chinh phu cua Han Qu6c Nh-ung cong nhan bAt hQ'P phap d~c bi~t cfrn
sv giup dO' cua cac nhom nhan quySn Han Qu6c dS tu veln, phan quy~t, hay dAu tranh cho hQ khi
hQ co nhfrng y ki~n khac hay co nhfrng mau thufin nghiem trQng v&i quan ly nguai Han vS nhfrng
vAn dS nhu luang, diSu ki~n lao dQng, nghi phep, mAt vi~c, bao hiSm va tai n<;ln cong nghi~p Ben
c<;lnh do, co nhung r~c r6i hang ngay rna hQ khong thS tv giai quy~t Vi dV, mQt s6 cong nhan Vi~t
Nam bi tinh rAt nhiSu tiSn di~n thO<;li.di dQng VI hQ su dVng intemet b~ng di~n tho<;li di dQng mQt
cach qua da rna k~ong bi~t, ho?c la bi nguai Han Qu6c su dvng ten Tuy nhien nhfrng vAn dS
phuc t<;lP nhu v~y chi xay ra thinh thoang chu khong thuang xuyen Ngu01 lao dQng Vi~t Nam co
thS giai quy~t duQ'c phfrn 100 nhfrng vAn dS xay ra trong cUQC s6ng hang ngay cua hQ b~ng cach su
dvng cac m6i quan h~ xii hQi trong nh-ung m<;lng lu&i xii hQi rieng cua hQ
B6i VI cac m<;lng lu&i xii hQi cua ngu01 Vi~t co tfrm quan trQng s6ng can d6i v&i cUQc s6ng etlU nguoi Vi~t Nam a Han Qu6c, hQ thuang co cac :nau thufin hang ngay v&i ngu01 d6ng huang Viet Nam han la vm ngu01 Han Qu6c Trong cQng dong nguai Vi~t di cu, nguai dua nhung thong tin'khong chinh xac cho nhfrng d6ng huo:ng Vi~t Nam khac thuang bi phe pha~ gay giL Nhung tin d6n khac nhau n6i len gay ra nhung hi em khfch gitta hQ Vi dV,nhu, tin don ve chuy~n q~an ~~
tinh cam cua nhtrng ngu01 cong nhfm dii co nguai yeu ho~c VQ', chong a Vi~t Nam doi khi dan den nhung vv xo xat nghiem trQng
Doi khi, nhung mau thufin hang ngay giua cac lao dQng V!~t Nam dUQ'c xem ,la mQt vAn d~ mang tfnh xii hQi vUQ't ra kh6i cQng d6ng cua hQ M?c du sg doi xu kho~g c~ng bang cua ngual
mm Qu6c d6i v&i cong nhan bAt hQ'p phap Vi~t Nam qua th\rc la co van de han, bao chi ,Han Qu6c tlmang tdnh bay vS mau thufiri giua nhung nguoi nu&c ngo~i v&i nha~ nhu la ,mQt moi ~e dQa nghiem trQng d6i v&i xii hQi thufrn nhAt vS chtmg tQc Han QUoc Co ,nhieu V\l tieng tam x~u xay ra trong cQng d6ng cong nhfm Vi~t Nam dUQ'c cac phuO'ng ti~n tr~yen thong ella Han, Quoc tuang thu~t Vf d\l, mQt phv nu Vi~t Nam k~t han v&i ngu01 Han Quoc ,dii lira,g<;lt mQt so co~g nhan Vi~t Nam b~ng cach htra htfn r~ng ba ta co thS mai than nhan s,ang bang qU?C tic,h Han Quae eua minh Tuang tg, nhung ke lua g<;lt ngu01 Vi~t Nam a Han Quoc thuang de y de~ nhfrn& nu eong nhan di cu Vi~t Nam, nhfrng ngu01 mU6n co mQt "cu?e han nha~ thea hQ'~ dong" de c~ duQ'c qu6c tich Han Qu6c Nhfrng nguai tro vS tu Han Quoc cling khang dinh rang eo mQt so nhom can d6 Vi~t Nam a thanh ph6 Ansan gfrn Seoul, nhfrng ke chuyen gay tQi ac v&i nhung nguai cong nhfm di cu Vi~t Nam Cac cong nhan Vi~t Nam khong can l<;l gi chuy~n nhfrng ten tQi plwm nay an trQm cua nhtrng nguai Vi~t ban the di~n tho<;li, danh d~p nhau tan nhan va hO<;lt dQng nlm nhung ten mafia a Han Qu6c4
Mau thufil) va tQi ph<;lm trong cac cQng d6ng nguai lao dQng di cu Vi~t Nam da gay ra sv nghi nga va d6i chQi trong nQi bQ DiSu nay duQ'c phan anh thong qua di~n ngon cua cong nhan ~i
cu Vi~t Nam nhu la "Mu6n s6ng duQ'c a day pMi dn th~n v&i ngu01 Vi~t" Sv nghi nga va doi ehQi trong nQi bQ tra nen C\l thS han khi no k~t hQ'P v&i sv phan hoa mang tinh van hoa xii h9i cua GAt nu&c Vi~t Nam Vi dv, ngu01 miSn Nam tin r~ng phfrn 100 nhfrng ke t9i ph<;lm thea be da~g xuAt than tu phia B~c can ngu01 miSn B~c l<;li noi r~ng phfrn l&n nhfrng ke lua dao la ngum mien Nam Nguoi ta thuong noi d~n d?c tfnh chung cua cong nhan tu m9t vung nao do a Vi~t,Nam
Nam va nu cong rihan phe phan nhau vS nhtrng hanh vi tI~h dvc dga tren nhu;ng 101 ,don d<;li ehuySn tu ngu01 nay sang nguo'i khac KiSu mAt long tin va doi chQi n9i bQ nhu the nay de l<;1-i h~u qua a ch6 chung khi~n cho ngu01 cong nhan di cu Vi~t Nam khong can nh~n thuc duQ'c cac van
dS khac nhau va sv kY thi n~m sau trong van hoa va xii h9i Han Qu6c
Cang dong cong nhan Vi~t Nam tru ngv bAt hQ'P phap va phat tliSn cac m~ng lu&i n9i b9 cua
ho thI nhung m6i quan h~ va trai nghi~m hQ trong van hoa va xii hQi Han Quoc cang tra nen hm
h~t Theo lai kS cua nhfrng ngu01 lao d9ng dii vS nu&c, c~ng nhan Vi~t Nam, ~?c bi~t la ng~01 eli
tru bAt hQ'P phap, khong co nhiSu ca hQi ti~p xuc m~t thiet v~i ngum Han Quoc a ngoai cho lam vi~c Gi6ng v&i ngu01 lao d9ng luu tru bAt hQ'P phap a cac quoc gia khac (vi d\l; P Kwong 1~96), ngum lao d9ng bAt hQ'p phap Vi~t Nam cling khong k~t than v&i ngu01 Han Quoc a ngoai cho lam
vi~c TMm chi, n~u co bi nguai Han Qu6c d6i xu khong t6t a tren duang ph6, h? luon luon, tranh khong xo xat DI nhien, hQ khong thS tranh kh6i vi~c ti~p xuc v&i ngu01 Han Quoc khi hQ can h6i
4 Tr~n thl.l'C tS, vi¢c cac nh6m t9i ph~m Vi¢t Na!ll d~n gai m~i d,am dSn ~ho ca.? nam c6n~ nhan Vi¢t ~am d~ ?~'9'C truY~,n
hlnh tren dai SBS, m9t trong nhCi'ng kenh truyen hlnh toan quac cila Han QUac, trong mQt chuong tnnh gQlla SOS 24
Trang 14448 Hi~n d~i va d thai ella truySn th6ng 0' Vi~t Nam: Nh each tiSp e~n
dm'mghaykhihomuabana "h' T 'A
ky thj van nhung'luc nay, cua ang, uy nhlen, theo nhling nguOi tra vS k~ l~, hiem khi
Khon~ du thOi gian va tiSn b~c cling khien cho cac uan h A , , , " J
~r.; :: ~O~:t C~~~h~~~ C~~~~~i:yd~eu ~@n ,tro~g ~, hO~~~ ~:,n;~' ?,:nd~u:a t: n nen
Khi khong lam ngoai gia h~ nAu cic mo a~ gl,~ sang va ~~uan9 xuyen lam vi~c t6i t?n
h~~t dQng giai tli d6i v6i 'co~g nhan bAt hr;;n 0IY\~~~, hgl~t ,qua~ a~, va ngu bu, Phfrn Ian
t~~n, Hiem khi hQ co quan h~ gfrn glii v6i ~ JOi ir, a I c,( q ~a tha~ b~n be,Vi~t :r-:am van
Va! nguOi cong nhan Viet Nam cai da g 'A an ?u~~ tlO~g,d~ s~ng h,ang,ngay, Ngo~i
ca ~Qi g~p gO' va tiep xdc g~n glii ~o~ ~a;!:~~~ ~h~a g~ao h~a ~I, Ie van cu~i twin, ,HQ co th8
tIman v6i nguOi Han Qu6c a cai nm rna nguo'i H' QU~C aJ n ~a t a ~~ung cung kho rna co
Chfnh ch6 lam viec la nai rna cac co hAd' 'A ' ,
thu~n vOi nguOi Han QU6c trong b6i c' hng nA an J I cu Vlyt Nam tiep xuc gan glii va co rnuu
ng Iym ve nguOi Han Qu6c va van hoa H' Q J ' " ,; , a \!'C s\!' co nhi'ing traf
cong nhan tra vS, cac cong nhan di eu Vi~nNa:c t~1 nm,~am ;Iy~, Th~o nhu lOi k~ l~i cua cac
cuang dQ lam vi~c cao va nhiSu cach khac 'nhau d;(nlg,~c nhl~n vAe th! ,t~~g lao dQng c~nh tranh,
nai rna khong chi ong chu Han Q J , , ' e aem soat cong Vl\fC a trong cac nha may nh6
uoc rna ca cac thanh vien tron ' d ' h ~
va ch~m vai nhling dac tfnh dan tOc cua n ," H' , h A g gla m cung phai lam vi~c Ho
Han Qu6c n6i gian tl:ong gl'a' la'm' 'A ,gdU~1 ~n rna Q khong quen, khi rna cac nguOi quan ly:
, vlec va ot nhlen 1 ' t' th" d A h A , ' nh?p cu sau gia lam viec, f)oi khi h' 'h ~ " ~I ~ A a! J Q, ~ ong cam doi v6i cong nh§n
quan 19 Han QU6c su d~ng bao lu~ v~ ~6 t? hunt~ tltal nghly~ rat tleu c\!'c a nm lam vi~c khi rna
t' b' h ' " m la uang muon Tham chf nh~ A hA
ung ! n u V?y cling thuang xuyen sa n u" , , , "J " A ung ~ong n an chua
n~n nhan Clla bao luc b&i vi ho thu' ' ghm qh,:an ly Han Quoc va th~n trQng de khong phai la
, " , a n g ng e n ung tmang hn'n kh A h t' h~
cua hQ, D\!,a tren nhling kinh n hiem , J " , : , ~y A ong ay un ung nguOi b~n
hinh anh tieu c\!'c vS tfnh cach d~n toc ~~c tQlepJ va ;~an ~Iep, ,cac, c~ng nhan Vi~t Nam co nhling
93-101), ' an uoc p an Ian t~1 nm lam vi~c CChae Su Hong 2003:
,7heo cach nay, nhling hinh anh huc ta ~ , " J , ~ A', '
tI~uyen l~i trong cac cQng d6ng cong nh~n Viet ~ ve n~~m Han Q~oc, va x~, hQ~ Han ,Quo9 duqc
va khOng ky thi trong cuoc s6ng hang , "d~m n ~~ cu, HQ tm la ngum Han Quoc hien lanh
nhien, hfrU het nhling ng~Oi lao don ~:a~ va ,ong, ~h~ hung d~ vaA ap b~c a n?i lam vi~c, Tuy
bi~t do nguOi Han Qu6c hay van h' g H' ve n~ac AnO! rang hQ da khong cam thay kho khan dac
tlich rna cac t6 chuc nhan quy~ °Ha, aQn quoc g~y ra, Cau tra lOi nay trai ngugc v6i nhling chi
tmang hQP dfr dQi Nhung hinh anh duac d ' '" A ,cong, c ~ng vm nhling s,o li~u va
co tfnh khai sang va giao duc trai n ' ,~a r: bm ~ac ~o chuc phI chmh phu Han Quoc thuang
thuang giai thfch van hoa v~ ~a hOi ~~~c ~a~ n~ung hhmh a~h ~ua ra bai cac cong nhan Vi~t Nam,
Nhung diSn giai cua cong nhan l~o dong ~i~~ N \!,a t ~o ,cuQc ~on~~ va c,~ng vi~c hang ngay cua hQ
t~p khong chi vS nhling tai nan xfru d'a~ , : ,am ~ u~g gan lIen vm nhling kinh nghi~m phuc
h~ A" xay la va qua tnnh lao dong 0 ' " ~., '
c e; cUQC song xa hQi trong cac cong d~ ' h ~ J ep rna con ve gw giac ch?t
Quoc a ngoai duang va v.v ong cua Q, nhung mOl quan h~ hOi hqt v&i nguOi Hi'm
M?c du mang trong d~u nhling hinh anh kha h' ~ ~
cong nhan di cu Viet Nam thuan' , h' , P ~c t~p, ve ~a hQI va van hoa Han Qu6c, cac
, , g sa va c I tnch nhung VA d A h' 'h '
the che Nhling nguOi lao dong da ~ , ' ",:, '" an ,e p at ~m mang tfnh cau truc va
'A ve nuac nOI rang thm glan vat v' hAt l' kh' A
VlyC pha san Tren thuc te phfr l' ' A A , a? a a I cong ty nm ho lam
, n an cac cong nhan dl cu a Han Quoc g~p kho khan trong v~n dS
vi~c trong thOi kY khung hoang tiSn t~ Chau A van cU6i nhling nam 90 khi rna nhiSu cac cong
va nho bi pha san Them van do, hQ cling sq vi~c chfnh sach quan 19 xufrt nh?p canh lao l~i thinh thoang thay d6i va to ra khong vui chut nao v6i ca chfnh phu Han QU6c l~n Vi~t Tom l~i, nguOi lao dQng Vi~t Nam a Han Qu6c to ra rfrt phe phan d6i v6i cac vfrh dS mang cfru truc, th~ che va chfnh sach rna M th6ng tu ban va cac nha nuac phai chi\l trach nhi~m, co con han ca nhlfug hanh vi phan bi~t d6i xu d\!,a tren cac d~c di~m s~c tQC va qu6c gia
Nguai lao dQng nh?p cu Vi~t Nam a Han Qu6c d~ danh tiSn duqc It nhfrt khofmg 3 - 4.000
la, nhiSu nh~t khoang 7 - 8.000 do lalnam S\!, khac bi~t vS s6 tiSn tiet ki~m dugc thuang ph\l vao tinh tr~ng cu tru, nganh nghS va muc chi tieu Trong s6 tren 30 nguOi lao dQng tra vS tai da g~p vao d~u nam 2007, nguai ti~t ki~m dugc It nhfrt chi lam vi~c nhu mQt th\!'c t?P hqp phap trong ba nam nen va d~ danh duqc 12.000 do lao Nguai ti~t ki~m duqc nhiSu nh~t
oa o~ d~mh duqc 70.900 do la trong 11 nam s6ng bfrt hqp pMp NguOi lao dQng tra vS nay da h6i tuang l~i la n~u khong bi lua g~t 30.000 do la thi da d~ danh duqc g~n 100.000 do la So sanh vai muc luang a Vi~t Nam, chung ta co thS noi r&ng nhfrng nguai tra vS da tiet ki~m duqc ffiQt khotm tiSn l&n
Muc luang t6i thi~u a Thanh ph6 H6 Chf Minh g~n day duqc nang len thanh 55 do lalthang NSu lam vi~c a nha may, cong.nhan b~t d~u tu muc luang thfrp nhfrt va m6i nam co th~ duqc tang luang khoang 7 - 8% Neu lam vi~c a khu Vl,l'C dich V\l nhu nha hang ho~c quan ca phe thl thu
nh~p la vao khoang 60 - 100 do laltMng N~u b~n la lao dQng nh~p cu hqp phap a Han QU6c trong yang ba nam b~n da ki~m dugc s6 tiSn b&ng 10 nam lam vi~c trong cac nha may a Vi~t
Nam Neu b~n cu tru va lam vi~c b~t hqp phap a Han Qu6c tren 10 nam thi b~n co th~ d~ danh ouqc mQt s6 tiSn b&ng tiSn luang ca dOi cua mQt nguai lao dQng binh thuang
Nhung nguOi lao dQng tra v6 danh gia tai san rna hQ kiem duqc d\!,a tren vi~c sa huu b~t
oQng san Nhung du hQ co khon ngoan d~u tu s6 tiSn rna hQ kiem duqc a Han Qu6c van bfrt dQng san hay khong thi khoan tiSn rna hQ kiem duqc a Han Qu6c la n6n tang chinh cho tat san cua hQ Gia ca b~t dQng san a Thanh ph6 H6 Chi Minh lien t\lC tang cao sau f)6i mai, va nguOi tra v6 nao ofru tu s6 ti6n ki~m duqc a Han Qu6c vao bfrt dQng san thi co th~ tra nen giau co a mQt muc dQ nao do Can nha a vung ven Thanh ph6 H6 Chf Minh do mQt nguOi lao dQng tra vS mua v&i gia 7.000 do la vao nam 1997 bay gia dang gia 50.000 do lao Manh dfrt do mQt nguOi lao dQng tra vS khac mua v6i gia 40.000 do la vao nam 2000 da tang gia len gfrp han hai lfrn Trong s6 nhling nguOi lao dQng tra vS rna toi da phong vfrn, co nguai sa hfru hai can nha tri gia han 100.000 do lao
So sanh vrn muc thu nh?p eua t~ng lap lao dQng a Thanh ph6 H6 ChfMinh, gia tri rna nguOi lao dQng tra vS thu l~i duqc tu dfru tu bfrt dQng san la dang k~ Tuy nhien, diSu nay khang co nghla la hQ dll ki~m du ti6n d~ yuan len t~ng lap cao hay tra nen giau co a Thanh ph6 H6 Chf Minh nha di lao dQng xu~t kh:1u B&i vi phai can nh~c den gia ca b~t dQng san a Thanh ph6 H6
Chi Minh dang tang nhanh a muc chong m?t Cac can nha a hung tam thanh ph6 cogia t&i vai tram ngan do la, tuy thuQc vao di~n tfch va vi tti Bay gia khong dS gi rna mua dugc mQt can nha
hi gia du6i 50.000 do la a trong thanh ph6 Them vao do, co nhiSu nguai di Han Qu6c mUQn va dfru tu tiSn vao b~t dQng san khi rna gia dfrt da tang cao r6i Cling co nhi6u nguOi lao dQng tra vS danh tfrt ca s6 tiSn ki~m duqc d~ 10 cho gia dinh cua minh va khang co ttSn thua ra d~ d~u tu van bfrt dQng san Noi tom l~i, nguOi lao dQng tra vS da danh duqc mQt s6 tiSn Ian rna nguOi lao dQng
Trang 15450 th6ng 0' Vi~t Nam: Nh
blnh thuemg lam trong nha maya que nha khong th~ co duQ'c trong mQt thOl gian ng~n,
ti~n nay cung chi du d~ mua mQt ngoi nha hay rna mQt cong vi~c kinh doanh nh6 trong thanh
Kinh t~ thi tmemg sau D5i m61 da t~o nen sv phan t~ng xa hQi rihanh chong a Vi~t N
huu tu nhan trong kinh doanh va b~t dQng sEm khong chi gop ph~n vao sv tang tm&ng
nhanh chong rna can n61 ngay mQt rQng ra khoang cach giua nguOl giau va ngheo, Trong cac
ki~n kinh t~ chinh hi nay, nhfrng nguOl lao dQng tra v~ sau khi di xu~t khAu lao dQng muOi
g~n nhu khong co th~ ki~m duQ'c mQt gia san du s6ng ca dOl va vuan sang mQt t~ng lOp Xa
cao han, Trong thvc t~, ph~n IOn nguOl lao d('>ng tra v~, du co d~t dai nha cua hay khong, thi
khi tra v~ mrac v~n phai ti~p t\lC lam vi~c ki~m ti~n d~ s6ng,
MQt sv th~t dang chu 9 la co nhi~u nguOi lao dQng tra v~ th~t nghi~p t~m thOl hay
thoang, D~c bi~t, c6 nhi~u nguOl dan ong lao dQng tra v~ co VQ' la nguai ki~m ti~n chinh trong
dlnh, VQ' hQ di lam cong ty, ho~c kinh doanh quy mo nh6 nhu la rna ti~m lam dyp da ph~n
ti~n do ch6ng ki~m duQ'c tu vi~c di lao dQng xu~t khAu (tham kMo bang 1 va 2), Nhung
dan ong khong lam vi~c nay noi r~ng hQ da qua gia d~ lam vi~c trong cac nha may va hQ khong co
m6i lien h~ nao d~ tim vi~c ca VI hQ da v~ng nha trong nhi~u nam, Tuy nhien, giai thich nhu the
thl thiSu sot VI co nhi~u nha may, k~ ca Vi~t Nam va nuac ngoai trong cac nganh cong nghi~p
dang thi~u lao dQng, Khi Vi~t Nam gia nh~p T5 ChtfC ThuO'ng m~i qu6c t~ (WTO) vao cu6i nam
2006, d~u tu tn,rc tiSp nuac ngoai ngay mQt tang len va nhi~u nha may nuac ngoai mQc len a
Thanh ph6 H6 Chi Minh va nhung vung kMc a Nam BQ, VI v~y, vi~c tIm mQt ch6 lam t~i cac
nha maya Thanh ph6 H6 Chi Minh tra nen d~ han,
Co ve nhu nhi~u nguai lao dQng tra v~ khong mU6n lam vi~c la do ti~n luang a Vi~t Nam
qua th~p so v61 Han Qu6c, HQ khong thfch ling duQ'c vai thvc t~i la phai lam vi~c trong su6t mot
nam thl moi co th~ nh~n duQ'c ti~n luang tuang duang mQt thang luang da tung nh~n duQ'c a Hall
Qu6c, Dr nhien, khong pMi nguOl nao tra v~ cung th~t nghi~p, Cling co mQt s6 nguOi lam quan 19
trong nha may ho~c la m('>t cong nhfm lanh ngh~ va nh~n duQ'c mQt s6 luang tuO'ng d6i t6t so v6i
cac cong nhan nha may khac, Them vao do, hQ cling phai lam vi~c d~ h6 trQ' gia dlnh, Vi d\l nhu
cac nu cong nhan tra v~ rna chua I~p gia dlnh thuemg co trach nhi~m h6 trQ' cha my va cac thanh
vien khac trong gi<J, dinh, HQ thuang ti~p t\IC di lam a mQt nha may nao do, Tuy nhien, nhung
nguOl nay thu nh~n r~ng r~t kho khan d~ ch~p nh~n mQt thvc t~ la ti~n luang qua th~p, NguOi ta
co th~ noi la nhung ngu(ri tra v~ ken ca chQn canh khi th~y nhfrng nguai nay khong chi\l ch~p
nh~n thvc t~ a Vi~t Nam va chuy~n tu vi~c lam nay sang vi~c lam khac,
Tuy nhien, cling khong duQ'c cong b~ng cho l~m khi ta chi phe phan nhung nguai tra v~ VI
cai tam 19 khong 5n dinh va tInh tr~ng th~t nghi~p tv nguy~n cua hQ, CO' du kinh tS cua Vi~t Nam
lam cho nguai tra v~ bvc bQi va m~t h~t ca 9 chi lam vi~c, Kinh t~ Vi~t Nam da duy tri va ph\l
thuQc vao chfnh sach luong th~p cho thi tmemg lao dQng trong nuac trong mQt thOi gian qua lau,
M~c du muc luang t6i thi~u a cac thanh ph6 Ian nhu Ha NQi va Thanh ph6 H6 Chf Minh da duQ'c
di~u chinh tu 40 do la d~n 55 do la, nhung day la l~n di~u chinh d~u tien sau 6 nam va di~u chinh
thi ti~n luang blnh quan cua nguai lao dQng Vi~t Nam v~n th~p hO'n so vai Indonesia va Trung
Qu6c (T5 chuc Lao dQng qu6c t~ Han Qu6c, 2006:28-30), Ben qnh do, m~c du tang luang t6i
thi~u, thu nh~p blnh quan a cac nha may dn nhi~u nhan cong t~i Thanh ph6 H6 Chi Minh trong 4
- 5 nam g~n day h~u nhu khong co gl thay d5i M~c du nguOl ta hy vQng la vi~c tang luang t6i
thi~u se khi~n cho luO'ng trung blnh tang len d~n 70 - 100 do la, chfnh sach luang th~p dai h~n a
Vi~t Nam da khong khuy~n khfch nguOl lao d('>ng tham gia vao cac cong vi~c doi h6i nhi~u suc
dAng, Viec nguOl lao dQng th~t nghi~p tv nguy~n va co tam 19 khong 5n dinh co lien quan m~t
~ai tlnh hlnh kinh te chfnh tri a que n a cua "
TrU'ong hQp 2: Ngu'ol trO' v~ lang thang di tim ki~m vi~c Him
Toi oa lam vi~c oUQ'c 9 nam 0 Han Qu~~, AtUCh' ~ tl' ~n cho caban gai ngucri Viet Nam quen
A ,~ " ~ h chi gai va tieu xm ra n leu , ' _ chuyen hen gm ve c o , , ' A , h AA 5 - Sau khl' t1'o' v~ nUO'c toi mua mQt can
A ' " Y'tNamcac uay nam , OUQ'c 0' Han Quoc, TO! t~·o' v~ 11( " A h" Aa'n1 CU'O"I' neAn sau 06 hAu nhu toi khOng can
A h" C ho Vlec to C uc u nha nho va tieu ton n leu len c ; , " ' , h" nG'a Chi 10 nam tmO'c oay,
, I 'A A' kh A can muon lam Vlec 0 hong n a may , tien du, Tuy n uen, to! on¥ " " , EPZ (Khu chS xu&t) hay IZ (Khu cong nghi~p) ngucri ta tranh gianh nhau oe oUQ'c Alam Vll(~, 0
on b~n mlfc luo'ng 0' ngoai Vi v~y toi oa nhu'ng bay gio' (luong trong kim cong nghll(p) kh g g _ A' A 't coAng VI' ec aS h6 t1'O'
A "D" (1' hang ml'a to! can mo , ' quySt oinh lam 0' ngoa~ khu cong n,ghll(~: IU ,gklh,l ~ ha Toi' so' r~ng toi se khong tiSp tl)c oi 'h 'AA , thiiy khong met mO! n 1U lon, , A gia am va ue, cam " A' A-I' h'~u cong viec khac nhau nhu chuyen
, ' A A , A t' ~ danh dum can 1m TO! ua am n 1 , , lam va heu tat c~ so :en " , ' , , ' _' hAm nhii khAu thit bo, may m~c, va lam qm'm ly cho' thtmg gas, lam da~ tUI xach, O~ll ~y ~~~, 6 'AA '3P2 t", Ithang (khoimg 100 _ 200 USD), , , h' H' Q' LuO'ng cua to! tu 1, uen , 1I1(U , " "
mQt nha ang an uoc," , , ' " A" nO'i thlluong qua thiip, a Vll(t A' A' h'~ "b"i VI c6 nO'i thl nO'ilam VII(C xa xO!, co , A"
TO! 001 n leu Vll(C ,0 , ,,- "llJ'O'ng nhu the long p a t , A kl A h" la' th&p nhung toi tin rang to! xung Nam, nguo'l ta nOl ranh~ n:u
:, b' At n6i tiSng mm (t1'en thll'C tS la anh ta oa oUQ'c tnt cao hO:11 VI oang nh?n oUQ'c hO'n t e VI to! Ie , , , A' , a anh ta khoAng oUO'c t6t cho lam),
' ' l ' f ' g Han Quoc Cll , anh ta n6i oUQ'c tieng Han n mng von le~ ,~ 1" tI' th&p Hien gia vO' toi oang ban rau ' , , 'A "nang nhoc rna tlen llong 11 , , "
Toi am va ml(t VI cong Vll(C, ' " ~ " A' khA oi lam (Thuc ra vo' anh
~io:~::~~~~&:yn~~t ~~,~~~n[~~~~~~i~~a;U~~;l, ~o~el~~~cl~~n ;::n quay t1'o'l~i H~n QU6c nhung th?t la kh6 0' tubi toi (40),
A ~'nhun nauo; tra v~ v~t va trong vi~c tim mQt congvi~~ Trong hoan canh nhu v~y, phan Ian ~ b~ h" T' qua trinh do ho thuc su da co thfch hQ'P, cam th~y b\fC bQi va thinh :~o,angh~~IMth~tt nf IgYUP,O'~ I' ImonO', gcua hang nh~ k1nh doa~h thea
" , " h ' , h mO'! 0' n a 0 so n gang oe thfch nghl VO'! oan can" _:~: A , Han Qu6c Mot s6 khac c6 g~ng su d\lng
ki~u gia dlnh va t\r lam ?hu vai so tien hQ da~ helt, klY~ O'b A ba'n 1i~n q' uan dSn nguai Han Qu6c,
kinh nghi~m va eac mOl len y , A h l~ d~i v61 nhfrng nguOl tra ve co hQc
" ' h ' khong QUO'c thanh cong c 0 am 0
Nhung co gang nay t uon,g 'A ' h cun nhu co it cae m6i quan h~ sau vlin th~p va khong co nhieu kinh nghly~ tr~ng kl~h doal~ ai ~hU di lam a mot nha may nao d6
d" ~ -t' ha Sau that bat ho cung n lan n, " , mot thai gian at yang m~ ~ n " ' ' hUCrn cun khong thanh cong, Khi mQi co gang hay m('>t cua hang trong nganh d~ch V\l nhung t , 1 ~H' gQ ~ Tuy nhien ph~n IOn ho da qua
d~u khong dUQ'c thoa man, hQ se a,m 0', q , A' Th' hI' n~u ho co mot 9 chi m~nh me de ' ' d A ' A vat va 0' Han Quoc am c ,
gia de c6 the ch~u UQ'C cong ~lyC " 1 ' 'b~t hrYn phap lai tra thanh mot chuang ng~i
h - , ,~ tuoi tac thl tieu SU uu tru a y t ' , " A '
vUQt qua n ung t;O' ng~1 ve " " ~" th' t c hanh chfnh a que nha [trong VlyC xm Han ca nhung dieu nay, hQ SQ' phat trat qua tat ca cac u \1
di] mot l~n nua,
- - - , - " '" 'ra hi~u nhfim v~ thu nhap trung blnh a Vi¢t Nam, T~lr nh~t, m~'c
5 Toi mu6n giai thfch them m(>t s~ dlem?e Vanh,ga,Y ""n nhi~u so v6'i 4'- 5 nam tru6'c VI S\I,' phat trien nh~nh ,cua luO'ng trong nganh djch v,t.t 0' Thanh pho, Ho ,Chi ~Inh da ~a ~ 1 t i'u d6ng (33-66 do la) thl c6 the 11m duqc nhan ~ong~
khu v"rc nay, NSu lruo'c kia, Ira luong m9t tha~~ la 500 ,~g~~ (~~-132 do la), 6 nhtIng nO'i thU9 nhan It.t'c cao ?ap thl nhung bay gia ft nh~t cOng phai tra luong 1 trlyU - 2 t~lyU ,ong, h' 9 hay cong ty bao hi~m nu6'c ngoai c6 the nh~n
, h hi~u Nhan vien lam Vlec 0' ngan an , , kh' d1nlm he mtrc tang luO'ng con cao O'~ n e , , " , , ' , h 'ng nghiep d6i hOi nhi~u lao d(>ng cang ngay cang 0 ~1 '
duO'c gfin 800 - 1,000 do la la trung bmh, Thu ~al, cac ngan co ,
th6~g luong th~p vllao d(>ng khong du dap ling nhu cau,
Trang 16452 Hi~n a~i va
Nhfrng ngum trO' vS s6ng "a cac khm'mg khong gian a giUa" (Bhabha 1994) Suy
hanh vi cua ngum lao dQng trO' vS khac v6i suy ngh! va hanh vi cua chinh hQ twac khi di lao
o Han Qu6c va cling khac v6i nhUng ngum Vi~t Nam khac M~c du hQ s6ng a Han Qu6c
10 nam, cling kho rna noi r~ng hQ Ia mQt ph&n cua xa hQi va van hoa Han Qu6c Ph&n IOn
khOng thich Ung thanh cong v6i van hoa va xa hQi Vi~t Nam sau 10 nam v~ng m~t NhiSu bai
viet vS hOn nMn qu6c te va nhfrng co dau nguai nuac ngoai s6ng t?i Han Qu6c mieu Ut
nguai trO' vS xay dvng chu th~ (subjectivity) cua hQ dl,l'a tren nhfrng treE nghi~m vS Sl,l' pha trQn
hoa va "tro nen nhung ngum Khac" a que nha 1frn a Han Qu6c (Sooja Lee 2004: H Y Lee
H K Jeon 2005) Chu th~ cua hQ duQ'c xay dVng khOng chi dl,l'a tren cac tnli nghi~m xuyen
gia rna con trong nhUng m6i quan h~ xa hQi va cac t~p quan van hoa mai duQ'c hinh thanh
Nhfrng nguai ~r~ vS duy ta nhUn~ m?ng,Iuai ;xa hQi v6i nhau HQ gQi di~n tho?i thuCrng
xuyen cho nhau va to chuc hQP m~t moi khi can thiet Vai Sl,l' giup dO' cua cac m?ng Iu6i xa hOi
phat tri~n nhu v~y, toi da co th~ g~p gO' nhiSu nguai lao dQng tro vS trong thm gian ng~n ngui '6
Vi~t Nam, nhiSu hon tOi da ky vQng tir d&u Trong nhUng l&n g~p gO', nhfrng ngum lao dQng tr6
vS, h6i tuang I?i cUQc s6ng a Han Qu6c, c6 g~ng nha va su dvng tieng Han Qu6c Vi dv nhu
trong bu6i hQP m~t rna toi cung tham dl,l', mQt ngum tro vS noi: "0 Han Qu6c thi th~y g?O Han
Qu6c khong ngon, nhung bay gia thi th~y ngon hon g?O Vi~t Nam"; mQt ngum khac thi noi la:
"Toi nha cac thuc an duQ'c ban t?i cac chQ' truySn th6ng cua Han Qu6c nhu kim chi, thit ga, mon
bQt chien" HQ cling c6 g~ng tnlIm cac cau hOi cua tOi b~ng tieng Han Qu6c va c6 g~ng su dVng
nhfrng tir Han Qu6c cang nhiSu cang t6t Toi co cam tuang la hQ dang c6 g~ng xay dvng I?i
nhfrng h6i UC cua hQ vS cUQc s6ng a H~m Qu6c HQ c6 g~ng khong nha den cac ky ni~m x~u ho~c
Ia bi pMn bi~t d6i xu 0 Han Qu6c va thay vao do la h6i nha vS nhfrng kY ni~m t6t dyp va d&y
Iuyen tiec rna co th~ bu d~p cho nhfrng bl,l'c bQi va Sl,l' kho thich nghi a que nha Toi co nghi nga Ia
hQ co th~ chu 9 1Qc ra ngoai nhung ky ni~m x~u vi tOi la ngum Han Qu6c Lo l~ng vS v~n dS nay,
toi thuang xuyen b~t d&u cUQc phong v~n cua minh v6i nhUng cau hOi nhu 1a hQ co th~ k~ vS
nhfrng ky ni~m khOng hay a Han Qu6c Vi dv toi hoi nhfrng ngum trO' vS la "Ky ni~m nao rna b?n
cam th~y 1a t~ nh~t a Han Qu6c?" hay la "Khi nao b?n cam th~y ngum Han Qu6c dt t~?" Ket
qua Ia tOi da nghe duQ'c nhiSu cau chuy~n khong hay vS ngum Han Qu6c hay van hoa Han Qu6c
cling nhu vS cUQc s6ng hang ngay d&y cang th~ng cua hQ do co Sl,l' khac nhau vS van hoa Tuy
nhien, cling thu vi la b~t Clr khi nao hQ noi vS nhung diSu khong hay trong cUQc s6ng cua hQ 6
Han Qu6c, hQ cling se di kern thea 1m ch6ng che [cho Han Qu6c] va nhfrng 1m giai thfch vS
nhfrng 19 do t?i sao Sl,l' vi~c I?i co th~ xay ra nhu v~y Dochinh la cill rna Dora (2006) da gQi Ia
"n6i 1uyen tiec qua khu co Hnh pMn chieu (reflective nosta1gia),,6 Vi dV nhu khi hQ tam Sl,l' vS
nhfrng trai nghi~m khong t6t thi hQ thuang kern thea nhfrng 1m nhu "thm gian troi qua nen mQi
vi~c cling dau VaG d~y" ho~c "sau do da hi~u duQ'c" (Xem twang hQ'P thu 3)
TrU'ong hQp 3: Ni~m luy~n ti~e qua kh.r co tinh phan chi~u v~ ngU'oi Han Qu6e va van
hoa Han Qu6e ella ngU'oi lao dQng tro' v~
A: Nhilng nguo'i lao aQng Han Qu5c cung lam vi~c chung aff gQi toi la Vi~t cQng, nhung toi
hi6u aUQ'c ao chi la lo'i noi aua nh~ nhang khOng hS co ac y gl Sau nay, chUng toi aff trc)'
thanh b~n than v6'i nhau
6" Phan ehi~u" v~ ngu'O'i n6i va hoan eiinh eua ngll'o'i n6i [eM thfeh eua Lu'ong Van HyJ
" A h' g khi xong cong viec thi rAt
' 6 htl nguai Han Qu5c hay gi~n trong glO' lam V19C, n un
B: t1 'nhng cam va ~ , tu" teA Chung toi bay gia vfrn con lien I~c qua I~l ,
" , h') Co nhiSu khi chUng toi thAy kho xu vi hQ co ep C: Nguo'i mm Quoc uong mQu ~ua ~ leu _.~ a') ao ciing gi5ng nhu vi~c nguai Vi~t
chung toi u5ng mQ:U, Tuy nhlen, to! suy nghllang leu
" I' h , Tuy nhien mot so It ' ) .'" H' Qu5c khong tot giong nhu 0'1 an nol ,
D: Cling co nhleu nguol an .z ,
, A • h~c den nhfrng ky niem tot dyp 0 Han Quoc, hQ co Nhu 1a hai m~t cua mQt ~an de, kh1 hQ n A 'h d" nh~n ma~h lap luan cua hQ va cling so
su dvng von tu vvng len : A Th k' UC cua ho thl Han Quoc 1a mQt nu<!c vai nhfrng twang hQ'P tuong tl,l' ~ V1ytA Nam h ~Ot1'e~ 1m con ~gum t6t bvng va cu xu tot,
tlien vm m~ng um glao " A' J hang ngay thl dang yeu va VUl ve
, " , ' A dun lai cua nhfrng ngum tro ve kh1en cho Nhung h6i UC duQ'c chat lQc, cat.xen, va duQ'~ xay
h.A g" ngum Han Qu6c nhu toi day cam
, ' A N ' con ca nhfrng nha ng len cuu , h' , khong chi ngum V~yt am rna " J t 'en cac phuong tien truyen thong d?l c ung va th~y nguqng ng~p va nga ngang a ~an ,QUOC',.1, A g nhan di c~ ph~n 100 hi~n ra nhu nhfrng
trong gi6i hQc t U?t, cac co , J , r hfrng ngum eh6ng doi tiem an (Lee ae, ong nan nhan bi ap buc cua van ~oa H~n C?~oc Ava ,a n J cua n um lao dong di cu trO' vS khien eho 2005:5-6) Sl,l' khen qua 1m day 1u~en bec ~~ ~an QUhO: A ghoi nhu s~u: Co phai day Et cau t~a
nhung nha tli thuc ngum an " ; H' Q J
c? Co phai Han Quoc th~t Sl,l' 1a mQt a
1m xa giao do,i VOl mQ~ n ~ n~ J " , ha t~n cling nhu th6 che phat tlien on 0 ~y
nu6c phar tlien hon v.~ m~.t, ~n? te v~ ~o ?O sQO J ' A g uoc s6ng ngum lao dQng nMp cu a han Nam? Co phai vi~c d1en glat cua ngum Han uoc ve c
, , " kh A tu thea tUng twang hQ'P C\l the Co ban la ~o
V 6i toi cau tra 1m Ia vu~ co va v~a °rg ,y that su trAi nghiem va d~t nu6c Han Q~oc nhling sl,l' khac bi~t 100 giua dat n~ac !fan ~uo~ ma?Q nhfrng ngum trO: vS 1a nhfrng ngum "song trong h6i UC cua hQ sau khi trO' ve nha C~Qc son
kh
g ~uab' "t nhu yay Day co th~ gQi la " "ehinh trV'
" , 'u~a" da tao ra nhung su ae 1e , l' 1 J t'''c trong cac khong glan 0 gl "(L ' 2001) _ a twang hQ'P nay a uyen 1e cua S\l' 1uyen tiec qua khu (pohtlcs, of n~sta1g1a) ~~m: kho khan rna ho dang trai qua m6i ngay
ho
8 Nhu toi da nm 0 tren, Q , , kh" J hai long cua ho Khong co may ngum kiem cac giai phap khac nhau cho Cat tmh tr~ng ong may ,
- - - , - A, , ' lao don Viet Nam a Han Qu5e hi~n t~i, di~n ngan ,eua n~u'n~
NSu chung ta so sanh y~i nh,u'ng dlen ~go,n e~a, ngu~1 to d~';e e~u hoi la Ii~u nhu'ng ngll'~i la~ dQrg t~ H~n ~uo~ Ve
ngll'o'i lao dong quay ve tll' Han Quoe th! co the la~ sang A' M~e du tai da ph an Ifeh nhieu Ian Ve ngon tu eua eong c6 mot ni~m luy~n ti~e phiin than ,(reflexlve no~talg~a) ~ay ~h~ngkh't~i ma tii d6i s5ng van h6a eua ngll'O'i lao dQng nh~p
nhan 'Viet Nam v~ ngll'O'i Han Quoe va eUQe song a ~an uo: 1
00 nhG'ng nghien euu ti~p theo
eu a Han Qu5e, vAn dS nay d.n duqe nghi~n"eu,u nhl~u ,han ~~~~'~~f~~ tri quy~n Iqi", ehfnh trj van h6a", du?,i ~a~, khang
Til' "ehfnh tri" a day, eOng nh~ tron~ e\lm t~ ehmh tq.~an ~fAt '''Chfnh tri" a nhG'ng ch6 nay 96 nghT~ la n? co h;n quan e6 nghTa nhll' thll'O'ng duqe hleu thonQ thuang tronyg tle~g ' \ 'i feh v~ each hanh xu, e6 the dll'a den mau thuan tro~g
dSn nhG'ng khae bi~t vS quan di~m, ye la~g ~mh v,an hoa: Ve ?eaeh' iiii u st nhG'ng khae bi~t va ti~m nang ,ma~ thua~
quan h~ xa hQi, ngay eii trong ?O'i s~n,? g~a dl~~ ~anAg ~~a~~ v~ll'a eh~n 9~iYphap eho nhG'ng khac bi~t nay co Iq~ eho al nay MQt giii djnh trong vi~e d~ng tll', e~l~h tr! ,? d~~~ ~~~ee§.n quy'~n Ill'e trong xa hQi (Chu thfeh eua Luang Van Hy) hay mQt nh6m ngll'o'i e\lthe, va do do co anh huang
Trang 17~~-~-
lao dQng tr6' vS y'i~t Nam rna khong ngh! d6n kha nang quay tr6' lai Han Qu6c Tuy nh'"
nangmah , f Q co e am ao Qng n 'th A r 1 d A h A ,~p cu l<;ti 6' Han Quoc mQt cach hqp phap thl rl1t thl1p do t' >, ' len,
lu~ tru bat hqp phap va tr6' ng~i ve hanh chinh 6' Viet Nam Mot s6 nguOi da lan' han 40 tl~~
UOI ~10'l f ~n ~ua lao ~Qng nh~p cu 6' ~an Quoc MQt s6 nguOi khac thi khong du tiSn d~ lam 'h'
,~Qt vai phv nu lao dQ~g tr6' vS tIm cach k6t hon v6i dan ong Han Qu6c Trong s6 nhN
nguO'l phv nu lao dQng tr6' ve rna toi g~p duQ'C, co nhi~u phv nu da co chtmg hoac da dfnh h" un,~
an a a~ uoc u Vl a mQt so ong chong da hua mom hay vi6t gil1y cam doan l' N
c~~ hQ ~l.la~ va h~ tr~ gi,a d!nh cua hQ 6' Vi~t Nam D6i vai mQt vill phV nu tr6' vS, vi~c kSt ~~~
vm ngum Han Quoc la de tiep tvc lao dQng nh~p cu 6' Han Qu6c (Kim Hyeon Jae 2007' W d
A Do khOn~ d~ ,dang ~~ ~o th~ quay ~r6' l,~i Han Qu6c, mQt vai nguai tr6' vS thuang c6 g~ng lam
VH;C, ~ho ,ngum f Ha~ Qu~c a :hanh pho ,Ho Chf Minh Vac tfnh r~ng co khofmg 10.000 - 12.000
n~uO'l ~an ,Quo,c song, a !hanh pho Ho Chf Minh (Chae, 2005;120) Co nguOi noi r~ng nguOi
Han 9uoc a Thanh pho Ho Chf Minh hi~n t~i len t6i tren 20.000 nguOi Bill VI nhiSu nguOi t' >,
co, e nm UQ'C tIeng Han ft ra la 6' trlnh dQ ca ban, co mQt s6 nha kinh doanh nguOi Han Q f
Phan l' ~ r a c u h' , h' c~a ang n h ' 0, hy vQng hQ co the trao doi v6i ca khach Han Qu6c va khar;h Viet " uoc,
~am ~~ng nhu v~.chf~h c,ac ons chu MQt s6 nguOi lao dQng tr6' vS rna toi da g~p co kinh nghie~
l:m VI~C ch~ nguo: chu H~n Qu~c trong nhang nha hang, cong ty thuang m~i, cong ty phan ph6i,
cong ty du hch, nha may can nhieu nMn cong, vv
, Th,~t k~~ng may la ?hkn 100 ,nguOi tr6' vS ho~c la bi sa thai hQ~c la t\X y bo vi~c sau nhi8u
t~ang l~ ~1~C c~o ~g~m H~n Q~oc bill vIIW thum:g khong co du kinh nghi~m, ki6n thuc va kba
nan~ ve ng~n ngu, de>,lam trop nhl,~m vv Theo y kien cua nhfrng nguOi quan ly Han Qu6c, nhiSu
nguO'l l~o d?ng ~f(J ~e hQ~ van thap va c~i co ':nang l\Xc ti6n
s Han Qu6c co th~ dung dugc trong , ph~f m v: nh~ m~y ,va ~hung sl~h ho~t c~n thiet t~~ Han Quoc" VI v~y, cac chu Clm hang Han
quoc ~~ qua~ ly cac co~g ty that ~Qng ve hQ_ va chang tha phai tra luang cao han d~ thue "nguOi
tot nghl~p d~l hQc chuyen nganh tieng Han van han" '
Khi" ngu~ ch~ H~n Qu6c va n~uOi lao dQng tr6' vS khong lam hill long nhau, thl cam tinh cho
nh~u kho~g c~n to; m~y m1'a~ Cv ~he, ~guOi lao dQng tr6' ~S thuang nh~n xet la nguOi Han Qu6c 6'
Tha~h ~ho~Ho Chl,~m~ kho~g tot bang, "nguOi Han Quoc 6' Han Qu6c" trong ky UC cua hQ HQ
nghl, ~g~ rang ~g~O'l :ran quoc ~ TP H~ Chi Minh gia va khong hi~u ti6ng Han cua hQ va r~ng
n~um ~a~ QUO~A a ~an QU?C hieu h~ de dang HQ phan nan r~ng nguOi Han Qu6c 6' Thanh ph6
H~ ChI ~nh ffil~t thl hQ, doi xu tho 10 v6i hQ va t1'<l hQ luang thl1p han nhiSu so v6i d6ng luang 0
Han QUoc
H~ nua, ,~i~c, cac p~u~g.~~n truySn thong Vi~t ~am dua tin nhfrng hanh dQng xl1u va tQi
p~~m c~a n~~ H:~ ~~oc ~ Yly: Nam, l~i cang cung ,co ?inh anh tieu c\Xc cua nguOi lao dQng tir
~an Quo~.tf(J,ve do~ v~ ng~m Ha~ Q~oc 0 Thanh pho Ho Chf Minh Cac tin tuc nhu la cac trung
VO'l n~um AHan Quoc ~o~~ nhfrng nguOi Vi~t Nam mu6n di xul1t khtlu lao dQng 6' Han Qu6c lam
hQ pha~~Q,han ~ao gw, he~ T?eo cach do, nhfrng ng~Oi Han Qu6c rna hQ ti6p xuc va co xung dQt
trong bm canh hang ngay a VI~t Nam duQ'c coi la xau han nhfrng nguOi Han Qu6c rna ho tai tao
Nhfrng ngirOi Vi~t Nam 6' gkn nhfrng nguOi tr6' vS theo d5i mQt cach khong thoai mm toan bQ qua trlnh duQ'C g~n liSn v6i ca "chinh tri quySn 1<;Yi' (politics of interest) va "chfnh tri ban s~c"
("politics of identity") [lien quan d6n nguOi lao dQng tro vS] (Lee C K 1998) HQ 10 l~ng la nhfrng
nguOi lao dQng tr6' vS cu lang thang h6t tir cong vi~c nay sang cong vi~c khac va to thai dQ huc xuc v6i xa hQi Vi~t Nam HQ khong hai long v6i vi~c nhfrng nguOi tr6' vS lien 1l,lc c6 g~ng lien h~
v6i nguOi Han Qu6c va chi gay ra 'nhfrng mau thu~n khong dn thi6t v6i ngum Han Qu6c 6'
Thanh ph6 H6 Chf ,Minh Han h6t, hQ ghet nhfrng nguOi tr6' vS h~ th~p gia tri cua van bOa va xa
hQi Vi~t Nam va dS cao van hoa va xa hQi Han Qu6c cu nhu th~ hQ la nguOi Han Qu6c chu khong phai la nguOi Vi~t Nam v~y
TrU'Ong hQP 4: S\f phe phan eiia gia dinh v~ ngU'oi lao di)ng trO' v~
Ch6ng toi khong di lam mAy nam r6i Toi da c6 g~ng kien nh~n trong nhang n~m dAu ch6ng thAt nghi~p Toi hoan toan cong nh~n la ch6ng t9i lam viQc qrc kh6 a Han Qu6c m<)t thoi gian dai va chung toi co thS cuo'i nhau duQ'c nho' co s6 tiSn anh Ay da tiSt ki9m Toi cung biSt r~ng
chung toi khong thS mua duQ'c nha nSu nhu khOng co tiSn cua anh Ay (can nha ba tAng n~m a
qu~n PM Nhu~n cua Thanh ph6 H6 Chi Minh) Chung toi rna m<)t ti~m lam t6c a tAng mN cua can nha nay nho' vao m6 hOi cua anh Ay M~c du v~y, toi rAt gi~n m6i khi anh Ay cha lam
gi o· nha, va gQi di~n cho b:;tn be, d~c bi~t la nhang nguoi tra vS Chi cach day vai ngay, anh
Ay co mO'i m<)t nguoi Han Qu6c trong co ve nhu khOng co m<)t cong vi~c tu tS a Thanh ph6 H6 Chi Minh va m<)t co b6 nguoi Vi~t Nam cua anh ta dang lam vi~c tl;li m<)t cong ty Han Qu6c HQ noi chuy~n lam nh1'tm va rAt lau Toi gi~n qua nen gia va bu6n ngu va m~c k~ hQ
Toi khong thS hiSu lam sao rna ch6ng toi d6i xu t6t nhu th6 vai ngU'oi Han Qu6c rna khong c6 g5ng cham 10 cho gia dinh Anh Ay 19 lu~n r~ng anh Ay thinh thoang lam vi~c cho ngU'oi Han Qu6c, va dang tim kiSm m<)t d6i tac nguoi Han Qu6c cho m<)t kinh doanh moi Toi biSt r~ng
ch6ng toi dang c6 g~ng vo vQng Ti~m lam toc cua toi dl;lO nay khong co mAy khach Chung toi co thS suo dVng m<)t each nhanh chOng tAt cit tiSn chung toi tiSt ki~m Toi khong thS khOng mAt binh tTnh va thuong hay cai va vO'i ch6ng
Xa hQi Vi~t Nam co mQt s6 diSu ti6ng vS cac co gai Vi~t Nam k6thon v6i nguOi nuac ngom
Nhung l~i co it nhfrng ban lu~n phe phan hanh vi van hoa xa hQi cua nguOi lao dQng xuftt cu tr6'
vS Tuy nhien, nhu 6' trong twang hqp thu 4, ,b~n be va nhfrng nguOi than cua hQ thuang chi trfch nhfrng hanh vi van hoa xa hQi cua hQ Luc dku, khi nhfrng nguOi lao dQng tr6' vS danh gia t6t vS
nuac Han Qu6c va nguOi Han Qu6c, thi b~n be va nguOi than cua hQ cong nh~n do la san phtlm cua nhfrng trai nghi~m 6' nuac ngoill Doi khi hQ cang ganh tY v6i nhfrng nguOi tr6' vS do co
nhfrng trai nghi~m m6i l~ va m6i quan h~ m~t thi6t v6i nguOi Han Qu6c Tuy nhien, khOng phai
mftt nhiSu thOi gian m6i nh~n ra r~ng nhfrng danh gia dky lUll luy6n cua nguOi tr6' vS d6i v6i con nguOi va cUQC s6ng 6' Han Qu6c khong hoan toan phan anh th\Xc tr~ng D6ng thOi nhfrng ngum
than nay cung nhanh chong nh~n ra r~ng nhfrng c6 g~ng cua nguOi tr6' vS d~ giu quan h~ than m~t
v6i nguOi Han Qu6c la khong mang l~i k6t qua g1 rna con dang ghet Trong 'qua trlnh nay, khoang cach "van hoa xa hQi" giua nhfrng nguOi tr6' vS va nhfrng nguOi than cua hQ ngay mQt rQng ra
D~ thoat khoi nhfrng kho khan vS kinh t6 xa hQi khi tr6' l~i Vi~t Nam, nhfrng nguOi tr6' vS c6
g~ng tham gia vao cm "chinh tri van hoa" (cultural politics) dS thu ng~n khoang cach xa hQi v6i nguOi Han Qu6c Tuy nhien, nguQ'c l~i v6i nhfrng mong mu6n cua hQ, diSu nay khong chi khi6n
hQ tr6' nen l~ l~m khongchi d6i vai nguOi Han Qu6c 6' Thanh ph6 H6 Chi Minh rna ngay ca d6i v6i ban than va gia dtnh cua hQ Tkca cac qua tdnh nay g~n liSn v6i nhfrng trai nghi~m xuyen
qu6c gia cua hQ, cac t~p quan xa hQi xuyen qu6c gia (transnational social practices, Smith, M P 2001:3) va vi trf van hoa xa hQi trong "nhfrng khoang khong gian 6' giua [lung chimg giua 2 nSn van hoa xa hQi]" (Walter, Bourgois, and Loinaz 2004)
Trang 18456 Hi~n d~i va
thai eua truY6n th6ng o· Vi~t Nam:
7 lcETLU4N
Nhfrng ngm'ri tr6 v~ co nhung cach hanh xu co goc dQ van hoa trong cac m6i quan h~ xa
dang thay d6i cua hQ va nhu mQt cac~ d6i Ung l~i vOi cac di~u ki~n kinh tS chfnh tri C\l thS cua
6 ca yi~t Narn va I.Ian Qu6c NSu dS 9 dSn nhfrng cach hanh xu co goc dQ van hoa nay, chung
co the 19 giai duQ'c cac nguyen nhan t~i sao nguOi lao dQng l~i co nhung tlnh cam va nhung
diSrn nhu v:;iy d6i vOi Chll ngh1a tu bim, nM nu&c va con nguOi 6 m6i nu&c TInh cam va
diSrn rna nguOi ta co duQ'c trong qua trinh trao d6i lien quan d~n con nguOi giiXa cac nuac
nhiXng cai then ch6t dS danh gia 9 ngh1a th\1c S\1 va tuang lai cua vi~c hQ1J tac khu V\1C Bong A
TruOng hQ1J cua nglfOi lao d9ng tr6 v~ trong bai viSt nay cho thay lao dQng nh:;ip cu khOng
phai 1a ho~t dQng kinh te dan thuan rna 1a mQt qua trinh t~o ra nhfrng con nguai vOi nhung kinh
nghi~m da qu6c gia va s6ng trong nhfrng "khoang khong gian 6 giiXa" Nhfrng nguOi tr6 v~ la mot
chu thS xuyen qu6c gia 19 giai cUQc s6ng cua chfnh hQ va hlnh thanh nh:;in thuc chfnh hi cua h'o
trong b6i canh cUQc s6ng hang ngay Noi mQt cach khac, chung ta co thS hiSu duQ'c nhiXng d~~
diSm quan trQng v~ nh:;in thuc chfnh tri cua hQ nSu nhln vao cach nguOi tr6 v~ 19 giai va phan ling
v&i cUQc s6ng hang ngay cua hQ v6n chiu tac dQng cua cac di~u ki~n kinh tS, chfnh tri va quan h~
xa hQi C\l thS
Khi nguOi lao dQng tr6 v~ nha, hQ nh:;in thay r~ng hQ 6 trong nhfrng di~u ki~n s6ng rat khac
bi~t va di~u nay khiSn hQ chuySn tir vi~c nay sang vi~c khac Co hai di~u n6i b:;it trong cach rna hQ
phan ling l~i dS vugt qua hoan canh kho lchan MQt m?t, nhfrng nguOi lao dQng tr6 xay dvng
nhiXng hlnh anh tfch C\1C trong h6i irc cua hQ v~ cUQc s6ng 6 Han Qu6c dS 19 giai nhung thay d6i
trong di~u ki~n s6ng va dS an ui bari than MQt rn?t khac, hQ c6 gAng tim 16i thoar dS vugt qua
nhfrng kho lchan b~ng cach su d\lng cac m6i quan h~ xa hQi va kinh nghi~m co duQ'C tir vi~c di
xuat kh~u lao dQng HQ c6 gAng duy tri m6i quan h~ gan gUi vOi cac b~n be cling tr6 v~, nguOi
Han Qu6c 6 Thanh ph6 H6 Chf Minh va b~n be 6 Han Qu6c Bay la nhfrng nguOi co thS th§.y
nhfrng kinh nghi~m da qu6c gia cua hQ la dang quf va giup hQ mQt l6i thoar khoi kho khan hi~n t~i
6Vi~tNam
Tuy nhien, nhung n6 l\1c cua hQ thuOng 1chong thanh congo Ca chfnh phu Han Qu6c va Vi~t
Narn d~u khong biSt hoan canh kho lchan cua nguOi tr6 v~ Ca hai chfnh phu d~u khong quan tam
dSn vi~c su d\lng nhfrng kinh nghi~m xuyen qu6c gia co phan quf bau cua nguai tr6 v~ HQ chi
quan tam dSn quan 19 va kiSm soat lao dQng xuat nh:;ip kh~u Trong nhfrng hoan canh nay, nguOi
tr6 v~ co nh:;in thuc 1chong thu:;in lQ'i v~ nhung nha nu&c h~n chS dOi s6ng cua hQ b~ng cac bi~n
phap hanh chfnh Nhfrng nguOi tr6 v~ thuOng khong co thi~n cam vOi cac nha nu&c da d~y hQ tr6
thanh nhfrng cong nhan luu tm bat hQ1J phap 6 nu&c ngoai va khiSn hQ khong thS thfch Ung duQ'c
vOi rnoi truOng 6 nM, va hQ khong thi~n cam v&i nhfrng nha nu&c nhu thS, khong thi~n cam con
han la vOi nhfrng nha tu ban da vAt ki~t suc lao dQng cua hQ
D6ng thOi, nhfrng nguOi lao dQng tr6 v~ cung phe phan chu ngh1a dan tQc rna cac nha nu&c,
doi khi la ca cac nhom nhan quy~n niXa, su d\lng dS kiSm soar cong nhan di cu Vf d\l nhu, nhfrng
nguai tr6 v~ biSt chfnh xac la chS dQ' giay phep lao dQng duQ'c chfnh phu Han Qu6c ap d\lng gan
day se lchong d~t duQ'c m\lc tieu trong b6i cimh la S\1 kiSm soar hanh chanh va n~n quan lieu tharn
nhung trong gu6ng may 6 Vi~t Nam v~n con ti~p t\lc HQ cung nghi nga la bai kiSm tra tiSng Han
Qu6c trong chS dQ giay phep lao dQng d\1a tren 9 tu6ng v~ chu ngh1a dan tQc cua nguOi Han
Qu6c chi lam cho cac thu t\lc xin lao dQng di cu tr6 nen rAc r6i han chu khong giup gl cho vi~c
trao d6i giiXa quan 19 nguOi Han Qu6c va cong nhan nu&c ngom MQt s6 nguOi tr6 v~ l:;ip lu:;in la
-000 -Tai lieu tham khao
2003 "Democratization and the Prospects, lor ill IClpa 0 , , , B" Asia" '(Dan chu hoa va nhiXng triSn vQng ve Chli ngh1a khu V\1C co tmh tharn gia 0' ong Narn A), Third World Quarterly 24(2)
Bhabha, Homi K
1994 The Location of Culture (Vi trf cua van hoa) New York: Routledge
Bourgois, Philippe f "tron : ban rna tuy
1995 In Search of Respect: Selling Crack 17l El Barno (TIm kiern s\1 ton g
6 El Barrio) Cambridge: Cambridge University Press
2003 Spinning Work and ~ea:ing Life: ~ e ,.p0,l I~S 0 oc dCri' chfnh tri san xuat trong
multinational textile factory 11l v:etnam, (Nghe ~yt v~ ~y~~t N ) Luan v~n tiSn s1, Khoa mot nha may d~t cua mQt t~p doan tu ban da quoc gla 0' Iy am
2004 "The Socio-economic Differentiatio~ and the f P~lit~~s? ,en I.y !n
b
, ! t ng f H Ch' Minh City" (phan tang kinh te xa hQI va chmh tIl ve an sac roo
Comm~mty 0 ,~ ,I f , Th' h hf H6 Chf Minh), Cross -Cultural StudIes
cQng dong ngum Han Quoc 0' an p 0 9(1):103-142
Trang 19458 thai cua truySn a Vi~t Nam: Nh
Dora, Veronica Dell~
2006 "Rhetoric of Nostalgia: Postcolonial Alexandria between Uncanny Memories
Global Geographies" (Ngon ill luy~n ti~c qua khu: Alexandria h~u thu9C dia giua
h6i uc huy~n bf va dia ly th~ gi6i), Cultural Geographies 23:207-238
Frobel, Foler, Jurgen Heinrichs and Otto Kreye
1980 The New Intemational Division of Labor: Structural Unemployment in
Industrialized Countries and Industrialization in Developing Countries (S\f phan chi a lao
dQng m6i tren th~ gi6i: Thfrt nghi~p co tfnh du truc (} cac nuac cong nghi~p va cong
nghi~p hoa (} cac nuac dang phat tri~n) Cambridge: Cambridge University Press
Jeon, Hyeong-Kwon
2005 "Myths of Motherland, Transnational Labor Migrants, and Exit: A Diasporatic
Perspectives on the Chinese Koreans" (Huy~n tho<;li v~ Dfrt mtt, nhfrng lao QQng di cu
xuyen quac gia va lai thoat: Cac quan di~m xuyen quac gia v~ ngum Han gac Hoa),
Korean loumal of Northeast Asia 38: 135-160
Kim, Hyun Jae
2007 "Cross-border marriage between Vietnamese women and Korean men: the Reality
and Problems" (Han nMri quac t~ giua ph\! nu Vi~t Nam va dan ong Han Quac: Th\fc t€
va vfrn d6), Korean loumal of East Asian Studies 52:219-252
Korea International Labor Foundation (QuT Lao d9n 9 Qu6c t~ Han Qu6c)
2005 One Year after Work-Pennit System: Policy of Immigrant Labor and Strategies
(MQt nam sau khi M thang gifry phep lao dQng ra dm: Chfnh such lao dQng nh~p cu va cac
chi~n lugc) Seoul: Korea International Labor Foundation Press
2006 Labor Management for Korean Companies in Vietnam (Qmin 19 lao dQng cho cac
cong ty Han Quac (} Vi~t Nam) Seoul: Korea International Labor Foundation Press
Kwong, Peter
1996 The New Chinatown (pha ngum Hoam6i) New York: Hill and Wang
Lavine, Amy
2001' The Politics of Nostalgia: Social Memory and National Identity among Diaspora
Tibetans in ,New York City (Chfnh tri v~ Sl,I luy~n tit~c qua khu: Ky uc xa hQi v~ ban s~c
dan t9c trong nhfrng Tibet hai ngo<;li (} thanh pha New York) Chicago: The University of
Chicago Press
Lee, Ching Kwan
1998 Gender and the South China Miracle: Two Worlds of Factory Women (Gi6i va Sll
ky di~u (} mi~n Hoa Nam: Hai th~ gi6i cua nu cong nMn nha may) Berkeley: University
of California Press
, Hye-Young Chosun-Zok (Korean Chinese) Women's Identity in the
2005 Transfonl1atwn of lv!arn~d bi~n dbi v~ ban s~c cua nhfrng ph\l nu Chosun-Zok
Experiences of Kore~n Mlgratwn (~l,I , h' ~m v~ di cu cua R~m Qu6c), M.A Thesis,
/ R' ) d-a l(e~t han trong nhung hm ng Hf
(Roa goc an Ewha Womans University
, Sooja 1 Gender of Labour, Cultural Ryblidity:
2003 "Female 1 gran , _, 'ngoai' Su phan cong lao Qng ve
Otherness, and Sexua 1 y ~ ~ ~ ~ , kh'c biet va tfnh d\lc), Korean SOClO ogy
gi6i tren th6 gi6i, S\f pha trQn ve m<;lt van hoa, sl,I a '
38(2): 189-219
Park, Bae Kyoon and Jung Keun Hwa " " A Study on a Foreign Immigrant
2004 "Globalization and the-PolItIcs of \orge~ttmhg,· a' ch1'nh tri v~ "Lang quen": M9t
A " (Toan cau oa v
" Community in Wongok-dong, nsan , , , , Wongok-dong, Ansan), Korean
nghien cUu v~ c9ng d6ng nh~p cu ngum nuac ngom a
Geography of History 10(4):800-823
Rapp, Rayna A ' Families Classes, and Ideology" (HQ
1987 "Urban Kinship in Contempor~ry, me~~a / 'y thuc he) trong L.Mullings, ed
hang (} do thi (} nuac My hi~n t~i: Gm ,dmh, ;la~~:Pn:~c My), pp~ 219-242 New York:
Cities of the United States (Nhung thanh p 0 Columbia University Press
Smith, David A d Garment Production in Three East Asian
1996 "Going South: Global Re~truc~unng a~ h/"" 'san xufrt may m~c (} ba nuac Cases" (Di .v~ phfa Nam~ Chuyen dlCh ca cau t e glm va
Dong A), Asian Perspectives 20:2
Smith, Michael Peter 1 b l' t' (Chu nghla do thi xuyen qu6c gia:
1 U b ' , Locating Goa lza lOn ,
2001 Transnationa r a m s m , · bI' h "
xac dinh vi tri toan c~u hoa), Malden: Blackwell Pu IS er"
Walter, Bourgois, and Loinaz Mi 't' 'InJ'ured Latino Day Laborers ~n
2004 "Masculinity an , n ~c~ d~ b~t hqp phap: lao dQng cong nh~t ngum goc San Francisco" (Nam tmh v~ d1)C~ la~ l ~~!nce a;ldMedicine 59: 1159-1168,
Latin bi thuang (} San FrancIsco, OCW
Wand, Hong-zen and Chang Shu-Ming , " C· ss-border Marriage 'in Taiwan
Wolf, Diane L, 1 ld D namics and Rural Industrializati01: in
1992 Factory Daughters: c:-.e~lder: HO,use:o, G'~' d~ng thai cua h9 gia dinh va (;ong
- n uCri con gal lam a nha may, 10'1, Q
~~:~~~~;on: than), Berkeley: University of California Press,
«
Trang 20460 Hi~n d~i va thai eua truy~n th6ng o· Vi~t Nam:
Whang, In-Won
2006 "Expansion of regionalism' S h
ASEAN" (S ' " , _In out east ASIa and the perspectives and s
\1' rna r9ng chu nghla vung & Bong N A' , , , luac cua ASEAN) B" f d ' am va cac quan diem va c'
, atvIet uactnnhbayt' "h'" h' " ac
Bong Nam A hoc Han Qu6c va 'Bal' h J <;11 m9t 91 t ao duqc dong to chuc bOi
Ngu6n, thong tin I§y tir Bao chi va Internet <Newspapers a~d Internet sourced dat
Joongang Daily News 2004 10 13
Vietnamesenews.com 2006 3 31
y ta da danh cho co trong su6t nhfrng thang chua trio Sau khi lam bam hm xong,va ngay ca khi trong ngum can dang kh6 chiu, co l<;1i d<;1p xe 45 phut v~ nba an tma, nghi ngm va ti~p t\!C lam
vi~c nha Chi c6 ch6ng co bi~t v~ nhfrng l~n co tm b~nh vi~n Ngoai ra khong mQt ai khac biSt, k~
ca ong b6 ch6ng cung s6ng chung mQt nha Thang nay qua tMng khac co v~n duy tn cach chua tn nay, hy VQng se c6 mang va mong r~ng dua tre se pM va S\1' te nh<;1t trong dm s6ng hang ngay cua
hQ, v6n chi to~m nhfrng vi~c d6ng ang, an, ngu, va ch~ng can g1 khac Phuang phap TITON & Thanh ph6 H6 Chf Minh luc d6, ngay ca khi hi~u qua da duqc chUng minh, cung vuqt ngoai t~m
tay cua co, qua xa vm, qua d~t do, va xa 1<;1, khiSn co cu tiSp t\!C phuang phap dan gian han va g~n
nha hanl
6 Vi~t Nam, trai nghi~m v~ chung vo sinh va vi~c tn li~u chua d~y nhfrng th~t V9ng va 10 au, nhung n6 cung chua chan mQt ni~m hy v9ng vao wang lai, mQt tuang lai duqc xac dinh trong khoang thm gian nhfrng nam sinh san cua ph\! nu Sau khoang thm gian d6, n~u khong c6 con, thi
se phai can nh~c tai mQt ban s~c mm v~ nhung nam thang Mu-sinh san khong c6 con Vi~c c6 con tr6i bUQc ph\! nu (va dan ong) vao v6i nhung m'itng luai xa hQi nao d6 rna n~u nhu khong c6 con khong ch~c h9 da duqc gia nh~p Nhfrng m'itng lum nay (ca gia dinh l~n cQng d6ng) c6 t~m
quan tr9ng quy~t dinh d6i v6i ph\! nu trong vi~c th\1'c hi~n nhfrng vai tro cua ngum tmoog thanh rna ngum ta trong dqi & h9, trong d6 c6 vi~c lam my mQt dua con de cua chfnh minh2 Han nua, ph\! nu chfnh la ngum thuang phai chiu S\1' che trach vi chUng vo sinh cua c~p vq ch6ng, cho du nhung nguyen nhan c6 thuQc v~ h9 hay khong Cach thuc ph\! nu vo sinh n6 l\1'c kiSn t<;10 nen dm s6ng cua minh tu ben 1~ xa hQi, nm v~n d~ sinh san duqc d~t ra, cho th~y mQt s6 gia tri can ban
1 Nghien Cll'U phvc vv cho bai vi~t nay nh~n dm,Ic tai trq tll' hai khoan rai trq nghien Cll'U danh cho giang vien cua Truong Bryn Mawr, mi)t tai trq tru6c Iu~n an cua Quy Wenner-Gren gianh cho Nghien Cll'U Nhfm hQc, Khoa Nhfm hQc, Trubng f)~i hQc California a Los Angeles, va ISOP cua Truong Toi xin dU'Q'C tri an Vi~n Xa hi)i hQC va Truong f)~i hQc Khoa hQc Xa Hi)i va Nhan van a Ha Ni)i da t~o diSu ki~n thu~n lqi, va nhiSu b~nh nhan, bac Sl va nhung nha th\l'c hanh chuyen mon da giup cho nghien cuu nay duqc kha hew Tfit ca ten cua cac thong tfn vi en trong bai dSu khong phai ten th~t
Do u6c vQng c6 mi)t dll'a con de, nh~n con nuoi chi la mi)t I\l'a chQn mi~n cuong dbi v6i nhung nguoi vo sinh ngoai y mu6n
Trang 21462 Hi~n d~i va dQng thai eua o· Vi~t Nam: Nhil'ng each tiSp e~n nhan
xung quanh nhUng mai ,quan h~ xa hQi va hon nhan, va y ngh1a trong vi~c lam mQt nguOi dan
c6 gia dinh & Vi~t Nam duong di;li NhUng suy ngfrm tran tr& cua ph\! nu v€ sl,l' khong e6
ngoai y muan, chUng vo sinh, nhUng kinh nghi~m sinh san va nhUng phuong cach tri li~u eua
cho th~y mQt ni€m hy v9ng b€n bi, vua nhu mQt tinh cam, nhung cung vua la mQt chi~n
Nhu toi se giai thich, d~t hy v9ng vao mQt k~ hOi;lch di€u tri mOi ho~c k~ ti~p chinh Ia cach
thao cac mai quan h~ ca nhan va th~ hi~n cam k~t lam my V€ cat I5i, chuong sach nay ban v8
vQng, va tien trinh tr& ~hanh (mQt ngm'ri my) N6 kham pha dm quan t~9ng cua ~i€m hy V9
ng
mQt an d\l trong d01 song cua nhung ngu01 ph\! nu vo sinh va cung nham cho thay nhung caeh
dan x~p mQt vi th~ xa hQi bi ngoi;li vi hoa Chuong sach nay xem chUng vo sinh Ia mQt eM
thong qua d6 tim hjeu d01 sang xa hQi & Vi~t Nam, n6 cung cho th~y tfrm quan tr9ng cua
cll'll nhan h9c dai vOi Sl,l' sinh san va chUng vo sinh3
Phuong phap va bBi canh
Chuong sach nay d\fa tren 15 thang rum nghien cUu dan tQc h9c & Ha NQi trong cae nam
1995, 1997 va 2004, t?P trung vao nhUng kien ti;lo xa h9i vS chung vo sinh va cac bi~n phap chua
tIi cht'rng vo sinh thong qua cac cUQc phOng v~n 50 ph\! nu da I?p gia dinh, tu6i tu 21 den 55, 40
ngu01 trong sa d6 da trai qua cht'rng vo sinh, va mQt nh6m so sanh g6m 10 ngu01 da sinh con rna
khong trai qua th01 ky vo sinh (Pashigian 2002b) Toi cung da phong v~n nhUng ngu01 cung dp
cac dich V\! chua vo sinh, g6m cac bac S1 y khoa va nhUng ngm'ri thl,l'C hanh y h9C truy€n thang.4
Phfrn IOn cac cUQc phong v~n d€u duQ'c ghi am NhUng ngm'ri ph\! nu vo sinh duQ'c ch9n trong sa
nhUng nguOi da biet la vo sinh dua vao mfru nghien cuu ban dfru tu mQt b~nh vi~n ph\! san &
Thanh pha Ha NQi Nghien cuu I?p Ii;li vao dip he 2004 nh~m tim hi~u nhung biSn d6i 'trong sinh
san c6 Sl,l' trQ' giup & Vi~t Nam, quan di~m cua ph\! nu v€ TITON cung nhu sl,l' phat tri~n cua
nhUng quy dinh phap Iy v€ vi~c S11 d\!ng cong ngh~ h6 trQ'sinh san Hfru hSt ph\! nu & Vi~t Narn
theo du6i li~u phap chua vo sinh khong pMi Ia TITON, cho du phuong phap nay da thanh n6i
tiSng Tnii nguQ'c vai cac nuac khac nm nganh y sinh d6ng va~ tro chu di;lO, chinh nha c6 nhung ,
cach di~u tri khac nay rna Vi~t Nam cho th~y mQt khung canh trong d6 hai M thang Dong y va
Tay y mang tfnh dia phuong va d€u duQ'c tOn tr9ng, cung nhau cung cap nhUng li~u phap kha hfru
di€u tri cht'rng vo sinh Thai diem cua nghien cUu thl,l'c dia ill gifra th?p nien 1990 dSn 2004 cung
trung vOi mQt th01 ky biSn d6i kinh tS xa hQi chua tung c6, Ia h~ qua cua cac chinh sach D6i MOi
C6 dt it cac quac gia da trai qua Sl,l' biSn d6i kinh tS xa hQi sau s~c nhu Vi~t Nam trong hai th?p
ky qua, nhUng biSn d6i da d~ li;li d~u ~n quan tr9ng len sinh kS, vi~c kiSm tim cac li~u phap va
cung cap cham s6c suc khoe & nuac nay NhUng biSn d6i kinh tS xa hQi da dinh hlnh dOl sang va
sinh kS cua nhfrng nguOi ph\! nu thamgia vao nghien cUu nay, va nhUng n61l,l'c cua h9 nh~m tiep
c?n li~u phap, thuang Ia trong nhi€u nam Cuai cung, khong th~ khong tinh t6i anh huang cua
toan cfrU h6a trong nganh y sinh trong cung khung thOi gian nay, va Sl,l' lUll chuy~n xuycn quac gia
cua nhUng cong ngh~ h6 trQ' sinh san lien quan d~c bi~t d~n nghien cUu nay
Nganh Nhan hQc v~ sinh san
Trong Hnh Vl,l'C nhan h9c y h9c, nganh nhan h9~ v€ sinh san coi sinh san nhu mQt tiSn trlnh
sinh hoc duQ'c kiSn ti;lo tren phuong di~n van h6a MQt sa cong trlnh nghien cUu nghieng v€ cach
3 6 Vi~t Nam, sinh san thuong la chil d~ nghien CLi'U cila XB hQi h9C va nhan kh§u h9C ThS nhung day I~i la mQt Ifnh VI,rC quan
Ir9ng trang nghien CLi'U nhan h9C nh~m tim hi6u than tQc, han nhan, gi6i, tlnh cam, va nhfrng chil d~ khac
4 6 day toi chi d~ c~p dSn nhU'ng trai nghi~m, quan ni~m va suy tu cila nhang b~nh nhan la ph\l nfr vo sinh, nhfrng nguai dB
rQng long tham gia vao nghien CLI'U nay Tuy nhien toi cOng thll'a nh~n nhli'ng nb h,rc 16n lao cila cac nhan vien y tS dB chU'a trj
chU'ng vo sinh, doi khi ngay Ca nhang Iuc khorig co ngu6n l\l'c d6i dao
~ , oc-van oa 1 , ~ h '(b'ocuIturaI) trong d6 sinh san dUQ'c quy dinh ,bOi J?oi ,truang ' ~ A A N ' v~t ch~t
N
c~n SI~h h hN , kh' c dat van h6a H~n tren bet trong hleu blet ve nhung y nghm h thaI trong khl n ung nguOl a I , • A ~ h ' h h ' SIn , , , Df · , hUng nguOi coi trong khat mym van oa on, sm san
h9A' ,A g hon eua smh san vOl VOl n 1 , , , I' A hA
19d cho rang von dl mang m c n ' f - t' h hl'nh tri - va Ht mot dia diem cua chmh tIl len n an " " , , , A U9
C , A h;z - I' ot nm chiu su can thi~p cua nha nuac v~ anh huang toan cau al) va ,than t e, cun~ am A , ' f can kinh tS chfnh tri doi v6i sinh san Quan anh mQt t~ep c~n m~?g ~mh,phe p;'a~ ha~i~~Psa~ la mot nai thong qua d6 chung ta c6 ~h~
han ,ca, nhung h9C gm ~ay tla~,~ car~a~gdun thS gi6i c~a minh, va d~t sinh san a tam diem hieu nhung ~h~ang cach nhguOl ~at h~ d' h ~an lao hon cua ca nganh nhan h9C (Ginsburg han tfch xa hQl se ph\!c V\! c 0 m9 c ,u:c A , , ,A
ria p 1995) Nghien cUu nay khap vai tiep c<;m phe phan nOl tIen
, , h' A , - hAi ve chUng vo sm a mo p an Trong nghien cuu nhan h9C ~e sinh san, ng len ~.uuA xa 9 he TITON & B~c Au va Boa Ky dang phat t1i~n rr:i;l~h, ban dauht~P ~l~ung theOt~~~~~~;~~~i~C tang giao t11 (Franklin 1997;
g nhu nhUng van dde I~en 5uan nI9u9v31)Y~:e~gnhi€U nghien c~ ~6i day da kham pha nriUng 1994' Edwar s va cong S l , l ' " A h A TITON
t~o xa h~i v€ cht'rng vo· sinh, r6i tiSp theohd~ Ia ~l,l'hPh~tmtt~~cntmhU<;t::pu~h~opn~ ~a~ ban cfru
hA ) t, g nhung oan can co u •
N A ' hA h' A nghlen cUU a nam glOl U11
trung vao ph\! ,nu, ~an ~o t ,e~ n ?(le~f , h I A v€ suc chiu dung b~nh kinh nien a con !1guOi kinh nien do rat kho chua va,da,dan _ en tla~ u<;t~ Ta ~h{r~ vo sinh da duQ'c ban den nhu
f)~c bi~t trong cac nghien ~uu ~ nhun~ ~~~c ~h~~~~ la~'Iech q:y dao dan tuySn v6n da duQ'c ID<)t "sl,l' dut gay" trong cu9c song, I?Qt leu gl f 01 t:A bi~~ trong q~an niem phuong Tay nay trong dQ'i trong dai (Becker 1997) Sl,l' don t.~yen Al~~ f cua nhung phu nu Viet Nam, d~c
khong nh~t thiet th~ hi~n trong nhung quan m~m ve 01 sho~g A 80 hay d~u thap 'nien 90 va A - , b~t dfru chua tri chung vo smh trong t i;lP men , , ' , ' blyt nhung nguOl ) " ' f hf 'hN b~t 6n trong dOl song hang ngay trong nhung ngum phai duong dau VOl Sl,l' thleu t on va n ung
sU6t thOi thanh xuan cua h9·
, A" h N han anh nhUng chu dfch cua nha nuac va NhUng trai nghiem ve chUng vo smh cua P \! nu P A , V' At Nam v€ dan
A , A' A' , , tf · h san cua phu nu Sl,l' quan tam cua ly ' , tren quy mo toan cau ve smh san va y e sm, ;z A' , ' A ' na va nhUng nguon tar s6 va kS hOi;lCh h6a gia ~lnh tro~g ~hung t~Ol dl;7 da~ ,cuat:i~~l::c~ia ti~g dan sa da d~n dSn trQ'til cac t6 chuc da quoc gia de ho trQ' ~hun~ nOh u c gl~md g cof g~ng sinh con cung sanh ben
, - h A' t ' t A trong do nhung p u nu an rnQt hoan canh xa <11 :'a ~eu, , , h ' 'khi chinh ho, cung nhu H~ng, thu~t I~i & dau
nhUn~ ng~Oi t~am gra v~o ke hO<;tch hoa_ gla :~~ -b~~ truong Ian ~6 dQng cho chu tm?TIg ¥i6i hi;ln
bai viet nay, I<;tl d<;tp xe dl ngang qua nh~~ d;z hN t' cho co' con Mot su chuyen doi trong , , A d ' t , benh VI en e c ua n ' , nhan so gia dmh tren ,ua~g ~'f ' h' h6a dan s6 d~n suc khce sinh san cua ph\! nu, roi I~ng chuong tdnh nghl Sl,l' toan cau, tu ke hOi;lC _ .7t 'Iu'c VOl,· S'" du nhap cua phuong phap
, A · h ' , a phu nu dlen ra cung
Ie chuyen sang quyen Sl~ san ~u h" 't' h tu til hoa my va manh me han trong vi~~, giup cac TITON va'o Viet Nam va su nhan mi;ln co m A IA 5
doi va ch6ng c6 con MQt luu tam m6i ve chat luqng sm con cung , A ' A', A' h dac biet la nhiing cong tdnh t~p trung vao Xuat ~hat til n~~g ngh!en c~u Ave chun,g vo ~nl;i tt:on ~Mn hoc v€ than tQc (Carsten 2000;
ky thu?t dieu trio nay smh mQtf chu d~ ddu?cd~a~ rnA I~i thOig NhUng ~ghien CUu v€ cac cong ngh~
Franklin and Ragone 1998), von tmac 0 a t10 nen 0
VCPFC, Population Ordinance, Chapter 3 pop.ulation Quality, Article 23.1·
d 03-27-07 http:www.e.vcpfc.gov.vn/web/guestJpolicy/Ordlnance-Populatlon, accesse
Trang 22464 Hi~n d1;li va d thai eua truySn o· Vi~t Nam: Nh
~~ ~rQ' ,sinh ~,~n ,?a ~~~ b~t duQ'c, bc'm chat bi thach thuc cua than tQc va m6i lien he ho hang (
" ~a~ m~ v~ xa ~QI), ,dl t:uyen, hQC, va phuang thuc thong qua do nhfing luc l~ang h& t
sa~ UQC ,ca~ ca n?~n va toan the xa hQi phai dt ngh1a cho nhfing loai u~n h~ m" rQ'
nhung kh.a nang mrn trong vi~c tac dQng van trung, tinh bung va ca th~ c~a tan th~n v:::~lJa
~~n~~thathth~}ro~g ~i t~y th~ (E~wards, et aI 1?93) Nhfing nghien cuu gfin day tren ~~
an c 0 let ~e cac dten bIen nay trong cac hOi canh khong phai la phuang T~ (I h
van Balen 2002; Blrenbaum-Catmeli va Inhorn 2009) ay n om
bOa ~hr;g ~g(~en cuu v€ suc khoe thuQc nhan hQc va xa hQi hQc d~ C?p d~n sinh san va k~ ho h
gam ammeltoft 1999), SlJ t?n dvng y hQc (Craig 2003 2000) va con ~ ~c
(Gammeltoft 2007; Pashigian 2009) cling nhu nhfing h'~ , '~h~ ~ g nghy y khoa
h~ d' h (B'l ' ' ng len cuu ve on nhan va su runh th' h
Q gla m e anger va Khuat Thu H6ng 2002' Belanger 2000) cho b',(t ~ ~ an
i'~~a;~:~h~~~~ ~~g~ )ki!~ g;fn phc't Ch~ _Chim~ v,6 sinh ell! ~nh :h6ng'~~:~i~~~~t~;:~~:
sang bOi nhfing nghien cuu van ho~ v~ a :a:h~ ~;;rrn phv mr nay con SOl san~ ,cho va duQ'C soi
(Rydstrom 2003) va ni~m I h kh' ,q y an tQc (Luong 1989; 1984), ben tdnh giao due
khi SlJ sinh s,an bi de dQa, ~h:~ vi ~~~~i~o~iruh~~:~ ~~~\h~~on7hvi~c khao ~~t n~fing,gi xay ~a
g
nl?,fin
t .~t?ihthiet t~an t:ong v.i~c xay d}1ng gia dinh va san sinh ra 7h~~~% t~f:I~O c :n ngazh~etnhlQ
a 11 lC cuc cua cac nghIen cuu v~ h- , h'A " ay
qua d6 lam r5 nhfing gia tri xa hoi cuea ~a~dga tsrofld~g IhY~ va hanh xu cua cac nhom ngo~i vi thOng
an c ung
D~ lam r5 trai nghiem vo s· h ' VA N "
gQi la 19 thuy~t v~ ti~n tdnh tr~nth~nh l~t A~m'hchuangh~aCh n~x su ~vng~ (1) nhung khai ni~m Wi
chuy~n hoa tu khon co con san ' mQ p ~ang t uc n~ len CUll ve hy vQng, tuang lai, va
ki~m lieu phap va' (g3) t' ~ v g c~ co~~ (2) nhung, d~ng thuc va hanh xu trf thuc trorig viec tim
, lem nang gan vrn su toan A h' , ' A -
nhfing bi~n dbi trong h~ th6ng cham soc s~c khOeca~A' o;v~~a c~c c~ng, ngh~ ho trQ' sinh san va
:r~~~~n;~~~~~; :~~ ~~al~;r::g ~~~:;~ ;~t :~~ ~~tfnh a :a~u ~~t~~~ht:~~~\fs~~; ~~~~~~
Tru'ong hqp: ehuy~n eua Trang
Nam 1997 Wi gap Trang kh' d' 32;(' ,
Noi V' l' ' A " , 1 0 tUOl, trong hanh lang cua mQt benh vien phu san & Ra
.' ua am xong cuoc phong van v&i mot benh hA t h' " ,
phV ta ng;hien cuu ben' ngoai mQt phong kha~ tro~ga~hro~~ p t~ngAM.c hS1, to~ ra n,goivclm~ ngu~
phu nu den kham tron ' h Ad' " u leu 11 vo sm nho, cha g~p them cac
ve 'nang dong hoat Mtgv~ga~.,( om _ ~ Tran? ~uac Aden ~hOi ~o phai toi da~g ~ha kham khong Vai
ng,hien cu~ v~ ch~g vo Si~hl~~a~~i, ~~ :~~h~~nht~en ~au, coht:ong ~h?t ,deAgan ,(Khi ~i~t v~ dV' an
hieu chung vo sinh Co d6c bfiu tam su ~ kh ' ~g U~C? o~g v~n VI c~ muon gmp mQi ngum
phong Mc S1 ve a nang sm san cua mmh khl chung toi cung tr& l~i
t' ~am ~~94: & Jubi 28, Trang b~t dfiu 10 toan tim cach di~u tri chUng vo sinh Co lay ch ~
d-am nd-am rO! rna van chua co thai Tho t e A d,( , , A ' , ' , ong a
nha' Co so~n cac loai duac thao ~hfiy c~ le~, ch°'( ehn khan: vrn mQt VI thay }huQC ~o truy~~ & gfin
n ' , h " , 0 , sac et tang nay sang thang khac va uong thuoc han
~ay ~m ,y vQng t~o duQ'c SV' can bang dung cho ca th~ d~ co thai Th~ nhung khI' b· a'l' th ,( dA g
glan nay to ra khong co h' A , T :, ~,,( " , uoc an
co cling bi~t duQ'c mQt th1: t~~~c ~6~;u~~tnd~;~~:~~;(ca~!haYht?UOC ~ n.m x~ ho:n Qua 1m d6n,
ngay duang Rai va ch ~ kh v ,., , " e, c ua c ung vo smh, a cach nha co mot
h h~' , ong an gOl tIm tm nrn va tr& ve vai loai thu6c mrn" Co A nha' I ~ hL
at va c ong mai kAt h A h , , ( , , at rang O!
ti~n b~c d~ d6c suc t~m cOa~h C~~~~l~~t ngheo va co khong duQ'c thoai mm v~ thm gian' cling nhu
Do mQt s6 bi~n chUng kh~n cap, Trang phai d~n mN trong nhfing b~nh vi~n ph\! san a Ha NQi Tho~t dfiu co bi chay mau, khi do co duQ'c giai ph~u va mQt 6ng d~n trung bi c~t boo R6i co c6 mQt u nang bu6ng trung Trang l~i phai mb lfin nua & b~nh vi~n, va nhung bi~n chung cua dnh
nay co ti~p Wc c6 lam cho co thai nhung khong thanh cong Co b~t dfiu d~n b~nh vi~n de chua chung vo sinh Trang da lam nhi~u xet nghi~m, lam sieu am vung b bVng, bu6ng tnmg va 6ng d~n
trtrng con l~i
Ngay toi g~p co la ngay Trang d~n b~nh vi~n de bac s1 th~m dinh SV' phM trien nang cua bu6ng trung, chu~n bi cho phuang phap thv tinh nban t~o vai tinh dich cua ch6ng co Vai nam sau do, Trang ti~p tvc thea dubi cac li~u phap & hai b~nh vi~n phv san & Ha NQi cho tm khi co k~t lu~n r~ng minh da t?n dVng mQi cach co the lam & day Khi TITON duQ'c dua van Thanh ph6 H6 Chf Minh nam 1997, Trang tuyen b6 minh se danh dvm ti~n de van xem cong ngh~ ~y th~ nao Trong nhi~u nam c6 k~t hQ'P vi~c cha dqi va danh dvm cho vi~c chua tri van nhan than cua minh nhu mQt phv nu vo sinh Vai nam sau, khi & Ha NQi co phuang phap TITON, Trang d~n b~rth
vi~n cong co cung cap nhung dich V\! nay va duQ'C kham l~i Gia co da gfin 40 tubi, ngum ta cho
bi~t trung cua co dang gia di va phai dn tr(mg ngum khac cho de thV'c hi~n hoan tat phuang phap TTTON Co bao minh cfin mQt nguai phV nu tre c6 quan h~ than thuQc cho co trung, nhung chi cua co, nguai la IV'a chQn hQ'P 19 nhat, thil~i Ian tubi han co
Ngoi nha Trang dang s6ng la mQt trong nhfing ngoi nha l&n nh~t trong lang Bat ke sV' giau
co hien nhien cua co trong mQt lang v6n da thuQc lo~i kham kha, hang xom lang gi~ng v~n thi thfim sau lung co v~ vi~c khong co con va th~c m~c v~ sv b~n vling cua cUQc hon nhan cua VQ' ch6ng co Trang thuang noi v~ vi~c khong co ai rna de l~i ngoi nha va tai san Trang ngh1 r~ng co the de cua I~i cho cac chau con ngum anh Nhung co v~n chua quy~t dinh
Trai nghi~m cua Trang phan anh nhfing bi~n dbi kinh t~ va xa hQi dinh hinh cho dm s6ng thuang nb?t, cling nhu nhfing lich su sinh san trong giai do~n 8bi Mai Nhung bi~n dbi nay bao g6m m6i 10 au v~ lien h~ mau mu khi sinh san bi de do~, nhfing rui ro cho suc khoe sinh san khi tim cach di~u tri chUng vo sinh va mQt th~ bi~n chUng chuyen dbi giua cac M th6ng y t~ trong mQt khung canh y hQc da d~ng Chuy~n cua Trang gqi len nhi~u kho khan trong sinh san rna nhung nguai ph\! nu vo sinh phai dbi' m~t, nhung no cling ven lQ mQt suc b~n den xa hQi, ni~m hy vQng va SV' chuyen hoa d~c bi~t, nhung ph~m chat thi~t y~u trong cUQc s6ng cua nhi~u ngum ph\!
nu vo sinh
Trang luon huang tai mQt tuang lai dung tuang va d~y hy VQlig, khi co co mQt dua con tv minh mang thai Nhung 1m tV' SV' cua co qua thm gian the hi~n cach t~o dvng l~i nhfing gi co dang lam trong thm diem hi~n t~i dS tuang lai do tr& nen kha hfru, cho dli do la tim d~n mQtbac s1 co vua nghe ti~ng, hay danh dvm ti~n dS lam TITON TV' sV' cua Trang da tr& thanh mQt phfin ban s~c cua co nhu mQt con ngum trang tiin trlnh -trong ti~n tdnh tim ki~m tri li~u phu hQ'P d~ co co the gia nb?p th~ giai nhung ngum co con Co dang & trong mQt ti~n trlnh tr& thanh mQt ngum rna hi~n gia co chua la
Hy vQng va S\f trO' thanh
Gilles Deleuze cho chung ta thay r~ng trong luc S{t tra thanh nh~m van mQt di~m t~ong tuang lai, no con bao g6m ca qua khu va mQt hi~n t~i kh6 n~m b~t (Boundas 1993) Khi mQt ph\! nu thea dubi vi~c di~u tri chUng vo sinh, ngum do vua chua duQ'c chua lanh (tuang lai) rna cling
Trang 23466 Hi~n d~i va dQng thai eua truy6n th6ng a Vi~t Nam:
khong can a trong tinh trang (co th~ co khei nV , f, - , '
sinh sim cua co bi nghi ng6 (qua' khu') HiA t ~n~ :m~ },san ~ot) da tung tOn t~i tmO'c khi kha
tien tdnh tra nen co kha nang sinh san (tra i:) ' f, ! c,ua ngu01 p V nu nay gan bo VOl
sinh san cua minh co v.1n d~ TInh tran ~l : glOn~ nh~ tmh tr~ng cua co tmO'c khi kha
giup dinh nghla cm hien tai, nhung n6 ~h~angI:1011! tl;n t;l1Zh h~y a,.,angfll11 phuong phap
phan bi~t no vai tinh t'r~ng ngoai bien tro~ng .: m~t 101 dut khoat "dan de? q~a khu hay tuong
giai thich nhfrng nghi thuc tha~h'A , g~len tnnh trung chuyen (llmmahty) duQ'c su dvng
tinh hon tu nguOi chua tmang th' n~enh cu~ an Gen~ep (1960), trong do co rnQt gUY'dao
du:Q'c nhln nh~n nhu nhfrng nghi ~~u~ t~i:~ s~~g tr,:c;,g thanh ~~c du Sl,X mang thai va ~inh
bien Ia co sinh co duOn hoac dua b' men, v~ un~ nh~A Ia ~hu v~y trong ~m6ng hqp
dua be bi ch~t khong la~ sa~ khi de,~ukQ'hcA smhdra song sot VlyC say thai, thai cMt, pha thai
, ra 01 ong ua duac mot n u'" hf, d ' '
do thieu thanh qua cua viec sinh de cu th" r A d,' } ~1 van ,Vl t e 0 song ph\l nu
phai huang tai dS dat du~c v6n da-'· ; t e a ~~t ua, con Y tuong ve mQt dieu gl do v§n
Mi " co rong tnet 19 ve hy vong , E BI
yaza1d 2004) Khai niem "chua" , BI h , cua rnst och (Bloch 1
h A , cua oc SOl sang cho cach dung l' " h " '
tong d\lng Chang han nhu'ng ca"u no" t h A ' , l o n g thuong "chua' " [" :::: u c ua trong tieng Viet
trong cau "Chua rna t'" h' ' " , c o can van chua co con" nh
, 01 C ua co con ] khl ngum ta h' A' h A U trong luc chuyen tro binh thu6ng , , I 01 ve tm tr~ng hon nhan va vi~c mang thai
, ' VOl ngu01 a, chua ham 9 kha v - ,
trat nguQ'c vai c\lm tu co tinh dut kh 't h "k', " , " nang se co con trong tuong 1ai
, ,,, " oa on lOng co can [nhu trong " "T'" kh" , '
gl ca ], cau nay am chi tfnh ch.1t dut khoat ha mot ' , , f, Acau ~l ong co con em
thay cho tu chua B~ng cach nay kh , A "Y h '" thu thach cua so ph~n khl tu khong duQ'c dung
se co con ' at mym c ua t~o khung cho hi~n t?i va ham 9 mQt tuong lai
Trang wIn clura co con Khi k~t han co du " " ,
v~y, cho d~n mQt thOi gian sau khi vi th~ cua Q': c~o Ia co }he s~~h n?, ho~c co tiem nang nhu
thuong theio cac m6i quan he vO" h},' ~o bl ~ghl van Tlen hanh chua tri cho phep eo
, _ 1 C ong, me chong va nhfrng nguOi kh' d" '
mmh van dang trong qua tdnh co' thA t.' ; ac - e mmh ch(mg rang
dleu tq khong chi .}, bi~u hien cho h e 10' nen smh ' " na A ; ' m duac Ch' h b':' ang cac nay rna ' h ' h~u phap
d" ' y vQng rna con co mot cong nXn - h A r A b' A
e duong dau vO'i nhling hoan ' h t A f, a g xa Ql, a rnQt lyn phap dung
can lOng cUQC song tmang thanh cua Trang
Hy Y9ng cling duQ'c dat van ban than nhfrn co A" - "
thu~t ngu rna Sarah FranJdin (1997) da su dung d"ng ~g~y, "nhung :o~g ngh~ mang hy vQng" Iii
phuong phap th\l tinh trong 6ng nghiS Nh _ g" e mo t~ c~ng ~ghAY sm~ san co trq, giup trong
du" (Sandelowski 1991) da thuc ep b'e~h h:mgh~on~ ngh~ n,ay c~ mQt.cha~ luqng "C?ang bao gia
phuang phap tri lieu don gian " t ' n ~n t ~ ~e.t}o<;n ,nay den IO~l khac, khm dau vai nhfrng
m~t sinh 19 hon.' T~y nhien ua:as~t g~y go on rol t~en_ de~ nhfrng cach phuc t~p va xam h<;ti vS
tri li~u chUng vo sinh thu~ k' d~~a Sande~owskl cung ap dVng chung cho ti~n tdnh tim ki~m
g eo at ngay ca phuong ph' t ]''' kh" ' cong ngh~ sinh san Nhfrng phuan h~ t' " " " ap q IyU ong su d\lng den nhfrng
hy vQng Chung la nol dUng chan t!! h~' q h~u kh~n~ co ~mh cong ng?~ cling co th~ rnang nhiSu
khac co nhi~u ti~m nang vai mot b ~ : khm ;mac khl dInh VI va thea duoi rnQt phuong phap tri li~u
}, ac SI ac Hy vong mang chuc v , " , • • •
ve mQt tuong lai duac tuang tu ' , ' , " nang cua rnQt cam glac hl~n t~l
qng la rna trong do chung vo sinh duQ'c chua Umh
Khi dinh huang nguOi ta v~ tuang Iai h - , -
trung vao vi~c tri lieu rna khan su r h d/ ~Av<;mgA cung gm,,~m hQ trong hi~n t~i - vi d\l, t~p
vai chi, suy Hnh vi~~ nh~n con ~uotc~: h:n I :'ly,C ;?~~ Acon n~Ol ~~~ mQt phV nu giai thfch, d6i
de Tuy nhien, hy vong cling can la' A
t
g hl~f, altu 0 ~lyC tq lIyu va mem hy vQng co mQt dua con , , rnQ c len uac cua nhfrng phu nu ' T h'" !-
n¥Ul cua nhfrng nam can kha nang sinh ' I" " '" , A'}, nay., rong t 01' gl~n ngan
den hay mQt phuong phap nao khac d~ t~~' T~o"n Iuo? va~ c~n mQt th,,~y thuoc nao khac de hQ tim
u ong bao ve mQt thay dOl trong chuong tdnh tri li~u,
hay d6i tlr thfiy thu6c nay sang, thfiy thu6c kl:ac, hay th~I? chf chuy8n tlr y hQc c6 truySn sang sinh-y hQc (hay nguQ'c l~i) la da,! hi~u ch? thay SY' cam ket cua rnQt, ngum ch.1p nh~n chiu dl,Xng 'them nhfrng can thi~p van ca t?e minh ~e ~uu cau mQt dua con Bang ea~h do, hy vQng la d§.u hi~u cho nhfrng nguOi khac thay cam kSt benbi cua mQt nguOi phV nu de tra thanh gi6ng nhu nhling nguai ph\l nu co kha nang sinh san kMc Khi ban than nhfrng phuong phap tri li~u d?i di~n cho hy vQng, thl chfnh Sl;f VtJn dl,mg cua phuong phap tri li~u hay nhung hO(Jch atnh cho vi~c v~n d\mg no cQng huang va mang d~n cho hy vQng mQt thu gia trt, mQt gia tri co th~ su dVng duQ'c, vf
dv, lam diu di dOi s6ng han nhan, lam hoa hoan nhfrng phe phan gay g~t d~n tlr phfathong gia,
eh6ng muu tim VQ' kMc Vi~c Trang bay to vS nhung dl,X tfnh danh dvm tiSn di Thanh ph6 H6 Chf Minh d8 di~u tri, khong chi vO'i toi rna vO'i cit anh xe am, mQt nguOi xa l~ vai co, co cong,d\lng duy td vi tli cua co trong cai th~ giai "chua co", trong ne>I\Xc co con Nhung phV nu kMc dung S\X
thay d6i k~ ho~ch tri li~u, ho~c thay mQt thfiy thu6c khac d8 tr.1n an nhfrng nguOi trong gia dinh minh, k8 cit ch6ng va nhfrng nguai trong gia dinh ch6ng dang buc xuc vi Sl,X khong con cua hQ
Co mQt phV nu durig vi~c tri li~u trong mQt ne> I\Xc tuy~t vQng d~ nfu keo ch6ng vi ong nay bo rai chi di thea nguOi dan ba khac dS co con Chi hy Y9ng r&ng vi~c giai quy~t chUng va sinh cua minh b&ng li~u phap se giup chi hoa thu~n l~i vai ch6ng
Cong nang eua tinh phil hQl>
Trong ti~n trinh xu trf chung va sinh cua minh ho~c thS hi~n chu dfch cua rnlnh vai tinh tr~ng
§.y (ch~ng h~n nhu thay d6i k~ ho~ch di~u hi, su dVng mQt li~u phap khac, ngung chua tri trong mQt thm gian), nhung nguOi phV nu va sinh thuang giao tiSp vai nhi6u bac sl, thfiy thu6c kMc nhau va tuong tac vO'i cac thi~t ch~ cham soc suc khoe trong khi tim phuong thu6c phil hQ'P cho
mN tinh twng nguy hi~m d~n tfnh m~ng, khong phai th~y thu6c ho~c ca sa nao cling co th~ dam bao v~ sinh MQt trong nhfrng y~u t6 g~n vai nhfrng cUQc tim ki~m keo dai cho rnQt phuong thu6c phu hQ'P va hi~u qua chfnh la nhung ngum ph\l nu va sinh phai d~ ca thS rnlnh ti~p xuc vai cac
li~u phap, mQt vai trong s6 do co thS co nhfrng h~ qua co h~i, cho du chung co ti~m nang gia tri chua lanh cho nhfrng nguOi kMc VI v~y, d6ng hanh vai hy vQng la rlii ro va S\l' phu hQ'P V6n da
a ben IS xa hQi, nhfrng nguai phV nu va sinh phai d5i m~t vai cit rui ro xa hQi, S\X ky thi d6i vai
nhfrng phV nu da k~t han rna khong co con (pashigian 2002a), l~n rlii ro th~ 19 thong qua li~u
pMp chua trio MQt khao sat v6 Jich su sinh san cua ph\l nu va sinh dang trong chua tri cho th.1y s\X luu
chuy~n thong tin, con nguai, tli thuc va chfnh nhfrng phuong phap tri li~u Tri thuc v6n linh dQng
va luon phat triSn, bao g6rn tu tri thuc vS ca th~ cua ca nMn va kinh nghi~rn chu quan, d~n tri thuc chuyen man, cho d~n di~n ngon cua nha nuO'c va chinh quy~n vS chUng va sinh, bao g6m trong nhfrng chu tmong phap 19 lien quan d~n vi~c su d\lng nhfrng phuong phap di~u tri chUng va sinh Vi~c hiSu bi~t v~ tinh tr~ng th~ ch.1t va sinh cua con nguOi, va phuong thuc thu6'c men dung
d~n d~ chua no, la mQt ti~n tdnh ca nhan di~n ra lau dai va phan anh mQt ban ch.1t kl10ng r6 rang cua nhfrng phuong phap di~u tri va sinh noi chung va moi tmang di~u trt d~c thu a Vi~t Nam noi lieng Nhi~u phuong phap di~u hi vo sinh thuang khong dua ra nhung phac d6 diSu t~i r6 rang, cling kh6ng co cach chua tri dut di~m Ngay cit phuong phap thv tinh trong 6ng nghi~m, mQt cong ngh~ sinh san co trq giup n6i ti~ng, cling khong thich Ung vai t§.t cit rnQi tmang hW va sinh
va cling khong dam bao r&ng se co hi~u qua vai nhfrng ngum su dVng no Han th~ nua, mQt s6 nguOi quan ni~m v~ Hnh tr~ng khu bi~t cua chUng va sinh cua rninh thea cach tin r&ng chi co th8 tim dUQ'c each chua Ianh b~ng phuong thu6c d~c bi~t, tuc la, phuong thu6c duQ'c ke c~t rieng sao
Trang 24468 Hi~n d?i va dQng thai eua truY6n 6' Vi~t Nam: Nhu'ng each ti
ch? chi phu hqp ~v6i ~he tr~ng va sinh cua lieng hQ, nh~ thu6c ~~c ch~ng h~n nnh tr~ng 1<hong
chac chan nay dan dat ph\! n~ vao nhfrng cUQc tim kiem dai dang rnQt phuang phap tIi Ii~u Co
hi~u qua, co khi keo dai ca nhieu nam
Vi~c the? du6i mQt phu~g thu6c phu hqp co ngh1a la tim ra mQt phuang thu6c dung, eM
khong phai bat ky phuang thuoc nao, chfnh la mQt phfin trong cong nang cua tIi li~u d Vi~t Nam,
ph\! nu v?n d\!ng mQt lo~t nhCing phuang phap di~u tii va sinh kha thi danh cho hQ, va cach thuc
hQ tich lUy tri thuc va thong ti~, dfin dfin hin~ thanh phac d6 di~u tIi cua minh, mQt tiSn trlnh cling
duqc ap ,d\!np cho vi~c muu cau dich ~\! y te, a \,i~t Nam noi chung Trong nghien CUu nay, ph\!
nu chuyen doi qua l~i giua nhfrng vi thay thuoc co truy~n, cac bac s1, va giua toan bQ cac h~ th6ng
y, hQc (tu Dong y sang Tay y va cac h~ th6ng y hQc khac va nguqc l~i), nhat la khi hQ kSt lu~n
rang phuang phap ~li li~u do khong co hi~u qua - no khong t~o ra nhfrng tac d\!ng rna hQ mong
dqi trong khuon kho th0 gian rna hQ cho la hqp 19, chiu SlJ chi ph6i cua chi phf di~u tri, va nhfrng
ap ,llJC rieng lien quan den vi~c khong co con rna hQ phai chiu dvng a nba Nhfrng ySu t6 nay gop
phan vao vi~c danh gia mQt phuang thuc y hQc c6 truy~n, mQt thfiy thu6c, hay mQt dO'n thu6c nao
d~ co phu hqp v6i 'hQ hay khong - phu hqp v~ tfnh hi~u qua, tfnh thiSt thlJC va gia tIi bieu trung
doi v6i nhfrng ngum khac, nhfrng ngum da biSt v~ tlnh tr~ng va sinh cua hQ
SlJ phu h9'J? cling gi~ vai tro quan trQng trong vi~c danh gia chat luqng y tS MQt slJ kSt hqp
giua tIi thuc ve than the va kinh nghi~m tIi li~u da tfch lUy duqc se giup ph\! nu quYSt dinh
P?uang phap tIi li~u co phu hqp va hqp v6i hQ hay khong SlJ phu hqp cua mQt vi thfiy thu6c hay
n~n y hQc khong chi ph\! thuQc vao Hnh hi~u qua cua no, rna can ph\! thuQc vao phuO'ng phap va
boi canh thlJc hi~n no Do khong co phac d6 di~u tri ro rang cho chUng va sinh va chi v6i rat It
thong tin gi6i h~n dlJa tren nhfrng lai truy~n mi~ng v~ nhfrng thfiy thu6c giai, cac ph\! nu da kiSn
t~o nhling phuang phap Iieng trong vi~c tim kiSm cach chua tIi nao phu hqp v6i minh MQt ph\!
nu da chiu kho xem xet kY nhfrng khu tIi li~u (ke ca mQt phong kham nha t~i nha rieng cua bac si
hay mQt ban d~ thu6c a mQt hi~u thu6c c6 truy~n) de danh gia SlJ v~ sinh va tinh tr~ng s~ch se
Chi da,ngUng den chua v6i rnQt thfiy thu6c c6 truy~n, chi sq u6ng thu6c cua thfiy vi sq r~ng thu6c
dfnh ban tu b\!i rac trong nba MQt ph\! nu khac, NgQc, l~i rna ta n8i sq hai khi nhin thay bac s1
tro~g phong kham a nha, "Ba ay bao toi dSn kham de ba ay chua cho Toi sq mat h6n vi y C\! rna
ba ay dung khong duqc nhu a b~nh vi~n NSu co SlJ c6 xay ra thl ba ay dau co chiu trach nhiem."
T~y nhien, fllQt ph\! ~u kha~ cho biSt r~ng chi chQn Tay y bai vi trong do co nh~g ch~n doa~co
the nhln thay duqc bang mat Chi noi chi chQn nhfrng phuO'ng phap ch~n doan nay vi chi co the
xen; ca~ thu ~ang ,ro nhu ch\!p X quang, thay vi dlJa vao nhfrng kY nang ch~n doan cua rnQt thfiy
thuoc co truyen bar m~ch rna chi khong the cam thay duqc Day chi la mQt vai vf d\! Trong mQt
truemg hqp phuc t~p, mN ph\! nu da tlJ xay dvng phuang phap danh gia "slJ phu hqp" b~ng cach
tim ph~g b~nh nhan cua thfiy thu6c de so sanh nhfrng tri~u chUng va phan Ung cua hQ d6i v6i
thuoc, roi qua nh?n thuc v~ nhfrng nhu du chua b~nh cua chfnh minh rna uac luqng xern phuO'ng
ph,ap t!J li~u nay co phu hqp va co hi~u qua han trong vi~c giup chi co con hay khong Nhfrng 9
kien ve SlJ phu hqp v~ phuang phap tIi li~u phan anh nhfrng quan ni~m v~ cach chua b~nh va y
hQC co hi~u qua, chat luqng trong vi~c cham soc, cling nhu SlJ hieu biSt chu quan v~ chUng va
sinh ca bi~t cua tUng ngum
Trong khi tri li~u co the co cong nang xa hQi, theo du6i mQt li~u phap khong co ngh1a la
khong co 111i roo SlJ may Dli co nhi~u tfing lap, g6m ca nhfrng rui ro v~ the chat l~n tinh thfin
Trang da trai qua ?hfrng biSn churig trong SlJ tuO'ng tac v6i h~ th6ng y tS Nhfrng ngum ph\! nu
khac rna ta cac bien chUng tu vi~c Slr d\!ng phuang phap tranh thai ho~c cac can thi~p y hQC rna
ho cho la da d~n dSn viem nhiem, la nguyen nhan cua chUng vo sinh cua hQ Trang, cling nhu ntung ngum ph\! nu khac phai d6i m~t v6i chUng va sinh, rui ro v~ rn~t d~o duc so v6i nhfrng nguai khac, khong chi vi hQ thach thuc nhfrng vai tI:o dUQ'c trong dqi a ngum ph\! nu la lam ngum sinh san trong gia dlnh, rna can bai Ie hQ l~c long ve m~t xa hQi gifra nhfrng ngum ph\! nu co con, mQt vi thS thap kern thuemg duqc dung de xuc ph~rn hQ trong nhfrng bat d6ng ca nhan nho nM Nhfrng quan ni~rn co tfnh d~o duc v~ ph\! nu va sinh nhu la "V?t [trong truemg hqp nay la co th£1]
khong dung ch8" (Douglas 1984 [1966]), trong do SlJ hi~n di~n nhu rnN nguai-khon9-con cua hQ
thach thuc nhling mong dqi cua xa hQi danh cho ngum ph\! nu truang thanh va co chong, va ngan khong cho hQ hi~n thlJc hoa rnQt trai nghi~m dm s6ng nhat dinh: rnang mQt dua con la bieu hi~n s6ng can cua vi~c tham gia vao cac m~ng xa hQi Trong SlJ quan blnh giua "nhfrng cO' the dang k~" (Butler 1993) v.a nhung cO' th~ khong dang k~, nhu cfiu cua ph\! nu va sinh la mQt ph~m tru thuemg bi nhling nha lam chfnh sach ba sot Nhfrng n?a lam, chfnh sa~h nay la nh~g ngum v?n hanh trong nhling h~n chS v~ ngu6n llJc cua mQt h~ thong y te rQng khap nhung thieu kinh phf, va trong mQt b6i canh chfnh tri cua nhi~u th?p nien da t?P trung vao vi~c 6n dinh SlJ phat trien cua da s6 dan s6 (co kha nang sinh san)
S\Y rui ro da duqc 19 thuySt hoa tu cach tiSp c?n cau truc lu?n v~ chuc nang (Mary Douglas) rna trong do nhfrng cau truc van hoa cO' ban lam n~n tang cho SlJ rui ro va tri thuc co lien h~ dSn SlJ rui roo Nhfrng nha cau truc lu?n phe phan, nhu Ulrich Beck va Anthony Giddens t?P trung vao cach thuc quy~n IlJC va tfnh chu the tac dQng dSn m6i quan M giua thiSt chS va ca nhan D\Ya tren cong trlnh cua Michel Foucault, cac nha h?u cau truc lu?n khao sat nhfrng t?P quan lien quan dSn rui ro va 9 ngh1a cua SlJ rui ro trong SlJ tr8i d?y cua chu ngh1a tan tlJ do vao cu6i thai hi~n d~i va nhung chu d~ khac6
Nhling tiSp c?n d6i vai rui ro nay cling cung cap nhfrng h~ kh~ng hfru fch cho vi~c phan tfch rui ro trong dm s6ng nhfrng ph\! nu va sinh Cac phuang phap dieu tIi, rnang theo ni~m hy vQng, co the co rnQt gia tri mang tfnh chiSn luqc cho nhfrng ngum ph\! nu vo sinh trong dinh huang dm s6ng xa hQi, cung thuemg g~n ch~t v6i rui ro do la nhfrng rui ro d6i v6i Sll'C khae sinh san xuat phat tu nhfrng van d~ v~ v~ sinh v~ kiem soat viem nhiern trong cac cO' sa
y tS, tu phong kham tu nhan cho t6i b~nh vi~n, va nhfrng h~ qua b~t ngu6n tu sO' xuat cua ngum chua tri chu khong phai la kSt qua nhu mong mu6n.7
TlJ than gi6i tf~h cling la mQt nhan t6 may rui Ph\! nu thuemg bi quy trach nhi~m cho SlJ va sinh cua c~p vq ch6ng Trong y hQc phuang Tay, co hai ph~m tm cua chUng va sinh: chUng va sinh ban dfiu a nhfrng ngum chua tung co thai, va chUng va sinh thu cap a nhung ngum da tUng
co thai (va ngum co the mang thai ho~c co the khong rnang thai trQn chu kl) nhung hi~n t~i khong the co thai Chung va sinh a Vi~t Nam thuemg bi quy cho ph\! nu do slJ thiSu chfnh xac trong ch~n doan va di~u tIi, va VI nhfrng 19 do xa hQi bai Ie hQ la nhfrng ngum lien quan dSn vi~c rnang thai, co mQt vi tIi ySu trong gia dlnh vila ngum a nm khac v~ nha ch6ng, va cole la do v~ rn~t xa hQi, ngum ta de chap nh?n chUng va sinh a ngum ph\! nu han Ia a ngum dan ong Nguyen do cua chUng va sinh a vq ch6ng th?t ra co the la chUng va sinh do nhan t6 nam, bao g6m luqng tinh dich ft, do di chuyen kern, hay thiSu tinh dich, di~u rna chi co the duQ'C xac dinh khi ngum nam , chap nh?n dSn b~nh vi~n de th~m dinh va ch~n doan Toi g~p nhi~u ph\! nu rna chfmg hQ chua
6 Xem Lupton (1999) tom t~t chuyen v6 nhCing ti€p c~n v6 s\!' rt'li ro trong Iy thuy€t xa h9i
8i6u nay kh6ng chi dung v6'i Vi~t Nam ma con cac nu6'c co Ijch Slr sinh san co SI,r trq giup sa~ cua c6ng ngh~ 6 H9a Ky, nO'i sinh san co s~r trq giup nO" r9 trong khu VllC tu nhan It chju SI.r giam sat cua chlnh phu, vi~c thieu cac quy djnh da khien phv nCi'
co nguy cO' chju nhCing h~ qua co hili trong vi~c c~y s6 IUQng ph6i 16n, d§n d€n ~hCing cai t~ai C? rui ro cao ho~c nhieu ph6i trong mot thai 6 nhCing nO'i khac, hy hCi"u co tru'ong hQp can thi~p mllnh VaG bu6ng trung diin den dj t~t ho~c ti'r vong a phv nCi' (Cluroe and Synek 1995)
Trang 25470 Hi~n o1;li va o<)ng thai eua truy~n th6ng (] Vi~t Nam:
tUng duQ'c kham Bung hon la, nhfrng nguOi ch6ng nay cho r~ng v~n d~ tf\1C tr?c la do VQ' cua
d?c bi~t la nhfrng nguOi dan ong dff co con trong nhfrng cUQc hon nhan truac VI Ie do, co m9t
phI) Dll cu thea du6i ch~y chua rna khong d~ tam d€n vi~c chfmg he;> chua timg di kham M9t
nhung phI) nu nay truac day co th~ khong bi vo sinh, rna dff bi ch§.n doan sai ngay tu ban d~u,
vo tlnh ti€p xuc vai nhfrng tac t6 gay vo sinh trong qua trlnh kham va di~u trio
Phuong phap di~u tli th~ hi~n dinh huang v~ tuong lai, co th~ d~n tai k€t qua thanh
Nhung trong hi~n t~i, no co th~ cho nguOi ta bi€t nhfrng g~n k€t cua mQt nguai vai nhfrng vai tro
giai thea chu§.n m1)'c va vai cac trong dqi cua gia dlnh, tai muc ngay ban than chu dfch tim kiSm
phuong cach chua tri cfing co gia tri xff hQi
Sl! luan ehuy~n toim efiu ella eong ngh~ ella hy v~mg
Nhung cach ti€p c~n phan tfch s1)' hi~n d~i hoa va toan du hoa co khuynh huang t~p trung
VaG nhung ti€n trlnh VI mo, hay VaG phuong cach dia phuong huang Ung hay cu5ng l~i tac d9ng
tu ben ngoai Trcii nghi~m v~ chUng vo sinh a Vi~t Nam la mQt giao di~m cua nhfrng hlnh thai tri
thuc khac nhau, k€t n6i ca nhan vai t~p th~, dia phuong vai toan du theo nhfrng phuong thuc tM
vi va nang dQng Nghien cuu v~ cong ngh~ sinh san co trq giup va y he;>c sinh san cling dem l<;li
ngu6n tu li~u 19 thu trong vi~c d~ c~p d€n nhfrng phuong each y he;>c va cong ngM dUQ'c phat tri~n
trong mQt b6i canh van hoa duQ'c tai thi€t k€ trong mQt b6i canh van hoa khac, va duQ'c lam cho
co 9 nghia va hfru fch khac bi~t h~n trong nhfrng b6i canh maio S1)' chuy~n dich nhan S1)', cong Cl),
kY nang chuyen mon, va vi~c nhfrng thi€t ch€ va t6 chuc vai nhung lqi fch khac nhau khai thae
nhfrng thanh tl)'U nay, phein anh mQt S1)' hQi tl) v~ cong ngh~ va thong tin thong qua nhfrng dong
chay tri thuc toan duo Nhfrng dich VI) S11 dl)ng phuong phap TITON a Thanh ph6 H6 Chf Minh
rna Trang ao uac trong nhi~u nam d~i di~n cho mQt S1)' chuy~n dich nhan S1)' va chuyen mon phue
t~p, vuQ't qua bien giai cac qu6c gia va trong S1)' cQng tac vai cac t6 chuc qu6c t€ Tho~t d~u,
phuong phap TITON chi co a b~nh vi~n Tu Dfi a Thanh ph6 H6 Chf Minh, b~nh vi~n di tien
phong trong vi~c S11 dl)ng phuong phap nay a Vi~t Nam, cho ra dOi nhung dua be TITON d~u
tien trong thang tu nam 1998 B~nh vi~n Tu Dfi dUQ'c b~nh vi~n Archet a Nice cua Phap h6 trQ'
B~nh vi~n nay dff C11 cac chuyen gia y khoa d€n Vi~t Nam d~ h6 trQ' ti€n trlnh chuy~n giao cong
ngh~ Nhfrng bac sl Vi~t Nam cfing di dao t~o nang cao a Phap va cac qu6c gia khac, hlnh thanh
nhi~u lOp nguOi duQ'c dao t~o va nhi~u pha h~ tri thuc chuyen mon nhfrng quy d~o tri thuc g~n
k€t nhfrng dia di~m khac nhau thong qua S1)' k€t n6i mai cac cong ngh~ tri li~u cfi T~t ca nhfrng
y€u t6 nay giup cho b~nh vi~n Tu Dfi ti€p nh~n thanh cong mQt S1)' chuy~n giao cong ngh~ va dao
t~o xuyen qu6c gia d~ nhanh chong t1)' rrrlnh b~t d~u th1)'c hi~n phuong phap thl) tinh trong 6ng
nghi~m Tuy phuong phap TITON dff co m?t a nhfrng b~nh vi~n khac a Vi~t Nam, b~nh vi~n Tu
Dfi v~n quang ba muc thanh cong cao
S1)' phat tri~n nhanh chong cua chuong trlnh S11 dl)ng phuong phap TITON a b~nh vi~n Tu
Dfi va S1)' thanh cong cao, lien tl)c cho ra dOi nhfrng em be TITON b~ng nhfrng cong ngh~ tien
ti€n da d~ng dff lam cho b~nh vi~n Tu Dfi tra nen n6i ti€ng kh~p nm, khong chi trong nuac rna
con ca trong va ngoai khu Vl)'c Bong Nam A, nhu la mQt di~m d€n cua hy VQng va nhu la mQt
ti~m nang cho nhfrng ai ki€m tIm dich VI) va dao t~o Vi~t Nam la mQt di~m d€n cho vi~c dao t~o
cac chuyen gia v~ sinh san co trQ' giup trong khu V1)'C, va nm huu fch cho nguOi ngo~i qu6c va
nguOi Vi~t s6ng a nuac ngoai tim d€n phuong phap sinh s<:'m co trQ' giup (Vietnam News 2004;
Vu Au 2004) Vi~t Nam cfing Ia nm rna cac cong ty duQ'c ph§.m toan du quan tam d€n trong ti€n
trlnh tIm ki€m khach hang trong mQt dan s6 tre, b~ng nhfrng quang cao g~n thu6c men clla he;> vai
vi~c sinh con thea phuong phap TITON (Vietnam Economic News 2005) Trong nhfrng nam d~u
chuon trlnh S11 dung phuang phap TTTON, nhfrng cong ty nay t?n~ nhfrn.g mon ~ua co gia
g
hu nu ~o thai nha tham gia VaG chuong trlnh TITON (Smgon TImes D,mly ~999)
tq cho ~hun~ p , h d' ba;:'ng phuong phap TTTON trong b~nh vi~n danh dau moc d~c
~ h h t' h Bua be ra dOi b~ng phuong phap TTTON thu 100 duQ'c chl)p n, quan
h~ h d be/ dUng truac t~m bang ron ghi so sinh va ten cua me;> rong n
h ;( , / t nhuNng hoo' c mon duac S11 dung trong tien tnn t 1)'c l~n p uong
TITON8
"Nhfrn ta h (assemblages)" la mQt khung khai ni~m ~uQ'c d~ ,xu~t tr~ng ~ha~ h~~ ChA~
v~~c giai thkhf~h :hU;Bg AgiaoNdismA~ied~~~gc~~ic(a' ~~~~~hv~u6~~ ~~~~f~~~~0~7h~~' ~~:~~g~~\ n~~
d~n du truc "tap hqp" do Deleuze va Felix Guattari (1987) de xuang va? ng) len ~uu ~~ P, a : A gAn n he ~inh 'hoc a Singapore giup giai thich nhung dong chay toan cau ~I~n th~, lam
~~: ~ ;ie: giiri gifr;ciie t6 ehirc, thi~t eh~ va cae quil e gia tMng qua~ae hq,uy :~~:~o t~~:
Michael Fischer cho r~ng m6i quan h~ dia phuong - to,an cau san smh ra n~leu t u, ~ u, o~g C / ~
"nhung cong nghe mai danh cho vi~c t6 chuc cQng dong dia phuong" Bung h~ l~, cOd me;>t t~Ol
"lien k€t toan c~u;, co nhfrng giao di~m va phan cach "hInh ~hanh nen nhfrng ne,n ta~~g a~g ~y dbi clla s1)' cai tri" (Fischer 2007:576), va m6i lien k~t toan cau nay Ung dl)ng vaG VlYC phat tnen phuong phap TTTON a Vi~t Nam
La mot dia di~m san sinh ra hy VQng thong qua vi~c th\!c hi~n TTT~N\Vi~t N~m c?ng !a mot nm m~ c~c thi€t ch€ toan c~u co quan tam d€n Nhfrng !hiet c,he to, an c~u n~y la m,e;>t ?han ~ua
nhi~u thuc th~ du thanh nen n~n san xu~t eac cong ngh~ ho trq smh san, ill nh~g nha san ~mat,y
eu cho t61 cac cong ty dUQ'c ph§.m cung c~p thu6c men, cho tai ,eac~ tru~g ~~l he;>c, cu~g c~p c~c chuon trlnh dao tao ca a Viet Nam l~n nuac ngom Vi~t Nam la me;>t n~ khong CAh1 n~<;ln tn th~c
, hunNg nguyeAn l'l'e~u d€n t~ nhfrng ngu6n ben ngoai, rna no con chuyen hoa thong tm, nguyen
lieu va du lieu trong luc thay doi chfnh mlnh Tron& VIY~ chuyen ~~ an~ oa;:, va! , , nhu' vi~c thay d6i chfnh rrrlnh, Vi,~t N~ t~€n tfi x~at kha~ ~h~g d1eu ~m n~~ vaG cac nuac
ASEAN, nhfrng chuyen gia clla cac nuac nay den de he;>c ve cac cong ngh~ TTT
Su h6i sinh clla nhfrng than thS phI) nu vo sinh trong thi truang mai a Vi~t Na~ vai ,tu c~ch
la hu~n tien quang ba cong ngM sinh san va chuyen mon y h?~) n~u t.r~ng ~y qua~g baN nhun~~
d· Ph gh y'e~n moAn ; , be~nh vien Tu Dfi thu hut su quan tam chu y d~c b1~t Gm1 quyet nhung nOl
1 ~ ') h ' daN lam n6i bat su dong gop Clla nhfrng cong ngh~ smh san co trQ' gmp mm ~
o au ve sm san , , N v· ~t N d a dao tao dac nha kh§.u va cai ti€n, va quang ba cho nhfrng ky nang clla ~ac bac ~1 15 am u c,
biit nhiim Wi eu6n s1' chu y tiri ":i~t l'!am ~hu la m¢t n,?' tham ,gta va~ ph":":;¥t!: ~~~
thimh con trong thi truang toan cau, gan ket hy VQng, congNngh~, tn ~h~c, va~ 0 ,
Su uan ~a v~ S1)' chuy~n hoa nhfrng co th~ vo sinh l~ mQt ~ien ngon NVe tie~ nang V~A Sl! l~c q~an
~ q ai ~ot Viet Nam dang ngay cang co tfnh toan cau, m~c cho nhung kh1a c~nh beu C1)'C cung
la h~ qua clla S1)' tham gia toan cau ngay cang gla tang
K~tlu~n
Ch ' OA sl'nh khoAng chi la mot tinh trang thS 19, rna con la mQt ban th~ xff hQi, trong do ~o
dinh hlnh cach ta dinh vi chfnh ta, va cach me;>i ngum trong xa he;>l In Vl me;> con ngum
Xem Khoa HiI~m mU9n, B~nh vi~n ph\! san Til' DO http://~,ivftUdu,~om.vnlht~Vtin:uc~n~ex,ht~,ac~eS~e~~!3~~~~@n v~ Slf Trong g~6'i y kho~ ndgoai Vhi~.t, Na~m, Icanch bt~~ iS~a~hpa' ~~ ~~ n:; ~6~:~~~~!~n h: a~~ ~n~~~nhh ~~~~; ~@~UPhai 'tiam ICSI as tach thanh cong cao Slf I,lng p 01 ong ,? , 0 , ,'.~ '
va lAy tinh trung khOe ra as giao ph6i v6'i trung cua nguO'I hon phol
i I
Trang 26472 th6ng o· Vi~t Nam: Nha'ng each
nhfrng niSm tin van h6a va nhfrng diSu ki~n kinh tS xa hQi cua xa h('>i d6 6 Vi~t Nam, y nghia
h6a va trai nghi~m cua chUng vo sinh quy dinh cach hiSu vS nhung li~u phap, cong ngh~ he;
sinh san va vi~c ap d\lng chung trong m('>t b5i canh van h6a mOi Vi~c d~t trai nghi~m vo sinh vao
tam diSm phan tfch xa h('>i da rna ra nhiSu canh cua giup chung ta hiSu hon nhfrng tiSn trlnh
h6a xa h('>i, vila m~t thiSt, rieng ill, va mang tfnh dia phuong, l~i vila bi che khu~t bill nhfrng tiSn
trlnh chu~n t~c cua hon nhan, sinh san va than t('>c
Sv chuYSn h6a y nghia xa h('>i (cho du la cua cong ngh~ hay nhfrng cO' thS vo sinh) n&m &
giao diSm cua nhfrng d~ng thuc tri thuc khac nhau va linh ho~t, xu~t hi~n til b5i canh trao d6i toan
du rna Vi~t Nam la m('>t b('> ph~n TnrOng hQ'P cua Trang va vi~c nghien cuu tfnh vo sinh a cfrp do
dia phuong da lam r5 hon va a cfrp d('> r('>ng hon nhfrng d6i thay nang d('>ng dang di~n ra a Viet
Nam, bao g6m thi tnrOng dang thay d6i, sv di chuySn ngay cang tang cua nguOi dan VI m\lc dfch
cham ~6c suc kh6e, nhfrng ngu6n tai Ivc mOi, nhfrng gia tri van h6a xung quanh ban' ch~t dang
thay doi cua quan h~ mau mu, va quan h~ giua cong ngh~ va tri li~u y hQc va cac chfnh sach f)bi
mOi TIm hiSu chUng vo sinh a Vi~t Nam luu tam chung ta vao tac d('>ng cua nhfrng dong chay
toan du vS thong tin, dao t~o, va cong ngh~ d5i vai hinh anh qu5c tS va qu5c gia cua nha nuac
Tac d('>ng nay xay ra m('>t phan qua sv phat triSn cua cong ngh~ sinh san v5n tnrac kia chi c6 &
phuong Tay, m('>t sv phat tri€n thS hi~n m('>t hi~n tm;mg tan-tv do va toan du h6a Chung ta c6 th~
dua ra m('>t lien tuang r('>ng Ian hon giua ph\l nu va qu5c gia a Vi~t Nam, d~c bi~t trong hai th~p
nien gan day vOi nhfrng biSn d6i nhanh ch6ng vS kinh tS xa h('>i a tam qu5c gia, trong d6 nhfrng
nguOi ph\l nu vo sinh a trong tiSn trlnh cua sv tra thanh, khi b5i canh qu5c gia thay d6i cua hQ da
cho hQ cO' h('>i tiSp c~n vOi nhfrng kha nang y hQc mOi, rna ra cho hQ tiSm nang chuYSn h6a chfnh
hQ vS m~t gia dinh va xa h('>i
6 Vi~t Nam, tdi nghi~m vo sinh lien quan dSn va t~o ra m('>t y nghia r('>ng Ian hon cho hy
vQng, rui ro va sv tra thanh Trong khi nhfrng nhan t5 nay c6 th€ t6n t~ a nhfrng nai khac, a
nhfrng nai d6, ch(ing c6 nhfrng h~ qua khac hon nhfrng h~ qua trong canh hu5ng van h6a duang
d~i C\l th€ a Vi~t Nam ngay nay :85i vOi nhfrng nguOi ph\l nu vo sinh a Vi~t Nam, niSm' hy vQng
va sv tra thanh, trong tnrOng hQ'P nay thong qua diSu tri, g~n b6 m~t thiSt vOi rui roo Vi~c theo
du6i m('>t phuong phap diSu tri c6 thS la liSu thu5c bach b~nh cho nhung rui ro vS m~t xa hQi,
nhun~ tim kiSm li~u phap cling c6 thS lam ph\l nu d~ g~p rui ro th€ 19 han Nhfrng nguOi ph\l nit
nhu Trang phfu d~u tranh vOi nhfrng cam xuc sau s~c vS chUng vo sinh cua minh HQ pMi dua ra
nhfrng quYSt dinh vS cach chua tri va dan xSp nhfrng hoan canh xa hQi ngay trong di~n biSn cUQc
s5ng cua minh Rui ro va hy vQng la nhling ph~m tru c6 gia tri, duQ'c nhfrng nguOi ph\l nu nay su
d\lng dS dinh huang ban than minh cho tuong lai Chfnh VI nhling ySu t5 nay, nhfrng quan tam
mang tfnh ly thuySt rQng hon vS hy vQng va rui ro la dt quan trQng, bill nhfrng gi chung cho ta
th~y vS b5i canh a Vi~t Nam, va cling bill Ie chung d~n ta qua sv so sanh xuyen van h6a vS hanh
dQng cua nhung nguOi bi g~t ra ben IS do hoan canh b~nh t~t Hai ySu t5 phan tfch, hy vQng va rui
ro, thucmg tach bi~t l~n nhau, c6 th€ duQ'c xem xet cung nhau mQt cach hi~u qua, nhu nhfrng khai
Tai li~u tham khao
Beck, Ulrich
1992 Risk Society: Towards a New Modernity London: Sage
Becker, Gay
I C" erzte Meaning in a Chaotic World Berkeley:
1997 Disrupted Lives: How Peop e L<
University of Californ;:1 Press
2002 "Too Late to MalTy: Fatlure, Fate or 0 une / , Vietnam" in Gender, Household, State: Doi 1110i in Vietnam, Belang~r, D~mele and Jayne
W eIl1el, e , 'ds pp 89-110 Ithaca: Southeast Asia Program, Cornell Umversity
2000 "Regional Difference in Househol? Com~OSltIOn ~n arm y Vietnam," Journal of Comparative Fan1lly Studws 31(2).171-189
2003 "Why Adoption is not an Option in India: The Visibility of Inf~rtIhty, the Sec:~cy
, d Other Cultural Complexities," Social Scwnce and Medlcme
of Donor InsemmatIOn, an 56(9): 1867-1880
Birenbaum-Carmeli, Daphna and Marcia C Inhorn, eds
2009 Assisting Reproduction, Testing Genes: Global Encounters with New Biotechnologies New York: Berghahn Books
1986 The Principle of Hope, 3 vols., Neville Plaice, Stephen Plaice and Paul KnIght, trans
Cambridge, MA: MIT Press
Boundas Constantin V., ed
1~93 The Deleuze Reader New York: Columbia University Press
Butler, Judith " " ork Routled e
1993 Bodies that Matter: On the DiscurSlve L1111lts of Sex New Y g
2000 Cultures of Relatedness: New Approaches to the Study of Kms lp am g
Cambridge University Press
1995 "A Fatal Case of Ovarian Hyperstimulation Syndrome WIth Cerebral InfarctIOn,
Pathology 27(4):344-346
Trang 27474 Hi~n d~i va d 0' Vi~t Nam:
Collier, Stephen J and Aihwa Ong
2005 "Global Assemblages, Anthropological Problems," in Global Assemblages
Technology, Politics and Ethics as Anthropological Problems, Aihwa Ong and Stephen J
Collier, eds., pp 3-21, Malden, MA: Blackwell Publishing
Craig, David
2002 Familiar Medicine: Everyday Health Knowledge and Practice in Today's Vietnam
Honolulu: University of Hawai 'i Press ,
2000 "Practical logics: the shapes and lessons of popular medical knowledge and practice
- examples from Vietnam and Indigenous Australia," Social Science & Medicine 51
:703-711
Deleuze, Gilles
1990 The Logic of Sense New York: Columbia University Press
Deleuze, Gilles and Felix Guattari
1987 A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia, trans Brian Maasumi
Minneapolis: University of Minnesota Press
Douglas, Mary
1992 Risk and Blame: Essays in Cultural Theory London: Routledge
1985 Risk Acceptability According to the Social Sciences New York: Russell Sage
Foundation
1984[1966] Purity and Danger: An analysis of the concepts of pollution and taboo
London: ARK Paperbacks
Edwards, Jeanette, Sarah Franklin, Eric Hirsch, Frances Price and Marilyn Strathern
1993 Technologies of Procreation: Kinship in the Age of Assisted Conception (Second
Edition) London: Routledge
Fischer, Michael M J
2007 "Four Genealogies for a Recombinant Anthropology of Science and Technology, "
Cultural Anthropology 22(4):539-615
Foucault, Michel
1991 "Governmentality," in The Foucault Effect: Studies in Govemmentality, Burchell,
G., Gordon, c., and Miller, P eds., pp 97-104 Hemel Hempstead: Harvestter
Wheatsheaf
Franklin, Sarah
1997 Embodied Progress: A Cultural Account of Assisted Conception London:
Routledge
Franklin, Sarah and Helena Ragone, eds
1998 Reproducing Reproduction: Kinship, Power, and Technological Innovation
Philadelphia: University of Pennsylvania Press
475
Gammeltofi, Tine " Obstetrical Ultrasound Imaging in Urban Vietnam,"
2007 "Sonography and SOCialIty
1 Quarterly 21(2):133-153
Medical Anthropo ogy , H 1 h d Family Planning in a Vietnamese
1999 Women's Bodies, Women's Wornes: ea t an Rural Community Surrey: Curzon Press
Giddens, Anthony ' b r i d e' Polity Press
1991 Modemity and Self-Identlty Cam g ,
d Cambridge: PolIty Press
1990 The Coilsequences of Mo enllty
Ginsburg, Faye and Rayna Rapp , lIT ld Order: The Global Politics of
" C elvmg the New yyor , 't f
1995 "Introduction, m onc d 1-17 Berkeley: Umversl y 0
d t · Gl'nsburg Faye and Rayna Rapp, e s., pp
Repro uc lOn, ,
California Press
Inhorn, Marcia C d R l' 1 and In Vitro Fertilization in Egypt
2003 Local Babies, Global Science: Gen er, e 19W1 ,
New York: Routledge
Inhorn, Marcia C and Frank van Balen eds'
b N Thinking on Childlessness, Gender, and
2002 Infertility Aroun~ the ~l~ e: Un~:rsity of California Press
Reproductive Technologies Ber<e ey
Luong, Hy Van 1 P' 'les and the Socialist Transformation in
1989 "Vietnamese Kinship: Stru~tura ~nc4l8P(4)'741_56
NOlthem Vletnam, oum f R 1 Structural ContradictlOns, an
, d 'U Ie" An Analysls 0 u es,
2004 The Metho OJ ope
O A'h ng, I wa bI' Flows Managing CitIzens lP, , h'" in Global
2005 "Ecologies of Expertise: ~ssemd Emh~ s A;lthropological Problems, Aihwa Ong
Assemblages: TecII~no OgdY' p'p 337-353 Malden, MA: Blackwell PublIs ng, and Stephe~ J Co ler, e s ,
Pashigian, Melissa J '1 I f rtility and Marital Politics in Northern Vi~t
2002a "Conceiving the Happy Falm y n :ew Thinking on Childlessness, Gender and
Nam " in Infertility Around the ,Globe I' h d Frank van Balen, eds., pp 134-151
, h 1 ' Marcla C n om an
Reproductive Tec no ogles:
Berkeley: University of CalIfornla Press
Trang 28476 Hi~n d?i va dQng thai eua
~Or:b JConce~ving the 'Happy Family': Infertility Gender and Reproductive Expe
mort lem Vzetnam Dissertation, DepaItment of Anthropology UCLA nence
appropnate Relat~ons: The Ban on SUlTOgacy with In Vitro Fertilization
LImIts of State RenovatIOn In Contemporary Vietnam" I'n A t' R and the
es mg, enes: Global Encounters with New Biotechnologies Daph B' lon,
Cannell and M arCla nom, eds New York: Berghahn Books ' C I h ' na Iren
Phinney, Harriet
2003 Asking for the Essential C'l" ll'ld R : evo utwnary Transfonnations in Reprod I '
Washington e a lOn, epartment of Anthropology, University of
Ragone, Helena
1994 Surrogate Motherhood: Conception in the Heart Boulder: Westview Press
Roberts, Elizabeth F S
200~ "G~d'~, Laboratory: R~l~gious Rationalities and Modernity in Ecuadorian In Vitro
FertIlIzatIOn, Culture, Medlcme and Psychiatry 30:507-536
Rydstmm, Helle
2003 En~b, ,odying Morality: Growing Up in Rural North Vietnam
Sandelowski, Margarete
1991 "Compelled to Try: The Never Enough
Medlcal Anthropological Quarterly (NS) 5:29-47
Quality of Conceptive Technology,"
Saigon Times Daily
1999 "V' Ietnam hanty: In-VItro Incubator Donated to Tu Du Hospital," October 19 C '
Van Gennep, Arnold
1960 The Rites of Passage Chic,ago: University of Chicago Press
Vietnam Economic News
2005 "Organon Vietnam Leading in Female Healthcare "Februar 6
http://www.ven.org.vn/view news.php?id 4283, acces~ed SePte~be~ 8,2005
Vietnam News
2004 "~oreign Doctors Study IVF Methods at Local Hospital" February 14 '
~~g;~vletnamnews vnagency.com vnI2004-02/ 13/Stories/07.~tm, accessed ~eptember 8,
VuAu
2004 "Health Care Tourism Thrives" Tl , 1e Saigon Times Magazine, January 8
LYIlII/(wiatKowski
Nguoi dich: Ngllyill Chi NgifOi hi~ll mllll 1: Phan Ngrc Chiin va Nghiem Lien Hll'Ong
Nglfoi hi~ll mnh 2: Luong Vall Hy
Nhling di~n ngon vS b~o l\fc gia dinh va n~n ngugc dai vg a Vi9t Nam ngay dmg dugc phat
bi~u trong xa h9i va cang da d~ng trong nhung nam gc1n day DiSu quan twng khi nghien Clm va danh gia cac di~n ngon nay la phai hi~u hanh vi ngugc dai vg tren nSn tang cai logic van hoa dia phuong va d~c thu cua nhling c9ng d6ng Vi9t Nam hi9n t~i Ngoai ra, cung celn phai quan tam
d~n nhung cach rna cac di~n ngon mang tfnh qu6c t~ vS n~n ngugc dai vg da du nh~p vao m9t s6 IInh V\IC cua xa h9i, Vi9t Nam, giao tho a vOi cac h9 tu tu6ng va cac thong 19 trong nu6c, va dong gop vao vi9C da d~ng hoa di~n ngon vS n~n ngugc dai vg trong xa h9i Vi9t Nam hi9n nay NhiSu nha nhan hQc va cac hQc gia khac da cho chung ta th~y n~n ngugc dai vg chiu tac d9ng cua b6i canh xa h9i va van hoa phuc t~p co lien quan d~n h9 tu tu6ng van hoa hi9n d~i va trong qua khu,
va cac qua trlnh kinh tS, chfnh tri va xa h9i
Nhling hi~u bi~t va y nghla van hoa vS gi6i va b~o l\fc trong cac xa h9i da thay d6i theo thCri gian (Cameron va Frazer 1994; Moore 1994) Qua trlnh thay d6i nay phai dugc hi~u la xay ra trong m9t b6i canh 100 hon, do la b6i canh toan celu (Merry 2006) 6 Vi9t Nam nhling quan ni9m
vS cach d6i pho vOi n~n ngugc dai vg dang thay d6i, d~c bi9t la do rna r9ng giao luu qu6c tS cua nguai Vi9t Nam (trong do co ca nhling hQc gia, cac nha lanh d~o cac t6 chuc qUc1n chung, nhan vien cac t6 chuc phi chfnh phu clia Vi9t Nam (YNGO), va nhilng nguCri khac), S\f trao d6i kiSn thuc va ngu6n l\fc giai quy~t n~n ngugc dai vg va vi9C t~o ra cac m~ng luOi qu6c tS quan tam vS
v~n dS nay Cac chuyen gia Vi9t Nam da tham d\f nhiSu CU9C hQP, h9i nghi khu V\fC va toan celu
t~p trung vao v~n dS binh d~ng giOi, quySn cua phI,! nu, va nhan quySn, nhu cac h9i nghi cua Lien Hi9P Qu6c vS ph\! nu Vi9C rna r9ng ph~m vi ho~t d9ng gc1n day a Vi9t Nam cua cac t6 chuc phat tri~n va y ts qu6c ts va cac t6 chuc phi chfnh phu cua Vi~t Nam (YNGO) kS tit giua nhilng nam
80 vOi Vi9C th\Ic hi9n chfnh sach d6i m6i va vi9C giOi thi9U cac tu tu6ng qu6c tS va phuong Tay thong qua cac t6 chuc nay da la m9t ch~t xuc tac quan trQng cho vi9C thay d6i quan ni9m d~o duc
va phan frng d6i vOi n~n ngugc dai vg
Vi9C xem xet cac qua trlnh xuyen qu6c gia trong m9t nghien cuu dan t9c hQc vS n~n ngugc
dm vg la diSm c6t ySu d~ hi~u vS n~n ngugc dai vg trong xa hQi Vi9t Nam hi9n nay Phuong phap
ti~p c~n nay d6i vOi Vi9C phan tfch n~n ngugc dm vg co th~ giup chung ta hi~u dugc S\f tuong tac giua c9ng d6ng dia phuong, qu6c gia va qu6c tS, khi cac ca nhan va cac nhom thuong thao vS y
nghia dang con dugc tranh cai cua vi9C ngugc dai vg trong xa hQi DiSu nay cung giup chung ta
Trang 29478 Hi~n d~i va d9n thai eua truy€n th6ng 0' Vi~t Nam: Nhu'ng each
nhin nh~n n~m ngugc dUi vg nhu la m9t qua trlnh xa h9i va van hoa dang diSn ra va dang thay
co lien quan d~n nhi~u nguai ca & cap d9 dia phuong cung nhu toan du (MelTY 2006), Khi
gia nhling thay d6i & Vi~t Nam rna b~t ngu6n tu nhling diSn ngon mang tfnh toan du v€
ngugc dUi vg chung ta cung phai chu'y d~n nhling giao tac gi11a nhling diSn ngon nay va cac
thtrc dia phuong co t~m c:'mh huang 1611 v~ gi6i tfnh, gia dInh, hon nhan va tu tuang chfnh tri
xa h9i, qu6c gia va Sl,l' phat tli~n I,
Bm VI nhling diSn ngon va t~p quan (discourses and practices) m6i, chiu anh huang cila
qu6c t~, co lien quan d~n n~m ngugc dai vg da vao cac c9ng d6ng va t6 chuc Vi~t Nam thong qua
Sl,l' can thi~p cua chfnh phu va cac t6 chuc phi chfnh phu, chung ta co th~ th~y dugc Sl,l' thfch nghi
vai chUng va cuang l<;ti chung (Constable 1997) diSn ra d6ng thai trong dan chung, k~ ca quan
ChtfC nha nuo'c, cac thanh vi en cua cac t6 chuc qu~n chung, cac can b9 cua cac t6 chuc phi chfnh
phu, va cac phv n11 bi ngugc dai, Di~u nay co th~ dugc giai thfch m9t ph~n nao qua Sl,l' ki~n la ho
thuong thao v~ nhung diSn ngon va t~p quan nay khi chung xam nh~p vao h~ tu tuang van hoa v~
cac hlnh thai xa h9i dia phuong, Qua qua trlnh trao d6i v6i nhi~u ca nhan nguai Vi~t Wi th~y vi~c
thuong thao diSn ra thong qua Sl,l' giao thoa gi11a lo-gfch van hoa, cac qua trlnh di d~n quy~t dinh
m9t cach thl,l'c tiSn, quy~n ll,l'c cua nM nuac va nhling trai nghi~m cam xuc, Nhi~u ,phV n11 bi
ngugc dai dugc ti~p c~n v6i nhling diSn ngon va t~p quan mang tfnh qu6c t~ v~ n<;tn ngugc dai vg
thong qua cac chuong trlnh chung cua nha nuac Vi~t Nam, cua t6 chuc qu6c t~ va cac chuong
trlnh cua cac t6 chuc phi chfnh phll cua Vi~t Nam, HQ co ve da th~y nhling chuang trlnh nay co
lQi cho ban than hQ VI chung cung c~p cho hQ nh11ng ll,l'a chQn va cach suy nghI m6i v~ minh tu
goc d9 gi6i, Tuy nhien, b&i VI nhung ap ll,l'c kinh t~ va van hoa nen r~t nhi~u nguai trong s6 nhling
phv n11 nay v~n s6ng theo cach rna hQ khong dugc thoai mai ll,l'a ch<;m,
Nhling diSn ngon va t~p quan m6i v~ n<;tn ngugc dai vg & Vi~t Nam co th~ dem l<;ti nh~n thuc
m6i tu goc d9 gi6i khong chi d6i v6i nhling nguai phV n11 bi ngugc dai, rna can d6i v6i ca nhling
phv n11 va dan ong Vi~t Nam dugc giao trach nhi~m t1'(')' thanh nhling nhan t6 tfch Cl,l'C cho nhling
thay d6i trong c9ng d6ng cua hQ, Di~u nay cung co th~ mang l<;ti nhling kha nang m6i v~ nhling
d~k di~m n11 tfnh va nam tfnh rna phv n11 va dan ong Vi~t Nam co th~ xem xet, d~c bi~t la khi
nhling d~c diem nay co lien quan d~n b<;to ll,l'c gi6i, D6ng thai, chung ta cung th~y dugc tfnh lien
tvc trong nh~n thuc d<;to duc tu qua khu v~ gia dlnh, Sl,l' d6ng cam m<;tnh me v6i nhling quan di~m
nay trong m9t hoan canh co nhling thay d6i quan trQng & cap qu6c gia va dia phuong trong vi~c
hieu va phan trng l<;ti d6i v6i n<;tn ngugc dai vg, Henlietta Moore (1994:141) noi r~ng "khai ni~m
v~ chu th~ nhu la m9t di~m giao thoa cua nhi~u cam nh~n khac nhau va ti~m tang nhling mau
thu~n vai nhau la m9t khai ni~m r~t hl1u fch, II V 6i cach nhin nh~n nay, chung ta co th~ hi~u t6t
hon " ,qua trlnh rna cac ca nhan da hinh thanh nen cai toi - Sl,l' the hi~n ban than nhu nhling chu
th~ - thong qua nhi~u vi trf chu th~ thuang la mau thu~n vai nhau, chu khong phai la'thong qua
m9t vi hi chu th~ duy nh~t" (Moore 1994: 141), Trong xa h9i Vi~t Nam hi~n nay, co nhi~u diSn
ngon v~ gi6i cung t6n t<;ti va doi khi cung mau thu~n v6i nhau, rna dan ong va phv n11 co th~ chQn
dl,l'a vao do de xay dvng chu th~ theo tUng gi6i, Vi phV n11 va dan ong ho~c la trai nghi~m ho~c la
d6i pho v6i n<;tn ngugc dai vg trong khung canh co nhi~u diSn ngon cung t6n t<;ti v~ gi6i va b<;to ll,l'c
1 Vi~t Nam c6 the la mQt vi dl,l dan tQc h9C quan tr9ng V6 cac qua trlnh thay d6i hi~n t~i lien quan d€n vfin d6 b~o Mnh vq,
Nhung cOng phai luu'y r~ng day khOng phai la I§n d§u tien cQng d6ng quac t€ c6 iinh hu'6ng d€n gi6i va n~n b~o Mnh vq,
Quan diem vi nu' (feminist) clla Trung Quac, Phap, phuong ray va cac Iy tu6ng xa hQi cM nghTa V6 gi6i da tac dQng d€n
nhung quan ni~m va t~p quan clla ngU'<Ji Vi~t Nam hi~n t~i v6 gi6i va n~n b~o Mnh vq, d~c bi~t la ngoai xa hQi, Trang Mi
vi€t nay, toi xin duvc phan tfch cac di€n ngon va t~p quan dang thay d6i xoay xung quanh vfin d6 gi6i va n~n b~o Mnh 6
Vi~t Nam, T6i cOng hieu r~ng qua trlnh thay d6i hi~n t~i c6 Sl,l' iinh hu6ng clla quac t€ la mQt ph§n clla qua trlnh lich sfr v~n
dang ti€p di€,n,
- A" A h' ~ ban s~c mfm thu~n v6i nhau va chung bi anh huang bm diSn giai nen ~Ol khl hQ, xacYu~ndgl,l'~~; n~:g qua trlnh thay d6i & dia phUO'l1g,
ngon xuyen quoc gta
, " '611 l' thu ~t phe phan -ly giai, m9t khuynh huang nham Trong bai nay"tOl dl,l'a vao dlnh hu g y ~ I 1992' Lock and Scheper-Hughes 1990)
tim hieu Co' the & ba muc d9, lien qu~~ (Sl~~;per: uhgu~ 1neg\rai ng' hiem ca nhfm va t~p the, dugc the , , a the duO'c hleu a co n ' d ' h Theo dlnh huong nay, c " A'" J ,J du chiu anh huang cua cac quy In ,quy hi~n v~ m~t xa h9i qua nhleu ~g~n tu ?l~U ~u~ngh~\a~ri '" (Scheper-Hughes 1992) De phan tfch
t~c va bi chi phoi bm c~c qu~ tnn? ki~ ;e ~~ c l~at tli~l; qu5c t~ v~ n<;tn danh vg thong qua l~t.:g
diSn ngon va t~p quan cua nha nUO'c ~a to,~ ucAP h h' nghIa hau cau truc va phan tfch dlen
I , A" d cach tIep can t eo c u ~ A kfnh cua,ly thuyet nay" tOl s~ v~g A du~ l' thuySt cua Foucault de phan tfch di~n ngon ngon, chang h<;tn nhu cac~ cac ,nha, nhan hQ: h t.f YaAn na'y thi quy~n luc duO'c Ian toa thong qua
h ' ' A A C te Theo cac lep c , , ~ A 'A
va t~p quan trong p at tnen quo f f ~ f , h 'to tlien va thong qua nhling dien ng0t.: va t<;tp dic t6 chuc cua nha nuac va quoc te ve y te ~~~9;' Fer uson 1994) Nhling t~p quan dien ngon quan cua ca~ ca nhan ~~ell,en ~002; ES~?~~oa e~der;d) Nhu da lUll y & tren, phV n11 va na~
t<;to ra m9t so nhlin& Vl t~ c~u t~e d~gc J gl~ , nh~ tu nhi~u diSn ngon khac nhau trong xa hQ1 gl' 0'1" ch~p nhan nhieu cac Vl tn chu the k ac " h a ' nuO" c d~a do' ng mot vai tro quan
(Mills 1999; Moore 1994) Nhung dlen ngon vad~' ~ h nu~' hon nMn gia dinh va b<;to h,rc gia
f h~ !'kh" iem dang thay 01 ve p v , , f , h' trQng tac d9ng den n ung m n , Gammeltoft 1999) Cac qua trlnh y te va p at dinh & Vi~t Nam (Drummond 200~; Pe;tu~ 2
hO?3h, t mang tfnh toan d.u dang d6ng vai tro quan
uien quoc te a n ung c , , , , h' A ca' nMn va tap the ve bao ll,l'c gla 111 a
, A ' h h' h 'dieu tiet cac trm ng lym A ~ d' trong trong VlyC hin t an va N , A ' mO'1" Ca'c ca' nhan trong cong dong la
Vi~t Nam thong qua mQt l,?<;tt cac 1,enAng , ~ h't tn'eJ
n va y tS qu5c tS va m9t vai trong so hQ ' A , ' , d' A ngon va tap quan ve p a " f ' , A
PhuO'ng tiep qn VO'l cac len , ' , d ' , h' va' nhun~ g cach tiep can mm dOl VO'1 VlyC
da hinh thanh nen dugc n ung c, u , h ~ h t b5i dmh quySn luc va trf thuc ve Sl,l' glao , l' nan danh va Bm vi cai tOl dugc h1l1~ t ~n rong
thoa cua cac diSn ngon cua nha nUO'c va quoc e,
Dinh vi nghien Cll'll v~ b~o Il!c giro trong nhan hQc
• • , 'A cuu man tfnh hoc thuat v~ b<;to ll,l'c gi6i l~ m9t lInh ~~c
Trong cac th~p ky vua qua, nghlen A g f h ~ ; h Nhling nam gan day, nghlen
nghien Clru co y nghta va quan rQng " f , h' h la su phat tlien cua nhling nh<;tn
,A ' tA trung vao dOl tuong c 111 • , Clru nhan hQc duQ'c rna rQng ,va <;t~ , ~ ~ h " GAn day n11a la nghien cuu t~p trung vao ' , , 'A so' so sanh cac nen van oa , " ' 'b thuc ve b<;to ll,l'c glO'1 tren cO'~, ~ h' hA hoc van h6a nhin chung cho la glO'1 va <;to b<;to ll,l'c gia dinh va n<;tn t;gugc dm ~? ~h~gh~ athn an
tun, g' giai doan lich Slr cv th~ Do do, nghien ,f A ~t xa hOI va van oa eo " , , , "
ll,l'c giai dugc ~en t<;to ve ~,~, : f ~ dinh n hIa va giai thfch cv the ve b<;to ll,l'c glO'l trong cuu nMn hQc ve b<;to ll,l'~ glO'l tIm kiem nhung, 200;' Plesset 2006' Rydstrom 2003; McClusky cac n~n van h6a cv the (Oths and Robertson
8 Burbank 1994; C~unts, Brown, and C~pbell 2001' Busby 1999; Dobash and ~obash 1:9 'h~ , he A pha'n nhu~ng luan di~m cho rang b<;to
1992' and Levinson 1989) Cac tI~p c<;tn n , " 'khong khac nhau (Sanday 1981)
' '~, l' b' hAt inh hoc cua con nguO'1 va "
luc trong cac nen van hO,a a an c af,.'s ,;., thl'ef
t de c6 the hi~u sau han ve nhling tac
Nghien Clru theo cac tIep c<;tn, ~a " " "C~ , nhi€u nghien cuu quan trQng va c ua
' ,,~ h A' dOAl VO'1 bao luc glffi ung co h'A , dong ve van hoa va x~ Ql , : ~ d-' va tai Viet Nam Nhling ng len cUu
d~g nhi~u thong tin ve b<;to ll,l'c gla d1l1h~ hOh<;t~ n<;t~ ~ghuhO" UC :gl vin 'h6a dia phuO'l1g dSn b<;to ll,l'C gia A df h~ han thuc van oa va an V l l • ~ A
nay da quan tam en n ung n A A ' 1 i tro cua cac phuO'ng ti~n truyen thong, quan dinh, suc khOe sinh san, nguyen nhan cua b<;to l,l'C, va
Trang 30480 Hi~n d~i va dQng thai Clla 0' Vi~t Nam: Nhu'ng each tiSp c?n nhan
h~ hQ hang va nhling van dS khac (Hoang Ba Thinh 2005, 2002; Rydstrom 2003; Nguyen
Hoai Duc and Vu Pham Nguyen Thanh 2001; Vu Manh Loi et al 1999; Le Thi Phuong
1998; BatTY 1996; Goodstein 1996; Johnson 1996; Le Thi 1996; Le Thi Quy 2000, 1996, 1
De Tr~ong Thi Dieu 1,989), Quy Dan s6 Lien H?,p qu6c, va CO' quan Hqp tac Phat tri~n Th\!y
da xuat ban mQt bai ve nhfrng phan ,!ng dang bien doi doi v6i b~o Ivc gia dinh (Romedenne
v.u 2006),
Cach ti~p c~n d~ phan tfch n~n danh vq trong nghien clm nay thuQc Hinh vvc nhfrng nghien
clm nhan hQc vS b~o Ivc gia dinh rna g~n day da quan tam vS qua trinh luu chuy~n xuyen qu6c gia
cua cac di~n ngon vS giai va b~o Ivc gi6'i, g6m ca vS n~n nguqc dui vq (MeITY 2006; Mrsevic
2000), Cac qua tdnh nay duqc xem nhu la hlnh thanh nen nhfrng khai ni~m m6'i vS gi6'i, b~o luc
va nhling y nghla van ~6a m6'i vS cai hi~n d~i va cai q~6c t~ (MeITY 2006), Tmac d6, nhu,;g
nghien elm nhan hQc ve b~o Ivc gia dinh t?P trung C\! the vao tac dQng cua van h6a dia phuong
vao vi~c san sinh ra b~o Ivc gia dinh va vao vi~c di~n giai y nghla cua vi~c nay chu It cM y d~n
vi~c hlnh thanh va giao thoa cua cac di~n ngon qu6c t~ va dia phuO'ng vS hlnh thuc b~o lvc gi6i
nay, Nhfrng nghien Clru vS cac di~n ngon l~i ngay cang tra nen quan trQng, trong b6i canh cua m6i
quan tam qu6c t~ ngay cang nhiSu vS b~o Ivc gi6'i va xam ph~m quySn cua ph\! nu (Merry 2006)
PhU'ong phap nghien cuu
Bai nay dva tren cac nghien cuu rna tOi thvc hi~n qua b6n chuyen di ng~n t~i Vi~t Nam tir
nam 1997 d~n nam 2007, Toi thvc hi~n vi~c nghien cuu t~i trung tam Ha NQi, ba qu~n cua Ha
NQi va mQt thi xa t~i tinh Ha Tay, Bai nay dva nhiSu vao cac nghien Clru cua toi tu nam 2004 d€n
2007 m~c du tOi c6 su d\!ng k€t qua nhfrng nghien cuu tmac d6 t~i Vi~t Nam Toi d~c bi~t quan
tam d€n cac chuang trlnh m6i lien quan d€n n~n nguqc dai vq, C\! th~ la mQt chuang trlnh y t€
qu6c t~ thvc hi~n t~i hai qu~n cua Ha NQi Trong b6n chuy€n nghien cuu, toi da thvc hi~n 36 cUQc
phong van sau va rna v6i nhfrng ph\! nu la n~n nhan cua b~o Ivc gia dinh va nhiSu cUQc phOng
van v6'i nhfrng ngum c6 trach nhi~m v6'i van dS nguqc dui vq, trong d6 c6 cac quan chuc chfnh
phu, nhan vien cac t6 chuc phi chfnh phu, hQc gia va cac can bQ ngm'ri Vi~t va ngum nuac ngoai
cua ca quan y t€ va phat tri~n qu6c t~ Toi cling phong van 65 ngum dan a cac cQng d6ng vS quan
di~m va nh?n thuc cua hQ d6i v6i n~n nguqc dai vq
Nhfrng ngm'ri ph\! nu bi danh va nhfrng ngum trong cQng d6ng d~i di~n cho cac nh6m kinh
t€-xa hQi khac nhau m~c du ph~n Ian hQ tv nh~n minh thuQc t~ng lOp ngheo ho~c trung binh Xet
vS ho~t dQng va vi trf kinh t€ xu hQi, ph~n Ian cac gia dinh dSu g~n v6i ho~t dQng nong nghi~p k€t
hqp v6'i cac ho~t dQng kinh t~ khac Vai ngum la cac chuyen gia, doanh nhan, ngum lam thue
toan thm gian va lao dQng thu cong Tat ca nhfrng ngum duqc phong van dSu la ngum Kinh M6i
quan h~ d6i v6'i h~u h€t cac gia dinh trong cac cQng d6ng nay dva tren ch~ dQ ph\! h~, nhung cac
m6i quan h~ v6i gia dinh va hQ hang nM vq cling duqc coi trQng (Gammeltoft 1999, Luong Van
Hy 1989, Pham Van Bich 1999) Cu till ben ch6ng la chu y€u, d~c bi~t la a cac khu vvc nong
thon, m~c du mo hlnh nay ngay nay cling dang thay d6i
Nhfrng can bQ cua trung tam tu van danh cho ph\! nu do nM nuac Vi~t Nam va cac t6 chuc
qU6c t€ tai trq, va lunh d~o cua HQi ph\! nu dia phuang du h6 trq toi rat nhiSu trong vi~c tim ki€m
ph\! nu bi b~o hanh d~ phong van M~t di~m h~n ch€ trong nghien Clru cua toi la toi chi phong van
nhfrng ph\! nu bi nguqc dui rna Trung tam tu van va HQi ph\! nu bi€t d~n Tuy nhien, nhiSu ngum
trong s6 nhfrng ph\! nu bi danh d?p rna tOi da phong van khong nh~n duqc giup datu cac t6 chuc
tren, va trong mQt vai tmOng hqp lanh d~o cua hQi ph\! nu khong bi~t duqc r~ng nhfrng ngum ph\!
- A' , ~ T h' ~ viec phong vAn nhfrng ph\! nu bi nguqc' dUi khong niX hQ gi6i thi~u ~ho tOl ~t da?h d~p ,u~ p ~en, h" toi c6 cai nhin rong han vS nhfrng triti nghi~m
co lien quan g1 den cac to ch~~ tren c~ t e c ?t l:e~uoc phong vAn d~u tien, tOi cling di cu~g v6'i
bi nguqc dui cua nhfrng n,guO'l vq !lOng, mQ h~ t6i di cung cac quan chuc chfnh quyen Ndia nguai dan dia phuan~ va tr?n~ V~1 tman~ ~lt, vAn dS nghien Clru nh~y cam a Vi~t Nam cung PhuO'ng B~o Ivc gia dmh, nhat la danh vq, la , ,,' l' A '~dlly thu thach va kh6 khan (Skinner
, '\ J} h' A cuu bao luc glO'l a cong Vlec ~ ,4-'
nhu a cac nuac khac vI ng ,len, , ,.l: ?( I ' nhfrng phu nu bi danh d?p, can bQ uta , 005) t'" ~t lay lam b1et an no uc cua , J h'
va dong nghi~p 2 ,01 ra ~ 'A l: , " dan dia phuang va nhan vien cua cac to c u~
phuang, lanh d~o HQi Ph\l n~, nhan ,~~enNY ~~, nt~~~oan th~nh nghien Clru nay V6'i nhfrng h~n ~~e
phi chfnh phu Vi~t Nam, nhun~ nguO'l da gmp 'kh Ha Noi nhling phan tfch trong ngh1en
".A , v6'i viec thuc hl~n trong ph~m VI u vvc N ' , ' " N~'
n01 hen, cung , " ;., ~ h ~ , dnh trang nguO'c dal vq 0' Ha Q1
cuu cua toi c6 the ChI cung cap mQt p an cua '
Nhung thay dBi v~ xa hQi Va van hoa til' cong cUQc DBi m6i~ ' , l : , N
h h' ~ h' h sach doi m6i nen kinh te va xa ,
K~ tu nam 1986, khi c;hfn~ ,phu.l: :'i~t Na~ t ~c t1Y~gC n~:c va ngoai nuac vS chfnh tn, kinh
'A ~ D~i mO'l mOl tuang tac gma ro " h ' , hQi, con gQi la cong cUQC 0 , ~ J , "dN h ~, nhap Viet Nam v6i nen kinh te t 1 tmang t€ va xu hoi duqc rna rQng Cong cUQC DOl X::0'l ~ Q~ , e~ u6c ia d6i v6i Viet Nam Vi~t
toan cllu ~Qt cach dlly du han va gi,a ta~g ~~~n~ ta: dQ~~~U~h~g d~ m6i vS kinh't~ di doi v6'i
~ TJ h' ThuO'ng mal The glO'1 vao nam ' , h' h ' Nam gia nh~p 0 c uc , ;." " , ;., d~ u hoi van h6a cling nhu cac an VI
,J ' t ' Chfnh phu dOl VO'l cac van e x , , , , h't
vi~c noi long sv bern soa cua, ,~ J b';" kh' c trong qua trlnh nay, nhieu to chuc p a ung xu thuemg l!ga~, Cung val n~leu c~uyen l~n ,a, hiSu lunh vuc cua dm s6ng xu hQi Vi~t
, l: ~ ~ d ' choat dong va tham gla vao n " , h' ~ d' trien va y te quac te uq , 'J , N _ ~ d~ ' t u tuang va loi song van hoa 1yn ~1
, ' h h ~ dOl nhung nam gan ay, cac h' , Nam Trong qua tnn c uyen, A ' l:;" h~' V ~t Nam dac biet la tac dQng tai nh?n t uc va cua nuac ngoai anh huang nh1eu han ~~n xa Q1 1y ' ,
cach t'rng xu d6i v6'i dnh tr~ng nguqc dat vq ~ , ' J ,
, , , ' 'h hu Viet Nam duO'c thanh l~p va tnen khal cac Trong giai dO~):1 nay, nhieu to ch~c phI ~hl~, PdN hUng phu nu' bi nguqc dai NhiSu t6 chuc
- h - guO'c dal va va gmp 0' n N A ,~ chuang trlnh ngan c ~n n~n ~, ~, 'cac t6 chuc qu6c t~ Tai trq, dien ngon, va t~p
phi chin? p~u Vi~t Na~ n~~n ~~q: ~~, t~i~~~~m thong qua cac t6 chuc phi chfnh phu y'i~t ~a~
quan quac te du hoa nh~p vao VO'l x!l Q1 d' h I:'\o~ng thai cae chinh sach dOl mO'l ve
h' h ~ tinh hay la p uang L I , ;., , ho~c thong qua ~O' quan c, m, , quye~;., , n h6 tra tu Chfnh phu nhu cho cham s6c y te, gla? kinh t~ da dua den vi~c cat glam mQt so khoa l: 'h' uO" c cu-ng va-~n thuc hien cham s6c y te,
~ h ' ~ 'tram y te nan duc cham s6c tn~ em Cac byn vtyn va , , " , a' y Tu nhfm hoa cac vi~c kMm , " h" , h' khl kham tal cac Co' So' n ~
nhung ngum su d\ln~ g1O''p at tr~ p Al h " , I'm da dang cac hinh thuc dich V\l Tu~ v~y,
chua benh va san lKuat thuoc da tra nen hqp p ~p va, a ~ , 1 h' , I:'\Aay se la kho khan 16n dai v6i
• , - N ? ( d.l: - 'khoan ChI ve suc ( oe, LI "
viec tu nhan hoa cung se dan en tang cac N h N r an nhan cua bao luc gia dmh (Fntzen nhfrng gia dinh ngheo nhAt, trong d6 c6 ca nhung p \l nu an ,
2007; Ctten and Hiebert 1994),
dinh tai Viet Nam: cac tac nhan van hoa va xa hQi
• • , ' d' h nam 2000 Bo luat Hinh su va nhieu d~o lu~t
6 Vi~t Nam, thea Lu~t Hon nh,an va ?la A 111 hA 'Gia dinh n~m 1959 (sau nay nam 1986) khac, b~o Ivc gia dlnh la bat hqp ph~p Lu~t~oin2~C:S~ ~~ang Ba Thinh 2002)2, DV lu?t d6 C?P cv
da cAm b~o Ivc gia dinh (Duong Th11ha~~, V~~t Na~ chAp thuan vao nam 2007, d6 la Lu~t ve
th~ d~n vAn dS b~o Ivc gia dinh Quoc Q1 1y
- - - - - , ' , ' am 2000 co vi€t: "CAm vg va eh6ng co nhfrng hanh d9ng ngu'gc
2 8iSu 21, mVe 2 eila L~~t H~n nh~n va
d gl~ ~1~~aV~Yyt ~n cila nhau (Hoang Ba Thjnh 2002: 231)
dai nhau, xam ph~m den nhan pham, an V
Trang 31482 Hi~n d(;li va d('>ng thai eua th6ng o· Vi~t Nam: Nhtl'ng eaeh e~n nMn
phong va kiSm soM bao luc gia d' h T ~ h I - , " m rong VlyC khm mym hoa bao luc gia dinh co ~ , ~ r ~
VlyC~ C ong hanh hung vq, cac nha chuyen mon Viet Nam va lu~t ', I- l~n ~uan
nghla b?o l\Ic gia dinh g6m co clk hanh dong d?( t': t" h I-m~ ve" b~o l\Ic gla- dmh
d h ~ l' ki A , an m on t uang ve than the tmh cam ta l' ,
l,lC O?C a nh te, xay ra trong hon nMn sau ly hon hoac la kh' ~t~' d~' Amy, hnh
nhau rna khong kSt hon chfnh thuc Nh' .~, leu n a c uyen mon VIet Nam I- ' h' h ~ ~ ~ 1 m9 C?P ~ 01 song chung v6i ,
lIen quan den b?o l\Ic gia dinh cung COl ngO?1 tmh la co
Chfnh quy~n dang tliSn khai nhfi'n b'~ h' h?(
nay dff va, d6i v6i nhi~u hu nu bi n' g ly~ P ,~p ~ tr? nh~ng P~l,l nu ,bi n~uqc dffi Copg vi~c
Hnh chfnh thuc Ly do la ~h~ dSn ~u67~~~m, ~Iy~~a~ la n~u?g h;nh thuc h,o trq duy nhat mang
dia phuang va qu6c tS chua hoat don .~ g ~~m ~~a the ky thu 20; cac to chuc phi chfnh pM
chuc y tS va phM tIiSn qu6c tS.b·~t d~ug~~n~ rm t~1 V~yt Nam Vao cuoi nhling nam 1990, cac t&
21, nhi~u t& chuc dff th\Ic hi~n cac chuang ~~1:~ ~~~nCq~:~Jri~h t?li Vi~,t ~~m T~ dfru thS ky thu
na~ cO.xu huang duqc tdSn khai a nhung cQng d6ng nhfrt ~~h ~~u\I~h~la m? ~ac c~uang trinh
quoc gla Cling v6i Du luat v~ n an chan b , : , ong rna r9ng tren ph?ffi vi
mQt t& chuc qu6c tS tii tr~ cho ~o y tS kS:~ l\Ic ~l,~ dmhA va AVl~C, th\Ic hi~n mQt chuang trinh do
d&n cham soc suc khoe si~h san tr6n h 91? glm Aquy~t van de b?o l\Ic gja dinh trong huang
d~ b?o l\!c gia dinh b~t dfru xufrt hie:' ~~u:~~~;~O~' c~~ c~u~~ trin~ quo~ g~a gia! quYSt vfrn
huang dan cua BQ Y tS va duO'c th~c hien tma A ,n~ ~~9t p 1~n ~ua ~ua tnnh ~?p nh~t cac
~~:~~U;;~pd~~: :1~nd~~~:h ~;: ~;?g tfnh to~ ~A~\~~ua~~~~a:?~a d~~~ :~ d;6~::~ ~::
cua ba la cO' quan xuc tac ch~ viec ~u~an; ~9~ chuy;n gl~,cu~ mQt to chuc qu6c tS noi, t& chuc
huang d&n dff duac sua d6i cua B& Y tA c~c ,uang, ,da? rn,m ve b?o l\Ic ,gia dinh vao trong cac
cO' quan cua ba se' c6 g~ng c~p nh~t cac ~~:gC~1~ ~~1 ~2 t? tCh~udc Phda~ td~~ va y ~S qu~C tS, kh~c,
Ve nhung giai quySt cua chfnh quy~n d6i v6i vfrn d~ n d-" '
co hanh vi nguqc dffi thinh thoang bi b~t ,~ th ~ h" g,u~c m vq" ~hl tr~ng khi nguOi chOng
~ h' , gm, am c I bl bo tu trong vm tmang h h~ d'?(
ngon, c mh sach, t~p quan Clla Nha nua r ~ d A · ~ _ ' , qp, n ung len
vi~c giu cho gia dlnh 6ndinh tho c ,len ~uan, en, ~IYc ngl!qc dm vq l~u danh uu tien cho
" , ng qua cac cuoc hoa glaJ va chOng kh' , h ~
dal muon bo chong Vicc hoa giai do nhi~u t6 ~hu' , 1 ng;rm p l,l nu bl nguqc
quan til phap, Ban hoa gh'ti va Hoi Phu nu Cac b ~ ~a ~~ quan ~hmh ~uy~n th\Ic hi~n, nhu cO'
dia phuang va thuong co mo~t hO~l: v'~ 'H~:Ph ~n oa glm bao gom m9t solffnh d?o cQng d6ng
, len 01 u nu Ho se no' h ~ , h A " ,
giai quyet mau thu&n va duy tri hon h~' , h ' ~ c uYyn vm m vq chong de co gang
b" ~ n an cua o Trong tmang hrYn ly h~ ' t ' h h' " ,
at b~9c va cac thanh vi en Ban hoa iai se tiSn h" h ' .,., It-" ~ ~n, qua, nn , oa ,glm la
~Qt la~) tmac khi th\Ic hi~n ly hon ~vu Manh r: ~oa pm It nhat m9t l~? (th,uan~ .la ~hi~u h~
l?p S\I on dinh va hoa khf cua gia dinh va d~ d' d" Vb a ,do~g sy 1~99) ,VlyC hoa glaJ co gang tm
, 0, am ao tmh on dlnh va vling m?nh cua xa hQi
D uy n S\I toan ven, on dinh va hanh h' t' , ' , d' " A
I-cua qu6c gia va day la'quan dl'e~m uu t'; t p uc hc~a gl~~ mh la tIen de quan tr9ng cho suc m?nh
quoc gia (nhu ke hoach hoa gia dinh d' h ~, gon va ?P quan cua cac chuang tnnh
bao toan hanh phuc gia dinh dff khi A ,g~a I~ ~an hoa) (GamTI?eltoft 1999) Vi~c nhfrn m?nh vao
la~ vi~c ~6i chfnh quy~n khuyen e~hc, 0 ~~c Canhb? c~fn? quyen, v_~ c,an ~Q cac cO' quan doan thS
chOng cua ho rna' kho~ng d' b' d u n ung p l,l nu bl nguqc dm a 1?1 hOElc quay tra lai vo;
am ao uO'c su an to an ' h ~ b' _ '
thu(mg la nhi~u lfrn Trong nhun~ ~ ~ d~ cua p l,l nu l nguqc dm VI~C khuyen nhu nay
g nam gan ay a Viet N ' " S\I ly hon so v6i nhling tMp kY tm' d' d~ b' ~ " ,a~ c~ ng~y cang nhJeu phl,l nu d?t duqc
I-nhung phl,l nu bi danh dap: nhung nO'c '?~r?~ lyt, la t~~ cac ~~ thl: Tuy nhien, toi dff phong vfrn
gia dlnh, cac cO' uan chfnh u I- ~U~l a, tung ,tIm ~em nhleu~ hln~ thuc giup dO' khac nhau tl:r
bai vi thanh vie; eua cac n~o::,va~ C~ucI?oa~ t~e, ~h~,g v~n tiep tl,lC phai chiu bi danh d~p
ay uyen a nen 0' 1?1 vm chOng va gin giu gia dinh Vf dl,l,
trong s5 36 nguOi ph\! nu bi danh d~p, co 25 nguOi tiSp tl,lc bi ch6ng danh m~c dli phfrn Ian h9 da tim kiSm sv giup dinu Nha nu6'c hay HQi Phl,l nu hay/va duqc thanh vien cua cac nhom hoa giai aSn tham, 14 nguOi trong s6 do da bi' ch6ng danh trong vong sau nam hay nhi~u han va 10 nguOi all phai chil,l S\I danh d~p han 10 nam r6i MQt trong nhling ly do rna thanh vien cua cac Ban hoa giai va HQi Phl,l nu dua ra, va duqc chfnh nhling nguOi bi danh nh~c l?i v6i toi thm'mg xuyen nhfrt,
la h9 nen chiu d\Iflg nhung hanh vi nguqc dai vi con cai h9 (xem Gammeltoft 1999, va Ph?m van
Bich, 1999) Nhung nguai ph\! nu bi nguqc dai va nhung nguOi khac khi duqc p!IDng vfrn a~u tin r&ng dua tre Ian len khong co S\I d?y d6 cua nguai cha se hu hong H~u qua cua vi~c nhling dua tre chung ki~n ho~c la n?n nhan cua b?o l\Ic gia dinh khong thuOng duqc coi la quan tr9ng nhu la vi~c thiSu v~ng m5i quan M thuOng xuyen v6i nguOi chao NguOi hoa giai thuOng c6 g~ng khuyen nhu c:i ch6ng va vq, tuy nhien h9 nhin chung chua duqc dao t?O d~ tra thanh nhilng nha tu vfrn chuyen nghi~p D6i v6'i nhi~u phl,l nu bi danh d~p, b?o l\Ic tu phfa nguai ch6ng khong duqc chfrm dut b&i tu vfrn cua cac thanh vien cua ban hoa giai
Nhu Wi da d~ c~p, nhling ho?t dQng cua chfnh quy~n nh&m giai quySt dnh twng nguqc dai vq
da thS hi~n va cung c6 nhung di@n ngon cua Nha nuac nhfrn m?nh sv 6n dinh cua gia dinh D6i
vm nguOi lffnh d?o thi Dang CQng san va xa hQi xa hQi chu ngh'i'a nhu mQt d?i gia dinh, va m6i gia dlnh Ia mQt tS bao cua xa hQi H6 Chf Minh, lanh tl,l cua cUQc cach m?ng xa hQi chu ngh'i'a cua Vi~t Nam trong thS ky thu XX, noi r&ng: "Xa hQi co t6t thi gia dlnh m6i t6t, gia dinh co t5t thi xli hQi mO'i t6t Gia dlnh Iii tS bao Clla xa hQi" (Gammeltoft 1999) Quan diSm nay ngay nay v&n con rAt ph6 biSn (Duong Thi Thanh Mai 2005) va Ia mQt tu tuang quan tr9ng duqc nhfrn m?nh trong cac chuong tdnh qu6c gia, trong do co cac chuang tdnh cua HQi Phl,l nu HiSn phap nam 1992 quy dinh 1'5 gia ainh Hi "t~ bao" cua xa hQi (Di~u 64), la n~n tang S\I phat tti~n va tiSn bQ kinh t~,
xa hQi (Gammel toft 1999) Nha nuac Vi~t Nam nhfrn m?nh rfrt nhi~u dSn tfrm quan tr9ng cua mQt gia dinh g~n bo v6i nhau Can bQ nhan vien Nha nuac Vi~t Nam nhfrn m?nh quan diSm aa hlnh thanh trong Itch su r&ng gia ainh vfmg ch~c, hoa thu~n, va 6n dinh v~ m~t kinh tS t?O nen mQt xli hQi g~n bo b~n vung
Quan diSm nay duqc nhi~u hQi vien HQi Phl,l nu va quan chuc chfnh phu nh~c di nh~c l<;li v6i toi va duqc ph6 biSn rQng rai tren cac frn ph~m cua HQi Phl,l nu va tren cac phuang ti~n truy~n
thong HQi Phl,l nu tfch C\IC ph6 biSn quan ni~m v~ vai tro quan tr9ng cua phl,l nu trong duy tri
"h?nh phuc gia dinh" va gia dinh Ia tS bao cua xa hQi HQi Ph\! nu cilng xufrt ban mQt s6 bao va t?P chf cho phl,l nu, dua ra cach xay d\Iflg va duy tri h?nh phuc va hoa hqp trong gia dinh, trong do
co c:i cach quan h~ nhu thS nao v6i ch6ng va gia dinh nha ch6ng cilng nhu nuoi d?y con cai Nhung y tuang nhu v~y cung xufrt hi~n a nhi~u frn ph~m cua tu nhan va cua Chfnh phu Vi~t Nam, g6m ca trong nhilng t?P chf Phl,l nu (Drummond 2004; Gammeltoft 1999) Bao cao nam 2006 v~
ho?t dQng Clla Ban ngan ngua n?n b?o l\Ic gia dinh a mQt dia ban rna toi lam vi~c nhfrn m?nh r&ng mQt gia dinh h?nh phuc la mQt gia dinh khong co tlnh twng b?o l\Ic
BQ Van hoa Thong tin Vi~t Nam da pMt dQng cUQc v~n dQng "Gia dinh van hoa" dS -khen thuang va ton vinh cac gia dinh dap U'ng duqc cac tieu chf nhfrt dinh v~ mQt gia dinh h?nh phuc, hai hoa va t6t dyp Tieu chi dS d?t danh hi~u gia dlnh van hoa g6m: giu duqc hoa khf trong gia ainh (khong co b?o'l\Ic), h<;lnh phuc, tiSn bQ; hoa hqp va giup dO' nguai khac trong lang xom, khu ph6; th\Ic hi~n kS ho?ch hoa gia dinh va nuoi d?y con cai t6t va th\IC hi~n cac ngh'i'a Vl,l v~ lu~t phap cua cong dan Nhilng biSn hi~u c6 vu cho y tuang "Gia dinh van hoa" va tieu chf dS co duqc
mQt gia dlnh nhu v~y duqc san tren tuang a cac phuOng va auqc treo t?i cac khu v\Ic biSn bao cua thanh ph6, Nhilng biSn hi~u nhu v~y la mQt di@n ngon co tfnh u6n n~n va dS cung c6 quan
ni~m cua nha nuac v~ gia dinh Qua tdnh chuySn sang n~n kinh tS thi tmOng va vi~c coi trQng
Trang 32484 Hi~n dc;ti va d th6ng 0' Vi~t Nam: each tiSp c~n nhan
tMnh phan kinh ts hQ gia dinh hon so vm hqp tac xii nM mrac dum th01 xii hQi chu nghTa dii
h~On~ tm vi~c kh~yS~ ~khf~h n,~ling g~a tti t~yS~ th~ng ,cua c~~ gia din~ ~Vi~t Nam (Werner 2002)
va huong m~mh den V~yC gtn gm S\f vung chac cua ,gIa dtnh Vlyt Nam hlyn nay, Nhu toi dii noi, t§t
ca nhling dien ngon ve gia dinh va giai tac dQng den kM nang t\f thoat khoi Hnh tr~ng b~o l\fc gia
dinh eua phl,l nfr bi b~o Mnh,
Cac tA chuc y t~
Khi nhling ngu01 phV nfr bi nguQ'c diii bi thuong tbi phdn Ian h9 thuOng t\f diSu tri cho minh
h~~c duQ'c cac thaph vien,trong gia ?lnh, kS c3.,con cai h9"giup do, Nhling ngu01 phl,l nfr bi nguQ'c
da! thu~g nha de~ cae to chuc y te khi h9 thay nhling vet thuang cua mInh qua n~ng rna khong
the t\f die~ t~i duQ'c, M~c du cae dich Vl,l y tS chu ySu la do nM nuac Vi~t Nam quan ly nhung
nganh y te van chua dong mQt vai tro quan tr9ng trong nhling n6 l\fc duQ'c nha nuac h6 trQ' nh~m
lam diu b~t n~n dan~ d~~ VQ', Nhling can bQ y tS thuang co xu huang t~p trung van cae vSt thuong
tren cC! the hon Ia de y den nhling trai nghi~m cam xuc ho~e nhling hoan canh xii hQi MQt nghien
cuu ve tMi dQ, va ho~t dQng cu~ cac can bQ y tS Vi~t Nam vS n~n nguQ'c diii vQ'do mQt vi~n
nphien,cuu y te cua yi~t Nam tien Mnh van nam 2000 aHa NQi va Ninh Blnh dii cho th~y r~ng
rat ~hieu can bQ, y te quan ni~m r~ng phl,l nfr pMi chiu trach nhi~m vS hanh vi nguQ'c dai va r§t
nhieu can _bQ y te dii bay to quan diSm nay vm nhling ngu01 phl,l nfr bi nguQ'c diii Ia b~nh nMn cua
h9 (Nguy~n Thi Hoai Duc v~ Vli Ph~m Nguyen Thanh 2001) Ngoai vi~c chfra tti cae vSt thuong
tren cO' the thI cac, can bQ y te khong duQ'c dao t~o dS biSt cach cu xu vm nhfrng ngu01 phl,l nfr bi
nguQ'c diii nhu the nao va h9 cling khong nMn thuc duQ'c Ia n~n nguQ'c diii VQ' la mQt m6i quan
tam cua xii hQi rna h9 co thoi gian dS giai quySt H9 hiSu r~ng cac t6 chuc chfnh phu kMc se co
Cac chuong trinh ph at tri~n va y t~ quac t~ quan tam d~n v~n d~ nguQ'C
dfii vQ'
Vi~c nang ca? sU'C kh~e c~a ph,v nfr Vi~t Nam thong qua mQt chuong trlnh ch6ng I~i n~n
nguQ'c diii VQ' do to chuc quoc te tai trQ' dii dUQ'c th\fc hi~n t~i mQt qu~n cua Ha NQi van nam 2002
va Wi d~ co ,dip di tha~ chuong trlnh nay van nam 2004 va 2007 Chuong trlnh nay duQ'c hai t6
chue quoc te v~ Sa Y te Ha NQi tai trQ' va ung hQ, Ngoai ra chuong trlnh cling nh~n duQ'c S\f trq
giUp cua mQt to ch~c phi chfnh phu cua Vi~t Nam, Chuong trlnh nay dao t~o cho cac can bQ y tS
d~ d~ng cho nhling ngu01 phV nfr bi nguQ'c diii thuOng dUQ'c th~y trong cach tiSp c~n y hge vS v~n
de nay a phuong Tay duong d~i, Chuong trlnh t~p hu~n cho eac can bQ y tS cach xac dinh duQ'c
cac Mnh dQng danh d~p, cung dp dich, Vl,l tu v~n ban dau cho nhling ngu01 phl,l nfr bi nguQ'c dili
va giai thi~u h9 tai g~p cac can bQ y te khac - nhfrng ngu01 duQ'c dao t~o dS tu v~n cho nhling
nguai phl,l nfr bi nguQ'c diii, Chuon~ trlnh nay nh~m dinh huang l~i quan diSm cua can bQ y tS
Vi~t Nam la thuOng t~p trung chu yeu van diSu tri nhling vSt thuang cO' thS cho nhling ngu01 phv
nfr bi ~guQ'c diii va nh~m gim thi~u cach tiSp c~n xii hQi va y ts cua phuong Tay duong d~i trong
yi~e hO trQ' nhling ngu01 phl,l nfr bi nguQ'c diii,
Chuong trlnh cling g6m ca vi~c thanh l~p mQt trung tam tu v~n cho phl,l nfr t~i b~nh vi~n van
2003 va thue nMn vien cho trung tam tu v~n, va cac can bQ y tS se gim thi~u nhling ngu01 phl,l nfr
bi ~guQ'c diii va nhling phv nfr kMc dn duQ'c tu v~n dSn g~p cae nMn vien tu v~n nay, Cac doi VQ'
chong nhling ~gu01 Mnh hung VQ' cling se duQ'c tu v~n t~i trung tam, nhung It ph6 biSn hon nhiSu
Ben c~nh nguon I\fc t~i b~nh vi~n, chuang trinh y tS qu6c tS dii dao t~o nhling can bQ y tS a cac
tr~m xa trong sau xii gan do dS tu v~n va cham soc nhling phl,l nfr bi nguQ'c dai va ph6i hQ'p cac dich vu cua ho vm cac can bo nha nuac khac a dia phuong, Trong sau xii nay, chuong tdnh cling e6 g~n'g thanh' I~p cac cau l~~ bQ danh cho phl,l nfr ~a dan ong dS trao d6i vS dnh tr~ng ngu~e diii VQ', Day la mQt d\f an rna cac nha tai trQ', cac nha to chue va cac can bQ cua trung tam tu van hy v9ng r~ng vm S\f h6 trQ' vS m~t tai chfnh cua Chfnh phu Vi~t Nam th} no se duQ'c nhan rQng a cac eQng d6ng khac cua Vi~t Nam DSn nam 2007 thI trung tam tu van d~nh cho phv nfr dii ho~t dQng duQ'c khoang 4 nam 4 tMng va cac nMn vien eua trung tam dii tu van duQ'c cha 692 phl,l niX, nhfrng ngu01 dii tIm dSn S\f h6 trq cua trung tam vi hi~n tuqng b~o hanh trong pia dinh Do thong qua cac t6 chuc qu6e tS, mQt t6 chuc phi chfnh phu trons nuac va, t~on& mQt so cac kh~a dao t~o, cac nMn vien cong tac xii hQi cua phuang Tay, cac dien ngon quoc te d,ii Ian toa khap ehuong tdnh nay thong qua cac khoa dao t~o va cae ~n ph~m danh eho can bQ y te va nhling ngu01 dUng
d~u cae cQng d6ng Chuong tdnh cling duQ'c rna rQng tm mQt b~nh vi~n thu hai nm rna mQt trung tam tu v~n thu hai danh cho phl,l nfr dUQ'e tMnh I~p,
VS cach tiSp e~n cua nha nuac dS giai quySt n~n danh VQ', mQt trong nhling can bQ tu v~n cua trung tam tu v~n danh cho phl,l nfr noi r~ng:
M~c dli mQt s6 hac sT va y ta d1i g<':fi nhung phv nu' bi pgu:Q'c diii dSn Uy ban Nhan dan, HQi Phv nu' va cong an tm6'c khi chuong trlnh nay dU'Q'c bat dau, nhung no cung khong m~ng lc;ti mQt SV' citi thi~n nao cho nhung ngu'c)'i phV nu' nay, Cac t6 ch(rc chinh pM la n~ung to chlrc cu6i cling giup nhu'ng phv nil' bi nguQ'c d1iL Trong llY ban nhan dan c6 q~a nhieu ban nganh nhung hQ cung khong c6 trach nhi~m cv thS gi trong vi~c quim 11' ho~c dieu tri nhilng phV nil'
bi nguQ'c d1ii , Uy ban Nhan dan va HQi Phv nu' cham s6c nhung phV ~il' bi ngu'Q'c d1ii nhung d6 la mQt vang luAn quAn, Nhu'ng nguc)'i phV nu' khi bi nguQ'c d1ii, hQ den n6i v6'i HQi PhV nil' nhung r6i ho lai di vS nha mlnh va sau d6 dSn Ban haa gild va duQ'C khuyen la nen gin giU S\l' yen ~m, nh~ng diSu nay cung khong thS lam cho cUQc s6ng cua nhilng nguo'i phV nil' d6 t6t hon,
MQt can bQ tu v~n kMc cua chuong trlnh tu v~n cua mQt t6 chuc phi chfnh phu tron~ nuac dii tham gia van qua tdnh dao t~o nhling can bQ tu v~n cho trung tam danh cho phl,l nfr noi rang: Cac quan chlrc chfnh phU n6i rAt nhiSu vS each tiSp c~n thea ~uong hOa,giai nhu'ng each ~iSp
c~n nay t~p trqng vao vi~c duy trl hOn nhan va hQ suy nghT den toan the gia dinh, HQ khong quan tam dSn quySn ella phv nu' va nhung ngu'o'i slr dVng phuong phap nay}c;ti khOng c6 ky nang vS tu v~n, HQ chi t~p hung vao phan tich ai dung, ai sai; qua trlnh tu van c,ua hQ khong dv'a vao quySn cua eac ben lien quan, HQ khong quan t~m ,dSn vi~c nguo'i ta muon gl Nhu~g
nguoi ap dVng phuong phap nay c6 ~Sn t~lrc hc;tn che ve giO'i va chi kh~yen phv nu chap
nMn tlnh hlnh thea gia tri dc;to dlrc truyen thOng , Phuong phap nay c6 the ,thanh cong trong mQt thO'i gian ng~n nhung phV nu' lc;ti phai chiu dv'ng trong mQt tho'i gian rat daL HQ chi t~p trung vao v~n dS an ninh x1i h9i nhu: trong cQng d6ng khong c6 bc;to l\l'c nhung hQ khong nhin th~y gi 0' phia duo'i hi~n tUQ'ng bc;to IV'C rna nguo'i phV nil' phai chiu dv'ng,
Can bQ tu v~n nay va cac nMn vien khac cua hung tam t'! v§.~ danh cho phy nfr dii b~t d~u
thay d6i caeh tiSp e~n tren b~ng cach quan tam uu tien hang ,dau den nhling qu~et dinh, nhu cau
va S\f an toan cua nhling ngu01 phV nfr bi nguQ'e diii, dSn quyet dinh a l~~ vm chong c~a h9 hay la r01 nM hay Ia tir bo cUQc hon nhan T6 chuc nay thuang xuyen cung cap thong tin ve Lu~t Hon nMn va Gia dinh nghiem dm b~o l\fc trong gia dinh va Lu~t Ly hon ch? nhling ngu?i phl,l nfr bi nguQ'c diii H9 thao lu~n vS nhling l\fa ch9n d6i vm nhling phl,l nfr ,!lay de giup h9 cham dut duQ'c b~o l\fe tir phfa ong ch6ng, HQ cling eung c~p thong tin phap ly mi~n phf va tl'Q' giup nhling ngu01 phl,l nfr bi nguQ'c diii dS lam cho qua tdnh ly hon dS dang han, neu ngu01 phl,l nfr I\fa chQn giai
Trang 33486 Hi~n d~i va dQng thai cua truySn th&ng 0' Vi~t Nam: Nhp'ng each ti~p c~n nhan hoc
=-phap ly han, Trong khi can bQ tu v~n cung cb g~ng hoa ghli cac doi VCj ch6ng, nhung hQ nh§n
m~nh r~ng hQ danh uu tien hang dfiu cho rrhfing mong mubn cua nhfing ngu01 ph\! nu bi ngO'O'c
dai han Ia gay suc ep khiSn nhfing ngO'01 ph\! nu nay phai lam nhung gi rna hQ khong mubn Un~,
MQt can bQ tu v~n n6i:
ChUng toi da giup do' phl,l nil' Iy hon nhU' trong tmong hOp sang nay nhung tm6'c tien thl
chung toi c& g~ng hoa giai 6 day phfrn Ion Ia chUng toi tU' v§n vS cac v§n dS tinh cam va Iu~t
phap, Sau khi chUng toi tU' v§n cho chi em phl,l nU' thi tl,l' ho quy~t djnh Iy hon hay khong, Vi~c
lila chon hinh tht'l'c tro' giup nao chinh Ia quy~t dinh cua hO, Chung toi da chUng ki~n nhiSu
doi quy~t dinh Iy hOn,
MQt cubn sach nh6 v6i tieu d~ la "Huang d~n can bQ y tS lam vi~c v6i n~n nhan cua b~o h,rc
gim" da duCjc ph::it cho cac can bQ y,tS tham gia van chuang tdnh dao t~o do t6 chuc qubc tS tai
trCj da huang d~n nl:m sau:
Cac can bQ y t~ khong nen noi vO'i b~nh nhan nhU'ng gi ho phai lam rna nen giup do' ho tim ra
xem hO co th~ Il,l'a chon nha'ng gi, va b~nh nhan co th~ tl,l' quy~t dinh v§n dS cua minh,
f)S minh hQa cho qua tdnh nay chung ta hay xem tfU'ang hCfP sau: trong khi toi c6 m~t a
trung tam til v~n thl c6 mQt ph\! nu dSn trung tam mQt vai lfin VI mubn trung tam giup da vi~c xin
toa ly han cua chi ~y Can bQ tu v~n da giup chi ~y l~y mQt m~u dan xin ly han r6i chi ~y dSn
trung tam dS hung tam giup di~n van dan, Can bQ tu v~n n6i v6i toi ling chi ~y cung yeu du
dO'Cjc to' v~n v~ cach n6i tbt nh~t tfU'&c toa dS chi ~y c6 thS Iy han duCjc ch6ng, Cac can bQ to' v~n
se di cung v&i chi em ph\! nu dS lam thu t\!C a toa an nSu hQ cam th~y khong thoai mai khi di mQt
mInh, Thinh thoang nhfing can bQ tu v~n duCjc yeu du lam chUng cho ngO'01 ph\! nu, va trong hfiu
hSt cac tfU'ang hCjp, day la nhfing can bQ tu v~n d6ng thai cung la bac SI va hQ lam chUng v~
nhung vSt thuong tren cO' thS ngu01 ph\! nu, MQt can bQ tu v~n n6i r~ng:
D&i v6'i nhU'ng phl,l nU' rna co chUt ki~n tht'l'c [vS cac thu tl,lC phap Iy ] thi vi~c ra toa khong kho
VO! chi §y, Nhung d&i ve)'i nhUng ngU'o'i nong dan khong co ki~n tht'rc thl r§t kh6 vi ho khong
biet di dau, ho co nhUng quySn gi va v6'i nha'ng ap I~l'c ttl' gia dinh, v6'i nhling tinh cam d~mh
cho ch6ng va cac can thlI~i cang kho hon d&i v6'i ho,
MQt can bQ tu v~n n6i van nam 2007 r~ng c6 khoang 5% dSn 7% sb ph\! nu bi nguCjc dUi dSn
trung tam tu v~n d~t duCjc sv ly han, V6i cach tiSp c~n mm v~ n~n danh VCj, nhfing ph\! nu bi
ngilCjc dai dSn trung tam c6 thS pMt triSn mQt cach nhin mm v~ chu thS hay ban s~c cua minh tir
g6c dQ gim, v&i tu cach la mQt ngu01 ph\! nu, mQt ngO'01 VCj, va dbi v6i mQt sb ph\! nu, la mQt
ngO'01 my, HQ khong con phai coi minh Ia ngu01 phai chiu d\l'llg ho~c hy sinh sv an toan va suc
khoe VI gia dinh va con cai Thay van d6 hQ c6 thS Iva chQn nhfing gi rna hQ cam th~y thoai mai
va khOng phai tuy thuQc van sv Iva chQn cua ngO'ai kMc, HQ cung c6 thS d6ng vai tro chu dQng
han la bi dQng trong khi giai quySt cac v~n d~ cua mInh, Nhfing ph\! nu bi ngO'Cjc dUi khac, nhfing
ngO'ai rna c6 g~ng ghli quySt v~n d~ cua minh thong qua cac cO' quan nha nu&c cung r~t chu dQng
giai quySt v~n d~ nhung sau nhi~u nam khong thanh cong thl mQt s6 ngO'01 tir b6, cam chiu v6i cM
gQi la,s6 ph~n cua minh, Trong thvc tS chuang tdnh y tS qu6c tS m~c dli dO'Cjc thvc hi~n thong qua
mQt to chuc cua nha nu&c, da dua ra mQt diSn ngon kMc, mQt diSn ngon thong qua chO'ang tdnh
lien kSt qu6c gia va qu6c tS, cung dp cho nhfing ngO'01 ph\! nu bi ngO'Cjc dai mQt hinh thuc giup
da khac, khong lam ap Ivc dS hQ phai quay tra l~i v6i ch6ng va gia dinh minh, B~ng cach nay
chuang tdnh da giup xac dinh l~i y ngh1a v~ vai tro nguai VCj va ngO'01 my, it nh~t Ia a muc dQ h6
trq mQt s6 ph\! nu v~ m~t tinh thfin va xa hQi nSu hQ quySt dinh r01 b6 hoan canh b~o Ivc,
,
MQt ph\! nu bi nguCjc dUi, c6 ten Ia T~yS~ dQ~ d~?c t~ r~ tro,ng tr~n; x~Acua xa, q~Aang, c~~ v~
At trung tam bao tra thea kieu phuang Tay 0' Ha NQl, nen da gQl thea so dlyn thO~l tren ,to' 1<;1 v~
da dO'CjC can bQ cua trung tam nay d6n di song a d6 tr~~g :nQt tha~g : C u~ng ttl? y te q~o~ e danh cho nhung ph\! nu bi nguCjc dai cung d~Cjc thvc hlyn 0' tr~m x~ na~, ~l T~~et ~uay ve sOAng v6i gia dinh thl v~n tiSp t\!C nh~n dO'CjctO' van cua trung tal? tu van t~l b~nh Vlyn va Trung tam Ph\! nu va PMt triSn cua hQi Ph\! Nu, Khi chung toi ph6ng van, chi da n6i rang:
Qua nhUng cau chuy~n nay toi U'O'C gi chi ,em ph~l nU' ~o th~ s&n~ cho mi~ nhi~u ~onn?'a,
phl,l nU' khong nen sang vo'i mQ~ ngU'o'i chong khong co nhan ph~m ~O c,~n P~a1 du~g :a~
dung len b(Yi vi h~nh phuc la dau tranh, HO P9ai suy ngh! nhu, :~y, U~ hen, hang dau l~ tv minh giup minh, Uu tien tht'l' hai la g;iup, do' ~at ca ~h~'ng ?gU'o'~ phl,l nU' kh,ac nha~h chon~ th6at kh6i n~n b~o l~l'c gia dinh va bat dau lam chu so ph~n mll~ tro~g tu~ng 1:1 Fhl,l nu thU'ong sang vi can di c~a ho,Yi 19 do nay: h~ ph~i dUng cam(dung,~en, TOl, ng~1 r~ng b~~ l~l'c gia dlnh anh hU'cmg rat nhieu ,den bon,? tre VI ~hung Achung so~~ v~l b~o l~c fla ~mh, ~~ th~m chi trong tU'ong lai chung cUng co the tro' thanh mot COn,?gl~O'1 gl~ng ~hu b?, chung,_B~ v~y phl,l nU' chung ta pMi dUng cam ,du'ng le~l' C~ung, ta ~hal !ro,~g c~~ vao H~l, P~v nU'A de nh~n dU'O'c Sl,l' giup do' khi chung ta can bQ'i VI khong al khac se gmp chung ta tru cong dong
va nhU'ng phl,l nU' khac, Nguai ph\! nu nay, da tiSp thu,mQt nMn thuc ~6i v,~ b~m tha~ m~ c~i hQ,c duCjc q~a nh~g
kinh nghi~m duCjc tu van va sinh song trong trung, tan; bao trq~ Mo~ ~mQ: to c~uc cun~ cap nh~~ dich vu to' v~n d~u chiu ~mh huang Ian tir phia quoc te trong cach tlep c~n vm n~n danh VCj va ve v§.n d~' gi6i, '
Ngay ca lilli c6 nh~n thuc m&i v~ ban s~c cua minh, nhi~u ph\!A~U ~i b~~ ha~? quyS:,di~h a
I~i v6i ch6ng vi nhfing kh6 khan c~a vi~~ ly han n~u kha n~ng tV
A?U01 mm~ va n~o~ ~on c~ mmAh, hoac c6 thS Ia kha nang khong chac chan duCjc gianh quyen num c~n; n~ung ~at tleng ,!e ~Iy hon anh huang dSn ngu01 ph\! nu va gia dinh hQ; va nhun,g anh hO'a~g xau rna ,hQ~ tm ~a ly dt s: ma~g
lai d6i v6i con cai hQ, Vi d\! nhO' TuySt da quay l~i song v6i ch~ng ,sau ~l so~~ 0' ~rung :~m, ba~
ti~ r~ng con trai minh se "dau kh6" VI khong c6 cha, Chi n6i:
NhU'ng phv ni1' lam vi~c 0' trun~ tam cUng Ia mQt cac~ lam vi~~ tat, ~o I,a ~~ cho,< ng~~'i ~?6ng
bi~t VO' Clla minh aang 0' dau de xem li~u anh ta co aen hay khong v~ co cam,thay ?,Ol 101 ha~ khong, Chi em phv nU' cUng noi r~ng r~t dn thi~t pMi co th~i gian ,ae cho ~O~ ngU'~1 sUY,nghl Iai Dii a~n Iuc a~ cho anh ta nhan ra ding anh ta se khOng co VQ' va can tral song cung va anh
t~ ~e th§y ho c6 quan trong v6'i ~nh ta hay khong, N~u anh ta d~n ~ay, diSu, do ~o ~gh~a l~ am;
ta da nban ra va toi nen tha tht'l' cho anh ta, Khi tmng tam thong baa cho can bO xa,,< va ~an ~O xii thong baa vo'i hQi phV nU' trong xom cua toi, hO n,oi vo'i anh ta va anh \a ~a ae~ do [deA~
trung tam baa trO'] ba Ifrn , ca b& my ch6ng toi cUng den hung ~a~ baa 11'0' de xm_phep oU'a,tOl
vS, B& ch6ng toi cUng hU'a ~6'i toi rang ong se gia,o dvcA can ~:aI ~nh ~eant; ta se ~~ng danh
toi nU'a, Nhu'ng diSu nay phan Ion l~i phl,l thuQc vao chong t?1 To~ nh~~ ra ;~n~ rna: Ian ~nh ,~a d~n va noi chuy~n vO'i mQt can bQ va noi voi toi, anh ta thanh th~t nh~n !~l c~a mmh, va ~u~
hyn nhUng diSu tat dyp n~§t d~ can trai c~a toi co mQt ngU'o'i _ch,a, Vi the to: kho~g ~gh:, ngO' g~
vS SV' thU'ong yeu cua chOng toi ,va toi van hy vong anh t~ se !am thea phung gl da hua, Nhu v~y can trai toi se co th~ phat trien toan di~n va khOng pMl chlu dau kho,
Chi cung giai thich r~n~ chi da d6ng ~ thS ch~p ng~i n~a cu~ bb m~ min? d~ mua~ ~Qt chi~c ~
to cho ch6ng va em trai chong su d\!ng de lam an, Khl cht muon Iy hon thl cht nghl rang cht se
3 TM cfl len siX dl,lng lrang bai vi~l nay dSu kh6ng phfli la len lh~t