Việc vận dụng trò chơi trong giờ học môn KHTN lớp 7 sẽ làm cho giờ học sôi nổi hơn, tăng thêm hứng thú cho người học, học sinh sẽ chú ý hơn, chủ động hơn trong chuẩn bị, mạnh dạn hơn tro
Trang 1TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG DẠY - HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7( PHẦN SINH HỌC) QUA VIỆC
TỔ CHỨC MỘT SỐ TRÒ CHƠI
I LÍ DO
Đổi mới phương pháp dạy học luôn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Một trong những biện pháp để đạt được mục đích trên đó là sử dụng trò chơi.Trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục Đối với học sinh THCS thì hoạt động vui chơi là nhu cầu không thể thiếu và có vai trò quan trọng đối với các em Nếu giáo viên biết tổ chức các trò chơi một cách hợp
lí, khoa học, giờ học sẽ mang lại hiệu quả giáo dục cao Albert Einstein nói rằng
“ Hãy dạy làm sao để học sinh cảm thấy những điều được học như một phần thưởng quý giá chứ không như một nhiệm vụ ngán ngẩm.”
Đối với mô hình trường học mới hiện nay có 8 môn học, trong đó môn KHTN được tích hợp bởi 3 môn : Vật lí , Hóa học, Sinh học với 7 chủ đề Riêng phần Sinh học gồm 2 chủ đề Chủ đề 3 nghiên cứu về “ Sinh học cơ thể” Chủ
đề 7 nghiên cứu về “ Con người và sức khỏe” Các kiến thức trong hai chủ đề trên chủ yếu nghiên cứu về cơ thể con người, đây là những kiến thức rất gần gũi với các em Việc vận dụng trò chơi trong giờ học môn KHTN lớp 7 sẽ làm cho giờ học sôi nổi hơn, tăng thêm hứng thú cho người học, học sinh sẽ chú ý hơn, chủ động hơn trong chuẩn bị, mạnh dạn hơn trong đề xuất ý kiến của mình, phát huy tư duy sáng tạo
Đó là lí do tôi chọn chuyên đề:“Tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy-học môn KHTN lớp 7( phần Sinh dạy-học) qua việc tổ chức một số trò chơi”
II TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ:
1.CƠ SỞ LÍ LUẬN:
1.1 Khái niệm về trò chơi:
Trong từ điển tiếng Việt xuất bản năm 1992, chữ “trò” được hiểu là một hình
Trang 2các hoạt động lúc nhàn rỗi, ngoài giờ làm việc nhằm mục đích giải trí là chính
Từ đó, trò chơi được hiểu là những hoạt động làm thỏa mãn những nhu cầu của con người, trước hết là vui chơi, giải trí
- Theo quan điểm giáo dục:Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gây hứng thú trong giờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúp các em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái, lòng trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm …
1.2 Vai trò của trò chơi:
Trong Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.” Sử dụng trò chơi trong dạy học có vai trò:
Trò chơi đối với thực tiễn cuộc sống:
Trò chơi là một hoạt động của con người nhằm mục đích trước tiên và chủ yếu
là vui chơi giải trí, thư giản sau những giờ làm việc căng thẳng mệt mỏi Nhưng qua trò chơi người chơi được rèn luyện thể lực, trí lực, rèn luyện các giác quan tạo cơ hội giao lưu với mọi người, cùng hợp tác với bạn bè đồng đội trong nhóm, trong tổ…
Trò chơi đối với hoạt động dạy-học:
- Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tính năng động của các em
- Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căng thẳng trong học tập của học sinh
- Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học
- Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, và giữa học sinh với nhau, giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giao tiếp
Trang 3- Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động.
- Đối với môn KHTN lớp 7: thông qua các trò chơi giúp học sinh nắm được các kiến thức cơ bản của Sinh học tiềm ẩn trong các tình huống trò chơi, giúp học sinh vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, biết bảo vệ sức khỏe của bản thân và người thân đồng thời giáo dục đạo đức học sinh
2.NỘI DUNG- BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
2.1 Những yêu cầu cần thiết khi tổ chức trò chơi cho học sinh trong môn KHTN lớp 7:
- Trò chơi phải đáp ứng được mục tiêu dạy học
-Trò chơi phải hướng vào học sinh, lấy học sinh làm trung tâm, nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo ở học sinh
- Trò chơi phải tạo được hứng thú học tập cho học sinh
- Nội dung trò chơi đưa ra phải phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh THCS, phù hợp với đặc trưng của bộ môn
- Trò chơi phải được tổ chức vào thời điểm phù hợp nhất trong giờ học
2.2 Quy trình tổ chức trò chơi trong dạy- học:
2.3 TỔ CHỨC MỘT SỐ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC MÔN KHTN LỚP 7
2.3.1 TRÒ CHƠI “AI NHANH HƠN”:
Dạy phần “ Hoạt động khởi động” bài 22- Giới thiệu chung về cơ thể
- Mục đích của trò chơi:
Xác định mục tiêu
của trò chơi
Giới thiệu trò chơi Hướng dẫn cách
chơi, luật chơi
Chơi thật Chơi thử ( chơi
nháp) Nhận xét đánh giá
của giáo viên
Trang 4+ Học sinh biết được các cơ quan, hệ cơ quan trên tranh và mô hình cơ thể người
+ Rèn luyện kỹ năng quan sát tranh, mô hình, tác phong nhanh nhẹn của học sinh
- Chuẩn bị:
+ Tranh, mô hình về các cơ quan hay hệ cơ quan trong cơ thể ( hình 22.1 sgk trang 177)
+ Các mảnh bìa nhỏ ghi chú thích tên các cơ quan trong cơ thể dán băng dính 2 mặt ở đằng sau
+ Hai đội chơi mỗi đội có 3-5 học sinh (tuỳ vào nội dung của tranh hoặc
mô hình nhiều hay ít) Mỗi đội xếp thành 1 hàng đứng lên phía trước lớp Một đội gắn chú thích trên mô hình, một đội gắn chú thích trên tranh hoặc cùng gắn vào hai bên của tranh nếu không có mô hình
+ Thời gian chơi: 2 - 3 phút
- Tiến hành- Khi giáo viên hô “ bắt đầu”, lần lượt học sinh số 1 của mỗi đội
lên gắn chú thích cho một cơ quan, sau đó về chỗ đưa lại các mảnh bìa để học sinh số 2 lên gắn tiếp cứ như vậy cho đến hết thời gian quy định Nhóm nào hoàn thành nhanh, chính xác thì nhóm đó thắng và được thưởng bằng một tràng pháo tay
2.3.2 TRÒ CHƠI TIẾP SỨC:
- Dùng để dạy một phần kiến thức mới hoặc củng cố cuối bài
- Ví dụ: khi dạy “Hoạt động hình thành kiến thức” bài 23 Tiêu hóa và vệ sinh tiêu hóa
Mục 3: Vệ sinh tiêu hóa
- Mục đích trò chơi:
+ Củng cố khắc sâu kiến thức của bài học, biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo kiến thức đã học vào trong trò chơi
Trang 5+ Rèn luyện tác phong nhanh nhẹn, phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trong nhóm
+ Giáo d c ý th c tích c c v tinh th n h p tác trong các ho t ục ý thức tích cực và tinh thần hợp tác trong các hoạt động tập ức tích cực và tinh thần hợp tác trong các hoạt động tập ực và tinh thần hợp tác trong các hoạt động tập à tinh thần hợp tác trong các hoạt động tập ần hợp tác trong các hoạt động tập ợp tác trong các hoạt động tập ạt động tập động tậpng t pập
th ể
Tác nhân Các cơ quan hoạt động bị ảnh
hưởng
Mức độ ảnh hưởng
CÁC
SINH
VẬT
Các tuyến tiêu hóa Bị viêm Giun, sán
kí sinh
CHẾ
ĐỘ
ĂN
UỐNG
Ăn uống
không
đúng
cach
Các cơ quan tiêu hóa Có thể bị viêm
Hoạt động 5……… Kém hiệu quả
Khẩu
phần
ăn không
hợp lí
6……… Dạ dày ruột có thể bị mệt
mỏi, gan bị xơ Hoạt động 7……… Bị rối loạn hoặc kém hiệu
quà
+ Hai bảng 23.3 sgk trang 190 và phấn viết cho mỗi nhóm
- Tiến hành:
+ Khi giáo viên hô bắt đầu thì 2 nhóm lần lượt cử học sinh số 1 của mỗi nhóm lên làm, sau đó về chỗ giao phấn cho bạn thứ hai lên làm tiếp cứ như vậy cho đến hết thời gian quy định
+ Cá nhân hoặc nhóm nào hoàn thành với số lượng nhiều hơn trong khoảng thời gian đã cho, và đúng yêu cầu thì sẽ là đội thắng
+ Thời gian chơi:3 - 5 phút
Trang 6- Trò chơi này tổ chức vào cuối tiết học, tiết ôn tập để củng cố hoặc tái hiện kiến
thức Trong các tiết ngoại khoá có thể dùng trò chơi này vào một phần chơi cũng rất thú vị và cho hiệu quả cao
- Ví dụ1: khi dạy mục “Hoạt động luyện tập” bài 23 Tiêu hóa và vệ sinh tiêu hóa
Mục 3: Vệ sinh tiêu hóa
- Mục đích :
+ Củng cố khắc sâu kiến thức của bài học, của chương từ đó giáo dục ý thức, thái độ của học sinh qua bài dạy Sinh học
+ Rèn luyện kỹ năng nhớ, vận dụng kiến thức Sinh học đã học của học sinh
+ Phát triển tư duy nhanh nhạy, sáng tạo của học sinh
- Hình thức: Trò chơi ô chữ trong dạy học có nhiều dạng khác nhau, có thể là
giải những ô chữ hàng ngang rồi tìm từ khóa trong ô chữ hàng dọc, có thể là ô chữ dưới dạng sơ đồ …Mỗi ô chữ có lời gợi ý và nội dung ô chữ có liên quan trực tiếp đến bài học
- Chuẩn bị: Bảng ô chữ, câu hỏi, đáp án.
- Tiến hành:
+ Giáo viên giới thiệu qua ô chữ gồm có bao nhiêu hàng ngang, hàng dọc từ chìa khoá nằm ở hàng nào sau đó giáo viên lần lượt đọc từng câu hỏi gợi ý để học sinh xung phong giải ô chữ Nếu bạn nào trả lời đúng thì ghi dòng chữ đó vào ô chữ và sẽ được cộng điểm hoặc tuyên dương còn nếu trả lời sai thì sẽ nhường cơ hội cho các bạn còn lại Ai tìm ra được ô từ khóa chính xác và nhanh nhất sẽ là người chiến thắng
+ Thời gian chơi: 5 phút
Câu hỏi ô chữ như sau:
1 Gồm 3 chữ cái: là một tuyến tiêu hóa, tuyến này tiết dịch đổ vào tá tràng cùng với dịch mật do gan tiết ra
Trang 72 Gồm 4 chữ cái: là một bộ phận của khoang miệng có nhiệm vụ đảo trộn thức ăn
3 Gồm 12 chữ cái: là bộ phận thuộc hệ tiêu hóa, có chức năng tiết dịchđểtiêu hóa thức ăn
4 Gồm 7 chữ cái: là nơi các đại phân tử thức ăn bị phân cắt thành ca1cpha6n tử chất dinh dưỡng đơn giản như: đường đơn, axit amin, axit béo và glixerin…nhờ tác dụng của các enzim
5 Gồm 8 chữ cái: là một bộ phận của ống tiêu hóa tiếp giáp với dạ dày, cho thức ăn đi qua rất nhanh
6 Gồm 9 chữ cái:Tên gọi của một hệ cơ quan có chức năng tiêu hóa thức ăn
7 Gồm 9 chữ cái: bộ phận này tiết dịch mật
Ví dụ 2: khi dạy mục “Hoạt động luyện tập” bài 31-Sinh sàn và chất lượng dân số
Mục 4: Tìm hiểu các con đường lây nhiễm HIV/AIDS
Giáo viên có thể củng cố kiến thức cho học sinh bằng trò chơi ô chữ
Câu hỏi như sau:
Câu 1: Đây là một quan niệm sai lầm cho rằng khi bị ………… cũng bị
HIV/AIDS? (một loại côn trùng)
Câu 2: Căn bệnh này bùng phát mạnh mẽ trên khắp thế giới trong thời gian gần đây?
Câu 3: Tên của một chất bột trắng dùng làm thuốc giảm đau, gây khoái cẩm và gây nghiện?
Câu 4: Đây là một trong các tệ nạn xã hội nguy hiểm mà khả năng lây truyền HIV rất cao?
Câu 5: HIV tấn công vào cơ thể sẽ làm mất khả năng gì ở cơ thể con người? Câu 6: Cho biết tên một loại cây có chứa chất gây nghiện?
Câu 7: Làm thế nào để biết một người bị nhiễm HIV?
Trang 8Giáo viên: Cho biết tên ô chữ chìa khóa?
Học sinh: Đại dịch
Gv: HIV/AIDS là đại dịch nguy hiểm cho cá nhân và xã hội, là thảm họa cho các dân tộc trên thế giới AIDS rất nguy hiểm nhưng không đáng sợ nếu tất cả chúng ta đều hiểu biết , đều biết cách bảo vệ mình
2.3.4 TRÒ CHƠI “TRÒ CHUYỆN CUỐI TUẦN”
- Mục đích:
Trò chơi này tập cho các em luôn tự tin, mạnh dạn khi trình bày một vấn đề trước đám đông Qua trò chơi, các em tự rút bài học kinh nghiệm cho bản thân: như kĩ năng giao tiếp,Biết cách bảo vệ sức khỏe của bản thân Nắm bắt bài học một cách cụ thể dễ dàng
Tiến hành :
+ Chọn 1 học sinh dẫn chương trình
+ Chọn 2-3 học sinh là khách mời để thực hiện trò chơi Cả lớp và giáo viên là khán giả
+ Kết thúc trò chơi giáo viên tuyên dương các nhân vật thực hiện trò chơi và rút
ra bài học kinh nghiệm
+ Thời gian chơi: 5 phút
Ví dụ1 : Khi dạy “ Hoạt động hình thành kiến thức” bài 30 Sức khỏe của con người
Mục 1 Bạn có khỏe không?
Giáo viên chọn 1 học sinh làm người dẫn chương trình 3 học sinh còn lại là khách mời, mỗi vị khách mời sẽ trình bày một khía cạnh về đề tài đã cho
E M E
U
A I D A
H R O I
I
C
N D I C
M
A S N A H M
T H U
N M
A
Trang 9- Khách mời 1: trình bày về sức khỏe thể chất
- Khách mời 2: trình bày về sức khỏe tinh thần
- Khách mời 2: trình bày về sức xà hội
Các học sinh còn lại vai khán giả có thể đặt những câu hỏi để hỏi
Ví dụ 2: Ví dụ1 : Khi dạy “ Hoạt động luyện tập” bài 31-Sinh sản và chất lượng dân số
Mục 1 Tìm hiểu những nguy cơ có thai ở tuổi vị thành niên
Giáo viên chọn 1 học sinh làm người dẫn chương trình 2 học sinh còn lại là khách mời, mỗi vị khách mời sẽ trình bày một khía cạnh về đề tài đã cho
- Khách mời 1: Hậu quả của việc mang thai ở tuổi vị than niên
- Khách mời 2: Giải pháp
Các học sinh còn lại vai khán giả có thể đặt những câu hỏi để hỏi
2.3.5 TRÒ CHƠI “ NHÌN HÌNH ĐOÁN CHỮ”
Mục đích :
Giúp học sinh phát huy khả năng tư duy nhanh nhạy của minh, tạo không khí sôi nổi trong giờ học, tạo sự hứng thú và bớt căng thẳng ở học sinh Trò chơi này có thể áp dụng khi tìm hiểu kiến thức mới của bài học hoặc áp dụng ở phần củng cố của bài học
Tiến hành trò chơi:
Giáo viên chuẩn bị hình ảnh minh họa liên quan đến nội dung bài học có
sử dụng trò chơi Giáo viên chiếu hình lên máy chiếu hoặc treo hình lên bảng phụ và cho cả lớp đoán những hình ảnh ấy thể hiện nội dung gì?
Thời gian chơi: 2- 3 phút
-Ví dụ 1: khi dạy “ Hoạt động hình thành kiến thức” bài 31 – Sinh sản và chất lượng dân số
Mục 4: Tìm hiểu các con đường lây nhiễm HIV/AIDS
Trang 10Giáo viên chiếu từng hình ở bảng 37.sgk trang 274 , yêu cầu học sinh đoán những hình ảnh ấy thể hiện nội dung gì? Sau k hi đoán xong các em có thể rút ra được các con đường lây truyền HIV/AIDS
-Ví dụ 2: khi dạy “ Hoạt động hình thành kiến thức” bài 29- Cơ sở khoa học của học tập
Giáo viên chiếu từng hình ở bảng 29.1.sgk trang 251 , yêu cầu học sinh đoán những hình ảnh ấy thể hiện nội dung gì? Sau k hi đoán xong các em có thể phân biệt được sự khác nhau giữa phản xạ không điều kiện và phản xạ điều kiện
III HIỆU QUẢ CỦA CHUYÊN ĐỀ:
1.Đối với học sinh
Qua việc tổ chức trò chơi học tập cho học sinh trong một số giờ học KHTN lớp
7 tôi nhận thấy :
- Học sinh thích thú với trò chơi trong giờ học do đó năng động hăng say phát biểu xây dựng bài vì vậy mà các em tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn.Các em
có điều kiện cùng chuẩn bị bài học, chủ động trong học tập
- Rèn luyện tư duy, tác phong nhanh nhạy biết xử lý tình huống linh hoạt
2.Đối với giáo viên:
- Không mất quá nhiều thời gian chuẩn bị cho tiết dạy có sử dụng trò chơi
- Tạo được tình huống có vấn đề rất sinh động và hấp dẫn để giáo viên khắc sâu kiến thức Từ đó làm cho không khí lớp học sôi nổi, giảm sự đơn điệu, tăng hứng thú học tập cho học sinh nhờ đó đã nâng cao hiệu quả việc dạy và học đặc biệt với những em sức học yếu, chậm, nhút nhát
- Thực hiện đổi mới phương pháp giáo dục một cách sáng tạo và hiệu quả
3 Kết quả thống kê:
Kết quả thống khi chưa thực hiện chuyên đề, vào thời điểm giữa học kì 1, năm học 2016-2017 Nhìn chung số học sinh hứng thú học tập bộ môn còn thấp
Lớp Sĩ số
Mức độ hứng thú của học sinh
Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%)
Trang 117A 24 8 33.3% 16 66.7%
Sau đây là số liệu điều tra mức độ hứng thú học tập môn KHTN Lóp7 của học sinh Trường THCS Hiếu Liêm sau khi tôi áp dụng kinh nghiệm trên (Cuối năm học 2016- 2017)
Khối Sĩ số
Mức độ hứng thú của học sinh
Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%)
IV ĐỀ XUẤT- KIẾN NGHỊ:
Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gây hứng thú trong giờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúp các
em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái, lòng
trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm Do vậy quan điểm “Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động học tập” là phù hợp với từng lứa
tuổi, từng môn học đặc biệt là đối với môn KHTN lớp 7
Giáo viên tùy theo bộ môn của mình có thể sáng tạo các trò chơi sao cho phù hợp với mục tiêu bài học
V.TƯ LIỆU THAM KHẢO
1 Sách hướng dẫn tự học môn KHTN lớp 7 – NXB Giáo dục – 2016
2 Giáo dục kĩ năng sống trong môn sinh học ở trường THCS –Bộ GD& ĐT
3 Giải phẫu sinh lý người –GS TSKH Tạ Thúy Lan, TS Trần Thị Loan
5 Tư liệu từ các trang wed: www.nhasinhhoctre.com; w.sinhhocvietnam.com,
6 Trang web: http.www.google.com.vn
7 Sách chuẩn kiến thức kĩ năng môn Sinh học THCS
8 Giáo dục trẻ em vị thành niên – NXB Giáo dục – 2004