Mục tiêu nghiên cứu của Luận án này nhằm phân tích tính phù hợp về lựa chọn phác đồ kháng sinh, liều dùng và hiệu quả điều trị viêm phổi bệnh viện tại khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
NGUYỄN TỐ KHANH
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SỬ DỤNG KHÁNG
SINH TRONG VIÊM PHỔI BỆNH VIỆN TẠI
KHOA HỒI SỨC TÍCH CỰC – CHỐNG ĐỘC,
BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
HÀ NỘI 2020
Trang 2BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
NGUYỄN TỐ KHANH
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SỬ DỤNG KHÁNG
SINH TRONG VIÊM PHỔI BỆNH VIỆN TẠI
KHOA HỒI SỨC TÍCH CỰC – CHỐNG ĐỘC,
BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC LÝ VÀ DƯỢC LÂM SÀNG
MÃ SỐ: 60720405
Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Đình Hòa
Nơi thực hiện: Trường ĐH Dược Hà Nội
Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên
Thời gian thực hiện: từ tháng 7/2020 đến tháng 11/2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Để có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp, em đã nhận được sự hỗ trợ tận
tình của Thầy - Cô, bạn bè và gia đình Em xin gửi lời những cảm ơn chân thành
và sâu sắc đến:
Người Thầy đã định hướng, dành nhiều thời gian quan tâm và truyền tải
những kiến thức quý báu giúp em có thể hoàn thành nghiên cứu của mình TS
VŨ ĐÌNH HÒA Thầy luôn tận tâm, nhiệt tình trong công tác giảng dạy và nghiên
cứu Bản thân em cũng như các bạn trang lứa sẽ xem đây là tấm gương, là nguồn
động lực để phấn đấu
Bác sĩ CKII LÊ HÙNG VƯƠNG - Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Chống
độc, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên cùng các Anh/Chị Bác sĩ - Điều dưỡng
tại khoa đã luôn tạo điều kiện và giúp đỡ em trong quá trình thu thập số liệu
Ths NGUYỄN THỊ TUYẾN, người đã đồng hành cùng em trong thời gian
làm luận văn
Cuối cùng, em gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến người thân trong gia đình
đã bên cạnh và động viên em trong suốt thời gian học tập
Mong mọi điều tốt đẹp sẽ đến với tất cả!
Hà Nội, ngày 28 tháng 11 năm 2020
Học viên
NGUYỄN TỐ KHANH
Trang 4MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1 TỔNG QUAN 3
1.1 Tổng quan về viêm phổi bệnh viện 3
1.1.1 Định nghĩa 3
1.1.2 Tỉ lệ mắc bệnh 3
1.1.3 Các yếu tố nguy cơ 4
1.2 Các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm 5
1.2.1 Lâm sàng 5
1.2.2 Xét nghiệm máu 6
1.2.3 Chụp X - quang ngực 6
1.2.4 Xét nghiệm vi khuẩn 6
1.3 Tiêu chuẩn chẩn đoán 8
1.3.1 Chẩn đoán xác định 8
1.3.2 Chẩn đoán nguyên nhân 9
1.3.3 Nguy cơ nhiễm vi khuẩn đa kháng 9
1.3.4 Chẩn đoán mức độ nặng 10
1.4 Điều trị viêm phổi bệnh viện và viêm phổi thở máy 10
1.4.1 Nguyên tắc điều trị 10
1.4.2 Điều trị kháng sinh ban đầu theo kinh nghiệm 11
1.4.3 Điều trị đặc hiệu theo tác nhân vi khuẩn 16
1.4.4 Theo dõi điều trị và thời gian dùng kháng sinh 17
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19
2.1 Đối tượng nghiên cứu 19
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 19
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 19
Trang 52.3.4 Chỉ tiêu nghiên cứu 20
2.3.5 Một số quy ước trong nghiên cứu 21
2.3.6 Xử lý và phân tích số liệu 24
2.4 Vấn đề đạo đức trong nhiên cứu 24
Chương 3 KẾT QUẢ 25
3.1 Đặc điểm bệnh nhân, đặc điểm vi sinh, đặc điểm sử dụng kháng sinh của mẫu nghiên cứu 25
3.1.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu 26
3.1.2 Đặc điểm vi sinh của mẫu nghiên cứu 29
3.1.3 Đặc điểm sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện 31 3.2 Tính phù hợp về lựa chọn phác đồ kháng sinh và hiệu quả điều trị viêm phổi bệnh viện 36
3.2.1 Tính phù hợp về lựa chọn phác đồ 36
3.2.2 Đặc điểm về hiệu quả điều trị 38
Chương 4 BÀN LUẬN 39
4.1 Đặc điểm bệnh nhân, đặc điểm vi sinh, đặc điểm sử dụng kháng sinh của mẫu nghiên cứu 39
4.1.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu 39
4.1.2 Đặc điểm vi sinh của mẫu nghiên cứu 42
4.1.3 Đặc điểm sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân viêm phổi bệnh viện 47 4.2 Tính phù hợp về lựa chọn phác đồ kháng sinh, liều dùng và hiệu quả điều trị viêm phổi bệnh viện 54
KẾT LUẬN 56
KIẾN NGHỊ 57
Tài liệu tham khảo
Trang 6DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1 1 Các kháng sinh ban đầu điều trị theo kinh nghiệm viêm phổi bệnh
viện 11
Bảng 1 2 Các thuốc điều trị ban đầu theo kinh nghiệm viêm phổi liên quan thở máy 14
Bảng 3 1 Đặc điểm viêm phổi ở bệnh nhân viêm phổi bệnh viện trước khi sử dụng kháng sinh ban đầu theo khuyến cáo 26
Bảng 3 2 Tuổi và giới của mẫu nghiên cứu 27
Bảng 3 3 Đặc điểm bệnh nền của mẫu nghiên cứu 27
Bảng 3 4 Thời gian điều trị kháng sinh và độ thanh thải creatinin của mẫu nghiên cứu 28
Bảng 3 5 Đặc điểm vi sinh trong mẫu nghiên cứu 29
Bảng 3 6 Danh mục kháng sinh sử dụng trong điều trị 31
Bảng 3 7 Số lượng phác đồ bệnh nhân được chỉ định 32
Bảng 3 8 Đặc điểm phác đồ ban đầu 33
Bảng 3 9 Các loại phác đồ thay thế trên 11 bệnh nhân có thay đổi phác đồ 34
Bảng 3 10 Mức liều sử dụng một số kháng sinh trong mẫu nghiên cứu 35
Bảng 3 11 Sự phù hợp giữa phác đồ ban đầu với kháng sinh đồ 36
Bảng 3 12 Tính phù hợp của phác đồ điều trị với khuyến cáo của IDSA/ATS (2016) 36
Bảng 3 13 Sự phù hợp về liều dùng theo chức năng thận của bệnh nhân 37
Bảng 3 14 Đặc điểm về hiệu quả điều trị trong mẫu nghiên cứu 38
Trang 8DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Trang
Hình 3 1 Sơ đồ lựa chọn mẫu 25
Biểu đồ 3 1 Phân loại bệnh lý viêm phổi bệnh viện của mẫu nghiên cứu 26
Biểu đồ 3 2 Mức độ nhạy cảm của A baumannii với một số kháng sinh 30
Biểu đồ 3 3 Mức độ nhạy cảm của K pneumonia với một số kháng sinh 30
Trang 9ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, viêm phổi bệnh viện (VPBV) là một trong những nhiễm khuẩn
bệnh viện thường gặp nhất đã và đang làm tăng chi phí điều trị, tăng gánh nặng
cho hệ thống y tế và cho người bệnh [41] Tại các bệnh viện Châu Á, nhiễm khuẩn
bệnh viện chiếm 4 - 43%, trong đó 45 - 65% là nhiễm khuẩn hô hấp dưới và cao
hơn tại khoa điều trị tích cực (ICU) [61] Mặc dù hiện nay có nhiều tiến bộ trong
việc chẩn đoán và điều trị, tỷ lệ tử vong do VPBV vẫn còn cao Theo nhiều nghiên
cứu, tỷ lệ tử vong do VPBV khoảng 20 - 25%, tuy nhiên, có thể lên đến 70% khi
bệnh nhân mắc phải các vi khuẩn đa kháng thuốc [7]
Căn nguyên vi khuẩn VPBV rất đa dạng ở các quốc gia và các bệnh viện
Những vi khuẩn gây VPBV thường gặp là P aeruginosa, Acinetobacter spp,
Enterobacteriacae, Haemophillus spp, S aureus, Streptococcus spp [22], [48],
[60], [65]
Trong điều trị VPBV, kháng sinh là vũ khí quan trọng Việc chọn lựa kháng
sinh hợp lý là một trong những yếu tố quan trọng, quyết định hiệu quả điều trị
[33] Tuy nhiên việc lạm dụng kháng sinh đã dẫn tới tỷ lệ vi khuẩn đề kháng
kháng sinh ngày càng tăng cao, trong khi đó với các kháng sinh được cho là có
tác dụng cho VPBV, nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) đối với vi khuẩn cũng có xu
hướng tăng [37] Việc chọn lựa kháng sinh ban đầu theo kinh nghiệm chủ yếu
dựa vào các khuyến cáo của nước ngoài, sách giáo khoa chuyên ngành, các hướng
dẫn sử dụng kháng sinh của các bệnh viện khác Tuy nhiên, mô hình vi khuẩn
kháng kháng sinh thay đổi tùy theo từng khu vực, từng bệnh viện, từng khoa và
thói quen sử dụng kháng sinh của các bác sĩ Do vậy các bệnh viện khác nhau sẽ
có mô hình vi khuẩn kháng kháng sinh khác nhau Đặc biệt trong các đơn vị ICU
của bệnh viện, tình trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn đã trở nên phức tạp hơn
bao giờ hết
Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên là bệnh viện hạng I trong khu vực
miền núi phía bắc, với số lượng lớn bệnh nhân được tiếp nhận từ tuyến dưới
chuyển lên, thậm chí từ tuyến trên chuyển về nên nguy cơ tập trung các bệnh lý
nhiễm khuẩn phức tạp là vấn đề cần quan tâm Tuy nhiên, cho đến nay chưa có
nghiên cứu tổng kết tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị VPBV tại khoa
Trang 10Hồi sức tích cực - Chống độc Với mong muốn cung cấp được căn nguyên gây
bệnh, mô tả được một số khía cạnh trong việc sử dụng kháng sinh trên đối tượng
bệnh nhân VPBV, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, chúng tôi tiến hành
đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong viêm phổi bệnh viện tại
Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên”
với hai mục tiêu:
1 Mô tả đặc điểm bệnh nhân, đặc điểm vi sinh và đặc điểm sử dụng kháng
sinh trong điều trị viêm phổi bệnh viện tại khoa Hồi sức tích cực - Chống độc,
Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020
2 Phân tích tính phù hợp về lựa chọn phác đồ kháng sinh, liều dùng và
hiệu quả điều trị viêm phổi bệnh viện tại khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh
viện Trung ương Thái Nguyên năm 2020