Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Quản lý Giáo dục: Phát triển năng lực tư vấn của người giáo viên Trung học phổ thông

Mục đích nghiên cứu của Luận án nhằm xây dựng các biện pháp phát triển năng lực tư vấn của người giáo viên Trung học phổ thông nhằm nâng cao Năng lực giáo dục của họ, đáp ứng xu thế đổi mới Giáo dục. Mời các bạn cùng tham khảo!

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

LÊ THỊ QUỲNH NGA

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ VẤN CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN THPT

Chuyên ngành: Lí luận và Lịch sử giáo dục

Mã số: 9 14 01 02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2021

Công trình được hoàn thành tại:

Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

2 Ph.D Nguyen Anh Dung Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Viện họp tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, 101 Trần Hưng Đạo, Hà Nội Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong tiến trình phát triển, con người luôn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức Đặc biệt là trong giai đoạn đổi mới và hội nhập ngày càng sâu rộng, những khó khăn, thách thức đó càng trở nên đa dạng và phức tạp hơn Chính vì vậy, nhu cầu được trợ giúp để giải quyết khoa khăn của mình ngày càng trở nên rõ rệt hơn Đối với HS THPT, bên cạnh những khó khăn, thách thức kể trên, các em còn gặp phải những khó khăn do sự thay đổi tâm – sinh lí của lứa tuổi mang lại, nên việc gặp những khó khăn trong cuộc sống và trong quá trình học tập là điều không thể tránh khỏi

Vai trò của người GV ngày nay không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ HS lĩnh hội kiến thức môn học, mà còn có trách nhiệm hỗ trợ HS giải quyết được những khó khăn gặp phải trong học tập và trong cuộc sống để các em có thể phát triển toàn diện, góp phần hoàn thành tốt vai trò giáo dục của người GV Thực vậy,

GV chính là những người có điều kiện gần gũi, hiểu biết HS về mọi mặt, nhất là những vấn đề các em gặp phải trong quá trình học tập ở trường Không những thế, GV còn là người có điều kiện tiếp cận thông tin chính thống và có chức năng GD, hỗ trợ HS trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập của mình Chính vì thế, vai trò TV của người GV đã được khẳng định tại nhiều văn bản chỉ đạo

Trong thực tế, các thầy – cô giáo đã chủ động TV, hỗ trợ cho các em khi

có các “vấn đề” nảy sinh hoặc các em đã chủ động đề đạt nhu cầu với họ Tuy nhiên, hầu hết các GV mới chỉ cùng HS giải quyết các vấn đề dựa trên kinh nghiệm cá nhân là chủ yếu, còn những kiến thức và KN cơ bản về vấn đề tư vấn cho HS thì còn hạn chế do ít được trang bị Vì vậy, NLTV của người GV cần được bồi dưỡng, phát triển thường xuyên trong quá trình hoạt động nghề nghiệp

để góp phần đưa cơ sở khoa học vào thực tiễn nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động tư vấn học đường đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường, đáp ứng nhu cầu của xã hội

Xuất phát từ những lí do trên đây, chúng tôi chọn đề tài: "Phát triển năng

lực tư vấn của người giáo viên THPT" làm đề tài luận án của mình

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, xây dựng các biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT nhằm nâng cao NLGD của họ, đáp ứng xu thế đổi mới GD

3 KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

Quá trình phát triển NLGD của người GV trong nhà trường THPT

3.2 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Quá trình phát triển NLTVcủa người GV trong nhà trường THPT

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu xây dựng được khung NLTV của người GV THPT; đồng thời xây dựng và triển khai chương trình bồi dưỡng nhằm phát triển NLTV của người

GV THPT; và phát triển NL tự học, tự bồi dưỡng NLTV cho GV theo khung NLTV đã xây dựng thì sẽ góp phần nâng cao NLTV cho họ đáp ứng yêu cầu

GD HS hiện nay

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển NLTV của người GV THPT

- Đánh giá thực trạng NLTV của người GV THPT và thực trạng phát triển NLTV của người GV ở các trường THPT

- Đề xuất các biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT

- Thực nghiệm các biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Về nội dung nghiên cứu:

+ Mặc dù trong nhà trường THPT, đối tượng có nhu cầu TV là nhiều, nhưng trong phạm vi luận án này, chúng tôi chỉ giới hạn đối tượng TV là HS

+ NLTV được hiểu là một NLGD mà bất kì người GV nào cũng cần phải có

để thực hiện được chức năng GD của mình, ở đây luận án không bàn đến NLTV của các nhà tham vấn chuyên nghiệp hay của những GV kiêm nhiệm phụ trách tổ TVHĐ

- Về địa bàn nghiên cứu:

+ Trong phạm vi luận án này, việc khảo sát thực trạng NLTV của người GVTHPT được giới hạn ở 6 trường THPT tại Hà Nội, Thanh Hóa và thành phố

Hồ Chí Minh, đại diện cho khu vực nội thành và ngoại thành của 3 miền: Bắc, Trung, Nam

+ Các biện pháp đề xuất được thực nghiệm tại 2 trường THPT đại diện cho khu vực nội thành và ngoại thành tại Hà Nội

7 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Phương pháp luận: Tiếp cận giá trị; Tiếp cận hoạt động; Tiếp cận NL

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Hồi cứu, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa các công trình nghiên cứu về TV và TV cho HS THPT ở trong và ngoài nước được sử dụng trong nghiên cứu tài liệu nhằm xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn cho luận án

7.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan sát SP;

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi; Phương pháp phỏng vấn; Phương pháp nghiên cứu trường hợp, Phương pháp thực nghiệm sư phạm

7.2.3 Các phương pháp khác: Phương pháp chuyên gia; Phương pháp thống kê

8 NHỮNG LUẬN ĐIỂM CẦN BẢO VỆ

8.1 NLTV cần phát triển ở người GV THPT là năng lực GD, phải được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động nghề nghiệp ở nhà trường THPT NL này được cấu thành bởi hệ thống kiến thức về TV; hệ thống các KNTV và thái độ TV trong quá trình hoạt động, trong đó, hệ thống KNTV được coi là cốt lõi của NLTV Các thành tố này có quan hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình thực hiện một hoạt động cụ thể

8.2 NLTV của người GV THPT có thể được phát triển thông qua hoạt động bồi dưỡng thường xuyên, kết hợp với tự rèn luyện của bản thân bằng một số biện pháp thích hợp được xây dựng theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện công tác của người GV, huy động tối đa vốn hiểu biết, kinh nghiệm đã có của người GV 8.3 Việc nghiên cứu, áp dụng các biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT được đề xuất trong luận án sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động

TV trong nhà trường phổ thông, giúp HS giải quyết vấn đề để thực hiện tốt nhiệm vụ học tập của mình và phát triển bản thân một cách hài hòa, giúp bản thân người GV hoàn thành nhiệm vụ GD của mình, đáp ứng yêu cầu của nền

GD trong bối cảnh xã hội luôn thay đổi

9 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN

- Xây dựng được mô hình lí thuyết về khung NLTV và phát triển NLTV làm cơ

sở lí luận cho việc xây dựng các biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT

- Đánh giá thực trạng NLTV của người GV ở một số trường THPT, thực trạng phát triển NLTV của người GV THPT hiện nay cũng như thực trạng nhu cầu được bồi dưỡng NLTV của người GV để thấy rõ những ưu và nhược điểm trong quá trình phát triển NLTV của người GV THPT hiện nay

- Xác định khung NLTV của người GV THPT bao gồm hệ thống kiến thức,

KN, thái độ TV cơ bản cần trang bị, làm cơ sở cho việc phát triển NLTV của người GV THPT

- Xây dựng các biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT theo hướng linh hoạt, phù hợp với đặc thù lao động nghề nghiệp của người GV THPT và khai thác được tối đa tri thức và vốn kinh nghiệm thực tiễn, phát huy tính tích cực, chủ động của người GV

- Khẳng định được tính hợp lí và tính khả thi của các biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT qua khảo nghiệm ý kiến của các chuyên gia và qua thực nghiệp SP

10 CẤU TRÚC LUẬN ÁN

Ngoài các phần Mở đầu, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận án được cấu trúc gồm 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của việc phát triển NLTV của người GV THPT

Chương 2: Thực trạng NLTV của người GV THPT

Chương 3: Biện pháp phát triển NLTV của người GV THPT

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ VẤN

CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu về TVHĐ

TV trong nhà trường đã xuất hiện từ rất lâu trên thế giới Ban đầu hoạt động TVHĐ được thực hiện trong khuôn khổ các Chương trình, Dự án phát triển giáo dục và do các Hiệp hội chuyên môn nghề nghiệp, thực hiện với các nội dung về: tâm - sinh lý HS, các lý thuyết dạy và học trong nhà trường, và sau này, được phát triển thành mô hình đơn vụ độc lập, trực thuộc trường học Đối tượng

TV và nội dung TV cũng được mở rộng hơn Các vấn đề về TVHĐ thường được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu là: mô hình TVHĐ và tiêu chuẩn nghề nghiệp của cán bộ TVHĐ

1.1.2 Nghiên cứu về NLTV của GV

Nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng để trở thành người GV chuyên nghiệp, thì NLTV là một trong những yếu tố cần phải có Tuy nhiên, việc đi sâu vào tìm hiểu NLTV của người GV cũng như vấn đề phát triển NL đó cho người GV vẫn ít được chú ý đến Đây sẽ là điều bất lợi cho việc đảm bảo chất lượng, hiệu quả của các quá trình GD hiện đại Đó chính là xuất phát điểm của việc hình thành đề tài này

1.1.3 Nghiên cứu về phát triển NLTV của GV

Bàn về phát triển NLTV của người GV, chúng ta mới chỉ thấy những nghiên cứu bàn về việc phát triển NLGD nói chung của người GV trong đó có những yếu tố được hiểu là TV hoặc phát triển NLTV cho GVCN hoặc GV/ nhân viên nhà trường được phân công nhiệm vụ chuyên trách phòng TV học đường hoặc cán bộ tham vấn học đường, chứ chưa thấy nghiên cứu nào đi sâu vào việc phát triển NLTV cho người GV như là một NL cần thiết của bất kì người GV nào

Đánh giá chung

Qua phân tích, tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề TVHĐ và NLTV của người GV, chúng tôi nhận thấy:

Về TV trong nhà trường

Thứ nhất: Các công trình nghiên cứu trên đều khẳng định nhu cầu được TV

của HS là một nhu cầu có thực và rất cấp bách nhưng thực trạng và hiệu quả TV cho các em thì chưa đạt được hiệu quả như mong đợi Bên cạnh đó, các công trình này cũng đã xây dựng được hệ thống các khái niệm, mục tiêu, nội dung

TV cũng như những NL cần đạt của người làm TV trong nhà trường Tuy nhiên, có thể nói, khi bàn về vấn đề này, ở Việt Nam hiện nay còn có nhiều tranh luận về thuật ngữ Tham vấn hay Tư vấn Đây chính là vấn đề mà luận án cần tập trung làm sáng tỏ

Thứ hai: Các công trình nghiên cứu kể trên đã đề cập nhiều đến các nội dung

TV trong nhà trường Tuy nhiên, phần lớn các công trình nghiên cứu về vấn đề này mới chỉ tập trung nhiều vào lĩnh vực TV tâm lý Trong khi thực tế là nhu cầu

TV của các em là rất rộng, không chỉ là nhu cầu TV tâm lý mà các em còn mong muốn được TV ở rất nhiều vấn đề quan trọng khác trong nhà trường Tất cả những vấn đề này các em vẫn thường xuyên gặp phải và có ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình học tập của các em

Về NLTV của người GV

Thứ nhất: Các nhà khoa học đều khẳng định do nhiều lí do mà HS THPT gặp

phải nhiều khó khăn trong quá trình học tập và sinh sống của mình Để giải quyết vấn đề, việc tìm đến sự TV của GV là một cách mà nhiều HS cần lựa chọn Vì vậy, việc xác định rõ vai trò của người GV trong việc hỗ trợ HS thực hiện nhiệm

vụ của mình là thực sự cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng GD phổ thông, phù hợp với bối cảnh xã hội phát triển liên tục và nhiều thách thức như hiện nay

và đặc biệt phù hợp với bối cảnh nhân sự TVHĐ còn thiếu như ở nước ta hiện nay

Thứ hai: Hầu hết những công trình nghiên cứu kể trên đều khẳng định

NLTV là một NL quan trọng mà mỗi người GV cần phải có để hoàn thành được

nhiệm vụ GD HS của mình Tuy nhiên NLTV của người GV bao gồm những yếu

tố nào, quy trình hình thành và phát triển NLTV của người GV ra sao thì gần như chưa được quan tâm đề cập đến Trong một số công trình nghiên cứu khác, các nhà khoa học mới chỉ quan tâm nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phát triển NLGD/ NLSP nói chung hoặc NLTV cho GV làm công tác chủ nhiệm hoặc NLTV cho GV/nhân viên chuyên trách phòng TVHĐ mà thôi Trong khi luận án lại tiếp cận theo quan điểm cho rằng NLTV cho người GV là một NL quan trọng

mà bất kì người GV nào cũng cần phải có để giúp đỡ HS giải quyết những vấn

đề gặp phải để thực hiện tốt nhiệm vụ học tập của mình và phát triển bản thân một cách hài hòa, đồng thời cũng là giúp chính bản thân người GV hoàn thành nhiệm vụ GD của mình Vì thế luận án cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ sự khác biệt này

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Tư vấn

- Tham vấn và tư vấn

Có thể nói, ở Việt Nam hiện nay còn có nhiều tranh luận về thuật ngữ Tham vấn hay TV Những tranh luận liên quan tới nội hàm cũng như cách dịch các thuật ngữ quốc tế Consultancy và Counseling khi được dịch sang tiếng Việt cũng không được thống nhất Hai thuật ngữ này tuy đều chỉ sự trợ giúp cho người đang có nhu cầu để giải quyết vấn đề của họ, nhưng có sự khác biệt tương đối ở mục tiêu, phương pháp, mối quan hệ, yêu cầu về năng lực chuyên môn,

Từ định nghĩa của các nhà khoa học trong nước và quốc tế, từ sự so sánh những điểm tương đồng và khác biệt của các thuật ngữ, chúng tôi nhận thấy rằng thuật

ngữ Consultancy trong tiếng Anh tương ứng với thuật ngữ Tư vấn trong tiếng Việt, và thuật ngữ Counseling tương ứng với thuật ngữ Tham vấn

- Vai trò của người GV

Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi xác định vai trò của người GV trong việc giúp đỡ các em HS giải quyết những vấn đề gặp phải là “TV”, và theo chúng tôi:

TV là hoạt động của người có kiến thức và kinh nghiệm về vấn đề đối tượng đang gặp phải để giúp đối tượng giải quyết được khó khăn của mình

1.2.2 Năng lực

Trong luận án này, chúng tôi cho rằng “NL là thuộc tính cá nhân được

hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể.”

Bàn về cấu trúc của NL, trong luận án này, chúng tôi cho rằng NL được cấu

thành bởi kiến thức, kĩ năng và thái độ, trong đó thái độ bao gồm 3 yếu tố cơ bản: tình cảm, động cơ, ý chí

1.2.3 NLTV của người GV

Trên cở sở quan niệm về NL và TV, cũng như quan niệm về vai trò của

người GV THPT đã đề cập ở trên, chúng tôi cho rằng: NLTV của người GV

THPT là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép người GV thực hiện thành công các yêu cầu của hoạt động TV cho HS, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể nhằm trợ giúp HS giải quyết một cách hiệu quả các vấn đề gặp phải trong quá trình học tập ở nhà trường

1.2.4 Phát triển NLTV của người GV

Trong luận án này, chúng tôi cho rằng: Phát triển NLTV là làm cho người

GV biến đổi theo hướng nâng cao, mở rộng cả về tri thức, KNTV và thái độ

TV để thực hiện tốt hơn hoạt động TV nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thực tiễn GD

1.3 Nhu cầu TV của HS THPT

1.3.1 Đặc điểm đặc trưng của lứa tuổi HS THPT

- Đặc điểm sinh lí: Nhìn chung ở tuổi này các em đạt được sự ổn định về

thể chất, hệ thần kinh, giới tính cao hơn lứa tuổi thiếu niên Tuy nhiên sự phát triển tương đối ổn định về mặt sinh lí lại không tỉ lệ thuận với sự phát triển tâm

lí nên dẫn đến nhiều mâu thuẫn cần được hỗ trợ để giải quyết

- Đặc điểm tâm lí

- Đặc điểm giao tiếp

+ Giao tiếp với người lớn: HS THPT có nhu cầu mở rộng quan hệ với người lớn và mong muốn được đối xử như người lớn Để duy trì sự thay đổi mối quan

hệ giữa các em và người lớn, các em có những hình thức chống cự, không phục tùng xem như là phương tiện để thay đổi kiểu quan hệ cũ bằng kiểu quan hệ mới + Giao tiếp với bạn bè: Các em có nhu cầu lớn trong giao tiếp với bạn bè vì một mặt các em rất khao khát được giao tiếp và cùng hoạt động chung với nhau, các em

có nguyện vọng được sống tập thể, có những bạn bè thân thiết, tin cậy; mặt khác cũng biểu hiện nguyện vọng là được bạn bè công nhận, thừa nhận, tôn trọng mình

- Đặc điểm về tình cảm

Tình cảm của các em HS THPT sâu sắc và phức tạp hơn nhiều so với các

em HS THCS Một đặc điểm nổi bật của lứa tuổi này là dễ xúc động, dễ bị kích động, vui nhanh buồn nhanh, tình cảm còn mang tính bồng bột Đặc điểm này

là do ảnh hưởng của sự phát dục và sự thay đổi một số cơ quan nội tạng gây nên Nhiều khi còn do hoạt động thần kinh không cân bằng, thường quá trình hưng phấn mạnh hơn quá trình ức chế khiến các em không tự kiềm chế nổi

- Đặc điểm nhận thức

Sự phát triển trí tuệ của HS THPT đã đạt ở mức cao và đang được hoàn thiện dần trong quá trình học tập, càng lên các lớp cuối cấp, NL trí tuệ càng phát triển Điều này tạo cơ hội cho khả năng tư duy độc lập, tư duy khái quát hóa, tư duy sáng tạo, chuẩn bị cho việc học lên cao, học nghề và vào đời của các em

1.3.2 Nhu cầu TV của HS THPT

Dựa vào những đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi đặc trưng của HS THPT, chúng

ta có thể nhận thấy các em có nhu cầu và nên được TV về các nội dung sau:

1.3.2.1 Học tập

Việc HS chuyển từ THCS sang THPT cũng là một khó khăn lớn đối với các

em Khối lượng kiến thức của các môn học đều tăng và yêu cầu của mỗi môn học

ở THPT cũng cao hơn so với THCS Do đó cũng có nhiều vấn đề nảy sinh: Động

cơ học tập, Phương pháp học tập, Lựa chọn môn học và cụm chuyên đề học tập theo Chương trình GDPT 2018, Áp lực học hành, thi cử;

1.3.2.2 Tâm – sinh lí

- Giao tiếp

 Sự giao tiếp với người lớn

Trong giao tiếp với người lớn, lứa tuổi HS THPT xuất hiện một cảm giác về

sự trưởng thành của bản thân, thể hiện lập trường sống mới của các em đối với người lớn và thế giới xung quanh Nếu người lớn không nhận thức được rằng nhu cầu và nguyện vọng của các em là chính đáng và không thay đổi thái độ đối

xử đối với các em thì sẽ dẫn đến tình trạng xung đột

 Sự giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi

Hoạt động giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi giúp các em nhận thức được người khác và bản thân mình qua đó làm phát triển một số kĩ năng, hành vi giao tiếp cũng nhân cách của các em Bên cạnh đó, tự ý thức đã phát triển khiến các

em nhanh chóng nhận thức được những đặc điểm giới tính của mình Các em đã bắt đầu quan tâm lẫn nhau, ưa thích nhau, từ đó quan tâm đến vẻ bề ngoài của mình Do đó, làm công tác GD, TV phải tạo điều kiện để các em giao tiếp với nhau, hướng dẫn và kiểm tra sự quan hệ của các em, tránh tình trạng ngăn cấm,

hạn chế sự giao tiếp của lứa tuổi này

- Tâm sinh lí lứa tuổi và giới tính

Ở lứa tuổi HS THPT, các em phải trải qua những biến đổi to lớn về cơ thể cũng như về tâm lí Những biến đổi này thậm chí có thể khiến các em bị khủng hoảng nếu không có sự chuẩn bị về tâm lí, sự chỉ bảo của người lớn, hoặc tự tìm kiếm thông tin, giải pháp từ các kênh không an toàn Vì vậy, các em rất cần chỉ dẫn về giới tính và các mối quan hệ

- Tham gia hoạt động xã hội

Tuổi THPT, các em được tham gia vào một loạt các nhóm, các tổ chức xã hội làm các em rất thích thú và có tác động tích cực sự phát triển tâm lý, nhân cách của các em Các em cần và nên được định hướng tham gia các hoạt động

xã hội phù hợp

1.3.2.3 Định hướng nghề nghiệp

HS giai đoạn này đang đứng trước những sự lựa chọn hướng đi cho riêng mình sau khi tốt nghiệp THPT Tuy nhiên, đối với HS THPT - tuổi đời còn ít ỏi, vốn sống còn hạn chế, thì việc đưa ra được một quyết định đúng đắn là vô cùng khó khăn Vì vậy các em cần được hỗ trợ để lựa chọn được hướng đi phù hợp nhất

1.4 Phát triển năng lực tư vấn của người GV THPT

1.4.1 Cấu trúc NLTV của người GV THPT

Để xác định cấu trúc NLTV của người GV, chúng tôi căn cứ vào đặc điểm yêu cầu của nghề dạy học, các phẩm chất và NL của người GV trung học, các yêu cầu

về phẩm chất và NL của cán bộ tham vấn học đường

NL nhà tham vấn = NL người trợ giúp chuyên nghiệp

= NL nền tảng + NL chuyên biệt NLTV của GV = NL người trợ giúp bán chuyên nghiệp

(2) Kĩ năng TV: là nội dung cốt lõi trong việc phát triển NLTV của người

GV, bao gồm các KN cơ bản sau: KN lắng nghe; KN đặt câu hỏi; KN thấu cảm; KN phản hồi; KN cung cấp thông tin

(3) Thái độ TV: bao gồm Tình cảm TV; Động cơ TV; Ý chí TV

1.4.2 Nội dung phát triển NLTV cho GV THPT

Dựa vào cấu trúc khung NLTV và những biểu hiện NLTVcủa GV THPT đã được trình bày ở trên, luận án xác định nội dung phát triển NLTV của GV THPT gồm:

- Trang bị cho GV hệ thống kiến thức về TV cho HS THPT bao gồm kiến thức lí thuyết cơ bản về TV, kiến thức về đối tượng TV (HS THPT), kiến thức

về nội dung, môi trường và điều kiện TV

- Phát triển cho GV THPT hệ thống KNTV: KN lắng nghe, KN đặt câu hỏi,

KN thấu cảm, KN phản hồi, KN cung cấp thông tin

- Phát triển ở GV thái độ tích cực với việc TV cho HS, giúp GV có tình cảm đối với TV, có động cơ lành mạnh đối với hoạt động TV và có ý chí trong việc thực hiện các hoạt động TV

Các nội dung phát triển NLTV cho GV THPT có quan hệ chặt chẽ với nhau

và cần được thực hiện đồng bộ trong quá trình tổ chức hoạt động TV

1.4.3 Cơ sở khoa học của sự việc hình thành và phát triển NLTV của GV THPT

1.4.3.1 Cơ sở triết học

Khi xem xét cơ sở Triết học của việc phát triển NLTV cho GV cần đề cập đến hai nguyên lí của phép biện chứng duy vật là nguyên lí về mối liên hệ phổ biến và nguyên lí về sự phát triển

1.4.3.2 Cơ sở tâm lí học

Quá trình phát triển NLTV cho người GV THPT phải dựa trên những cơ sở tâm lí nhất định, những đặc điểm tâm lí cá nhân và đặc điểm tâm lí lứa tuổi, các chức năng tâm lí và cấu tạo tâm lí, các đặc điểm về ý thức của cá nhân đối với nghề của mình

1.4.3.3 Cơ sở giáo dục học

Khi tổ chức các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nhằm nhằm phát triển NLTV cho người GV THPT cần tính đến việc lựa chọn nội dung, hình thức phù hợp với mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng GV trong sự phối hợp đồng bộ với các lực lượng GD trong và ngoài nhà trường

1.4.4 Các con đường phát triển NLTV của người GV

- Thông qua đào tạo ban đầu (Initial Training)

- Thông qua hoạt động bồi dưỡng thường xuyên (In-service Training)

- Thông qua hoạt động tự học, tự bồi dưỡng (Self-study)

1.4.5 Đánh giá NLTV của GV THPT

1.4.5.1 Mức độ phát triển NLTV của GV THPT

Căn cứ vào các biểu hiện của các thành tố của NLTV của người GV THPT

đã được trình bày ở trên, chúng tôi đưa ra 5 mức độ phát triển NL: Mức độ 1 (Thấp); Mức độ 2 (Tương đối thấp); Mức độ 3 (Trung bình); Mức độ 4 (Tương đối cao); Mức độ 5 (Cao)

1.4.5.2 Mức độ hài lòng của HS đối với NLTV của GV THPT

Dựa vào nghiên cứu của Parasuraman và các cộng sự, để đánh giá NLTV của GV, luận án đã xây dựng bảng hỏi để đánh giá mức độ hài lòng của HS khi được GV tư vấn theo năm nội dung đại diện cho chất lượng TV mà HS đánh giá dựa trên sự cảm nhận của mình, bao gồm: Sự tin tưởng (Reliability), Sự đáp ứng (Responsiveness), Sự đảm bảo (Assurance), Sự đồng cảm (Empathy), Các yếu tố hữu hình (Tangibles)

1.4.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển NLTV của người GV

Trong quá trình dạy học tập và rèn luyện ở trường THPT, người GV chịu ảnh hưởng tác động của nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài, khách quan và chủ quan

Cụ thể như sau:

- Các yếu tố khách quan: Ảnh hưởng của các giảng viên ở trường SP; Kiến

thức nền tảng liên quan đến TV được đào tạo ở trường SP; Hoạt động bồi dưỡng thường xuyên; Thực tiễn tham gia hoạt động GD trong nhà trường PT; Các phương tiện thông tin đại chúng; Môi trường và điều kiện giảng dạy; Nhận thức của HS, nhà trường và xã hội đối với vai trò TV của người GV; Cơ chế chính sách đối với người GV làm TV

- Các yếu tố chủ quan: Các yếu tố sinh học, thể chất; Ý thức của bản thân về

giá trị nghề dạy học; Động cơ, lý tưởng, hứng thú nghề nghiệp; Tri thức kĩ năng kĩ

xảo đã có ở người GV; Hoạt động tự học, tự bồi dưỡng của người GV

Kết luận chương 1

Trong bất kì bối cảnh nào, bất kì thời điểm nào thì người GV vẫn có vị trí, vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của HS Nghiên cứu về GV và NL của người GV đã được nhiều nhà khoa học GD đề cập đến Song nghiên cứu về NLTV của người GV nói chung, và NLTV của người GV THPT nói riêng thì còn tản mạn, chưa có nhiều công trình đề tập tới

Trong bối cảnh hiện nay, NLTV là một NL rất cần thiết cho người GV THPT

để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ GD của mình NLTV bao gồm các thành tố chính là: Hệ thống tri thức về TV; KNTV và Thái độ TV Vì vậy, nội dung phát triển NLTV cho người GV THPT được xác định là: Bồi dưỡng và phát triển hệ thống tri thức về TV; Phát triển hệ thống KNTV và Giáo dục thái độ TV

Việc phát triển NLTV của người GV THPT chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố chủ quan và khách quan, mỗi yếu tố có những tác động nhất định đến việc phát triển NLTV cho người GV THPT Do đó, khi tổ chức các hoạt động phát triển NLTV cho người GV THPT cần có sự quan tâm đúng mức đến các yếu tố này để đạt hiệu quả tốt nhất