Mục tiêu nghiên cứu của Luận án này nhằm cung cấp dữ liệu thực tế về việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Bệnh viện Phổi Hưng Yên. Từ đó đưa ra những đề xuất, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Bệnh viện Phổi Hưng Yên. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
- -
NGUYỄN VĂN ĐỒNG
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SỬ DỤNG
KHÁNG SINH TRONG ĐỢT CẤP
BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH
TẠI BỆNH VIỆN PHỔI HƯNG YÊN
NĂM 2019
LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
HÀ NỘI 2020
Trang 2BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
- -
NGUYỄN VĂN ĐỒNG
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SỬ DỤNG
KHÁNG SINH TRONG ĐỢT CẤP
BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH
TẠI BỆNH VIỆN PHỔI HƯNG YÊN
NĂM 2019
LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC LÝ VÀ DƯỢC LÂM SÀNG
MÃ SỐ: CK 60720405
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh
Nơi thực hiện: Trường Đại học Dược Hà Nội
Bệnh viện Phổi Hưng Yên
HÀ NỘI 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới người thầy đã hướng
dẫn tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp này: PGS TS Nguyễn Hoàng Anh – Giảng viên
bộ môn Dược lực – Đại học Dược Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Thông tin thuốc và Theo dõi phản ứng có hại của thuốc Người thầy đã định hướng và cho tôi những lời khuyên quý báu trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới ThS.Cao Thị Thu Huyền – Chuyên viên Trung tâm DI & ADR Quốc gia, người đã tham gia trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo và đóng góp ý kiến rất nhiều trong thời gian nghiên cứu
Tôi xin trân trọng cảm ơn BS.CKII Phạm Hồng Quang – Giám đốc Bệnh viện Phổi
Hưng Yên và các cán bộ Khoa Dược - VTYT cùng Phòng Kế hoạch tổng hợp, Bệnh viện Phổi Hưng Yên đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình thu thập số liệu cho luận văn tốt nghiệp
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô trường Đại học Dược Hà Nội, cùng các anh chị chuyên viên Trung tâm Quốc gia về Thông tin thuốc và theo dõi phản ứng có hại của thuốc, là những người sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm cùng các tài liệu quý báu để tôi có thể hoàn thành tốt nhất luận văn tốt nghiệp này
Cuối cùng tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, các cô chú anh chị đồng nghiệp đã động viên, ủng hộ tôi rất nhiều trong quá trình hoàn thành luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn!
Học viên
Nguyễn Văn Đồng
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
ĐẶT VẤN ĐỀ………1
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 3
1.1 Tổng quan về đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 3
1.1.1 Định nghĩa 3
1.1.2 Dịch tễ bệnh 3
1.1.3 Nguyên nhân gây bệnh 4
1.1.4 Chẩn đoán và phân loại mức độ nặng 5
1.1.5 Mục tiêu điều trị 6
1.2 Sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 7
1.2.1 Lựa chọn kháng sinh 8
1.2.2 Độ dài đợt điều trị 9
1.3 Các hướng dẫn về sử dụng kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT 10
1.3.1 Các hướng dẫn điều trị đợt cấp BPTNMT trên thế giới 10
1.3.2 Hướng dẫn điều trị đợt cấp BPTNMT của Bộ Y tế 12
1.4 Giới thiệu về Bệnh viện Phổi Hưng Yên và tình hình điều trị BPTNMT tại Bệnh viện Phổi Hưng Yên 15
1.4.1 Tổng quan về Bệnh viện Phổi Hưng Yên 15
1.4.2 Về tình hình điều trị BPTNMT tại bệnh viện Phổi Hưng Yên 15
CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17
2.1 Đối tượng nghiên cứu 17
2.2 Phương pháp nghiên cứu 17
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 17
2.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 17
2.3 Nội dung và chỉ tiêu nghiên cứu 18
2.3.1 Đặc điểm bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu 18
2.3.2 Đặc điểm sử dụng kháng sinh trên mẫu nghiên cứu 18
2.3.3 Phân tích tính phù hợp trong việc sử dụng phác đồ kháng sinh ban đầu 18
Trang 52.4 Một số tiêu chí đánh giá, quy ước trong nghiên cứu 18
2.4.1 Phân loại mức độ nặng đợt cấp BPTNMT 18
2.4.2 Tiêu chuẩn phân loại nhóm đối tượng bệnh nhân theo yếu tố nguy cơ với mức độ trung bình và nặng 19
2.4.3 Tiêu chí đánh giá đối tượng bệnh nhân có yếu tố nhiễm Pseudomonas 19
2.4.4 Phác đồ kháng sinh 20
2.4.5 Tiêu chuẩn phân tích liều dùng và nhịp đưa thuốc: 20
2.4.5 Kết quả điều trị 20
2.5 Xử lý số liệu 21
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 22
3.1 Đặc điểm bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu 23
3.1.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân 23
3.1.2 Đặc điểm quản lý - điều trị và hiệu quả điều trị đợt cấp BPTNMT 24
3.2 Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh điều trị đợt cấp BPTNMT trên mẫu nghiên cứu 25
3.2.1 Các phác đồ điều trị kháng sinh ban đầu 25
3.2.2 Thay đổi phác đồ trong quá trình điều trị 27
3.2.3 Độ dài của đợt điều trị và sử dụng kháng sinh 29
3.2.4 Phân tích tính phù hợp trong việc sử dụng phác đồ kháng sinh ban đầu trong điều trị đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính theo hướng dẫn của Bộ Y tế 2018 30
3.2.5 Phân tích sự phù hợp trong lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu trên bệnh nhân phù hợp về chỉ định kháng sinh 31
3.2.6 Phân tích sự phù hợp về liều dùng kháng sinh 32
3.2.7 Phân tích sự phù hợp về nhịp đưa thuốc 34
CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 36
4.1 Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu 36
4.1.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân 36
4.1.2 Đặc điểm quản lý - điều trị và hiệu quả điều trị đợt cấp BPTNMT 37
4.2 Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại bệnh viện Phổi Hưng Yên 38
4.2.1 Các phác đồ điều trị kháng sinh ban đầu 38
4.2.2 Độ dài của đợt điều trị và sử dụng kháng sinh 39
Trang 64.2.3 Phân tích tính phù hợp trong việc sử dụng phác đồ kháng sinh ban đầu trong điều
trị đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 39
4.2.4 Phân tích sự phù hợp lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu 40
4.2.5 Phân tích sự phù hợp về liều dùng kháng sinh 41
4.2.6 Phân tích sự phù hợp về nhịp đưa thuốc 42
4.3 Ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu 42
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 44 TÀI LIỆU THAM KHẢO
CÁC PHỤ LỤC
Trang 7DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ATS Hiệp hội lồng ngực Hoa Kỳ (American Thoracic Society)
BMI Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index)
BPTNMT Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
BYT Bộ Y Tế
C2G Cephalosporin thế hệ 2
C3G Cephalosporin thế hệ 3
COPD Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính(Chronic Obstructive Pulmonary Disease)
ĐC Đợt cấp
ERS Hội Hô hấp châu Âu (European Respiratory Society)
FEV1 Thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (Forced Expiratory Volume
in One Second)
FQ Flouroquinolon
GOLD Chiến lược toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Global Initiative
for Chronic Obstructive Lung Disease) GFR Mức lọc cầu thận (glomerular filtration rate)
ICD-10 Bảng phân loại quốc tế mã hoá bệnh tật, nguyên nhân tử vong
(International Classification of Diseases) ICS Corticosteroid dạng hít (Inhaled corticosteroid)
LABA
MLCT
Thuốc cường beta-2 tác dụng kéo dài (Long-acting beta2-agonists) Mức lọc cầu thận
MRSA Tụ cầu vàng kháng methicillin (Methicillin resistant S.aureus)
NICE Viện Chăm sóc sức khỏe quốc gia Anh (National Institute for Health and
Care Excellence) SABA Thuốc cường beta-2 tác dụng ngắn (Short-acting beta2-agonists)
TLTV Tiên lượng tử vong
TKMX Trực khuẩn mủ xanh
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Phân tầng bệnh nhân theo giá trị FEV1 8
Bảng 1.2 Hướng dẫn sử dụng kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT của NICE 11
Bảng 2.1 Bảng phân loại nhóm đối tượng bệnh nhân theo yếu tố nguy cơ với mức độ trung bình theo Hướng dẫn BYT năm 2018 19
Bảng 2.2 Bảng đánh giá đối tượng bệnh nhân có yếu tố nhiễm Pseudomonas 19
Bảng 3.1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu 23
Bảng 3.2 Đặc điểm quản lý - điều trị BPTNMT của mẫu nghiên cứu 24
Bảng 3.3 Phác đồ điều trị đợt cấp COPD khi bệnh nhân mới vào nhập viện 26
Bảng 3.4 Số lượt thay đổi phác đồ kháng sinh 27
Bảng 3.5 Các phác đồ thay thế trong quá trình điều trị 28
Bảng 3.6 Lý do thay đổi phác đồ kháng sinh 29
Bảng 3.7 Số phác đồ và thời gian sử dụng kháng sinh tại bệnh viện 30
Bảng 3.8 Phân tích sự phù hợp trong việc chỉ định sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân đợt cấp BPTNMT 31
Bảng 3.9 Sự phù hợp trong lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu 32
Bảng 3.10 Phân tích về liều dùng trên bệnh nhân theo mức lọc cầu thận 33
Bảng 3.11 Phân tích về nhịp đưa thuốc trên bệnh nhân theo mức lọc cầu thận 34
Trang 9DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình 1.1 Hướng dẫn dùng kháng sinh cho đợt cấp BPTNMT mức độ trung bình 13 Hình 1.2 Hướng dẫn dùng kháng sinh cho đợt cấp BPTNMT nhập viện 14 Hình 3.1 Sơ đồ lựa chọn mẫu nghiên cứu 22
Trang 101
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là bệnh lý mạn tính, tiến triển theo thời
gian; là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn thế
giới cũng như tại Việt Nam, dẫn đến gánh nặng kinh tế xã hội do bệnh lý này ngày càng
gia tăng [2] Dựa trên các nghiên cứu dịch tễ học, số ca mắc BPTNMT trên thế giới ước
tính khoảng 251 triệu năm 2016, với 3,15 triệu ca tử vong hàng năm Chi phí điều trị
BPTNMT mỗi năm lên tới trên 50 tỷ đô la và đây là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ
3 tại Mỹ [30] Ở Việt Nam, theo một nghiên cứu về dịch tễ học của BPTNMT năm 2009
cho thấy tỷ lệ mắc ở người > 40 tuổi là 4,2% Với tỷ lệ hút thuốc ngày càng tăng ở các
nước đang phát triển và tình trạng già hóa dân số ở các nước thu nhập cao, tỷ lệ mắc
BPTNMT dự kiến sẽ tăng trong 40 năm tới và đến năm 2060, có thể có hơn 5,4 triệu ca
tử vong hàng năm do BPTNMT và các tình trạng liên quan [74], [75]
Đợt cấp BPTNMT là nguyên nhân chính khiến bệnh nhân phải nhập viện, tàn phế,
tử vong và tăng gánh nặng về kinh tế, y tế cho xã hội Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân nhập
viện do đợt cấp lên tới 50%, đặc biệt ở những trường hợp cần hỗ trợ thở máy [61]
Nguyên nhân đợt cấp BPTNMT thường gặp nhất là do nhiễm trùng chiếm tới 70-80%
nguyên nhân gây đợt cấp [2] Do đó, việc điều trị bằng kháng sinh trong đợt cấp
BPTNMT có khả năng giúp cải thiện triệu chứng, bảo tồn chức năng phổi và phòng
ngừa biến chứng nhiễm khuẩn toàn thân[63] Một tổng quan hệ thống đã chỉ ra rằng
kháng sinh làm giảm 77% nguy cơ tử vong, 53% nguy cơ thất bại điều trị và 44% đờm
mủ ở bệnh nhân gặp đợt cấp [70] Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, phác đồ hiện tại
chủ yếu để điều trị đợt cấp BPTNMT bao gồm: thuốc giãn phế quản, glucocorticoid và
kháng sinh Việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT góp phần rất lớn
cải thiện tình trạng bệnh tật của bệnh nhân cũng như cải thiện chất lượng cuộc sống của
họ Tuy nhiên, chỉ định kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT vẫn còn là vấn đề được tranh
luận trong thời gian dài bởi những khó khăn trong việc xác minh đợt cấp do căn nguyên
vi khuẩn Ngoài ra, việc lựa chọn kháng sinh nào, cho đối tượng bệnh nhân nào cũng
đang là câu hỏi lớn được đặt ra Một số bằng chứng đã cho thấy việc sử dụng kháng sinh
không hợp lý có thể dẫn đến hiệu quả điều trị kém, tăng nguy cơ tái phát đợt cấp, gia
tăng tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn và tăng chi phí điều trị [55]
Bệnh viện Phổi Hưng Yên là bệnh viện hạng 2, tuyến tỉnh trực thuộc Sở Y Tế
Hưng Yên là cơ sở điều trị chuyên sâu về các bệnh hô hấp như viêm phổi, viêm phế
Trang 112
quản, hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Hầu hết bệnh nhân điều trị tại đây đều là các bệnh nhân ở tuyến huyện chuyển lên hoặc đã tự điều trị tại nhà nhưng không
hiệu quả Đây là thách thức lớn đối với các bác sĩ trong việc lựa chọn kháng sinh hợp lý
để vừa đảm bảo hiệu quả trên bệnh nhân, vừa giảm tỷ lệ đề kháng kháng sinh Hiện nay
chưa có nghiên cứu nào được thực hiện nhằm đánh giá việc sử dụng kháng sinh trong
điều trị đợt cấp BPTNMT tại bệnh viện Phổi Hưng Yên
Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng
sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Bệnh viện Phổi Hưng Yên năm
2019” nhằm 2 mục tiêu:
1 Khảo sát đặc điểm bệnh nhân trong đợt cấp BPTNMT tại Bệnh viện Phổi Hưng
Yên từ tháng 01/2019 – 12/2019
2 Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Bệnh
viện Phổi Hưng Yên từ tháng 01/2019 – 12/2019
Chúng tôi hy vọng đề tài này sẽ giúp cung cấp dữ liệu thực tế về việc sử dụng
kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Bệnh viện Phổi Hưng Yên Từ đó đưa ra
những đề xuất, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT
tại Bệnh viện Phổi Hưng Yên