luận văn thạc sĩ vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở trường sĩ quan thông tin

Bài giảng là một hình thức dạy học cơ bản, chủ đạo ở bậc đại học, có vai trò định hướng, chi phối các hình thức tổ chức dạy học khác. Hình thức bài giảng có chức năng chủ yếu là trang bị cho học viên những kiến thức nền tảng của môn học; rèn luyện tư duy khoa học sáng tạo và kỹ năng hoạt động trí tuệ cho người học; góp phần hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học và định hướng phẩm chất nghề nghiệp quân sự cho học viên theo các chuẩn mực giá trị của xã hội và quân đội. Bài giảng trang bị phương pháp, định hướng nội dung và thái độ cho người học trong quá trình học tập môn học.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bài giảng là một hình thức dạy học cơ bản, chủ đạo ở bậc đại học, có vaitrò định hướng, chi phối các hình thức tổ chức dạy học khác Hình thức bàigiảng có chức năng chủ yếu là trang bị cho học viên những kiến thức nền tảngcủa môn học; rèn luyện tư duy khoa học sáng tạo và kỹ năng hoạt động trí tuệcho người học; góp phần hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học

và định hướng phẩm chất nghề nghiệp quân sự cho học viên theo các chuẩnmực giá trị của xã hội và quân đội Bài giảng trang bị phương pháp, địnhhướng nội dung và thái độ cho người học trong quá trình học tập môn học

Trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện, nâng cao chất lượngGD&ĐT, đổi mới PPDH là yếu tố hết sức quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đếnquá trình tiếp nhận tri thức và phát triển năng lực sáng tạo của người học Nghị

quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII của Đảng ta đã xác định: “Tiếp tục

đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học, hình thức và phương pháp thi,kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục và đào tạo, bảo đảm trung thực, kháchquan” [10, tr.296] Để thực hiện được yêu cầu đó, các trường đại học nói chung,các nhà trường quân đội nói riêng phải thường xuyên nâng cao chất lượng bàigiảng theo hướng tăng cường vận dụng các phương pháp dạy học nhằm pháthuy tính tích cực học tập, khả năng sáng tạo; rèn luyện năng lực khái quát, kỹxảo, kỹ năng thực hành và khả năng vận dụng kiến thức linh hoạt, sáng tạo, hiệuquả vào trong thực tiễn cho học viên Một trong những PPDH tích cực cần đượcvận dụng là PPDHN Đây là PPDH có tác dụng tăng cường động cơ, kích thíchtính tích cực học tập, nâng cao hiệu quả hoạt động nhận thức, phát triển trí tuệ

và các kỹ năng xã hội cho người học; tạo được không khí dân chủ, cởi mở, thoảimái và bình đẳng trong học tập, phát triển các kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làmviệc theo nhóm, kỹ năng hiệp đồng tập thể, v.v… cho học viên

Nằm trong hệ thống các học viện, trường sĩ quan quân đội, Trường sĩquan Thông tin là trung tâm đào tạo sĩ quan chỉ huy Tham mưu Thông tin cấpphân đội bậc đại học Nhà trường đã đào tạo đội ngũ sĩ quan chỉ huy, tham

mưu Thông tin liên lạc không chỉ giỏi về kiến thức và các kỹ năng hoạt độngquân sự; mà còn có các phẩm chất chính trị, tư tưởng và tinh thần chiến đấucao; tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, với nhân dân; có tư duylinh hoạt, sáng tạo; có khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề; có năng lựclãnh đạo, chỉ huy, có kỹ năng giao tiếp và kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năngxây dựng mối đoàn kết tin tưởng lẫn nhau; có tính tập thể và biết phát huy sứcmạnh tập thể; có trách nhiệm cá nhân và ý thức tổ chức kỷ luật cao, v.v… Cácgiá trị và năng lực trên đây của người sĩ quan tương lai cần được quan tâmphát triển từ khi đang học tập tại trường, thông qua chương trình đào tạo, đặcbiệt các môn KHXH&NV có vai trò không nhỏ trong hình thành những phẩmchất người cán bộ, sĩ quan chỉ huy, tham mưu thông tin liên lạc

Hiện nay, hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT đã đượcgiảng viên vận dụng nhiều PPDH, làm cho bài giảng của giảng viên có sựcuốn hút, tạo cho người học hứng thú, tích cực, phát huy tính sáng tạo, tíchcực tự giác, tương tác với giảng viên và đồng đội Tuy nhiên, các PPDH được

sử dụng trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT còn đơnđiệu, chủ yếu là các PPDH truyền thống, ít cập nhật những PPDH tích cựclàm cho người học ít nhiều còn thụ động, mệt mỏi, phân tán chú ý, chưa đisâu vào đặc điểm riêng của học viên, khó tạo cho học viên những khả năngthực tiễn trong dạy học Do đó, chất lượng, hiệu quả hình thức bài giảng cácmôn KHXH&NV còn chưa cao, chưa tạo hiệu quả thiết thực

Vì vậy, để phát huy và khắc phục những hạn chế của hình thức bài giảngcác môn KHXH&NV, đòi hỏi TSQTT cần phải chú trọng đổi mới theo hướngtăng cường vận dụng các cách thức, PPDH hiện đại có chức năng trội là pháttriển các phẩm chất và năng lực cho học viên; trong đó PPDHN vừa có tácdụng phát huy tốt tính tích cực học tập, phát triển các kỹ năng trình bày, diễnđạt, làm việc theo nhóm của học viên, vừa bảo đảm cho mọi học viên đều đượctham gia, chia sẻ hiểu biết của mình với người khác Nghiên cứu vận dụngPPDHN vào hình thức bài giảng các môn KHXH&NV là một gợi ý khả quan

để nâng cao hơn nữa chất lượng bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT

Qua tổng quan nghiên cứu đã có một số công trình vận dụng một sốPPDH tích cực như: Graph, hợp tác, tình huống trong dạy học ở một số họcviện, nhà trường quân đội Tuy nhiên, vận dụng PPDHN vào hình thức bàigiảng ở TSQTT chưa được nghiên cứu cơ bản, toàn diện và đầy đủ Vì vậy,cần có một nghiên cứu cơ bản về phương diện lý luận và đề xuất những biệnpháp vận dụng trên thực tế góp phần nâng cao chất lượng bài giảng hiện nay

Xuất phát từ những lý do đó, chúng tôi chọn vấn đề: “Vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình thức bài giảng các môn khoa học

xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin” làm đề tài nghiên cứu luận

văn tốt nghiệp cao học, vừa có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Trong lịch sử, phương pháp dạy học nhóm trong nhà trường đã đượccác nhà giáo dục tìm kiếm, phát triển và ứng dụng từ rất lâu Quá trình đàotạo dạy học nhóm, là một yêu cầu, nhiệm vụ không thể thiếu nhằm góp phầnnâng cao chất lượng GD, ĐT Chính vì thế, tổ chức dạy học nhóm đã đượcnhiều nhà khoa học giáo dục trong và ngoài nước quan tâm nghiện cứu

* Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài

Dạy học nhóm được các nước trên thế giới áp dụng từ cuối thế kỷXVIII đầu thế kỷ XIX ở các nước Châu Âu Theo Guy Palmade, đây là “giáodục mới” hay “hệ thống dạy học tương trợ” [52, tr.88] Hệ thống này đượcnhững người đầu tiến là linh mục Andrew Bel (1847-1922) và sau là D.Lancaste, Girard phát triển với những sắc thái khác nhau Trong “hệ thốngdạy học tương trợ”, học viên được chia ra thành các nhóm theo trình độ đểhọc tập Giảng viên hướng dẫn học viên lớp trên sau đó học viên lớp trênhướng dẫn cho học viên lớp dưới, các hình thức của “hệ thống dạy học tươngtrợ” có nhiều ưu điểm, song cũng còn hạn chế là chưa phát huy tốt vai trò củagiảng viên trong tổ chức, điều khiển hoạt động dạy và học một cách hiệu quả

Nói tới học tập nhóm, Asakia và Phlenmin một trong những nhà giáo

dục Ba Lan viết cuốn sách: “Học tập theo nhóm ở trường học” giới thiệu một

hình thức đem lại hiệu quả cao trong hoạt động dạy học, đồng thời đưa ra bốnnguyên tắc cơ bản của tổ chức hoạt động theo nhóm là:

Thành phần của nhóm gồm 4 người thường xuyên nhưng được phânhóa, điều này đảm bảo cho các thành viên tích cực và tăng tốc cho sinh viênyếu

Trong giờ học khác nhau sẽ có những sinh viên khác nhau điều hànhhoạt động của nhóm, nghĩa là tất cả các sinh viên đều học cách điều hành vàlàm việc dưới sự lãnh đạo

Các sinh viên làm việc với tốc độ như nhau, điều này tạo nên nhữngkhả năng dẫn dắt một cuộc tranh luận mang tính công việc và đảm bảo sựphân tích tích cực tất cả các yếu tố của tài liệu đã học

Để đánh giá hoạt động của nhóm, giáo viên kiểm tra một số các thànhviên của nhóm, mà câu trả lời của sinh viên đó sẽ được đánh giá

Trong thực tiễn dạy học phổ thông, dạy học theo nhóm đã được ápdụng rộng rãi và có hiệu quả ở Châu Âu và Bắc Mỹ những năm 80 và 90 củathế kỷ XX cho đến nay cùng với trào lưu cải cách giáo dục, việc nghiên cứu

về dạy học nhóm đã được đẩy mạnh ở các nước phương Tây Các nghiên cứuchủ yếu hướng vào xây dựng mô hình và chiến lược dạy học nhóm một cáchhiệu quả, đồng thời tiếp tục khẳng định tác dụng to lớn của dạy học nhómcũng như xu thế phát triển của nó trong tương lai

* Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước

Học tập nhóm đã có từ lâu Ông cha ta có câu: “Học thầy không tày họcbạn” Đây là lời răn dạy mang tinh thần của dạy học nhóm, điều này cho thấy

từ xa xưa ông cha ta đã nhận thức rất rõ tầm quan trọng của việc liên kết giữacon người với con người trong lao động sản xuât và đời sông xã hội

Từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, chúng ta từng có phong trào họctập dân chủ, học tập tổ, nhóm Phong trào “bình dân học vụ”, phong trào “đôibạn chuyên cần” đã góp phần tích cực vào thành công của phong trao diệtgiặc dốt do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động, phải chăng đó là hình thức sơ

khai của việc dạy học nhóm, hợp tác ngày nay.

Trong những thập niên qua ở phần lớn các nhà trường phổ thông, đạihọc, đã sử dụng các hình thức “truy bài” trước giờ học Việc truy bài trướcgiờ học là hình thức thảo luận theo cặp, nghĩa là người này nêu câu hỏi, ngườikia trả lời, nếu thiếu hay sai thì bổ sung cho nhau nhằm nắm chắc nội dungbài đã học Theo đó, học sinh ở cùng tổ, nhóm sẽ nhớ lại, khắc họa lại nhữngkiến thức đã học ở trường Gần đây trước xu hướng đổi mới PPDH theohướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học Nhiều nhà giáo dục

đã có các công trình được công bố như:

Tác giả Thái Duy Tuyên, trong cuốn “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” đã nhấn mạnh tầm quan trọng của PPDH trong việc đào

tạo con người và những hạn chế của nhà trường trong việc sử dụng phươngpháp giảng dạy Từ đó, tác giả đưa ra quan điểm đổi mới PPDH, nhất là sửdụng các PPDH tích cực, trong đó có PPDHN; đồng thời tác giả cũng kháiquát khá rõ quy trình tổ chức dạy học theo PPDHN; tuy nhiên tổ chức dạy họcnhóm đối với nhà trường quân sự tác giả chưa đề cập đến [43]

Tác giả Phan Thị Hồng Vinh trong cuốn “Phương pháp dạy học giáo dục học” (2010), đã đưa ra quan niệm học tập theo nhóm trong dạy học giáo

dục học: “Dạy học theo nhóm là hình thức tổ chức dạy học, trong đó sinh viênđược chia theo nhóm nhỏ để làm việc, trao đổi kiến thức, ý tưởng với nhau,

để đi đến giải pháp chính cho một vấn đề học tập nào đó” [50, tr.163] Tác giảnhận định ưu điểm nổi trội của dạy học theo nhóm đó là kích thích tư duysáng tạo, rèn luyện kỹ năng diễn đạt ý tưởng của người học trước tập thể; tạođiều kiện làm việc nhóm; kích thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm

và giữa các nhóm với nhau và tạo điều kiện thu thập thông tin phản hồi vềngười học Tuy nhiên, công trình nghiên cứu của tác giả chỉ dừng lại ở góc độchuyên môn hẹp đối với sinh viên sư phạm

Tác giả Đặng Thị Mai (2017) với luận án tiến sĩ: Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh theo định hướng phát

triển năng lực ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay, đã làm rõ những vấn

đề lý luận về phương pháp thảo luận nhóm, làm rõ các đặc điểm của phươngpháp thảo luận nhóm trong dạy học môn môn tư tưởng Hồ Chí Minh theođịnh hướng phát triển năng lực ở các trường đại học, cao đẳng; đồng thời tácgiả đã đề xuất các biện pháp sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạyhọc môn môn tư tưởng Hồ Chí Minh theo định hướng phát triển năng lực ởcác trường đại học, cao đẳng Tuy nhiên, tác giả chưa xây dựng được quytrình sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học mà chỉ xây dựngchủ đề, tình huống thảo luận [25]

Tác giả Ngô Thị Thu Dung trong bài viết “Mô hình tổ chức học theo

nhóm trong giờ lên lớp”, đăng trên Tạp chí Giáo dục, số 3, tháng 5/2011, đã

đi sâu làm rõ quan niệm về tổ chức giờ học theo nhóm và những khác biệtgiữa giờ học theo nhóm với dạy học hợp tác Theo tác giả, giờ học theo nhómvừa nhấn mạnh cả phương thức hợp tác lẫn nỗ lực cá nhân trong hoạt độnghọc tập Đồng thời, tác giả đưa ra quy trình các bước trong tổ chức giờ họctheo nhóm, các hình thức tổ chức giờ học theo nhóm và một số điều kiện cơbản khi lựa chọn mô hình tổ chức các giờ học theo nhóm [7]

Tóm lại, đã có nhiều công trình của các tác giả nghiên cứu về dạy họcnhóm và vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong dạy học Các công trìnhcủa các tác giả đã phân tích khá sâu sắc về bản chất, vai trò và cách thức tổchức của quá trình dạy học, trong đó có tổ chức dạy học nhóm và cho rằng,phương pháp dạy học nhóm về bản chất hướng vào tích cực hoá hoạt độngnhận thức của người học

* Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong quân đội

Quá trình dạy học có vận dụng dạy học nhóm đã được đề cập trong cácgiáo trình, tài liệu dạy học và xem dạy học nhóm là một PPDH hiện đại, mang

“tính xã hội” cao, thể hiện trong các sách, tài liệu dạy học của các tác giả như:

Tác giả Lê Minh Vụ (2007), trong cuốn sách “Tổ chức quá trình dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở đại học quân sự”, đã đề cập đến

nhiều vấn đề về lý luận dạy học, trong đó có tiếp cận dạy học theo nhóm hợptác ở góc độ PPDH Theo đó, PPDHN được hiểu là tổng hợp các cách thức,biện pháp phối hợp thống nhất với giảng viên và học viên nhằm tổ chức chohọc viên tham gia học tập trong nhóm, học viên cùng nhau trao đổi thảo luận,chia sẻ hiểu biêt, kinh nghiệm và động viên khuyến khích, giúp đỡ lẫn nhaucùng đạt mục đích đặt ra Ngoài ra, tác giả còn đề xuất các yêu cầu và quytrình vận dụng PPDH hợp tác nhóm trong dạy học ở đại học quân sự và chỉ ratầm quan trọng, ý nghĩa của dạy học nhóm đối với học viên [49].

Tác giả Phan Văn Tỵ (2009) với Luận án tiến sĩ: “Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở đại học quân sự”, đã đi sâu nghiên cứu làm rõ bản chất dạy học hợp tác nhóm, các đặc

điểm dạy học ở đại học quân sự Đồng thời xác lập được quy trình tổ chứcdạy học các môn KHXH&NV ở đại học quân sự theo kiểu dạy học hợp tác,nhất là quy trình tổ chức giờ lên lớp các môn KHXH&NV ở đại học quân sựtheo kiều dạy học hợp tác, thực hiện tổ chức phân nhóm, qua đó góp phầnnâng cao chất lượng GD, ĐT ở đại học quân sự [44]

Tác giả Thân Văn Quân (2017) với đề tài cấp cơ sở: Nâng cao chất lượng bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn của giảng viên ở Học viện Chính trị hiện nay Tác giả đã đi sâu làm rõ những vấn đề lý luận về

nâng cao chất lượng bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn củagiảng viên ở Học viện Chính trị Đồng thời tác giả đã đề xuất các biện pháp

để nhằm nâng cao chất lượng bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn.Trong đó, tác giả đã nhấn mạnh phải tăng cường bồi dưỡng năng lực sư phạmcho giảng viên; Tổ chức thực hiện nghiêm quy trình chuẩn bị và tiến hành bàigiảng các môn khoa học xã hội và nhân văn của giảng viên Tuy nhiên, trongquy trình chuẩn bị bài giảng tác giả chưa làm rõ được các nội dung thiết kếhoạt động giảng dạy của giảng viên và hoạt động học của học viên [34]

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Chí Nhân (2013) về “Tổ chức dạy học nhóm trong dạy học thực hành ở nhà trường quân sự”, luận án đã nghiên

cứu làm rõ các vấn đề về tổ chức dạy học nhóm; vai trò; đặc trưng; điều kiện

tổ chức dạy học nhóm và đề xuất yêu cầu, biện pháp tổ chức dạy học nhómtrong dạy học thực hành ở nhà trường quân sự Tuy nhiên, luận án chưa đềcập đến quy trình tổ chức dạy học nhóm trong một hình thức dạy học cụ thểđối với các môn KHXH&NV ở nhà trường quân sự [29]

Luận văn thạc sĩ Giáo dục học của tác giả Nguyễn Chí Công (2014):

“Vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong Xêmina các môn khoa học xã hội và nhân văn ở nhà trường quân đội”, đã luận giải những vấn đề cơ bản về

lý luận, thực tiễn của PPDHN và đề xuất các biện pháp nhằm sử dụngPPDHN trong Xêmina các môn KHXH&NV ở nhà trường quân đội [3]

Nhìn chung vấn đề vận dụng PPDHN đã được nhiều tác giả trong vàngoài nước quan tâm nghiên cứu với nhiều góc độ, phạm vi khác nhau Cáccông trình nghiên cứu đã làm rõ đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiêncứu, đồng thời đã bước đầu đề xuất những giải pháp nhằm vận dụng PPDHNtrong quá trình dạy học ở nhà trường nói chung, nhà trường quân đội nóiriêng Tuy nhiên, khi xem xét chúng tôi thấy, vấn đề vận dụng PPDHN tronghình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở các trường Đại học nói chung và

ở TSQTT nói riêng cho tới nay vẫn chưa được tác giả nào nghiên cứu mộtcách có hệ thống

Từ những vấn đề trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin” làm luận văn cao học của mình.

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về PPDHN,hình thức bài giảng và vận dụng PPDHN vào hình thức bài giảng các mônKHXH&NV ở TSQTT; từ đó đề xuất các biện pháp vận dụng PPDHN tronghình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT nhằm nâng cao chấtlượng, hiệu quả hình thức bài giảng, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

các môn KHXH&NV ở TSQTT.

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ những vấn đề lý luận về PPDHN; về hình thức bài giảng cácmôn khoa học xã hội và nhân văn và lý luận về vận dụng PPDHN trong hìnhthức bài giảng các môn KHXH&NV ở Trường Sĩ quan Thông tin

- Khảo sát, đánh giá thực trạng sử dụng PPDH và việc vận dụng PPDHNtrong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở Trường Sĩ quan Thông tin

- Đề xuất các biện pháp vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng cácmôn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin

- Thực nghiệm sư phạm để minh chứng cho các biện pháp đã đề xuất

4 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Khách thế nghiên cứu

Quá trình dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường sĩ

quan Thông tin

* Đối tượng nghiên cứu

Vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội

và nhân văn ở Trường sĩ quan Thông tin

* Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận về PPDHN,

hình thức bài giảng và vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các mônKHXH&NV ở Trường sĩ quan Thông tin

Phạm vi điều tra, khảo sát: Đề tài tập trung khảo sát, tọa đàm, trao đổi

với cán bộ, giảng viên ở khoa Khoa học xã hội và nhân văn, học viên năm thứ

3 và năm cuối ở Trường sĩ quan Thông tin

Phạm vi về thời gian điều tra, khảo sát: Các số liệu được sử dụng từ

năm 2015 đến nay

5 Giả thuyết khoa học

Chất lượng hình thức bài giảng các môn KHXH&NV phụ thuộc vàonhiều yếu tố, trong đó việc giảng viên sử dụng tổng hợp các PPDH và vậndụng PPDH tích cực là yếu tố quan trọng, góp phần quyết định thành công

của bài giảng Vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn

KHXH&NV ở TSQTT là một hướng tích cực của đội ngũ giảng viên, nếu làm

tốt việc giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể; tổ chứcthực hiện đúng quy trình vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các mônKHXH&NV; bồi dưỡng nâng cao trình độ vận dụng PPDHN cho giảng viênKHXH&NV; phát huy tính chủ động, tích cực của học viên trong vận dụngPPDHN và bảo đảm các điều kiện sư phạm thuận lợi cho vận dụng PPDHN

trong dạy học các môn KHXH&NV ở TSQTT thì chất lượng bài giảng các

môn KHXH&NV ở TSQTT sẽ được nâng cao, góp phần nâng cao chất lượngdạy học các môn KHXH&NV ở TSQTT hiện nay

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủMác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam về giáo dục và đào tạo Đề tài tiếp cận vấn đề nghiên cứu theo quanđiểm hệ thống - cấu trúc; quan điểm lịch sử - lô gic; quan điểm thực tiễn đểxem xét, phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn vận dụng PPDHN tronghình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở Trường Sĩ quan Thông tin

* Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu bao gồm:

- Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Bao gồm các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tàiliệu, văn bản pháp quy của Nhà nước, của ngành; các văn kiện, Nghị quyết,Chỉ thị của Đảng, nhà nước và Bộ Quốc phòng về giáo dục và đào tạo.Nghiên cứu các tài liệu, sách báo, tạp chí, các báo cáo, văn bản tổng kết… vềgiáo dục, đào tạo ở Trường Sĩ quan Thông tin công để xây dựng cơ sở lý luậncủa vấn đề nghiên cứu

- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Phương pháp quan sát: Quan sát một số giờ học theo hình thức bàigiảng các môn KHXH&NV, trọng tâm quan sát các giờ học có thiết kế và vận

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm giáo dục: Nghiên cứu hệ thống giao

án, kế hoạch bài giảng của giảng viên; tài liệu học tập, ghi chép của học viên

Phương pháp tổng kết thực tiễn: Phân tích tổng kết kết quả dạy học ởTrường Sĩ quan Thông tin để rút ra những vấn đề liên quan đến luận văn

Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của các nhà khoa học, các giảngviên, cán bộ quản lý ở TSQTT về một số vấn đề lý luận và giải pháp liên quanđến đề tài

Phương pháp thử nghiệm sư phạm: Luận văn tiến hành thử nghiệm sưphạm có đối chứng với 120 khách thể là học viên năm thứ 3 (ĐH24)

7 Ý nghĩa của đề tài

Luận văn làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn về vận dụngPPDHN trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT, đề xuấtcác biện pháp vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các mônKHXH&NV ở TSQTT, nhằm nâng cao chất lượng dạy học các mônKHXH&NV, phát huy tính tích cực của người học

Kết quả nghiên cứu của đề tài làm cơ sở cho các giảng viên tham khảo

để vận dụng PPDHN trong các môn KHXH&NV nói chung ở TSQTT

8 Kết cấu của luận văn

Luận văn có kết cấu bao gồm: Phần mở đầu, 3 chương (10 tiết), kếtluận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

1.1.1 Khái niệm phương pháp dạy học nhóm

* Phương pháp dạy học

Theo Từ điển tiếng Việt: “Phương pháp dạy học là cách thức hợp tácgiữa người dạy và người học, trong đó người dạy truyền đạt tri thức, kĩ năng,thái độ điều khiển việc học của người học; người học tiếp thu và tự điều khiển

sự học tập của bản thân, học những điều được truyền thụ để phát triển nhâncách” [47, tr 237]

Theo Giáo trình Giáo dục học quân sự: “Phương pháp dạy học được hiểu là tổng hợp các cách thức, thao tác, các biện pháp hoạt động phối hợp thống nhất giữa hoạt động người dạy và người học nhằm thực hiện tốt các mục tiêu nhiệm vụ của quá trình dạy học” [36, tr 121].

Từ những khái niệm của các tác giả trên đây, có thể hiểu: Phương pháp dạy học là tổng hợp cách thức phối hợp thống nhất giữa hoạt động của giảng viên và hoạt động của học viên nhằm truyền thụ và lĩnh hội nội dung học tập theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo.

Thực chất PPDH ở các trường đại học là sự thống nhất giữa các cáchthức, biện pháp tiến hành hoạt động giảng dạy của giảng viên và hoạt động họctập của học viên PPDH ở các trường đại học quân sự gắn liền với ngành nghềđào tạo của các trường đại học quân sự

Mục tiêu đào tạo của các nhà trường đại học quân sự là những chuyêngia quân sự (những sĩ quan chỉ huy, chuyên môn kỹ thuật v.v ), có trình độhọc vấn đại học quân sự và gắn với một chức danh nhất định Do đó đòi hỏi

PPDH của các bộ môn khoa học cơ bản, cơ sở và chuyên ngành đều phảihướng vào phục vụ cho mục tiêu GD, ĐT của nhà trường Nó yêu cầu đội ngũgiảng viên, ngoài việc trang bị cho học viên hệ thống tri thức khoa học cơ bản

và chuyên sâu; còn phải chú ý bồi dưỡng, rèn luyện cho học viên hệ thống kỹ

xảo, kỹ năng nghề nghiệp quân sự theo mục tiêu - yêu cầu đào tạo đã xác định

Phương pháp dạy học ở đại học quân sự tiếp cận với phương phápnghiên cứu khoa học Trong dạy học các môn học, cần tăng cường sử dụngcác hình thức tập dượt nghiên cứu khoa học; tạo lập cho học viên thói quenhọc tập gắn với nghiên cứu khoa học PPDH ở đại học quân sự có tác dụngphát huy cao độ tính tích cực, chủ động, độc lập và sáng tạo của học viên Sảnphẩm đào tạo ở đại học quân sự là những sĩ quan thông minh, sáng tạo; nắmvững chắc và vận dụng linh hoạt, sáng tạo các tri thức khoa học trong thựctiễn quân sự Đồng thời phản ánh đặc điểm của đối tượng học viên là nhữngngười đang trưởng thành, đang “phồn vinh về trí tuệ” Do đó, đòi hỏi đội ngũgiảng viên trong giảng dạy các môn học, cần tôn trọng ý kiến học viên, sửdụng các biện pháp kích thích tính tự giác, tính tích cực và chủ động tronggiải quyết các bài tập nhận thức; tự phát hiện và giải quyết vấn đề học tập dưới

sự hướng dẫn của giảng viên Tổ chức cho học viên tập dượt nghiên cứu khoahọc, rèn luyện tư duy độc lập sáng tạo, khơi dậy tiềm năng trí tuệ của họ, gópphần tìm tòi, khám phá, bổ sung những vấn đề mới trong lý thuyết hoặc thựctiễn quân sự Trong giảng dạy cần tích cực sử dụng các PPDH hiện đại như cácphương pháp: gợi mở nêu vấn đề, tạo tình huống, đóng vai, dạy học hợp tác,dạy học nhóm, … nhằm tích cực hoá hoạt động học tập của học viên

* Phương pháp dạy học nhóm

Nhóm là một thuật ngữ được sử rộng rãi trong nhiêu ngành khoa học.

Theo Từ điển tiếng Việt “nhóm” là tập hợp một số ít người theo những nguyêntắc nhất định để cùng nhau giải quyết một nhiệm vụ chung [47, tr.157]

Tác giả Nguyễn Đình Chỉnh quan niệm: “Nhóm không đơn giản chỉ là

một tập hợp nhiều người làm việc cùng nhau hoặc làm việc dưới sự chỉ đạocủa một nhà quản lý Nhóm là một tập hợp những cá nhân có các kỹ năng bổsung cho nhau và cùng cam kết chịu trách nhiệm thực hiện một mục tiêuchung Các thành viên trong nhóm tương tác với nhau và với trưởng nhóm đêđạt được mục tiêu chung Các thành viên trong nhóm phụ thuộc vào thông tincủa nhau để thực hiện phần việc của mình” [5, tr.52].

Theo tác giả Nguyễn Thị Oanh, trong cuốn “Làm việc theo nhóm” đãđưa ra vấn đề “Thế nào là một nhóm” đồng thời chỉ ra nhóm phải có đầy đủ 4yếu tố đặc trưng cơ bản là: Nhóm phải có mục đích chung; sự tương tác giữacác thành viên; có các quy tắc chung; vai trò của từng thành viên [31, tr.12].Như vậy, nếu chỉ tập hợp một số lượng người nào đó mà giữa họ không cómục tiêu chung, không có sự tương tác, không có sự chia sẻ, nghĩa là “giữa

họ không có hoạt động chung thì đó không phải là nhóm, mà là đám đông”.Hoạt động nhóm khi đó có vai trò tạo nên sự liên kết, thúc đẩy tinh thần hợptác, phụ thuộc giữa các thành viên; môi người cố gắng thể hiện tốt vai trò củamình là cùng chia sẻ trach nhiệm, cùng nhau hỗ trợ và cam kết giải quyết vấn

đề chung của cả nhom Điều này không có nghĩa là vai trò của mỗi cá nhânkhông còn quan trọng nữa mà tính hiệu quả của nhóm dựa vào thành quả củatừng thành viên trong nhóm Khi cả nhóm hoạt động hiệu quả nhất là khi các

cá nhân cùng đồng lòng phối hợp ăn ý hướng về một mục đích

Với cách tiếp cận trên, có thể hiểu: Nhóm là một tập hợp người đượcxác định bởi mối quan hệ tương tác cùng nhau chia sẻ mục tiêu chung, cùngtuân theo một hệ thống các quy tắc nhât định và đóng vai trò khác nhau

Về mặt thuật ngữ, dạy học theo nhóm được các tác giả nêu ra dướinhững cách gọi khác nhau, là PPDH; là hình thức tổ chức dạy học hoặc làphương tiện theo nghĩa rộng (Đỗ Thị Minh Liên, Trần Thị Thu Mai, TrầnDuy Hưng, Nguyễn Thị Hồng Nam ) Tuy còn những quan niệm rộng hẹpkhác nhau nhưng các tác giả đều đưa ra những dấu hiệu chung của dạy họcnhóm là mối quan hệ giúp đỡ, gắn kết và hợp tác giữa các thành viên trong

nhóm với nhau nhằm giải quyết nhiệm vụ học tập chung của nhóm.

Theo tác giả Trần Thị Thu Mai (2000) trong bài viết “Về phương pháp học tập nhóm” cho rằng: Phương pháp dạy học nhóm là một PPDH có sự kết

hợp tính tập thể và tính cá nhân trong đó học viên dưới sự chỉ đạo của giảngviên, trao đổi những ý tưởng, nguồn kiến thức, giúp đỡ hợp tác với nhau trongviệc lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo, từng học viên không chỉ cótrách nhiệm với học tập của mình mà còn có trách nhiệm quan tâm đến nhautrong việc học tập của người khác trong nhóm [26]

Theo quan niệm này, tác giả Nguyễn Chí Nhân, cho rằng dạy học nhóm

là một trường hợp của phương pháp hợp tác [29] Một số tác giả khác chorằng, dạy học nhóm là một phương pháp đặc biệt của hệ PPDH phát huy tínhtích cực nhận thức của người học

Với tiếp cận này, theo tác giả Thái Duy Tuyên, dạy học nhóm sẽ cónhững dấu hiệu đặc trưng của PPDH: Phản ánh cách thức trao đổi thông tingiữa người dạy và người học; Phản ánh cách thức tổ chức, điều khiển của giáo

viên đối với hoạt động nhận thức của học sinh; Phản ánh sự vận động quá

trình nhận thức của học sinh nhằm đạt đến mục đích đặt ra; Phản ánh sự vậnđộng của nội dung dạy học đã được quy định [43]

Từ những phân tích trên đây, có thể quan niệm: “Phương pháp dạy học nhóm là tổng hợp cách thức, biện pháp phối hợp thống nhất giữa người dạy

và người học; trong đó người dạy tổ chức người học thành từng nhóm, người học cùng trao đổi, thảo luận, chia sẻ, phản biện về những vấn đề học tập nhằm đạt được mục đích đã xác định”

Phương pháp dạy học nhóm là cách thức dạy học của giảng viên sửdụng nhóm học tập như một phương tiện, điều kiện và môi trường để tổ chứchoạt động học tập của người học theo hướng tạo ra sự tiếp xúc trực diện, đachiều giữa giáo viên với học sinh, giữa giáo viên với các nhóm học sinh, giữacác nhóm học sinh và giữa các học sinh với nhau Dựa trên nhóm học tập,người học tương tác chia sẻ, tranh luận,… làm việc trực tiếp với đối tượng

học tập, giải quyết nhiệm vụ học tập của nhóm Thông qua học tập theonhóm, học sinh không chỉ lĩnh hội được tri thức mà cả phương pháp học,phương pháp tổ chức hoạt động, cách thức giải quyết các mối quan hệ xã hội

và giao tiếp trong môi trường tập thể, nhóm Nói cách khác, PPDHN giúp chongười học có thể đạt được đa mục tiêu, có tính toàn diện trong học tập

Phương pháp dạy học nhóm là một trong những phương pháp nằmtrong nhóm PPDH phát huy tính tích cực học tập của người học, có sự khácbiệt về chất với các PPDH truyền thống, nhưng đồng thời có nhiều điểmtương đồng với các PPDH khác nằm trong nhóm PPDH tích cực

Phương pháp dạy học nhóm có sự khác biệt về chất với các PPDHtruyền thống, bởi nó được hình thành và phục vụ tối đa nhu cầu học tập củangười học, tạo được sức thu hút, thuyết phục, động cơ bên trong của ngườihọc, khai thác tối đa tiềm năng của người học, đặc biệt là tiềm năng sáng tạo

Phương pháp dạy học nhóm có nhiều điểm tương đồng với cácPPDH tình huống, dạy học kiến tạo, dạy học hợp tác, dạy học theo dự án…

vì nó cùng thuộc nhóm các PPDH tích cực, cho nên về tính chất, đặc điểm

có nhiều tương đồng như: Người học là chủ thể của hoạt động học, tự tìm

ra kiến thức bằng hành động của chính mình Người dạy không đặt ra trướccho họ những kiến thức có sẵn mà là những tình huống, những nhiệm vụ,những thực tiễn cụ thể, sinh động để họ có nhu cầu khám phá, giải quyết,phát huy tiềm năng sáng tạo Người dạy hướng dẫn, tổ chức người học tựtìm ra chân lý, tổ chức các mối quan hệ thầy - trò, trò - trò, đồng thời làtrọng tài khoa học, đưa ra những kết luận và kiểm tra, đánh giá trên cơ sởngười học tự kiểm tra, đánh giá

Tuy nhiên, PPDHN có điểm khác biệt vì đây là phương pháp có tínhchất phức hợp, bao trùm, chứa đựng các tính chất, đặc thù của các PPDH tíchcực khác, sử dụng các phương pháp, kỹ thuật của các phương pháp khác đểtriển khai các nhóm học tập Trong PPDHN, môi trường nhóm học tập của

người học được thiết lập nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập, nội dung họctập theo yêu cầu của người dạy.

1.1.2 Đặc điểm của phương pháp dạy học nhóm

Phương pháp dạy học nhóm không có nghĩa chỉ là cách thức bố trí, sắpxếp chỗ ngồi cho người học; cũng không phải là việc tổ chức người học theotừng nhóm, giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm, mỗi thành viên trong nhóm thựchiện một nhiệm vụ học tập, mà phải đảm bảo các có các đặc điểm sau đây:

* Đối với phương pháp học của người học (học viên): Người học trở

thành người giải quyết vấn đề, ra quyết định chứ không phải là người nghethụ động Họ làm việc theo nhóm, tổ chức hoạt động, tiến hành nghiên cứu,giải quyết vấn đề, tổng hợp thông tin, tổ chức thời gian và phản ánh về việchọc của mình Người học có thể sử dụng nhiều phong cách học tập khác nhau,

sử dụng thông tin của những môn học khác nhau, trong cùng một nội dungnhưng có thể thực hiện theo những cách khác nhau, đồng thời yêu cầu họcviên sự tư duy tích cực để giải quyết vần đề, kích thích động cơ, hứng thú họctập, khuyến khích việc sử dụng các kỹ năng tư duy bậc cao, giúp cho ngườihọc hiểu biết sâu sắc hơn nội dung học tập Đây cũng là cách thức quan trọng

để thực hiện phương thức đào tạo con người phát triển toàn diện, học đi đôivới hành, kết hợp giữa học tập và nghiên cứu khoa học

Phương pháp dạy học nhóm cho phép người học tự chủ nhiều hơn trongcông việc, từ xây dựng kế hoạch đến việc thực hiện bài giảng, tạo ra các sảnphẩm, nhờ thế phát huy tính tích cực, tự lực, tính trách nhiệm, năng lực sángtạo, năng lực giải quyết các vấn đề của người học Vì vậy, khi thực hiệnPPDHN giúp người học nâng cao năng lực làm việc nhóm, khả năng giao tiếpvới người khác

Trong quá trình thực hiện phương pháp, người học có cơ hội lựa chọn

và kiểm soát việc học của chính mình, cũng như cơ hội cộng tác với các bạncùng lớp làm tăng hứng thú học tập, giúp người học có khả năng đưa ra

những quyết định chính xác; khả năng giải quyết những vấn đề phức tạp; khảnăng làm việc tốt với người khác; sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo.

* Đối với phương pháp dạy giảng dạy của giảng viên: Vai trò chỉ đạo,

định hướng, điều khiển, tổ chức, trọng tài khoa học của giảng viên được thểhiện rõ trong từng khâu, từng bước của tiến trình bài giảng Trong một vàibước, giảng viên đóng vai trò là người quan sát, chỉ đạo từ xa, để học viênphát huy vai trò chủ thể Tuy nhiên, vai trò chủ thể của giảng viên không thayđổi, đặc biệt là trong những giai đoạn đầu của nhóm, là người âm thầm theosát học viên trong từng bước thực hiện nhóm Mặt khác, để thực hiện phươngpháp này, giảng viên phải làm tốt công tác chuẩn bị về nội dung, kế hoạch, dựkiến tình huống thực hiện nhóm; chuẩn bị bảng kiểm, phiếu đánh giá, phương

án đánh giá kết quả thực hiện nội dung của học viên, sẵn sàng tham gia giảiquyết các tình huống trong quá trình thực hiện nội dung của học viên

Tuy nhiên, PPDHN đòi hỏi phải có nhiều thời gian Đây là một trongnhững trở ngại lớn nhất, nếu không được bố trí thời gian hoặc người dạy không

có sự linh hoạt thì dễ vi phạm đến kế hoạch, chương trình môn học, bài học theoquy định nói chung Không thể áp dụng PPDHN tràn lan mà chỉ có thể áp dụngvới những nội dung nhất định trong những điều kiện cho phép PPDHN khôngthể thay thế phương pháp thuyết trình trong việc truyền thụ những tri thức lýthuyết hay việc thông báo thông tin PPDHN đòi hỏi có sự chuẩn bị và lên kếhoạch thật chu đáo thì mới lôi cuốn được người học tham gia một cách tích cực

Người học khi thực hiện PPDHN thường gặp khó khăn như: Xác địnhmột nội dung học tập, thiết kế các hoạt động và lựa chọn phương pháp thíchhợp; Thiết lập mục tiêu cho các giai đoạn khác nhau của nhóm; Tiến hànhđiều tra, tìm những câu hỏi để thu thập thông tin một cách khoa học; Quản lýthời gian, giữ đúng thời hạn cho từng công việc và khi kết thúc nhóm học tập;Phối hợp và hợp tác trong nhóm

* Các thành viên trong nhóm luôn có sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực

Điều này được thể hiện vai trò, vị trí và mối liên hệ của các thành viêntrong nhóm Mọi thành viên trong nhóm phải có sự gắn kết với nhau hướngđến mục tiêu chung của môn học, bài học đã đề ra Mỗi thành viên đều cótrách nhiệm phải thực hiện tốt nhiệm vụ của cá nhân và hướng đến hoàn thànhtốt nhiệm vụ chung của nhóm được giao Việc phụ thuộc chặt chẽ vào nhauthể hiện sự đoàn kết của các thành viên phải sát cánh bên nhau để thành công,hoặc để cùng chia sẻ những thất bại; đồng thời tạo nên sự cam kết đối vớithành công của cả nhóm, cũng như từng thành viên Nếu không có sự phụthuộc lẫn nhau, hoặc sự phụ thuộc với nhau giữa các thành viên một cách giảtạo thì không có sự thống nhất giữa các thành viên trong nhóm học tập.

* Phương pháp dạy học nhóm luôn có sự tương tác mặt đối mặt và có trách nhiệm cá nhân cao

Phương pháp dạy học nhóm luôn đòi hỏi phải có sự tương tác mặt đốimặt giữa người dạy với người học và giữa người học với nhau Tương tác mặtđối mặt đảm bảo cho người học nhìn thấy nhau, cảm nhận được nhau trongquá trình học tập Tương tác trực tiếp giữa người dạy với người học và giữangười học với nhau sẽ có tác động tốt đối với người học như: kích thích sựgiao tiếp, nâng cao ý thức đoàn kết, phụ thuộc và gắn bó với nhau, tăng cườngcác kỹ năng xã hội; khích lệ mọi thành viên tham gia phát triển mối quan hệgắn bó, quan tâm đến nhau trong học tập PPDHN chỉ có thể thành công khicác thành viên trong nhóm tương tác trực diện với nhau

Các nhóm học tập được cấu trúc và tổ chức sao cho mỗi thành viên đều

ý thức được trách nhiệm của mình, không lơ là hoặc ỷ lại cho người khác.Trong nhóm, mỗi thành viên ở một cương vị nhất định đều được phân côngthực hiện tốt nhiệm vụ và trách nhiệm của mình Ngoài việc hoàn thànhnhiệm vụ cá nhân thì các thành viên phải có trách nhiệm chia sẻ nhiệm vụ họctập của mình và giúp đỡ người khác học tập; phải nhận thức được rằng, mìnhchỉ đạt được thành công khi cả nhóm thành công và không được dựa dẫm vào

người khác Sự thiếu trách nhiệm, đùn đẩy, dựa dẫm, hoặc ỷ lại nhiệm vụ họctập cho thành viên khác đều cản trở làm việc nhóm với nhau trong học tập.

* Sử dụng các kỹ năng xã hội trong vận dụng phương pháp dạy học nhóm

Khi vận dụng PPDHN luôn đòi hỏi người học phải sử dụng những kỹnăng xã hội trong học tập, cũng như tương tác nhóm Một số kỹ năng như: kỹnăng giao tiếp, kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng tạo sựtin tưởng, kỹ năng kiềm chế xung đột, v.v luôn được người học sử dụngtrong quá trình tương tác nhóm Chẳng hạn, người học phải biết lắng nghe ýkiến của người khác và có thái độ phù hợp với các thành viên trong nhóm,biết điều khiển việc học tập của nhóm; đồng thời đưa ra ý kiến phản biện vớicác ý kiến trái chiều của các nhóm khác, Việc sử dụng các kỹ năng xã hộitrong học tập vừa là mục tiêu, vừa là yêu cầu của PPDHN cần phải hướng tới

* Tổ chức rút kinh nghiệm tương tác dạy học nhóm

Đánh giá hoạt động tương tác nhóm là một bộ phận hữu cơ của bài họcđược tổ chức theo PPDHN Sau từng hoạt động học tập, mỗi nhóm phải đánhgiá, xem xét làm việc với nhau có tốt không, rút kinh nghiệm hoạt động củanhóm để đạt hiệu quả cao hơn Đánh giá rút kinh nghiệm trên hai mặt: thứnhất, làm rõ những mặt tốt trong hoạt động học tập của cả nhóm; thứ hai,những hạn chế trong học tập cần phải khắc phục, thay đổi Điều này hết sứccần thiết vì nó giúp người học tương tác với nhau trong học tập tốt hơn và họcđược các kỹ năng làm việc nhóm với người khác có hiệu quả hơn

1.1.3 Các loại nhóm và vai trò của phương pháp dạy họcnhóm trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở

Trường Sĩ quan Thông tin

* Các loại nhóm học tập trong phương pháp dạy học nhóm:

Phương pháp dạy học nhóm là cách thức tổ chức dạy học dựa trên sựhoạt động học tập theo nhóm của người học PPDHN có thể được tiến hànhtheo nhiều mô hình khác nhau Sau đây là một số nhóm cụ thể thường được

sử dụng, mang lại hiệu quả tốt trong hình thức bài giảng

Nhóm học tập do giảng viên chỉ định: Đây là những nhóm học tập trong

khoảng thời gian tương đối dài, các thành viên trong nhóm được tổ chức chặt chẽvới nhau cho đến khi hoàn thành các nhiệm vụ học tập do giảng viên chỉ định

Nhóm học tập tự chọn: Đây là những nhóm học tập tồn tại trong

khoảng thời gian dài; các thành viên trong nhóm tự lựa chọn để cùng học tập

và có mối quan hệ bền vững, ổn định; mục đích là để các thành viên ủng hộ,giúp đỡ và khuyến khích lẫn nhau, nhằm cùng nhau hoàn thành các nhiệm vụ

và đạt được sự tiến bộ trong học tập

Nhóm học tập theo tổ (lớp chuyên ngành): Đây là nhóm ngẫu nhiên do

tổ chức, biên chế ngay từ khóa học đối với đặc thù đào tạo sĩ quan chỉ huy,tham mưu thông tin liên lạc mà không có sự can thiệp của giảng viên

Nhóm học tập do cán bộ quản lý chỉ định: Giống như nhóm do giảng viên

chỉ định, nhóm này do cán bộ quản lý căn cứ vào tổ chức biên chế, đặc điểm nhậnthức và sinh hoạt của học viên để sắp xếp theo yêu cầu giảng viên đã hiệp đồng

Trên đây là những nhóm học tập cơ bản thường được sử dụng trongPPDHN Việc sử dụng những dạng nhóm nào vào trong PPDHN còn tuỳthuộc vào điều kiện cụ thể của từng tiết học, bài học và môn học cụ thểtrong buổi học

* Vai trò của phương pháp dạy học nhóm

Phương pháp dạy học nhóm có vai trò hết sức quan trọng, được thểhiện tập trung nhất ở hiệu quả hoạt động giảng dạy của giảng viên, hiệu quảhoạt động học tập của học viên và hoạt động GD, ĐT của nhà trường

Đối với hoạt động của giảng viên: PPDHN có tác dụng trong việc nâng

cao chất lượng, hiệu quả hoạt động học tập của người học, đồng thời cũng cótác dụng đối với hoạt động sư phạm của giảng viên Bởi vì, suy cho cùng mọihoạt động sư phạm của giảng viên đều hướng vào mục tiêu nâng cao chấtlượng, hiệu quả học tập của người học

Đối với hoạt động học tập của người học: PPDHN phát huy cao độ vai

trò chủ thể, tích cực của mỗi cá nhân trong việc thực hiện tốt hơn nhiệm vụ

được giao Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi học theo nhóm, vai trò chủ thể,tính tự giác, tích cực, sáng tạo, năng động, tinh thần trách nhiệm của học viênthường được phát huy tốt hơn, cơ hội cho học viên tự thể hiện, tự khẳng địnhkhả năng của mình nhiều hơn.

Đối với hoạt động của nhà trường: Tiến hành vận dụng PPDHN vào

trong quá trình dạy học có tác dụng giúp nhà trường thực hiện có hiệu quảviệc nâng cao nhận thức và tình cảm cho người học; phát triển kỹ năng giaotiếp, kỹ năng làm việc tập thể, kỹ năng lãnh đạo và các kỹ năng xã hội khác;tạo thuận lợi cho việc xây dựng thái độ, động cơ học tập, giúp người học cảmnhận tốt về phẩm chất cá nhân, tạo cơ hội để người học lĩnh hội những giá trị

bổ ích như tôn trọng người khác và tự trọng, ý thức trách nhiệm, biết giúp đỡ

và thiện cảm với người khác

1.2 Những vấn đề lý luận về hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin

1.2.1 Khái niệm hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin

Trường Sĩ quan Thông tin là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, sĩquan thông tin cho Quân đội nhân dân Việt Nam và quân đội một số nướctrong khu vực; đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH của đấtnước Ngoài các môn học quân sự và chuyên ngành Thông tin Liên lạc thì hệthống các môn KHXH&NV ở TSQTT hiện nay hiện nay bao gồm: Triết họcMác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tưtưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Tâm lý học quân sự,Giáo dục học quân sự, Công tác Đảng, công tác chính trị, Nhà nước và phápluật, Lôgíc học… Thông qua bài giảng các môn KHXH&NV và các hình thức

tổ chức dạy học khác, học viên lĩnh hội được các kiến thức, kỹ năng, kinhnghiệm, phát triển các phẩm chất đạo đức, năng lực, phương pháp tác phongcông tác theo mục tiêu yêu cầu đào tạo để trở thành cán bộ chính trị, cán bộnghiên cứu KHXH&NVtrên các lĩnh vực của quân đội

Nội dung dạy học các môn KHXH&NV ở TSQTT rất phong phú, đadạng, luôn gắn chặt với các vấn đề quân sự Ngoài những nội dung đượcgiảng dạy chung ở bậc đại học như: Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học,Kinh tế chính trị, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước Pháp luật, … còn có cácnội dung khác thuộc lĩnh vực KHXH&NV quân sự Cụ thể như: Tâm lý họcquân sự, Giáo dục học quân sự, Công tác đảng - công tác chính trị, … Tínhphong phú, đa dạng của nội dung dạy học các môn KHXH&NV ở TSQTT đặt

ra cho quá trình dạy học vừa đảm bảo đạt được mục tiêu đào tạo của các mônhọc; vừa đảm bảo không quá tải về mặt nội dung Mặt khác, trước sự tăng lênmột cách nhanh chóng và khả năng dễ tiếp cận của các thông tin đã làm chocác kiểu dạy học truyền thống với chức năng chủ yếu là trang bị kiến thứcngày càng mất đi vai trò của nó Bởi vì, các kiến thức mà học viên học tậpđược trong các nhà trường nhanh chóng bị lạc hậu và họ có thể dễ dàng lĩnhhội các kiến thức đó qua các kênh thông tin khác Điều này đòi hỏi quá trìnhdạy học ở TSQTT phải có những kiểu dạy học vừa có khả năng trang bị kiếnthức vừa có chức năng phát triển trí tuệ và bồi dưỡng phương pháp tự học chohọc viên làm cơ sở cho việc “học thường xuyên”, “học suốt đời”

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: Bài giảng luôn được xem như mộtđơn vị nội dung của chương trình có độ dài tương ứng với một hoặc nhiều tiếthọc Khi thực thi một giáo án (kế hoạch dạy học) nào đó trên đối tượng họcsinh cụ thể trong một không gian và thời điểm nhất định thì được coi là đangthực hiện một bài giảng Như vậy, giáo án là tĩnh, bài giảng là động Một giáo

án chỉ có thể trở thành bài giảng khi nó được thực thi Hay nói cách khác, bàigiảng là tiến trình giáo viên triển khai giáo án của mình trên lớp [19]

Theo Từ điển Giáo dục học thì: Bài giảng là hình thức tổ chức dạy họcđược tổ chức theo lớp học và tiến hành theo các tiết học, trong đó người dạytrực tiếp trình bày kiến thức, điều khiển chỉ đạo hoạt động nhận thức củangười học, nhằm giúp người học lĩnh hội các khái niệm mới, rèn luyện các kỹnăng hoạt động trí tuệ và định hướng thái độ học tập [18, tr.13]

Theo tác giả Đặng Đức Thắng trong cuốn “Lý luận dạy học đại học quân

sự” thì: Bài giảng hay còn gọi là bài lên lớp, bài diễn giảng, đó là một hình thức

tổ chức dạy học được tổ chức theo lớp và tiến hành theo các tiết học trong đó,người dạy trực tiếp trình bày kiến thức, điều khiển, chỉ đạo hoạt động nhậnthức của người học, nhằm giúp người học lĩnh hội các khái niệm mới, rènluyện các kỹ năng hoạt động trí tuệ và định hướng thái độ học tập [37]

Từ sự luận giải trên, có thể khái quát: Bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin là một hình thức tổ chức dạy học

cơ bản; trong đó giảng viên trực tiếp trình bày nội dung dạy học và điều khiển, chỉ đạo hoạt động nhận thức chung của lớp học, nhằm hình thành các khái niệm, biểu tượng mới, phát triển tư duy khoa học, định hướng thái độ và phương pháp học tập cho học viên, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo người cán bộ, sĩ quan chỉ huy, tham mưu Thông tin.

Bài giảng các môn KHXH&NV là hình thức tổ chức dạy học cơ bản, chủyếu ở TSQTT, là hình thức chủ đạo, hàng đầu trong các hình thức tổ chức dạyhọc Việc phân loại hình thức bài giảng các môn KHXH&NV có thể tuỳ thuộctheo những cách tiếp cận khác nhau Dựa theo vị trí của bài giảng trong quátrình dạy học các môn KHXH&NV, hình thức bài giảng được phân thành bàigiảng mở đầu; bài giảng thường xuyên; bài giảng củng cố; bài giảng tổng kết.Dựa theo tính chất của bài giảng, hình bài giảng được phân thành bài giảngthông báo; bài giảng nêu vấn đề; bài giảng chủ đề; bài giảng chuyên đề

Ưu điểm nổi trội của bài giảng các môn KHXH&NV là giúp người họcnắm được tri thức một cách có hệ thống, đi sâu vào những vấn đề có tính thời

sự nóng hổi và phức tạp nhất của khoa học Bài giảng dễ tác động vào cảmxúc, tình cảm, gây cho học viên những ấn tượng ban đầu về môn học Bàigiảng là hình thức tổ chức dạy học tiết kiệm được thời gian, công sức củagiảng viên và học viên

Nhược điểm của bài giảng các môn KHXH&NV là dễ lạm dụngphương pháp thuyết trình, độc thoại làm cho người học thụ động, mệt mỏi,phân tán chú ý Dễ rơi vào lý thuyết đơn thuần, xa rời thực tiễn chiến đấu vàcông tác của các quân nhân Khó đi sâu vào đặc điểm riêng của học viên, do

đó khó tiến hành cá biệt hoá trong dạy học

Để khắc phục các nhược điểm đó đòi hỏi giảng viên cần phải tích cựcvận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong hình thức bài giảng nhằmphát huy được tính tích cực học tập của học viên, đồng thời thực hiện tốt mựctiêu dạy học của bài giảng

1.2.2 Đặc điểm hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin

Bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT có những đặc điểm cơ bản sau

Thứ nhất, trong các hình thức tổ chức dạy học, bài giảng là hình thức

quan trọng, đứng ở vị trí khởi đầu, chỉ đạo các hình thức tổ chức dạy họckhác So với các hình thức tổ chức dạy học khác, bài giảng có mối liên hệ sâurộng hơn trong hệ thống các thành tố của quá trình dạy học Bài giảng là nơihội tụ cả nội dung, phương pháp, phương tiện và các con đường, kiểu cáchdạy học khác nhau

Bài giảng định hướng trong việc xác định mục đích, yêu cầu, nội dung,phương pháp, tài liệu và thái độ hứng thú, tích cực học tập của học viên đốivới môn học; định hướng về nội dung, phương pháp, tài liệu cho tự học; địnhhướng các vấn đề cho thảo luận, Xêmina; cung cấp kiến thức lý thuyết chothực hành thực tập Xác định trọng tâm, trọng điểm để ôn tập kiểm tra …

Bài giảng được thiết kế chặt chẽ theo chủ đề nhất định và được sắp xếptheo các tiết học Các chủ đề được cấu trúc theo một hệ thống phù hợp vớilôgíc dạy học và được sắp xếp trong chương trình môn học Mỗi chủ đề bàigiảng có thời gian từ 2 đến 6 tiết lên lớp

Bài giảng là một hình thức tổ chức dạy học trên lớp Mỗi lớp có sốlượng học viên phù hợp với khả năng bao quát của giảng viên, phù hợp vớitính chất của môn học và có trình độ học vấn xuất phát tương đối đồng đều

Giảng viên là người trực tiếp tổ chức, điều khiển buổi học theo giáo án

đã chuẩn bị trước Mục đích chủ yếu của bài giảng là trang bị cho người họckiến thức mới, hình thành khái niệm, biểu tượng mới của môn học

Thứ hai, chức năng của hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở

TSQTT bao gồm: Trang bị kiến thức; hình thành các phẩm chất nhân cáchngười sĩ quan; phát triển các phẩm chất, nhân cách người cán bộ, sĩ quan;chuẩn bị tâm lý để đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu vàchiến đấu trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế như hiện nay

Bài giảng ở mỗi bậc học khác nhau có chức năng khác nhau Chứcnăng của bài giảng chịu sự quy định bởi mục tiêu đào tạo của nhà trường Bàigiảng có chức năng trang bị cho học viên những kiến thức nền tảng nhất củamôn học ở trình độ phát triển hiện nay của môn khoa học đó Đồng thời, bàigiảng có chức năng góp phần hình thành thế giới quan, niềm tin, phương phápluận khoa học, đạo đức và các phẩm chất nghề nghiệp quân sự của người sĩquan quân đội cách mạng; các kỹ năng hoạt động huấn luyện, giáo dục bộ độicho học viên; nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là xây dựng Quân đội nhândân Việt Nam vững mạnh về chính trị, định hướng giá trị và giáo dục giá trịcho học viên theo các chuẩn mực giá trị của xã hội và quân đội; là nơi tậpdượt cho các học viên tham gia vào cuộc đấu tranh giai cấp trên lĩnh vựcchính trị - tư tưởng Bài giảng còn thực hiện chức năng rèn luyện, phát triển

tư duy khoa học sáng tạo cho học viên Bài giảng trang bị cho học viên nhữngkhái niệm khoa học mới; làm cơ sở cho sự phát triển của tư duy khoa học Bàigiảng đưa học viên vào lĩnh vực hoạt động nhận thức, buộc họ phải tiến hànhcác thao tác trí tuệ (phân tích, tổng hợp, khái quát …), nhờ đó mà phát triển tưduy, rèn luyện kỹ năng hoạt động trí tuệ cho người học Các kỹ năng như: kỹnăng giao tiếp, kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng làm việc theo nhóm; kỹ năng xâydựng mối đoàn kết, kỹ năng tiến hành công tác đảng, công tác chính trị,…cũng là những mục tiêu mà quá trình dạy học các môn KHXH&NV cầnhướng tới PPDHN với ưu thế lớn trong việc phát triển các kỹ năng cần thiết

đó, có thể đáp ứng với mục tiêu phát triển các kỹ năng tay nghề cho học viên

ở TSQTT Ngoài ra, bài giảng các môn KHXH&NV còn chuẩn bị cho học

viên tâm lý sẵn sàng với nhiệm vụ, chức năng của người quân nhân của Quânđội, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắng lợi, nhất là người cán bộ, sĩ quanchỉ huy thông tin, liên lạc.

Thứ ba, nội dung bài giảng các môn KHXH&NV luôn mang tính lý

luận, trừu tượng và tính khái quát cao Các nội dung bài giảng thường đượcthể hiện ở các dạng lý thuyết, quan điểm, phạm trù, khái niệm, nguyên lý,nguyên tắc, quy luật, v.v… Với đặc điểm này của nội dung bài giảng, dẫn đếnviệc giảng dạy của giảng viên rất dễ rơi vào “giáo điều, kinh viện”, “tầmchương, trích cú”, xa rời thực tiễn nếu chỉ dựa trên các PPDH truyền thốngvới chức năng trang bị kiến thức cho người học là chủ yếu Mặt khác, đặcđiểm này, đòi hỏi việc học tập của học viên phải vượt qua những giới hạn củanhận thức cảm tính, phải sử dụng các thao tác tư duy phức tạp, đi sâu khámphá các thuộc tính, những mối liên hệ bên trong của sự vật hiện tượng màbằng nhận thức cảm tính không phản ánh được

Nội dung bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT luôn có mối quan

hệ hữu cơ với các vấn đề kinh tế, chính trị - xã hội; luôn gắn chặt với thựctiễn hoạt động quân sự Việc gắn chặt với các vấn đề xã hội, với thực tiễnhoạt động quân sự, dẫn đến các môn KHXH&NV luôn chịu sự chi phối củacác vấn đề xã hội, các quan điểm, lập trường của hệ thống chính trị và nhiệm

vụ của Quân đội Nội dung bài giảng đòi hỏi quá trình dạy học các mônKHXH&NV ở Trường Sĩ quan Thông tin phải có những PPDH phù hợp,đảm bảo mối liên hệ giữa lý thuyết với thực tiễn; vừa vạch ra được xu thếphát triển và mối liên hệ giữa khoa học với thực tiễn kinh tế - xã hội, các vấn

đề chính trị và thực tiễn hoạt động quân sự; luôn lấy những sự việc, nhữngtình huống trong thực tiễn xã hội, thực tiễn hoạt động quân sự để chứngminh cho các nguyên lý khoa học Cách thức giảng dạy phải gắn chặt vớithực tiễn hoạt động quân sự, với chức trách, nhiệm vụ của từng đối tượnghọc viên, góp phần giải quyết tốt những vấn đề lý luận, thực tiễn xây dựng

và chiến đấu của Quân đội PPDHN là một kiểu dạy học có thể đáp ứngđược những đòi hỏi trên đây của nội dung bài giảng các môn KHXH&NV ởTrường Sĩ quan Thông tin Việc học tập bằng sự tham gia, trải nghiệm sẽ cótác dụng khắc phục được những biểu hiện “giáo điều, kinh viện”, đảm bảomối liên hệ giữa lý thuyết với thực tiễn trong dạy học Mặt khác, nhiềunghiên cứu chỉ ra rằng, PPDHN có thể áp dụng được với tất cả các môn học;những nội dung càng mang tính khái quát, trừu tượng thì càng thích hợp choviệc học tập theo nhóm.

Thứ tư, bài giảng các môn KHXH&NV bao gồm nhiều loại khác

nhau, từ đơn giản như bài giảng thông báo, tái hiện đến bài giảng theo chủ

đề, chuyên đề và cũng phải tuân thủ theo đúng quy trình chuẩn bị và tiếnhành một bài giảng

Như vậy, quá trình dạy học các môn KHXH&NV ở Trường Sĩ quanThông tin có những nét đặc thù so với các quá trình dạy học nói chung Từđặc điểm về mục tiêu, nội dung, người dạy, người học cho thấy, quá trình dạyhọc các môn KHXH&NV vừa đòi hỏi, vừa có những điều kiện thuận lợi trongviệc vận dụng các kiểu dạy học tiên tiến, hiện đại vào thực tiễn dạy học.PPDHN có thể đáp ứng với những đòi hỏi và phát huy tốt thế mạnh trong dạyhọc các môn KHXH&NV ở Trường Sĩ quan Thông tin Từ những đặc điểmchung cho thấy, quá trình dạy học các môn KHXH&NV ở Trường Sĩ quanThông tin vừa đòi hỏi, vừa tạo ra những điều kiện, khả năng thuận lợi choviệc vận dụng PPDHN để đáp ứng với những đòi hỏi và phát huy tốt ưu lợithế của hình thức bài giảng ở Trường Sĩ quan Thông tin

1.3 Những vấn đề lý luận về vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin

1.3.1 Khái niệm vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình

thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn

Theo từ điển tiếng Việt, vận dụng có nghĩa là: "Đem tri thức lý luậndùng vào thực tiễn" [47, tr.1105] Như vậy, vận dụng là một khái niệm chỉquá trình hoạt động của chủ thể nhằm mục đích đem tri thức lý luận dùngvào trong hoạt động thực tiễn, mục đích cải tạo thực tiễn theo hướng mà lýluận đã chỉ ra

Trong phạm vi luận văn đã xác định, việc vận dụng PPDHN vào tronghình thức tổ chức dạy học Từ cách tiếp cận trên, có thể hiểu khái niệm vậndụng PPDHN trong hình thức bài giảng như sau:

Vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn là quá trình giảng viên sử dụng lý thuyết phương pháp dạy học nhóm vào trong hình thức bài giảng một cách linh hoạt, sáng tạo để thực hiện có hiệu quả mục tiêu của bài giảng.

Bản chất vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV là một quá trình hoạt động linh hoạt, sáng tạo của giảng viên,

nhằm đem lý thuyết dạy học nhóm áp dụng vào thực tiễn quá trình dạy họcnhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đã đề ra Quá trìnhnày bao gồm nhiều hoạt động đan xen, thâm nhập vào nhau, với mục đíchcuối cùng là vận dụng PPDHN một cách hiệu quả trong hình thức bài giảng

Mục đích vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV là hướng tới yêu cầu đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng dạy và

học, thực hiện hiệu quả mục tiêu dạy học các môn KHXH&NV Hay nói cáchkhác, vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng hướng tới nhằm thay đổicách dạy và cách học, làm cho người dạy và người học, đặc biệt là người họcchủ động, tích cực tìm kiếm, phát hiện kiến thức, rèn luyện kỹ năng nói vàviết, hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực của người cán bộ, sĩ quanchỉ huy, tham mưu Thông tin tương lai

Chủ thể vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng là giảng viên và

học viên Trong đó, hoạt động của giảng viên biểu hiện ở việc thiết kế bàigiảng, tổ chức, phân chia học viên thành các nhóm, giao nhiệm vụ cho cácnhóm và điều hành các nhóm lĩnh hội tri thức Hoạt động của học viên biểuhiện ở việc chấp hành theo sự phân chia của giảng viên và của các nhómtrưởng, nghiên cứu hoàn thành các phần nhiệm vụ của mình, xây dựng nộidung học tập của nhóm.

Vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV làmột hệ thống các thao tác, hành động được sắp xếp theo một trình tự thốngnhất, logic, chặt chẽ, có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau mà giảngviên và học viên phải thực hiện từ việc chuẩn bị đến tiến hành bài giảng cóvận dụng PPDHN

Giảng viên là chủ thể của quá trình dạy học, là người lựa chọn, sử dụngcác PPDH tích cực nhằm tổ chức hoạt động nhận thức cho học viên Trongvận dụng PPDHN, vai trò của người dạy có sự thay đổi lớn so với dạy họctruyền thống Những giảng viên đã quen với cách độc giảng, lệ thuộc vào giáotrình hoặc các tài liệu dạy học cho sẵn, có thể gặp khó khăn khi chuyển sangmột lớp học lấy học viên là trung tâm, yêu cầu từ bỏ vai trò độc diễn, chophép học viên thực hiện cùng lúc nhiều hoạt động theo các định hướng khácnhau Nếu lập kế hoạch dạy học nhóm đòi hỏi giảng viên phải dành nhiều thờigian chuẩn bị trước đó thì khi thực hiện nhóm, giảng viên sẽ đỡ mất nhiềucông sức chuẩn bị những kiến thức cơ bản hàng ngày, thực hiện vai trò ngườihướng dẫn, người trợ giúp trong suốt các hoạt động nhóm

Để vận dụng PPDHN trong bài giảng có hiệu quả, đòi hỏi phải phát huy

cao độ vai trò tích cực, chủ động và sáng tạo của chủ thể học viên trong việcthực hiện tốt nhiệm vụ học tập nhóm Học viên phải chú ý tập trung tư tưởng,hiểu rõ mục đích, yêu cầu của giờ học, thực hiện tốt các yêu cầu của giảngviên trong việc thành lập các nhóm học tập, tổ chức phân công trách nhiệmcho các thành viên trong nhóm Dưới sự theo dõi, quan sát của giảng viên, cácnhóm tiến hành thảo luận theo cách thức: trình bày, chia sẻ, lắng nghe, đưa ra

các ý kiến đóng góp về nhiệm vụ học tập và đi đến kết luận chung.

Điều kiện, yêu cầu để vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng cóhiệu quả, trước hết phải có sự nghiên cứu, khái quát về mặt lý luận dạy họcnhóm trong dạy học Bởi vì, hiện nay còn có rất nhiều cách tiếp cận khácnhau, nhiều quan niệm khác nhau về dạy học nhóm trong dạy học Mỗi cáchtiếp cận về dạy học nhóm trong dạy học thường gắn với từng môn học, bậchọc sẽ mang lại hiệu quả cao trong dạy học nhóm Việc nghiên cứu, khái quát

về mặt lý luận cần tập trung thống nhất về khái niệm; quy trình, đặc điểm,những ưu điểm, những hạn chế, các bước vận dụng PPDHN vào trong thựctiễn quá trình dạy học các môn KHXH&NV Cụ thể, phải nâng cao nhận thức,bồi dưỡng kỹ năng thiết kế, lựa chọn các kỹ năng chuẩn bị và tiến hành bàigiảng có vận dụng PPDHN cho giảng viên và học viên; xây dựng quy trìnhhợp lý, khoa học và bảo đảm điều kiện thuận lợi cho việc vận dụng PPDHNvào trong hình thức bài giảng đạt hiệu quả cao

Vận dụng PPDHN vào trong hình thức bài giảng bao gồm cả việcchuẩn bị và tiến hành bài giảng theo đúng tính chất dạy học nhóm từ việc thiết

kế mục tiêu, nội dung dạy học; thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy, hoạtđộng học và kiểm tra, đánh giá trong dạy học Đây có thể được coi là cái đíchcuối cùng và là tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả của việc vận dụng PPDHN vàotrong hình thức bài giảng

1.3.2 Nội dung vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin

Vận dụng PPDHN có ảnh hưởng nhất định đến chất lượng, hiệu quả bàigiảng các môn KHXH&NV Quá trình chuẩn bị và tiến hành bài giảng có vậndụng PPDHN các môn KHXH&NV đòi hỏi cần phải tuân thủ các nội dungsau:

Thứ nhất, thiết kế các hoạt động giảng dạy của giảng viên.

Giảng viên phải chủ động thiết kế bài giảng theo hướng sử dụngPPDHN Các quy định về quy cách trình bày của giáo án các mônKHXH&NV tuân thủ theo quy định của Bộ Tổng Tham mưu và của Nhàtrường Khác với bài giảng thông thường, bài giảng có sử dụng PPDHN phảiđược chuẩn bị thiết kế từ khi chuẩn bị giáo án Căn cứ vào nội dung của từngchuyên đề, chủ đề, giảng viên lựa chọn nội dung thiết kế sử dụng PPDHN.Thông thường, chủ đề 2 tiết nên lựa chọn vào phần trọng điểm của bài;chuyên đề 4 tiết nên chọn vào 2 phần trọng điểm.

Giảng viên xác định nhiệm vụ của từng nhóm; dự kiến thành lập cácnhóm, phân công nhiệm vụ cho các nhóm, chỉ định hoặc giao cho nhóm bầunhóm trưởng; phổ biến ý định sử dụng các nhóm học tập cho học viên (cáchkhoảng 2 - 3 ngày)

Quá trình thực hành bài giảng, giảng viên thực hiện đúng theo ý địnhgiảng bài; quán triệt và phổ biến kế hoạch bài giảng; phân chia nhóm; giaonhiệm vụ và quản lý kỷ luật học tập của học viên Duy trì thảo luận giữa các đạinhiệm của nhóm, tóm tắt kết luận sơ bộ kết quả làm việc của từng nhóm Kếtthúc bài giảng, giảng viên phải kết luận những kiến thức chốt, nhận xét, đánh giákết quả làm việc của các nhóm; định hướng các nội dung nghiên cứu tiếp theo

Thứ hai, thiết kế các hoạt động học tập của học viên.

Hoạt động học tập của học viên giữ vai trò quan trọng trong vận dụngPPDHN trong thực hiện bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT Học việnphải luôn tuân thủ sự chỉ đạo, định hướng, giúp đỡ của giảng viên; tuân thủtheo sự phân công của nhóm trưởng; tích cực tự nghiên cứu, thu thập tài liệu,thông tin; chuẩn bị phần việc của mình

Các nhóm trưởng khi nhận nhiệm vụ của nhóm; dự kiến phương án giảiquyết từng vấn đề; phân công sơ bộ cho từng cá nhân chuẩn bị nội dung Quátrình học tập nhóm trên lớp, các nhóm tích cực xây dựng phương án giảiquyết nhiệm vụ học tập của nhóm mình; chuẩn bị ý kiến của nhóm (bằng bản

ghi chép hoặc bản trình chiếu) Nhóm trưởng hoặc đại diện nhóm trình bàyphần chuẩn bị của nhóm; các thành viên còn lại tích cực phản biện những ýkiến trái chiều của các nhóm khác Ghi chép lại các ý kiến và kết luận củagiảng viên vào vở ghi; hoàn thiện nội dung nhiệm vụ của nhóm; tích cực tựnghiên cứu theo định hướng của giảng viên.

Thứ ba, thiết kế các hoạt động tương tác giữa giảng viên với học viên,

giữa học viên với học viên

Vận dụng PPDHN vào hình thức bài giảng các môn KHXH&NVkhác với bài giảng có sử dụng tổng hợp các PPDH ở chỗ tăng cường sựtương tác nhiều phía, tạo cho học viên có cơ hội phát triển các khả năng cánhân, khắc phục sự thụ động, truyền thụ một chiều Vì vậy, giảng viên cầntăng cường sự tương tác và tạo cơ hội cho học viên tương tác với giảngviên, với học viên

Thứ tư, thiết kế đề thi và đáp án thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

của học viên

Đổi mới khâu ra đề thi và đáp án thi: Nhà trường cần chỉ đạo các khoa

đổi mới cách ra đề thi và đáp án chấm thi theo hướng đánh giá quá trình vàkhả năng vận dụng kiến thức, tư duy sáng tạo của học viên Các khoa, bộ môn

và giảng viên chịu trách nhiệm ra đề thi theo hướng tổng hợp, không ra đề thidạng các câu hỏi tái hiện kiến thức; câu hỏi thi cần có phần vận dụng sáng tạocủa học viên Đáp án thi không nên tập trung điểm ở phần kiến thức cơ bản,nên có điểm vận dụng tương đương với điểm kiến thức cơ bản và có điểmđánh giá cách trình bày sáng tạo của học viên

Đổi mới cách đánh giá kết quả học tập: Chỉ đạo Khoa Khoa học xã hội

và nhân văn cần tổ chức đánh giá chính xác kết quả học tập của học viên quanhiều kênh thông tin khác nhau, thông qua theo dõi, bám nắm của đội ngũ cán

bộ quản lý; thông qua thông tin ngược từ học viên; thông qua phản ánh của cơ

quan và các khoa giáo viên Những học viên có kết quả học tập tốt cần đượcbáo cáo trước toàn hệ về kinh nghiệm thực hiện học theo nhóm học tập

Các khoa giáo viên chỉ đạo giảng viên có quan điểm đúng trong đánhgiá kết quả học tập của học viên Các bài thi của học viên trình bày tuy khôngđúng theo đáp án nhưng có sự sáng tạo có thể khuyến khích

1.3.3 Điều kiện vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong hình thức bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Thông tin

Thứ nhất, điều kiện về nội dung, chương trình đào tạo.

Đặc điểm nổi bật trong dạy học các môn KHXH&NV là mang tính lýluận và tính trừu tượng cao, gắn liền với các vấn đề chính trị - xã hội Nộidung dạy học các môn KHXH&NV rất phong phú, đa dạng, nên khi xác địnhcác biện pháp vận dụng PPDHN cần phải bám sát mục tiêu, nhiệm vụ, yêucầu đào tạo của Nhà trường để hướng tới mục tiêu hoàn thiện và nâng caonăng lực học tập, nghiên cứu của giảng viên và học viên, qua đó nâng caochất lượng GD, ĐT

Đối với các khoa, các bộ môn phải tập trung rà soát, nghiên cứu, đánhgiá cụ thể nội dung, chương trình dạy học các môn KHXH&NV, dự kiếnnhững môn học, bài học nào có thể vận dụng PPDHN, để tham mưu, đề xuấtcho lãnh đạo, chỉ huy các cấp xây dựng kế hoạch, chương trình, nội dung dạyhọc cho phù hợp Khi tiến hành vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảngcác môn KHXH&NV đòi hỏi giảng viên phải xác định mục tiêu cho đến quátrình tổ chức dạy học; các mục tiêu về phát triển các kỹ năng cho học viênphải luôn bám sát với chức trách, nhiệm vụ của người sĩ quan chỉ huy, thammưu Thông tin cấp phân đội; gắn chặt với đặc điểm, tính chất đặc thù về mụctiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học ở nhà trường; đồngthời phải gắn chặt với các hoạt động giáo dục, rèn luyện học viên và các hoạtđộng chính trị - xã hội ở nhà trường Bên cạnh đó, phải đánh giá các kỹ nănglàm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lãnh đạo thông qua các hoạt động

gắn với chức trách, nhiệm vụ của người sĩ quan chỉ huy, tham mưu Thông tincấp phân đội Việc đánh giá các mục tiêu, yêu cầu GD, ĐT của học viên phảiluôn gắn vào chức trách, nhiệm vụ tương lai của người sĩ quan chỉ huy, thammưu Thông tin cấp phân đội Quá trình vận dụng PPDHN cần tránh khuynhhướng thiết kế mục tiêu bài giảng, phát triển kỹ năng một cách chung chung,trừu tượng, thiếu mục đích, thiết kế nội dung bài giảng nghèo nàn, hình thứcđơn điệu xa rời thực tế hoạt động nghề nghiệp của học viên.

Thứ hai, điều kiện về lực lượng sư phạm.

Giảng viên giảng dạy các môn KHXH&NV là những giảng viên cókiến thức sâu rộng về mọi mặt, các kiến thức về khoa học chuyên ngành,liên ngành và các kiến thức khoa học khác như: Triết học, Tâm lý học, Lịch

sử, Quản lý giáo dục, Xã hội học, v.v… Sự hiểu biết sâu, rộng về khoa họcchuyên ngành và liên ngành, kết hợp với những kinh nghiệm sư phạm phongphú là cơ sở để tạo nên năng lực sư phạm của giảng viên Điều đó cũng cónghĩa thiết kế, xây dựng các nhóm học tập, tổ chức thực hiện các nhóm họctập, định hướng cách thức thực hiện các nhóm học tập cho học viên đượcđảm bảo thực hiện một cách tự tin, chắc chắn trong từng khâu, từng bướctriển khai các kỹ thuật thực hiện phương pháp này

Giảng viên giảng dạy các môn KHXH&NV phải có nhận thức tươngđối đầy đủ, chính xác về lý thuyết của dạy học nhóm, vận dụng PPDHN; phảinắm được bản chất của PPDHN, hiểu được đặc điểm, ưu điểm, hạn chế củaphương pháp này; nắm được quy trình, cách thức các bước tiến hành, triểnkhai PPDHN; kết hợp với hiểu rõ và nắm được đặc điểm học tập, nhu cầu,hứng thú học tập của học viên, mục tiêu GD&ĐT của Nhà trường để tiếnhành thiết kế, xây dựng, định hướng các nhóm học tập phù hợp với thực tiễn

sư phạm của học viện

Giảng viên phải có kỹ năng chuẩn bị và tiến hành các giờ học nhóm haynói cách khác là phải xây dựng được kịch bản của bài giảng Đây là điều kiện

cơ bản, có tính chất quyết định đến hiệu quả việc vận dụng PPDHN Cụ thể,giảng viên phải có các kỹ năng như: kỹ năng xây dựng kế hoạch dạy học, kỹnăng làm việc với nhóm học tập; kỹ năng định hướng, can thiệp, giúp đỡ, hỗtrợ các nhóm trong học tập; kỹ năng tạo không khí dân chủ sôi nổi, tích cựctrong học tập; kỹ năng kết luận nội dung nhóm học tập, kỹ năng rút kinhnghiệm trong thực hiện các nhóm học tập…

Học viên cần phải có hiểu biết nhất định về PPDHN Nhận thức về lý

thuyết của PPDHN đảm bảo cho học viên hiểu rõ hơn ý nghĩa, nhiệm vụ họctập, tích cực tham gia các nhóm theo kế hoạch Tuy nhiên, trong PPDHN đòihỏi học viên phải chủ động hơn, tích cực hơn, tương tác nhiều hơn, tìm kiếm,phát hiện nhiều hơn, đưa ra quan điểm, phản biện nhiều hơn trong quá trìnhthực hiện nội dung học tập Trong học tập nhóm, mỗi học viên phải có tráchnhiệm như nhau, tương trợ lẫn nhau, tôn trọng, giúp đỡ lẫn nhau, không ỷ lạihoặc dựa dẫm vào người khác Nhóm học tập sẽ không thành công khi một vàithành viên trong nhóm thiếu tích cực, lảng tránh việc học, trông chờ, ỷ lại vàongười khác Học viên cần xác định chính xác động cơ học tập; cùng với giảngviên nghiên cứu những vấn đề cơ bản của lý thuyết PPDHN để có sự chuẩn bịchu đáo, đầy đủ khi tham gia học tập theo nhóm; phát huy vai trò trách nhiệmcủa đội ngũ giảng viên trong việc giúp đỡ học viên phát hiện và khắc phụcnhững hạn chế khi vận dụng PPDHN trong tiến hành bài giảng trên lớp học

Sự thống nhất về nhận thức vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảngcác môn KHXH&NV của các lực lượng sư phạm là cơ sở để xác định các biệnpháp vận dụng PPDHN một cách đồng bộ, có hệ thống và hiệu quả Thực tiễnvận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTThiện nay cho thấy yêu cầu trên cần phải được quan tâm nhiều hơn nữa

Thứ ba, điều kiện về môi trường, cơ chế, quy chế, quy định của Nhà trường.

Lãnh đạo, chỉ huy nhà trường quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi về cơchế, chính sách, nguồn lực, môi trường dạy học và giúp đội ngũ giảng viên, học

viên tiếp cận và vận dụng PPDHN trong dạy học Cần tạo điều kiện cho độingũ giảng viên, học viên chủ động nghiên cứu và sử dụng nhiều biện pháp khácnhau để khắc phục những khó khăn khi vận dụng PPDHN trong hình thức bàigiảng như giúp giảng viên khai thác, tận dụng có hiệu quả các điều kiện sẵn cócủa nhà trường; tổ chức tốt các hình thức bồi dưỡng kết hợp với duy trì nghiêmviệc tự học, tự nghiên cứu lý luận về PPDHN để hoàn thiện hệ thống lý thuyết

về vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV

Nhà trường phải có các điều kiện không gian nhất định thuận lợi choviệc vận dụng PPDHN Một giờ học được tổ chức, tiến hành theo PPDHN đòihỏi phải có không gian đủ rộng để thuận lợi cho việc bố trí, sắp xếp học tậpcho các nhóm, dù được tiến hành ở trên lớp hay ngoài lớp phải đảm bảo chocác nhóm có một “không gian riêng”, vừa đảm bảo cho việc học tập của nhómkhông ảnh hưởng đến các nhóm khác; vừa đảm bảo cho giảng viên, cơ độngmột cách thuận lợi để quan sát, theo dõi, giúp đỡ, can thiệp việc học tập củacác nhóm Hiện nay, không gian dạy học ở Nhà trường về cơ bản đã đượcđảm bảo, thuận lợi cho việc tổ chức dạy học theo nhóm Tuy nhiên, một sốgiảng đường, phòng học chật hẹp, không đáp ứng được những điều kiện vềkhông gian học tập Điều này đòi hỏi các cấp chỉ huy, lãnh đạo nhà trườngcần có biện pháp cụ thể nhằm đảm bảo đủ hệ thống hội trường, phòng học tạothuận lợi cho việc tổ chức học tập theo PPDHN

Công tác quản lý giáo dục của từng nhà trường có sự ảnh hưởng rất lớnđến chất lượng dạy và học Trước hết, cần thay đổi tư duy cho lãnh đạo, chỉhuy các cấp trong việc đổi mới PPDH trong quá trình dạy học; mở rộng việctiếp cận và ứng dụng các PPDH mới vào trong quá trình dạy học, đồng thời

có các chủ trương, biện pháp xây dựng và tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế,chính sách cho đội ngũ giảng viên, học viên nghiên cứu, vận dụng PPDHNtrong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ở TSQTT, đòi hỏi các cấplãnh đạo, chỉ huy phải có sự quan tâm ủng hộ những cái mới, phù hợp; tạomọi điều kiện thuận lợi cho việc dạy và học theo phương pháp mới hiện đại,

thường xuyên quan tâm đến quyền lợi của giảng viên và học viên, đặc biệt lànhững người có nhiều thành tích trong dạy và học theo phương pháp mới,hiện đại Đặc biệt quan tâm, ủng hộ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việcvận dụng PPDHN vào thực tiễn quá trình dạy học có hiệu quả.

Thứ tư, điều kiện về cơ sở vật chất, giáo trình, tài liệu.

Vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng đòi hỏi phải có đủ giáotrình, tài liệu cho giảng viên và học viên Tuỳ từng chủ đề, nội dung, nhiệm

vụ cụ thể của các môn học khác nhau phải đảm bảo cho mỗi nhóm một bộ tàiliệu, hoặc mỗi thành viên trong nhóm một bộ tài liệu Cùng với việc bảo đảmgiáo trình, tài liệu trong vận dụng PPDHN, cần đảm bảo các điều kiện vậtchất khác như phiếu học tập, đèn chiếu, máy tính, hệ thống phòng học, tài liệu

bổ trợ, đa dạng về số lượng, đảm bảo về chất lượng để nghiên cứu, tham khảocho việc giảng dạy và học tập Hiện nay, ở TSQTT về cơ bản đã đáp ứngđược các điều kiện về cơ sở vật chất và tài liệu học tập cho việc tổ chức dạyhọc theo PPDHN Tuy nhiên, để đảm bảo tốt hơn về giáo trình, tài liệu họctập, cơ sở vật chất thì các trường phải tập trung hiện đại hoá hệ thống thưviện, đầu tư mua sắm các thiết bị kỹ thuật dạy học hiện đại, tạo thuận lợi choviệc giảng dạy và học tập của giảng viên, học viên

Vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng là một quá trình bao gồmnhiều hoạt động ở các bước khác nhau Việc vận dụng PPDHN vào trong quátrình dạy học nói chung và trong hình thức bài giảng nói riêng có vai trò rấtquan trọng sẽ góp phần đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học ở Trường sĩquan Thông tin Đồng thời, đây là những cơ sở khoa học để đánh giá thựctrạng vận dụng PPDHN trong hình thức bài giảng các môn KHXH&NV ởTSQTT hiện nay.

Thực hiện Quyết định số 2437/QĐ-TM ngày 08/11/2011 của TổngTham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam Cơ cấu tổ chức Nhà trườnggồm: Ban Giám hiệu: 06 đồng chí; Khối các cơ quan: 06 phòng; Khối cáckhoa giáo viên: 09 khoa; Khối đơn vị: 01 Hệ, 04 Tiểu đoàn quản lý học viênquân sự Việt Nam, 01 Tiểu đoàn quản lý học viên quốc tế; 01 đại đội phục vụhuấn luyện và quản lý thao trường Dục Mỹ; 01 Trung tâm Giáo dục Quốcphòng - An ninh; 01 Trung tâm Công nghệ Thông tin và Ngoại ngữ.

Trường Sĩ quan Thông tin, trực thuộc Binh Chủng Thông tin liên lạc cóchức năng nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, sĩ quan thông tin chotoàn quân; đào tạo, bồi dưỡng sĩ quan thông tin cho Quân đội nhân dân Lào,Quân đội Hoàng gia Campuchia và giáo dục quốc phòng - an ninh cho sinhviên các trường đại học, cao đẳng khu vực Nam Trung bộ Nghiên cứu, ứngdụng và phát triển khoa học, công nghệ trên lĩnh vực, ngành nghề đào tạo.Năm 2002 được Chính phủ, Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ đào tạo ngànhCông nghệ thông tin và Kỹ thuật viễn thông trình độ cao đẳng hệ dân sự.Ngày 13/8/2013 được Thủ tướng chính phủ ký quyết định thành lập trường