ĐỀ TÀI: “ MỘT SỐ TRÒ CHƠI GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG MÔN ÂM NHẠC LỚP 8” Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật có tính đặc thù.. Từ những lý do nói trên, tôi đã chọn Sáng Kiến
Trang 1ĐỀ TÀI: “ MỘT SỐ TRÒ CHƠI GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP
CHO HỌC SINH TRONG MÔN ÂM NHẠC LỚP 8”
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật có tính đặc thù Giáo dục Âm nhạc là một nội dung quan trọng trong chương trình giáo dục ở các trường phổ thông Nó góp phần phát triển năng lực thẩm mĩ, đạo đức, trí tuệ và thể chất cho các em học sinh, tạo cơ sở vững chắc trong việc hình thành nhân cách con người Qua những lời bài hát cho ta hiểu thêm về cuộc sống sinh hoạt hay các hình thức lao động của những người dân lao động
Chính vì vậy mà âm nhạc có một vai trò rất lớn trong đời sống của con người Ngay từ khi chúng ta chào đời, chúng ta đã được nghe âm nhạc qua tiếng hát ru của Bà, của mẹ Từ những lời ru đó đã theo ta đi suốt cuộc đời, âm nhạc đã nuôi dưỡng tâm hồn của chúng ta Dù bất kì trong hoàn cảnh nào, dù lúc vui hay lúc buồn âm nhạc luôn bên ta, cỗ vũ động viên tinh thần cho chúng ta Những lúc căng thẳng, mệt mỏi ta nghe những bài hát, bản nhạc ta cảm thấy thoải mái,nhẹ nhõm hơn Bên cạnh đó, âm nhạc còn giúp con người xích lại gần nhau hơn, đoàn kết hơn Âm nhạc còn giáo dục, hướng con người tới những điều trong sáng, giáo dục con người sống tôt đẹp hơn
Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy trong trường THCS tôi nhận thấy rằng: Tâm sinh lí của học sinh, đặc biệt là lớp 8,ở lứa tuổi này các em đã có nhiều thay đổi về hình dáng, tính cách hay e thẹn, rụt rè, không mạnh dạn trước đám đông, không sôi nổi trong giờ học âm nhạc
Bên cạnh đó, đa số phụ huynh và học sinh coi môn Âm nhạc là môn phụ nên
ít quan tâm, tích cực trong giờ học Nên làm cho tiết học trầm, chất lượng học tập kém và không phát huy được khả năng của học sinh
Từ những lý do nói trên, tôi đã chọn Sáng Kiến “ Một số trò chơi gây hứng thú học tập cho học sinh trong môn Âm nhạc lớp 8”
Trang 2II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lí luận của vấn đề:
Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12 -1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (12 - 1998), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 15 (4 - 1999)
Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh"
Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được trong đời sống tinh thần của con người, đặc biệt là trẻ em Nó không những giúp chúng ta sảng khoái tinh thần, tăng cường sức khỏe mà quan trọng hơn còn có tác dụng hình thành nhân cách, cá tính, ý chí tình cảm… Nói đến hoạt động vui chơi không thể bỏ qua các trò chơi Trò chơi là một loạt hoạt động vui chơi, diễn ra trong một khoảng thời gian, trên một khoảng không gian nhất định, có luật chơi, có tính sáng tạo và thi tài nhằm mang lại sự sảng khoái về tinh thần
Khổng Tử - nhà tư tưởng vĩ đại của Trung Hoa đã từng khẳng định từ 2500 năm trước: “ Âm nhạc là hoa thơm của đức hạnh” và “ để làm thay đổi đạo đức và tập quán, không có gì mạnh hơn âm nhạc” Âm nhạc xuất hiện từ rất sớm trong đời sống nhân loại và gắn bó trực tiếp, gần gũi nhất với con người Nó phản ánh sâu sắc tâm tư tình cảm của các dân tộc, gắn liền với lao động sản xuất, chiến đấu của mỗi cộng đồng người, của từng quốc gia và từng cá nhân Từ khi còn nằm trong bụng mẹ đến khi sinh ra, khôn lớn trưởng thành, âm nhạc luôn là hành trang theo suốt cuộc đời mỗi con người Âm nhạc có tác dụng tích cực góp phần phát triển năng lực thẩm mỹ, đạo đức, trí tuệ và thể chất, tạo cơ sở cho việc hình thành nhân cách con người Việt Nam trong thời đại mới
Trang 32 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:
Tổ chức trò chơi là một phương pháp dạy học, trong đó giáo viên căn cứ vào mục tiêu, nội dung của bài học trong Sách giáo khoa có thể sáng tạo ra những trò chơi, hoặc vận dụng trò chơi vào tổ chức dạy học các bài Phương pháp tổ chức trò chơi có nhiều hiệu quả trong dạy học vì nó thu hút nhiều sự tham gia của học sinh Trong cuộc chơi mọi người đều bình đẳng và cố gắng thể hiện “hết mình” Vì vậy, tổ chức trò chơi chẳng những là biện pháp để tăng cường hứng thú của học sinh trong học tập, nâng cao sự chú ý, làm giảm trạng thái tâm lí trong quá trình học, mà còn là biện pháp rèn luyện các kĩ năng ứng xử, giao tiếp, giúp các em tự tin hơn trong học tập và hoạt động xã hội đồng thời qua đó các em phát huy được năng lực của mình
* Các bước tiến hành:
Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích của trò chơi
Bước 2: Hướng dẫn chơi (luật chơi)
Bước 3: Thực hiện trò chơi
Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi Chốt nội dung bài học
Trong công tác giáo dục không thể bỏ qua vai trò, nhiệm vụ của người giáo viên Giáo viên là những người chiến sĩ cách mạng trên mặt trận tư tưởng và văn hóa Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục, góp phần đào tạo những con người “vừa hồng vừa chuyên” cho xã hội Để phát huy tính tích cực của học sinh tôi đã sử dụng nhiều phương pháp tích cực trong giảng dạy Tuy nhiên vì phạm
vi của đề tài, tôi chỉ xin giới thiệu một số ví dụ sau:
2.1 Trò chơi: “Xem tranh đoán tên bài hát”
a) Mục dích: Giúp học sinh phát huy tính sáng tạo và nhớ lại các bài hát đã học
khi xem bức tranh
b) Cách chơi:
Trang 4- Giáo viên chia học sinh trong lớp thành hai đội A và B Giáo viên rút một mảnh giấy, bức tranh bất kỳ giơ cho cả lớp xem Yêu cầu các học sinh đội nào giơ tay nhanh đội đó sẽ được quyền trả lời Gv cho học sinh xem tranh:
Ví dụ: Tiết 2:
- Ôn tập bài hát: Mùa thu ngày khai trường
- Tập đọc nhạc: TĐN Số 1
Nhìn vào chiếc trống em liên tưởng đến bài hát nào đã học, em hãy hát 1 đoạn bài hát.( Mùa thu ngày khai trường).
2.2 Trò chơi: “ Chiếc hộp bí mật”
* Mục đích: Luyện cho học sinh kĩ năng tư duy, tổng hợp, hợp tác
Trang 5* Cách chơi: chia học sinh thành từng nhóm Học sinh lần lượt lên chơi theo luật
quy định, thời gian chơi khoảng từ ba đến năm phút
*Ví dụ: Bước vào tiết học hát “Lí dĩa bánh bò” dân ca Nam bộ (Tuần 4 - tiết
4 Âm nhạc 8: Học hát bài Lí dĩa bánh bò – Nhạc lí: Gam thứ, giọng thứ) giáo viên vào lớp gây bất ngờ cho học sinh bằng cách mang tay một chiếc hộp bí mật và hỏi:
? Đố các em biết vật gì ở trong chiếc hộp bí mật ?
Có thể gợi mở cho các em một số nguyên liệu để làm ra sản phẩm đó:
- Với chất liệu làm bằng bột mì, màu trắng hình tròn, có vị ngọt và béo ?
- Là đặc sản của người dân Nam Bộ?
- Gắn liền với tên một con vật dùng trong nông nghiệp ?
(Có thể có rất nhiều câu trả lời sai nhưng sẽ tạo được không khí vui tươi, rộn ràng vào đầu tiết học, gây được sự tò mò, suy nghĩ và sự tập trung ở học sinh),
và sẽ hấp dẫn hơn khi giáo viên nói : Đây là chiếc Bánh Bò đấy các em ạ! nó dược làm bằng bột mì và là món quà rất có ý nghĩa của người dân Nam Bộ để tặng
người thân khi đi đường xa đấy! Cô và các em sẽ tìm hiểu về bài hát: Lí dĩa bánh
bò ( Dân ca Nam Bộ) nhé!
- Sau đó giáo viên và học sinh đi tìm hiểu bài
2.2.3 Trò chơi” Nghe giai điệu đoán tên bài hát”.
* Mục đích:
- Giúp học sinh nhớ lại giai điệu các bài hát đã học và nâng cao độ nhạy cảm Âm nhạc của các em
* Cách chơi: Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm, cử một em lên bảng để ghi kết quả
của hai đội Giáo viên dùng đàn phím điện tử đánh lên giai điệu một câu hát (hoặc một đoạn) trong bài hát mà học sinh đã được học hoặc cho các em nghe qua băng đĩa Tiếng nhạc vừa dứt thì nhóm nào giơ tay trước nhóm đó được trả lời Trò chơi được tiếp tục bằng giai điệu bài hát khác Nhóm nào đoán đúng nhiều bài hát hơn
sẽ thắng
Trang 6*Lưu ý: Trò chơi này có thể được thực hiện ở phần củng cố bài để các em có thể
hiểu và nhớ bài lâu hơn
* Ví dụ 1: Trong tiết Học hát: Bài Hò Ba Lý Sau khi học xong bài học, ở phần củng cố, giáo viên cho học sinh nghe qua băng đĩa một số bài hát học sinh nghe và hỏi:
? Em hãy cho biết tên bài hát và bài hát thuộc dân ca nào?
* Ví dụ 2: Trong tiết ôn bài hát: - Lý dĩa bánh bò
- Ôn TĐN: TĐN Số 2
- Âm nhạc thường thức nhạc sĩ Hồng Vân
Và bài hát “Hò kéo pháo”
- Giáo viên cho học sinh nghe bài hát qua băng đĩa và hỏi đây là bài hát gì nhóm nào giơ tay nhanh nhất, trả lời đúng nhiều nhất thì nhóm đó sẽ chiến thắng
Trang 7(Trong trò chơi nếu học sinh chơi tốt giáo viên có thể nhận xét, tuyên dương
để khích lệ tinh thần các em.)
2.4 Trò chơi “Đố bạn đoán đúng”
* Mục đích:
Giúp học sinh nhớ lại các câu hát , bài hát đã học và nâng cao khả năng cảm thụ âm nhạc
* Cách chơi:
- Giáo viên chia lớp thành 3, 4 nhóm, mỗi nhóm cử một em lên tham gia trò chơi
- Giáo viên cho học sinh tham gia trò chơi bốc thăm Trong mỗi thăm sẽ có tên của một bài hát hoặc câu hát, câu tập đọc nhạc mà các em đã học Sau đó mỗi em sẽ tự chọn hình thức: hát lên câu hát, gõ tiết tấu lời ca hoặc dùng động tác múa minh họa
để diễn tả bài hát hoặc câu hát mà mình bốc trúng
* Lưu ý: Các em đoán câu hát nếu nhóm nào đoán đúng tên bài hát hoặc câu hát sẽ
tuyên dương, khen thưởng
- Sau mỗi lần học sinh đoán được tên bài hát, giáo viên sẽ đệm đàn để cả lớp cùng hát lại bài hát, vỗ theo tiết tấu bài hát
* Ví dụ 1 : Tiết 10:
Trang 8- Ôn tập bài hát: Tuổi hồng
- Tập đọc nhạc số 3
câu hỏi: Em hãy đọc đúng cao độ câu 1 trong bài tập đọc nhạc số 3 “ Chú chim nhỏ dễ thương”
Các em học sinh nghe và xem ở câu thứ bao nhiêu trong bài TĐN Số 3
* Ví dụ 2:
Tiết 10:
- Ôn tập bài hát: Tuổi hồng
- Tập đọc nhạc số
câu hỏi:
- Em hãy hát câu hát “ Tựa mùa xuân đang về trên cành lá” Và hỏi câu hát đó trong lời bài hát nào?
- Bài hát: Tuổi hồng
2.5 Trò chơi: “Giải ô chữ”
*Mục đích: giúp các em củng cố lại bài, biết nhận ra quy luật sắp xếp chữ cái theo
hàng ngang, hàng dọc, chữ thiếu trong từ
- Luyện cho học sinh kĩ năng quan sát, tư duy, tổng hợp
* Luật chơi: trên bảng có các ô chữ trong đó chứa đựng 6 từ hàng ngang và một từ
hàng dọc, 6 từ hàng ngang tưng ứng với tên 6 bài hát, 1 từ hàng dọc là ẩn số thú vị
mà cô dành cho các em khi nghe tới giai điệu của bài hát nào các em hãy chú ý lắng nghe và suy nghĩ sau đó hãy xung phong trả lời khi có hiệu lệnh em nào trả lời đúng sẽ được chọn một phần thưởng trong 6 ô phía dưới
Trang 9* Ví dụ: Tiết 28 học hát: Ngôi nhà của chúng ta phần củng cố bài giáo viên cho
từng em chọn cho mình một từ hàng ngang
2.6 Trò chơi: “Bức ảnh bí mật”.
* Mục đích: Phát triển khả năng quan sát, tư duy, tổng hợp cho học sinh
* Cách thực hiện: Cả lớp cùng tham gia trò chơi Học sinh lần lượt trả lời các câu hỏi gợi ý của giáo viên Nội dung các câu hỏi liên quan đến nhân vật cần nhận diện Mỗi câu trả lời đúng từng miếng ghép sẽ mở ra Thời gian trả lời mỗi câu hỏi là
ba mươi giây Sau khi hoàn thành, học sinh sẽ nhận diện nhân vật trên là ai
Ví dụ : Tiết 28: - Ôn tập bài hát: Ngôi nhà của chúng ta
- Tập đọc nhạc: TĐN Số 7
- Ở hoạt động giới thiệu bài giáo viên tổ chức trò chơi học sinh
* Câu hỏi gợi ý:
Câu 1: Bài hát có nội dung ngợi ca tình đoàn kết của 54 dân tộc anh em trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam là bài hát nào?
- Bài hát: Nổi trống lên các bạn ơi
Câu 2: Em hãy nêu nội dung bài hát “ Ngôi nhà của chúng ta”
Trang 10- Bài hát: Bài hát gợi lên một bức tranh thiên nhiên sống động, trái đất là ngôi nhà chung rộng lớn, nơi đó muôn người cùng hát lên một bài ca của tình yêu thương và lòng nhân ái
Câu 3: : Em hãy nghe giai điệu sau và đoán tên bài hát?
- Bài hát: Chúng em cần hòa bình
- Sau khi học sinh trả lời xong các câu hỏi,
- Giáo viên: Bức ảnh nói lên điều gì?
- Học sinh: Tất cả chúng ta hãy cùng chung tay hành động vì một Trái Đất xanh – sạch – đẹp
Trên đây là một số ví dụ để góp phần làm rõ chuyên đề, còn tùy vào nội dung của từng bài mà giáo viên có cách thực hiện và kết hợp những phương pháp dạy học phù hợp
III HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Sau khi thực hiện thường xuyên biện pháp giảng dạy mới tôi thấy có kết quả
rõ rệt, không khí học tập sôi nổi hơn, học sinh hăng say và yêu thích học môn âm nhạc hơn và nhất là trong các em không nghĩ đây là môn phụ nữa Tôi hy vọng
Trang 11rằng với phương pháp giảng dạy này sẽ tạo cho các em niềm say mê môn học, có niềm tin ở chính mình và việc dạy và học sẽ đạt kết quả cao hơn
Hiện tại qua số liệu điều tra và thống kê được cho thấy gây hứng thú của môn học đối với học sinh không phải dễ Thực tại qua điều tra số lượng học sinh yêu thích môn Âm nhạc còn hạn chế (khi chưa áp dụng sáng kiến trên vào thực tế giảng dạy) , cụ thể kết quả như sau:
STT Khối lớp SSHS Thích học Hơi thích học Không thích học
(56,6 %)
5 (21,7 %)
5 (21,7 %)
(52,2 %)
7 (30,4%)
4 (17,4%) Sau khi áp dụng kinh nghiệm trên vào một số tiết dạy môn Âm nhạc ở Trường THCS Hiếu Liêm, tôi nhận được những kết quả khả quan như sau:
- Học sinh bắt đầu chú ý và hứng thú hơn trong giờ học Những trường hợp làm việc riêng hay ngáp dài không còn nữa
- Các em hào hứng khi bước vào học tiết Âm nhạc hơn
- Các em bắt đầu có ý thức tự giác học bài, và chuẩn bị bài mới tốt hơn Sau đây là số liệu điều tra mức độ hứng thú học tập môn Âm nhạc của học sinh Trường THCS Hiếu Liêm sau khi tôi áp dụng kinh nghiệm trên (Khi đã áp dụng vào thực tế giảng dạy)
STT Khối lớp SSHS Thích học Hơi thích học Không thích học
(78,3%)
3 (13,0%)
2 (8,7%)
(87,0%)
3 (13%)
0
IV ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Vì đây là một môn học mang tính đặc trưng riêng nên các trò chơi cũng đóng một phần quan trọng trong việc dạy học Để những giờ học khô khan thanh sinh động mong được trang bị thêm một số đồ dùng dạy học, phòng học âm nhạc nên
Trang 12có loa, kết nối thêm internet tài liệu phục vụ môn học để việc dạy và học ngày càng hiệu quả hơn
Kết hợp các phương pháp dạy học tích cực tiết học âm nhạc sẽ tạo ra sự hứng thú cần thiết với các em Tuy nhiên các phương pháp trên luôn bỗ trợ tương tác lẫn nhau, không thể tách rời nhau.Mỗi phương pháp dạy học đều có những ưu,
khuyết điểm nhất định Rõ ràng không có phương pháp dạy học nào là vạn năng.
Tiết học chỉ có thể phát huy hết tối đa sự tạo hứng thú của nó khi người giáo viên làm chủ, tổ chức tốt được tất cả các hoạt động còn lại trong tiết học Vì vậy cái khéo
và thành công chính là người giáo viên vận dụng phối kết hợp các hoạt động, các phương pháp như thế nào với các phương tiện dạy học khác để cho từng bài học hài hòa, phù hợp với mục đích, điều kiện, trình độ…của lớp học, của học sinh nhằm đạt được hiệu quả cao nhất
Nói chung tùy theo từng bộ môn, từng bài dạy mà chúng ta có thể có những cách khác nhau để tiến hành tiết học Qua bài viết này, tôi chỉ đưa ra những phác thảo mang tính chủ quan của cá nhân qua những năm giảng dạy thực tế Vậy nên những ý kiến này không tránh khỏi thiếu sót Tôi mong nhận được nhiều hơn nữa những đóng góp quý báu từ những thầy cô đi trước để tôi hoàn thiện hơn trong những năm sau Xin chân thành cảm ơn
- Sách GK Âm Nhạc -mỹ thuật 8- Nhà xb GD ( 3.2005)
- Sách chuẩn kiến thức kĩ năng môn Âm nhạc
- Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp – NXB Giáo dục – 2002
- Các trò chơi tham khảo trên Internet
- Thiết kế bài giảng Âm Nhạc 8- Nhà xb Hà Nội (quý III-2004)
- Những trò chơi phát triển tư duy- Nhà xuất bản giáo dục- Năm 2006
- Và một số tài liệu khác
Hiếu Liêm, ngày 05 tháng 12 năm 2017
Người viết