Nhung mau thuan co ban trong phat trien luc luong san xuat nganh nong nghiep

3 PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT NHỮNG MÂU THUẪN CƠ BẢN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT NGÀNH NÔNG NGHIỆP TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY 1.. Đây

PHẠM THỊ HIỀN LỚP DH5CT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÀNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

NHỮNG MÂU THUẪN CƠ BẢN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT NGÀNH NÔNG NGHIỆP

TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY

Giảng viên hướng dẫn

Ts VÕ VĂN THẮNG

Trong thời gian tìm hiểu, nghiên cứu để hoàn thành khóa luận của mình, tôi đã nhận được sự động viên, quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của các đơn vị, cá nhân, trong đó phải kể đến:

- Tập thể cán bộ, giảng viên Khoa Mác – Lênin, Trường Đại học An Giang

- Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh An Giang

- Cục thống kê tỉnh An Giang

- Cán bộ Thư viện trường Đại học An Giang

- Gia đình, người thân, bạn bè trong và ngoài tập thể lớp DH5CT, Khoa Mác – Lênin, Trường Đại học An Giang.Tôi đặc biệt gởi lời biết ơn sâu sắc đến Thầy Võ Văn Thắng _ người đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Trân trọng cảm ơn!

Sinh viên Phạm Thị Hiền

CNH, HĐH công nghiệp hóa, hiện đại hóaCNXH chủ nghĩa xã hội

GS, TS giáo sư, tiến sĩ

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài Trang 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Đóng góp của khóa luận 3

6 Kết cấu khóa luận 3

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT NHỮNG MÂU THUẪN CƠ BẢN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT NGÀNH NÔNG NGHIỆP TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY 1 Lý luận về mâu thuẫn theo quan điểm triết học mác-xít 1.1.1 Khái niệm và phân loại mâu thuẫn 7

1.1.2 Vai trò của mâu thuẫn đối với sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng 10

1.1.3 Biện pháp giải quyết mâu thuẫn 11

1.1.4 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn từ việc nghiên cứu quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập 12

1.2 Lý luận về lực lượng sản xuất theo quan điểm triết học mác-xít 1.2.1 Lực lượng sản xuất, các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất 13

1.2.2 Vai trò của lực lượng sản xuất trong sự phát triển xã hội 14

từ năm 2001 đến nay 16

CHƯƠNG 2

NHỮNG MÂU THUẪN CƠ BẢN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY 2.1 Vài nét về tỉnh An Giang 21 2.2 Những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển lực lượng

sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay

2.2.1 Mâu thuẫn giữa thực trạng thấp về trình độ học vấn, hiểu biết với yêu cầu cao về trình độ hiểu biết, ứng dụng các thành tựu KH, KT, CN vào sản xuất của nông dân 252.2.2 Mâu thuẫn giữa thực trạng lạc hậu với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong kỹ thuật canh tác của nông dân 292.2.3 Mâu thuẫn giữa thực trạng kết cấu hạ tầng nông thôn với yêu cầu

mở rộng và nâng cao chất lượng hiệu quả sử dụng kết cấu ấy trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp 352.2.4 Mâu thuẫn giữa yêu cầu mở rộng thị trường hàng nông sản với hiện thực chất lượng hàng nông sản còn nhiều bất cập 39

2.3 Đề xuất một số giải pháp 43 PHẦN KẾT LUẬN 46

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế kỷ XX đã đi qua, khép lại quá khứ, giữ vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hướng tới tương lai, nhân dân Việt Nam cùng loài người bước sang thế kỷ XXI, thế kỷ của toàn cầu hóa kinh tế, trong đó tri thức ngày càng có vai trò nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất – lực lượng quyết định mọi sự biến đổi xã hội

Chủ nghĩa Mác – Lênin đã khẳng định: Mọi sự biến đổi xã hội, suy cho cùng, đều bắt đầu từ sự biến đổi của lực lượng sản xuất Do đó, để sớm “ra khỏi tình trạng kém phát triển; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại”[8; 76], tiến tới xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, trong điều kiện nước ta còn là một nước nông nghiệp lạc hậu, trình

độ của lực lượng sản xuất còn nhiều hạn chế thì việc quan tâm thúc đẩy lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

là một tất yếu khách quan

Để thực hiện mục tiêu đề ra, Đảng ta chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt coi trọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, phát huy tiềm năng, thế mạnh từng vùng, từng địa phương, đồng thời mở cửa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, tạo mọi điều kiện thuận lợi

để giải phóng sức sản xuất

Là một tỉnh nằm ở phía Tây Nam của Tổ quốc, với thế mạnh về nông nghiệp, đặc biệt là thế mạnh về cây lúa, trong nhiều năm liền, An Giang luôn là tỉnh liên tục có giá trị và sản lượng lúa đứng đầu cả nước nhưng trình độ của lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp của Tỉnh còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành, dẫn tới chưa phát huy hết tiềm năng, lợi thế của Tỉnh Do vậy, việc phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp của tỉnh An Giang theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là khách quan và cần thiết Đây cũng là mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp của tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay đang đòi hỏi phải được quan tâm giải quyết nhằm thúc đẩy kinh tế nông nghiệp An Giang phát triển, xứng đáng là đầu tàu nông nghiệp của cả nước, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Từ trước đến nay, vấn đề làm thế nào để nền nông nghiệp nước ta phát triển phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước là vấn đề đã và đang được nhiều tác giả, nhiều tập thể, nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở những góc độ, khía cạnh khác nhau Tiêu biểu như “Để nông dân giàu lên” của Gs, Ts Võ Tòng

Xuân, xuất bản năm 2005, “Công nghiệp hóa từ nông nghiệp, lý luận, thực tiễn và

triển vọng áp dụng ở Việt Nam” của Đặng Kim Sơn, xuất bản 2001,… và trong các văn bản, các Nghị quyết của các tỉnh,… nhưng ở khía cạnh cụ thể là nghiên cứu những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp của tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay thì chưa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu

Với tất cả những lý do trên, là sinh viên chuyên ngành Giáo dục chính trị, trên

cơ sở học tập và nghiên cứu những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về mâu thuẫn và biện pháp giải quyết mâu thuẫn, về lực lượng sản xuất và vai trò của lực lượng sản xuất trong sự phát triển xã hội, về tính thống nhất giữa lý luận và thực

tiễn, tác giả quyết định chọn “Những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát

triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình.

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

2.1.1 Tìm ra những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh An Giang giai đoạn từ năm 2001 đến nay

2.1.2 Đề xuất những biện pháp giải quyết mâu thuẫn, tìm ra những hướng

đi phù hợp để góp phần thúc đẩy ngành nông nghiệp tỉnh An Giang phát triển

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

2.2.1 Chỉ ra những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay

2.2.2 Phân tích thực trạng của sự phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh An Giang giai đoạn từ năm 2001 đến nay và hướng giải quyết của Đảng bộ tỉnh An Giang trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay.

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận chỉ nghiên cứu lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp, chủ yếu là vấn đề trồng lúa trồng lúa trên địa bàn tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp lôgíc và lịch sử, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp so sánh và hệ thống, phương pháp thống nhất giữa lý luận

5.2 Về thực tiễn

Góp phần giải quyết những mâu thuẫn trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp ở An Giang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt là trong thời kỳ mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần cùng cả nước từng bước xây dựng thành công xã hội xã hội chủ nghĩa

6 Kết cấu khóa luận

Khóa luận bao gồm phần mở đầu, hai chương và kết luận Ngoài ra, Khóa luận còn có mục lục, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục

CHƯƠNG 1

SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT NHỮNG MÂU THUẪN

CƠ BẢN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT NGÀNH NÔNG NGHIỆP TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY 1.1 Lý luận về mâu thuẫn theo quan điểm triết học mác-xít

1.1.1 Khái niệm và phân loại mâu thuẫn

1.1.1.1 Khái niệm mâu thuẫn

1.1.1.2 Phân loại mâu thuẫn

1.1.2 Vai trò của mâu thuẫn đối với sự phát triển của sự vật, hiện tượng

1.1.3 Biện pháp giải quyết mâu thuẫn

1.1.4 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn từ việc nghiên cứu quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

1.2 Lý luận về lực lượng sản xuất theo quan điểm triết học mác-xít

1.2.1 Lực lượng sản xuất, các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất

1.2.2 Vai trò của lực lượng sản xuất trong sự phát triển xã hội

1.3 Tính tất yếu của việc giải quyết những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay

1.3.1 Về mặt lý luận

1.3.2 Về mặt thực tiễn

CHƯƠNG 2

NHỮNG MÂU THUẪN CƠ BẢN TRONG QUÁ TRÌNH

PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT NGÀNH NÔNG NGHIỆP

TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY 2.1 Vài nét về tỉnh An Giang

2.1.1 Vị trí địa lý

2.1.2 Dân cư - Văn hoá - Xã hội - Chính trị

2.2.1.1 Thực trạng trình độ học vấn, hiểu biết thấp của nông dân

2.2.1.2 Yêu cầu cao về trình độ hiểu biết, ứng dụng các thành tựu khoa học, kỹ thuật, công nghệ vào sản xuất của nông dân

2.2.1.3 Hướng giải quyết của Đảng bộ tỉnh An Giang

2.2.2 Mâu thuẫn giữa thực trạng công cụ lao động thô sơ, trình độ tổ chức lao động xã hội thấp với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong kỹ thuật canh tác của nông dân

2.2.2.1 Thực trạng công cụ lao động thô sơ, trình độ tổ chức lao động xã hội thấp của nông dân

2.2.2.2 Yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong kỹ thuật canh tác của nông dân

2.2.2.3 Hướng giải quyết của Đảng bộ tỉnh An Giang

2.2.3 Mâu thuẫn giữa thực trạng kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật nông thôn thấp kém với yêu cầu mở rộng và nâng cao chất lượng, hiệu quả sử dụng kết cấu

ấy trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp

2.2.3.1 Thực trạng kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật nông thôn thấp kém 2.2.3.2 Yêu cầu mở rộng và nâng cao chất lượng, hiệu quả sử dụng kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật nông thôn trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất ngành nông nghiệp

2.2.3.3 Hướng giải quyết của Đảng bộ tỉnh An Giang

2.2.4 Mâu thuẫn giữa một bên là yêu cầu mở rộng thị trường hàng nông sản với một bên là hiện thực hàng nông sản còn nhiều bất cập

2.2.4.1 Hàng nông sản An Giang – vấn đề còn nhiều bất cập

2.2.4.2 Nhu cầu mở rộng thị trường hàng nông sản

2.2.4.3 Hướng giải quyết của Đảng bộ tỉnh An Giang

2.3 Đề xuất giải pháp

PHẦN KẾT LUẬN

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT NHỮNG MÂU THUẪN

CƠ BẢN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT NGÀNH NÔNG NGHIỆP TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY 1.1 Lý luận về mâu thuẫn theo quan điểm triết học mác-xít

1.1.1 Khái niệm và phân loại mâu thuẫn

1.1.1.1 Khái niệm mâu thuẫn

Ngay từ thời cổ đại, cả ở phương Đông lẫn phương Tây đều có những phỏng đoán thiên tài về sự tác động qua lại của các mặt đối lập và xem sự tác động qua lại đó là cơ sở vận động, phát triển của thế giới Tiêu biểu ở phương Đông có học thuyết Âm – Dương (Trung Quốc), quan điểm về “Đạo” của Lão

Tử, tư tưởng về mâu thuẫn của trường phái Sàmkhya (Ấn Độ)…, Ở phương Tây

có các triết gia tiêu biểu bàn về vấn đề này như: Heraclit, Aristote, Platon, Democrit, I.Kant, Hegels,… Mặc dù vậy, nhìn chung, hầu hết các nhà triết học trước C.Mác đều chưa có tư tưởng về sự vận động đi lên và chưa nâng chúng thành quy luật của sự phát triển, ngoại trừ Hegels_người đã phát triển quan điểm mâu thuẫn đến trình độ cao hơn so với trước đó, ông khẳng định: “Mâu thuẫn là nguồn gốc của tất cả mọi sự vận động và của tất cả mọi sức sống” [Dẫn theo 10; 319] Song, do bị chi phối bởi quan niệm duy tâm và bởi lợi ích giai cấp mà ông đại diện, Hegels đã không thể phát triển học thuyết mâu thuẫn biện chứng đến độ triệt để Ông cho rằng, mâu thuẫn chỉ xảy ra trong ý niệm tuyệt đối mà thôi, chứ ông chưa thấy rằng đấu tranh giữa các mặt đối lập ngay trong bản thân sự vật, hiện tượng chính là nguồn gốc của sự vận động và phát triển Điều đó càng thấy

rõ khi ông nghiên cứu các vấn đề xã hội Bằng tư duy biện chứng của mình, ông

đã chỉ ra tính mâu thuẫn không thể điều hòa được trong “xã hội công dân”, nhưng khi giải quyết mâu thuẫn của nó, ông lại đẩy việc giải quyết đó vào lĩnh vực tư tưởng thuần túy

Kế thừa một cách có phê phán tất cả những thành tựu có giá trị nhất trong toàn bộ lịch sử hơn 2.000 năm của triết học, dựa trên những thành quả mới nhất

của khoa học hiện đại (cả khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội và nhân văn), khái quát thực tiễn thời đại mình, C.Mác và Ph.Ăngghen đã phát triển học thuyết mâu thuẫn biện chứng lên một tầm cao mới khác về chất so với các quan điểm về mâu thuẫn trước đó Các ông đã tìm ra mâu thuẫn ngay trong nội tại sự vật, hiện tượng và chứng minh được rằng khi mâu thuẫn phát triển đến mức gay gắt không thể điều hòa, chúng sẽ đấu tranh, bài trừ và phủ định lẫn nhau Mâu thuẫn được giải quyết, chỉnh thể cũ mất đi, chỉnh thể mới ra đời, thay thế Các ông khẳng định: “Chúng ta phải tìm xung lực vận động và phát triển của sự vật trong chính

sự vật đó, trong những mâu thuẫn của bản thân sự vật” [10; 320] Quan điểm lý luận đó được thể hiện trong quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập Nội dung cơ bản của quy luật này được làm sáng tỏ thông qua một loạt những phạm trù cơ bản: mặt đối lập, sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Mặt đối lập là một phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính, những tính quy định có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau, tồn tại một cách khách quan cả trong tự nhiên, xã hội và tư duy Hai mặt đối lập tuy có thuộc tính bài trừ, phủ định nhau, nhưng chúng lại gắn bó chặt chẽ với nhau, đồng thời tồn tại trong một chỉnh thể thống nhất

Sự thống nhất của các mặt đối lập là sự nương tựa vào nhau, đòi hỏi có nhau của các mặt đối lập, sự tồn tại của mặt này phải lấy sự tồn tại của mặt kia làm tiền đề Như vậy, cũng có thể xem xét sự thống nhất của hai mặt đối lập là tính không thể tách rời của hai mặt đó

Giữa các mặt đối lập bao giờ cũng có những nhân tố giống nhau, đồng nhất với nhau Với ý nghĩa đó, sự thống nhất của các mặt đối lập còn bao hàm sự đồng nhất của các mặt đó Do có sự đồng nhất của các mặt đối lập mà trong sự triển khai của mâu thuẫn đến một lúc nào đó, mặt đối lập này có thể chuyển hóa sang mặt đối lập kia – khi xét về một vài đặc trưng nào đó Thí dụ, sự phát triển kinh tế trong chủ nghĩa tư bản phục vụ lợi ích của giai cấp tư sản, nhưng lại tạo ra tiền đề cho sự thay thế chủ nghĩa tư bản bằng CNXH Sự thống nhất của các mặt đối lập còn biểu hiện ở sự tác động ngang nhau của chúng Song, đó chỉ là trạng thái vận động của mâu thuẫn ở một giai đoạn phát triển, khi diễn ra sự cân bằng của các mặt đối lập Tồn tại trong một thể thống nhất, hai mặt đối lập luôn tác động qua lại với nhau, đấu tranh với nhau Đấu tranh giữa các mặt đối lập là sự tác động qua lại theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đó

Như vậy, không thể hiểu đấu tranh của các mặt đối lập chỉ là sự thủ tiêu lẫn nhau của các mặt đó Sự thủ tiêu lẫn nhau của các mặt đối lập chỉ là một trong những hình thức đấu tranh của các mặt đối lập Tính đa dạng của hình thức đấu tranh giữa các mặt đối lập tùy thuộc vào tính chất của các mặt đối lập cũng như của mối quan hệ tác động qua lại giữa chúng, phụ thuộc vào lĩnh vực tồn tại của các mặt đối lập, phụ thuộc vào điều kiện trong đó diễn ra cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập Với tư cách là hai trạng thái đối lập trong mối quan hệ qua lại giữa hai mặt đối lập, sự thống nhất và đấu tranh của chúng có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Sự thống nhất giữa các mặt đối lập có quan hệ hữu cơ với sự đứng im, sự

ổn định tạm thời của sự vật Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập có mối quan hệ gắn bó với tính tuyệt đối của sự vận động và sự phát triển Điều đó có nghĩa là, sự thống nhất của các mặt đối lập là tương đối, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối Khi xem xét mối quan hệ như vậy, V.I.Lênin viết: “Sự thống nhất … của các mặt đối lập là có điều kiện, tạm thời, thoáng qua, tương đối Sự đấu tranh của các mặt đối lập bài trừ lẫn nhau là tuyệt đối, cũng như sự phát triển, sự vận động là tuyệt đối” [Dẫn theo 10; 324]

Tóm lại, triết học Mác – Lênin quan niệm, mâu thuẫn là một hiện tượng khách quan và phổ biến Mâu thuẫn là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

1.1.1.2 Phân loại mâu thuẫn

Mâu thuẫn trong tự nhiên, trong xã hội, trong tư duy hết sức phong phú, đa dạng Tính đa dạng của các mâu thuẫn được quy định một cách khách quan bởi đặc điểm của các mặt đối lập, bởi điều kiện mà trong đó sự tác động qua lại giữa các mặt đối lập được triển khai, bởi trình độ tổ chức của hệ thống (sự vật) mà trong đó mâu thuẫn tồn tại

Ở góc độ triết học:

Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập đối với một sự vật, người ta phân loại các mâu thuẫn thành những mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Căn cứ vào tính chất các lợi ích đối lập tạo thành mâu thuẫn xã hội, người

ta chia các mâu thuẫn trong xã hội thành mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng

Dựa trên ý nghĩa đối với sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, các mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản Trong

đó, mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, quy định sự phát triển ở tất cả các giai đoạn của sự vật, nó tồn tại trong suốt quá trình tồn tại của sự

vật Mâu thuẫn cơ bản được giải quyết thì sự vật sẽ thay đổi căn bản về chất

Sự phân chia này chỉ mang tính tương đối Do vậy, khi phân tích mâu thuẫn, chúng ta cần phải xem xét toàn diện các mặt đối lập, theo dõi quá trình phát sinh, phát triển của các mặt đó; nghiên cứu sự đấu tranh của chúng qua từng giai đoạn; tìm hiểu những điều kiện làm cho những mặt đó biến đổi; đánh giá đúng tính chất và vai trò của từng mặt và của cả mâu thuẫn trong từng giai đoạn; xem những mặt đối lập đó có những yếu tố gì chung, giống với những mâu thuẫn khác và có những đặc điểm gì riêng, khác với những mâu thuẫn khác

1.1.2 Vai trò của mâu thuẫn đối với sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng

Những người theo chủ nghĩa duy tâm, siêu hình tìm nguồn gốc của sự vận động và sự phát triển không phải ở những mâu thuẫn nội tại của sự vật, mà ở những lực lượng siêu tự nhiên hay ở lý trí, ở ý muốn của con người, của cá nhân kiệt xuất Thí dụ, Aristote cho rằng, thế giới này là do Thượng đế sinh ra Hay như I.Newton cho rằng, sở dĩ có sự vận động và phát triển của thế giới là do có

“cú hích đầu tiên” tức là do sự tác động từ bên ngoài thế giới vật chất,…

Dựa trên những thành tựu khoa học và thực tiễn, chủ nghĩa duy vật biện chứng tìm thấy nguồn gốc của vận động và phát triển ở mâu thuẫn, ở sự đấu tranh giữa các khuynh hướng, các mặt đối lập tồn tại trong các sự vật và hiện tượng Bằng những lập luận khoa học, các ông đã chứng minh được rằng, “mâu thuẫn chính là nguồn gốc của sự vận động và phát triển”, “là xung lực của sự sống” [Dẫn theo 10; 326] V.I.Lênin viết: Sự phát triển là một cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập [10; 325]

Mâu thuẫn là một hiện tượng khách quan và phổ biến, nó tồn tại trong tất cả các sự vật và hiện tượng, ở mọi giai đoạn tồn tại và phát triển của sự vật và hiện tượng Nhưng ở các sự vật khác nhau, ở các giai đoạn phát triển khác nhau của một sự vật, ở mỗi lĩnh vực, mỗi yếu tố cấu thành một sự vật sẽ có những mâu thuẫn khác nhau

1.1.3 Biện pháp giải quyết mâu thuẫn

Theo quan điểm của triết học Mác – xít, mâu thuẫn là một hiện tượng khách quan và phổ biến Do vậy, mọi sự vật, hiện tượng đều chứa đựng những mặt, những khuynh hướng đối lập tạo thành những mâu thuẫn trong bản thân mình; sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập tạo thành xung lực nội tại của sự vận động và phát triển Mâu thuẫn được giải quyết bằng sự đấu tranh theo hướng phủ định lẫn nhau của các mặt đối lập Mâu thuẫn được giải quyết, chỉnh thể cũ mất

đi, chỉnh thể mới ra đời, thay thế

Mâu thuẫn chỉ được giải quyết khi có đủ điều kiện chín muồi, cho nên, chúng

ta không được giải quyết mâu thuẫn một cách vội vàng khi chưa có đủ điều kiện; cũng không để cho việc giải quyết mâu thuẫn diễn ra một cách tự phát, phải cố gắng tạo điều kiện thúc đẩy sự chín muồi của mâu thuẫn và điều kiện giải quyết mâu thuẫn

Để giải quyết mâu thuẫn, trước hết cần nhận thức được mâu thuẫn Để nhận thức mâu thuẫn, phải tìm ra trong thể thống nhất những mặt, khuynh hướng vận động trái ngược nhau Phải nghiên cứu từng mặt, từng khuynh hướng ấy với tư cách như là một cái tồn tại độc lập, không phụ thuộc (tương đối) lẫn nhau, nghĩa

là tách biệt chúng (tách biệt tương đối) để tiến hành nghiên cứu, phân tích từng mặt đối lập (một cách đối lập tương đối) sau đó phải đặt chúng vào những mối liên hệ, tương trợ lẫn nhau, chuyển hóa lẫn nhau Phương pháp này được V.I.Lênin gọi là phương pháp phân đôi cái thống nhất

Để giải quyết đúng đắn mâu thuẫn, phải phân tích đúng mâu thuẫn Khi phân tích mâu thuẫn, phải xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng mâu thuẫn, xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ lẫn nhau của các mâu thuẫn

Mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển Do vậy, để thúc đẩy sự vật phát triển phải tìm mọi cách để giải quyết mâu thuẫn, không được điều hòa mâu thuẫn Việc đấu tranh giải quyết mâu thuẫn phải phù hợp với trình

độ phát triển của mâu thuẫn Muốn vậy, phải tìm ra phương thức, phương tiện và lực lượng để giải quyết Đối với mỗi mâu thuẫn khác nhau, có phương pháp giải quyết khác nhau, hình thức giải quyết phải linh hoạt, phù hợp với từng mâu thuẫn, phù hợp với điều kiện cụ thể

1.1.4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Việc nghiên cứu quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập có ý nghĩa phương pháp luận quan trọng đối với nhận thức và hoạt động thực tiễn.Trong quá trình nhận thức sự vật, việc nhận thức mâu thuẫn của nó là cực kỳ quan trọng Bởi vì, trong tiến trình nhận thức mâu thuẫn, trước hết chúng ta nhận thức sự vật như một thực thể đồng nhất Tiếp đó, khi phân tích sâu hơn ta phát hiện ra sự khác nhau, trong những khác nhau đó lại thấy những đối lập, nghiên cứu sự tác động qua lại giữa các mặt đối lập ta biết được mâu thuẫn của nó và biết được nguồn gốc của sự vận động và phát triển

Khi phân tích mâu thuẫn, phải xem xét toàn diện các mặt đối lập; theo dõi quá trình phát sinh, phát triển của các mặt đó; nghiên cứu sự đấu tranh của chúng qua từng giai đoạn; tìm hiểu những điều kiện làm cho những mặt đó biến đổi; đánh giá đúng tính chất và vai trò của từng mặt đối lập và của cả mâu thuẫn trong từng giai đoạn; xem những mặt đối lập đó có những yếu tố gì chung, giống với những mâu thuẫn khác và có những đặc điểm gì riêng, khác với những mâu thuẫn khác.Hoạt động thực tiễn nhằm biến đổi sự vật là quá trình giải quyết mâu thuẫn của nó Muốn vậy, phải xác định đúng trạng thái chín muồi của mâu thuẫn; tìm ra phương thức, phương tiện, lực lượng có khả năng giải quyết mâu thuẫn và tổ chức thực tiễn để giải quyết mâu thuẫn một cách rõ ràng, cụ thể

Mâu thuẫn chỉ được giải quyết khi có đủ điều kiện chín muồi Cho nên, chúng

ta không được giải quyết mâu thuẫn một cách vội vàng khi chưa có đủ điều kiện; cũng không để cho việc giải quyết mâu thuẫn diễn ra một cách tự phát, phải cố gắng tạo điều kiện thúc đẩy sự chín muồi của mâu thuẫn và điều kiện giải quyết.Mâu thuẫn được giải quyết bằng con đường đấu tranh giữa các mặt đối lập (dưới những hình thức cụ thể rất khác nhau) Đối với các mâu thuẫn khác nhau phải có những phương pháp giải quyết khác nhau Điều đó tùy thuộc vào bản chất của mâu thuẫn, vào những điều kiện cụ thể Phải có biện pháp giải quyết thích hợp với từng mâu thuẫn Có như thế mới đem lại hiệu quả tốt đẹp

1.2 Lý luận về LLSX theo quan điểm triết học Mác-xít

1.2.1 LLSX, các yếu tố cấu thành LLSX

Trong hệ thống các khái niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, LLSX và QHSX

là các khái niệm dùng để chỉ quan hệ mà C.Mác gọi là “quan hệ song trùng” của bản thân sự sản xuất xã hội: Quan hệ của con người với tự nhiên và quan hệ của con người với nhau

LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên Nghĩa là, trong quá trình thực hiện sản xuất xã hội, con người chinh phục giới tự nhiên bằng tổng hợp các sức mạnh hiện thực của mình, sức mạnh đó được chủ nghĩa duy vật lịch sử khái quát trong khái niệm “lực lượng sản xuất” LLSX nói lên năng lực thực tế của con người trong quá trình sản xuất tạo ra của cải xã hội

LLSX bao gồm người lao động với kỹ năng lao động của họ và tư liệu sản xuất, trước hết là công cụ lao động Trong quá trình sản xuất, lao động của con người và tư liệu sản xuất, trước hết là công cụ lao động kết hợp với nhau tạo thành LLSX, trong đó, “lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, là người lao động” [Dẫn theo 10; 435]

Cùng với con người – người lao động, công cụ lao động cũng là một thành tố

cơ bản của LLSX Công cụ lao động, theo Ph.Ăngghen là “khí quan của bộ óc con người”, là “sức mạnh của tri thức đã được vật thể hóa” có tác dụng “nối dài bàn tay” và nhân lên sức mạnh trí tuệ con người [Dẫn theo 10; 436] Bởi vậy, khi công cụ lao động đã đạt tới trình độ được tin học hóa, được tự động hóa…thì vai trò “khí quan vật chất” của nó trở nên hết sức kỳ diệu Trong mọi thời đại, công

cụ sản xuất luôn là yếu tố động nhất của LLSX, biểu hiện năng lực thực tiễn của con người ngày một tăng thêm Chính sự chuyển đổi, cải tiến và hoàn thiện không ngừng của nó đã gây ra những biến đổi sâu sắc trong toàn bộ tư liệu sản xuất Xét cho cùng, đó chính là nguyên nhân sâu xa của mọi biến đổi xã hội Trình độ phát triển của công cụ lao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người Trong tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học”, C.Mác đã nêu một tư tưởng quan trọng về vai trò của LLSX đối với việc thay đổi các quan hệ xã hội Ông viết: “Những quan hệ xã hội đều gắn liền mật thiết với những lực lượng sản xuất

Do có được những LLSX mới, loài người thay đổi phương thức sản xuất của

mình, và do thay đổi phương thức sản xuất, cách kiếm sống của mình, loài người thay đổi tất cả những quan hệ xã hội của mình” [Dẫn theo 10; 436-437].

Trải qua các cuộc cách mạng khoa học, cùng với sự tiến triển của sản xuất, khoa học ngày càng có vai trò quan trọng trong sản xuất Khoa học đã phát triển đến mức trở thành nguyên nhân trực tiếp của nhiều biến đổi to lớn trong sản xuất

và trong đời sống Ngày nay, cách thức mà khoa học xâm nhập và thể hiện trong hiện thực khác nhiều so với vài thập kỷ trước đây C.Mác dự kiến rằng khoa học trở thành “lực lượng sản xuất trực tiếp”, trở thành LLSX độc lập Tư tưởng ấy của C.Mác có ý nghĩa định hướng tích cực đối với cả hoạt động sản xuất lẫn hoạt động khoa học

Khoa học và công nghệ hiện đại chính là đặc điểm thời đại của sản xuất và do vậy, nó hoàn toàn có thể được coi là cái đặc trưng cho LLSX hiện đại

1.2.2 Vai trò của LLSX trong sự phát triển xã hội

Sự tác động lẫn nhau giữa LLSX với QHSX biểu hiện mối quan hệ mang tính chất biện chứng QHSX là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất (sản xuất và tái sản xuất xã hội), bao gồm:

a Các quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất,

b Các quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất,

c Các quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ này biểu hiện thành quy luật cơ bản nhất của sự vận động của đời sống xã hội – quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX

Khuynh hướng của sản xuất xã hội là không ngừng biến đổi theo chiều tiến

bộ Sự biến đổi đó, xét cho cùng, bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi và phát triển của LLSX, trước hết là của công cụ lao động Do vậy, LLSX là yếu tố có tác dụng quyết định đối với sự biến đổi của phương thức sản xuất (phương thức sản xuất là cách thức con người thực hiện quá trình sản xuất vật chất ở những giai đoạn lịch sử nhất định của xã hội loài người)

QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX Trình độ phát triển của LLSX nói lên khả năng của con người thông qua việc sử dụng công cụ lao động

thực hiện quá trình cải biến giới tự nhiên nhằm bảo đảm cho sự sinh tồn và phát triển của mình Trình độ của LLSX thể hiện ở:

1 Trình độ của công cụ lao động

2 Trình độ tổ chức lao động xã hội

3 Trình độ ứng dụng khoa học vào sản xuất

4 Kinh nghiệm và kỹ năng lao động của con người

5 Trình độ phân công lao động

Các yếu tố này sẽ tạo điều kiện cho LLSX phát triển

QHSX không phù hợp với trình độ phát triển của LLSX sẽ kìm hãm sự phát triển của LLSX Sự phát triển khách quan của LLSX tất yếu dẫn đến việc xã hội phải xóa bỏ bằng cách này hay cách khác QHSX cũ và thay thế bằng QHSX mới phù hợp, tạo điều kiện cho LLSX phát triển Điều đó cũng có nghĩa là phương thức sản xuất lỗi thời bị diệt vong và phương thức sản xuất mới, phù hợp ra đời, thay thế C.Mác đã khẳng định: “Tới một giai đoạn phát triển nào đó của chúng, các lực lượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn với những QHSX hiện có…trong đó từ trước đến nay, các lực lượng sản xuất vẫn phát triển Từ chỗ là những hình thức phát triển của lực lượng sản xuất, những quan hệ ấy trở thành những xiềng xích của lực lượng sản xuất Khi đó bắt đầu thời đại một cuộc cách mạng

xã hội” [Dẫn theo 10; 446]

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chứng minh vai trò quyết định của LLSX đối với QHSX, song cũng chỉ rõ rằng, QHSX bao giờ cũng thể hiện tính độc lập tương đối với LLSX QHSX tác động trở lại LLSX, quy định mục đích xã hội của sản xuất, tác động đến khuynh hướng phát triển của công nghệ, từ đó hình thành một

hệ thống những yếu tố hoặc thúc đẩy, hoặc kìm hãm sự phát triển của LLSX.Thực tiễn cho chúng ta thấy rằng, LLSX chỉ có thể phát triển khi có một QHSX phù hợp với nó QHSX lạc hậu hơn hoặc “tiên tiến” hơn cũng sẽ kìm hãm

sự phát triển của LLSX Khi mâu thuẫn giữa LLSX và QHSX đã bộc lộ gay gắt, đòi hỏi phải giải quyết nhưng con người không phát hiện được, cũng như khi mâu thuẫn đã được phát hiện mà không được giải quyết hoặc giải quyết một cách sai lầm, chủ quan, thì nó sẽ kìm hãm và sẽ trở thành nhân tố phá hoại đối với LLSX

1.3 Tính tất yếu của việc giải quyết mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển LLSX ngành nông nghiệp ở tỉnh An Giang, giai đoạn từ năm 2001 đến nay

1.3.1 Về mặt lý luận

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, mọi sự phát triển đều là quá trình đi từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp; là quá trình giải quyết những mâu thuẫn làm cho cái cũ mất đi, cái mới ra đời, thay thế

Ở mỗi sự vật, hiện tượng lại có những mâu thuẫn khác nhau, trong đó có mâu thuẫn cơ bản, mâu thuẫn không cơ bản Việc xác định và giải quyết mâu thuẫn cơ bản một cách đúng đắn, khoa học sẽ làm cho sự vật biến đổi căn bản về chất, thúc đẩy sự vật phát triển đi lên

Chiến tranh qua đi, hòa bình lập lại, cả nước ta ra sức bắt tay vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đảng ta xác định, nước ta tiến thẳng lên CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa để đạt được cơm no áo ấm cho nhân dân, xây dựng

xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, nâng cao đời sống của nhân dân Mà “Muốn nâng cao đời sống của nhân dân thì trước hết phải giải quyết vấn đề ăn (rồi mới đến vấn đề mặc và các vấn đề khác) Muốn giải quyết tốt vấn đề ăn thì phải làm thế nào cho có đầy đủ lương thực Mà lương thực là do nông nghiệp sản xuất ra Vì vậy, phát triển nông nghiệp là việc cực kỳ quan trọng” [9; 544]

Nói về tầm quan trọng của nông nghiệp, C.Mác cũng đã khẳng định: Con người trước hết phải có ăn rồi sau đó mới nói tới các hoạt động khác Ông chỉ rõ, nông nghiệp là ngành cung cấp tư liệu sinh hoạt cho con người…và việc sản xuất

ra tư liệu sinh hoạt là điều kiện đầu tiên cho sự sống của họ và của mọi lĩnh vực sản xuất nói chung Điều này khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của nông nghiệp trong việc nâng cao mức sống dân cư, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia cũng như sự ổn định chính trị - xã hội của đất nước

Đặc biệt, đối với nước ta - nước quá độ đi lên CNXH từ xuất phát điểm là một nước nông nghiệp lạc hậu, trình độ của LLSX còn nhiều hạn chế

Ý thức được vai trò quan trọng của nông nghiệp trong điều kiện cụ thể của đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã xem CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là nhiệm

thoát khỏi tình trạng kém phát triển và cơ bản đến năm 2020 nước ta sẽ trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng nhấn mạnh: “Chúng ta chủ

trương đẩy mạnh hơn nữa CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn, giải quyết đồng

bộ các vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân…thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, đưa nhanh tiến bộ khoa học – kỹ thuật và công nghệ sinh học vào sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh, phù hợp với đặc điểm từng vùng, từng địa phương” [8; 29]

Cũng tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng, trong “Định hướng phát triển ngành, lĩnh vực và vùng”, Đảng ta nhấn mạnh:

Về kinh tế, “Tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp, kinh

tế nông thôn và nâng cao đời sống nhân dân Hiện nay và trong nhiều năm tới, vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng Phải luôn luôn coi trọng đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn hướng tới xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa lớn, đa dạng, phát triển nhanh

Mâu thuẫn cơ bản trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn thì có nhiều Song, như chủ nghĩa duy vật biện chứng đã khẳng định, suy cho cùng, mọi

sự biến đổi xã hội đều bắt nguồn từ sự biến đổi của LLSX Do vậy, trong giai đoạn hiện nay, để tiến hành CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn thành công thì

cần phải bắt đầu từ sự phát triển của LLSX ngành nông nghiệp Cụ thể trong bài này, tác giả đề cập LLSX ngành nông nghiệp của tỉnh An Giang giai đoạn từ năm

2001 đến nay

1.3.2 Về mặt thực tiễn

Là một tỉnh nông nghiệp nằm ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, với 560.637 ha tổng diện tích đất nông nghiệp, trong đó 503.464 ha là diện tích trồng lúa với năng suất bình quân gần 6 tấn/ha (sản lượng lúa năm 2005 của tỉnh đạt 3.141.5 nghìn tấn với năng suất bình quân là 5.806 tấn/1ha) [11; 267], hằng năm

có đóng góp lớn vào việc xuất khẩu gạo và việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, An Giang được coi là vựa lúa lớn nhất của cả nước

Mặc dù có những đóng góp quan trọng như thế, song nhìn chung, trình độ của LLSX ngành nông nghiệp ở An Giang còn nhiều hạn chế, năng suất và chất lượng sản phẩm làm ra còn thấp và chưa tương xứng với tiềm năng [4; 5] “Xét về tổng thể, An Giang là một tỉnh nông nghiệp, tốc độ phát triển chưa cao và chưa ổn định, thiếu tính bền vững; thu chưa đủ chi; thu nhập bình quân đầu người thấp” [4; 27] Chẳng hạn như: Nhóm có thu nhập cao nhất (20% tổng số nhân khẩu toàn tỉnh) là 1.188.400 đồng/1 người/1 tháng; Nhóm có thu nhập thấp nhất là 182.300 đồng/1 người/1 tháng (số liệu tính cho năm 2004) [11; 251] Trong khi đó, tổng chi tiêu bình quân 1 người/1 tháng là 376.100 đồng Riêng tính về chi tiêu cho đời sống bình quân 1 người/1 tháng của nhóm có thu nhập thấp nhất là 181.300 đồng

Để khắc phục những hạn chế này, điều cần chú ý trước hết đối với Đảng bộ và các cấp quản lý, lãnh đạo tỉnh An Giang là phải quan tâm hơn nữa trong việc phát triển LLSX, bởi vì trong “sự biến đổi…xét cho cùng, bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi và phát triển của LLSX” [8; 443-444] Mà An Giang là một tỉnh nông nghiệp, hầu hết dân cư sống ở các vùng nông thôn (71,7%) và sống chủ yếu bằng nghề nông, trình độ của LLSX ngành nông nghiệp còn nhiều hạn chế Do vậy, vấn đề quan tâm hơn nữa trong việc phát triển LLSX ngành nông nghiệp của tỉnh nhà là một tất yếu

Nhận thức được tầm quan trọng của LLSX, từ lâu, Đảng bộ và nhân dân An Giang đã ra sức đầu tư phát triển LLSX ngành nông nghiệp, bước đầu đem lại hiệu quả khả quan LLSX ngành nông nghiệp đang từng bước được đổi mới và phát triển Song, để không xa vào dàn trải, không rơi vào giải quyết cục bộ thì

việc xác định và giải quyết những mâu thuẫn cơ bản trong qúa trình phát triển LLSX ngành nông nghiệp của tỉnh, đặc biệt là từ năm 2001 đến nay là khách quan và cần thiết

Tóm lại, trong lịch sử Triết học phương Đông và phương Tây từng tồn tại khá

nhiều quan điểm khác nhau về mâu thuẫn, về nguồn gốc của sự vận động và phát triển

Từ giữa thế kỷ XIX, dựa trên những thành tựu khoa học hiện đại, thông qua

sự kiểm nghiệm của thực tiễn, Triết học Mác – Lênin ra đời đã đem lại cho con người thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận khoa học Triết học Mác – Lênin khẳng định mâu thuẫn là một hiện tượng khách quan và phổ biến; là nguồn gốc, động lực của mọi sự vận động, phát triển Đứng trên mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau, mâu thuẫn được chia ra thành các loại khác nhau, trong đó

có mâu thuẫn cơ bản_mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, quy định sự phát triển ở tất cả các giai đoạn của sự vật, tồn tại trong suốt quá trình tồn tại của sự vật Giải quyết mâu thuẫn này một cách đúng đắn, khoa học sẽ làm thay đổi sự vật về chất, thúc đẩy sự vật phát triển đi lên

Vận dụng quan điểm mâu thuẫn đó vào việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội, chúng ta thấy rằng, muốn thay đổi một phương thức sản suất lỗi thời, lạc hậu cần phải xác định đúng xem mâu thuẫn cơ bản của nó là gì, nguyên nhân sâu xa là

từ đâu, từ đó mới đề ra những biện pháp giải quyết phù hợp Lấy thí dụ như ở nước ta trong giai đoạn hiện nay - giai đoạn mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế đồng thời tiến hành CNH, HĐH đất nước nhằm đưa nước ta về cơ bản đến năm 2020 trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Song, nhìn chung hiện nay, nước ta vẫn còn là một nước nông nghiệp lạc hậu, sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; trình độ của người lao động trong nông nghiệp còn nhiều hạn chế; canh tác chủ yếu theo thói quen, kinh nhiệm lâu năm, ít ứng dụng công nghệ hiện đại Như vậy, ta thấy mâu thuẫn cơ bản ở đây chính là mâu thuẫn giữa thực trạng lạc hậu của LLSX của nước ta với yêu cầu phát triển đất nước Nguyên nhân sâu xa của mâu thuẫn chính là do trình độ của LLSX của ta còn nhiều hạn chế

Theo xu thế phát triển chung, nhu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống là nhu cầu ngày càng cao

Trên thế giới hiện nay, xu thế hợp tác toàn cầu là xu thế chủ đạo Vì vậy, để tồn tại và phát triển buộc các nước phải mở cửa, hội nhập, phải tự vươn lên Đóng cửa, không giao lưu, không hội nhập là tự giết mình Đặc biệt, trong thời đại ngày nay, khoa học ngày càng trở thành LLSX trực tiếp, quan trọng của xã hội Do vậy, nước nào làm chủ được khoa học, nước đó sẽ nhanh chóng giàu mạnh và làm chủ được chính mình Nước nào càng không nắm bắt được KH, CN bao nhiêu, càng tụt hậu xa về kinh tế, xã hội bấy nhiêu, càng nghèo nàn bấy nhiêu Mà nghèo thì sớm muộn gì cũng phải phụ thuộc vào nước giàu Lệ thuộc về kinh tế sẽ lệ thuộc về chính trị Lúc ấy, tự do khó được đảm bảo Theo quy luật phát triển tự nhiên, khi sự vật, hiện tượng không thích nghi được với điều kiện xung quanh thì tất yếu nó sẽ tự diệt vong.

Hòa nhập với sự phát triển chung đó, Việt Nam cũng đang ra sức tìm mọi biện pháp để có thể tiếp cận và nắm bắt những thành tựu khoa học – công nghệ của thời đại Ngoài việc tranh thủ sức mạnh từ bên ngoài, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luôn ra sức phát huy cao độ sức mạnh nội lực, quyết tâm phấn đấu đưa nước ta đến năm 2020 cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Để thực hiện mục tiêu đó, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra biện pháp đổi mới toàn diện có trọng điểm phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Trong đó, Đảng ta xác định CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của CNH, HĐH đất nước (Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX)

Là một tỉnh nông nghiệp có nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội, song, LLSX ngành nông nghiệp của tỉnh An Giang còn có nhiều hạn chế mà nếu được quan tâm giải quyết hợp lý sẽ tạo ra thế và lực vững chắc cho sự phát triển của tỉnh An Giang nói riêng, của cả nước nói chung Vì vậy, việc tìm ra và giải quyết những mâu thuẫn cơ bản trong quá trình phát triển LLSX ngành nông nghiệp ở tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay là vấn đề quan trọng và cần thiết

An Giang có diện tích đất tự nhiên là 3.536,76 km2, dân số năm 2006 là 2.210.271 người, mật độ dân số là 625 người/km2 Dân số trong độ tuổi lao động năm 2006 là 1.387.275 người, chiếm gần 62,8% Lao động trong nông nghiệp giai đoạn 2001 – 2005 là 63.6%.

Phía Tây Bắc giáp Campuchia, dài 104 km (theo “Hiệp ước hoạch định biên giới Việt Nam – Campuchia ký ngày 27/12/1985); phía Tây Nam giáp tỉnh Kiên Giang, dài 69,789 km; phía Nam giáp tỉnh Cần Thơ, dài 44,734 km; phía Đông giáp tỉnh Đồng Tháp, dài 107,628 km

Điểm cực Bắc trên vĩ độ 10o 57 (xã Khánh An, huyện An Phú); Điểm cực Nam trên vĩ độ 10o 12 (xã Thoại Giang, huyện Thoại Sơn); Điểm cực Tây trên kinh độ 104o 46 (xã Vĩnh Gia, huyện Tri Tôn); Điểm cực Đông trên kinh độ 105o

35 (xã Bình Phước Xuân, huyện Chợ Mới)

Về khí hậu:

An Giang nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm

là 27oC, cao nhất là 35oC đến 36oC vào tháng 4 – 5, thấp nhất từ 20oC đến 21oC vào tháng 12 và tháng 1 Lượng mưa trung bình là 1.400mm – 1.500mm Khí hậu chia thành hai mùa rõ rệt: mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 11), mùa khô (từ tháng

12 đến tháng 4 năm sau)

Nhiệt độ trung bình của An Giang không cao lắm và tương đối ổn định Khí hậu của An Giang là khí hậu nhiệt đới gió mùa nên rất thuận lợi cho việc sản xuất nông – lâm nghiệp Tuy nhiên, do mùa khô tương đối dài nên hạn chế khả năng tăng vụ Do đó, muốn phát triển sản xuất cần đẩy mạnh công tác thủy lợi và trồng màu.

Về địa hình:

Toàn tỉnh có hai dạng địa hình lớn là đồng bằng và đồi núi thấp

Địa hình đồi núi thấp chủ yếu tập trung ở hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên Địa hình đồng bằng tương đối bằng phẳng, chủ yếu do phù sa sông Tiền và sông Hậu tạo nên Do vậy, phần lớn đất đai của An Giang là màu mỡ vì 72% diện tích là đất phù sa hoặc có phù sa Thêm vào đó, An Giang có hệ thống sông ngòi, kênh rạch dày đặc và rải đều khắp tỉnh, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển giao thông vận tải thủy, bộ và giao lưu buôn bán với các nước và các khu vực khác trong nước, đồng thời là điều kiện thuận lợi cho phát triển nông – lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là ngành nông nghiệp trồng lúa

2.1.2 Dân cư - Văn hóa - Xã hội - Chính trị

2.1.2.1 Về dân cư

An Giang là tỉnh có dân số khá đông, cung cấp nguồn nhân lực dồi dào Năm 2006 dân số của Tỉnh là 2.210.271 người, mật độ dân số là 625 người/km2, với mật độ này, dân số An Giang đứng hàng thứ 4 trong khu vực, hàng thứ 16 trong cả nước, trong đó tập trung phần lớn ở nông thôn (1.585.818 người, chiếm 71,7% dân số của Tỉnh), số dân trong độ tuổi lao động là 1.387.275 người (chiếm gần 62,8%) Giai đoạn năm 2001 – 2005, bình quân tỷ lệ lao động trong nông nghiệp chiếm 63,6%

2.1.2.2 Về văn hóa - xã hội - chính trị

Lĩnh vực văn hóa – xã hội có nhiều chuyển biến tích cực Quy mô, chất lượng giáo dục được nâng lên Công tác phòng, chống dịch bệnh, chăm sóc sức khỏe nhân dân được tăng cường Các hoạt động văn hóa, thể dục – thể thao được đẩy mạnh, công tác xã hội hóa các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa bước đầu có kết quả tốt Các hoạt động xóa đói, giảm nghèo, hỗ trợ, giúp đỡ, chăm sóc người

có công, các đối tượng chính sách, đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm, đạt kết quả tốt.

Các chính sách trong dân tộc, tôn giáo và nông thôn, nông dân được các cấp ủy Đảng quan tâm giải quyết; an ninh chính trị, trật tự - an toàn xã hội, an ninh biên giới được bảo đảm vững chắc; công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm hình sự, tội phạm kinh tế, buôn lậu…đã đạt được hiệu quả tốt, bước đầu kìm chế sự gia tăng tội phạm Bộ mặt nông thôn có nhiều thay đổi, đời sống nhân dân được cải thiện

Công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức cán bộ, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các tổ chức Đảng, nhất là tổ chức Đảng ở cơ

sở được nâng cao,… Hệ thống chính quyền các cấp tiếp tục được củng cố, kiện toàn, chất lượng hoạt động được nâng lên, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể có nhiều đổi mới về nội dung và phương thức hoạt động đi vào chiều sâu, đạt nhiều kết quả thiết thực

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đó, lĩnh vực văn hóa - xã hội - chính trị ở An Giang vẫn còn một số hạn chế sau:

Nguồn lao động nhiều, nhưng tỷ lệ qua đào tạo ít, chất lượng còn thấp, tình trạng thiếu việc làm và tỷ lệ thất nghiệp còn cao, cơ cấu lao động chuyển dịch chậm, chưa đáp ứng nhu cầu phát triển xã hội

Văn hóa – xã hội phát triển chưa tương xứng với phát triển kinh tế Cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ trong lĩnh vực này còn nhiều hạn chế Tỷ lệ tăng dân số giảm chậm, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, nhưng nguy cơ tái nghèo cao, nhất là trong vùng đồng bào Khmer

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng đôi lúc chưa thật sự chủ động, thiếu tính thuyết phục và sức chiến đấu, vì vậy chưa giải quyết kịp thời các tâm trạng bức xúc và dư luận bất lợi trong xã hội Việc cập nhật kiến thức, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên trước tình hình mới chưa được thường xuyên, chưa gắn kết chặt chẽ công tác tư tưởng với công tác tổ chức Tỷ lệ cán bộ trẻ, nữ, dân tộc còn thấp Công tác triển khai thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng đôi lúc còn chậm, chưa sâu, chưa đến nơi, đến chốn; việc kiểm tra, phát hiện, xử

lý những tồn đọng, yếu kém trong tổ chức thực hiện chưa thường xuyên, sâu sát, kịp thời

2.1.3 Kinh tế

Theo báo cáo “Tình hình thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ VII” tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2005-2010 của tỉnh An Giang, tháng 3 năm 2006, kinh tế An Giang đạt những thành tựu sau: nền kinh tế

An Giang so với những năm trước có nhiều tiến bộ, năng lực sản xuất, kinh doanh

và sức cạnh tranh của hàng hóa được nâng lên, đạt và vượt hầu hết các chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ VII đề ra, đó là:

Tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt 9,1%, vượt kế hoạch 0,6%, trong

đó khu vực thương mại – dịch vụ tăng 11,5%, khu vực công nghiệp – xây dựng tăng 12,2%, khu vực nông nghiệp tăng 5,2% Thu nhập bình quân đầu người năm

2005 đạt 8,53 triệu đồng, tăng 0,83 lần so với năm 2000

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tiến bộ: Năm 2002, giá trị thương mại – dịch vụ chiếm tỷ trọng 44,72%, công nghiệp – xây dựng chiếm 12,32%, nông nghiệp còn 39,6 % Sơ bộ đến năm 2006, giá trị tương ứng các ngành kinh tế đó là: 53,5%; 12,6%; 33,9%

Lĩnh vực nông nghiệp phát triển theo chiều sâu Cây lúa, con cá nước ngọt trở thành mặt hàng chủ lực của tỉnh, có giá trị và sản lượng đứng đầu cả nước; nhiều

mô hình sản xuất hiệu quả được nhân rộng, nhất là mô hình “ba giảm ba tăng”,… Việc ứng dụng khoa học - kỹ thuật, cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp ngày càng mạnh mẽ; giá trị trên đơn vị diện tích tăng liên tục, trình độ sản xuất của nông dân ngày càng tiến bộ, cơ sở hạ tầng ở nông thôn được đầu tư nâng cấp, bộ mặt nông thôn không ngừng đổi mới tiến bộ

Tuy nhiên, “so với toàn vùng và cả nước thì kinh tế An Giang còn nhiều mặt hạn chế Xét về tổng thể, An Giang là tỉnh nông nghiệp, tốc độ phát triển chưa cao và chưa ổn định, thiếu tính bền vững; thu chưa đủ chi; thu nhập bình quân đầu người thấp” [4; 27] Chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm, thương mại, dịch vụ

và nhất là du lịch phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh; sản xuất nông nghiệp còn chi phối lớn, lao động trong nông nghiệp chiếm tỷ trọng cao

2.2 Những mâu thuẫn cơ bản trong qúa trình phát triển LLSX ngành nông nghiệp tỉnh An Giang từ năm 2001 đến nay

2.2.1 Mâu thuẫn giữa thực trạng thấp về trình độ học vấn, hiểu biết với yêu cầu cao về trình độ hiểu biết, ứng dụng các thành tựu KH, KT, CN vào sản xuất của nông dân

2.2.1.1 Thực trạng trạng thấp về trình độ học vấn, hiểu biết

Trong điều kiện xã hội ngày càng phát triển, loài người đã đạt những thành tựu KH, CN tiên tiến, hiện đại vô cùng to lớn; khoa học ngày càng trở thành LLSX trực tiếp, thâm nhập sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội thì việc sản xuất nông nghiệp theo tập quán, thói quen với những nông cụ thô sơ, lạc hậu làm cho nền kinh tế ì ạch phát triển là ngày càng không còn phù hợp Thực tế hiện nay, hầu hết nông dân Việt Nam nói chung, nông dân tỉnh An Giang nói riêng, mặc dù đã có nhiều tiến bộ hơn so với những năm trước đây, nhưng nhìn chung, nhận thức của đa số nông dân còn nhiều hạn chế, thể hiện ở một số mặt cơ bản sau:

Thứ nhất, trình độ học vấn, hiểu biết KH, KT, CN của nông dân còn nhiều

hạn chế

Tính đến hết năm 2006, toàn tỉnh có 10/11 huyện, thị với 142/154 số xã phường hoàn thành chương trình phổ cập phổ thông cơ sở Nghĩa là còn 12/154

số xã, phường vẫn có những người dân chưa học hết chương trình phổ thông cơ

sở dù là phổ cập Và cũng có nghĩa là những người đó mới chỉ đạt trình độ tiểu học, kể cả phổ cập tiểu học [11; 229] Năm 2000, nông dân đạt học vấn cấp III là 11,4%, đây là con số còn ở mức hạn chế, toàn tỉnh phấn đấu đến năm 2010, tổng

số nông dân đạt học vấn cấp III là 20% [21;36]

Bên cạnh trình độ học vấn còn hạn chế, phần đông nông dân ít chịu học

hỏi những kinh nghiệm đặc biệt là những thành tựu về KH, KT, CN từ bên ngoài

thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng như: đài phát thanh, truyền hình, báo chí, internet,… Đối với họ, ngoài thời gian đi làm đồng về, hầu hết người lớn thường giành thời gian để nghe ca cổ, cải lương hoặc đến nhà nhau chơi cho hết ngày; còn thanh niên thì ngoài thời gian đi làm đồng về, hầu hết họ giành thời gian cho giải trí, đi chơi với bạn bè, xem phim, nghe ca nhạc,… Hầu như rất ít người giành thời gian cho việc đọc báo, nghe thời sự để bổ sung thêm

tri thức, kinh nghiệm của mình, để có thể phục vụ cho việc phát triển kinh tế gia đình tốt hơn, ổn định hơn.

Thứ hai, nông dân còn chú trọng nhiều về số lượng, chưa quan tâm nhiều đến chất lượng sản phẩm

Từ khi cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật phát triển, rất nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật liên tiếp ra đời, cho phép nông dân canh tác với năng suất rất cao, đáp ứng nhu cầu về số lượng nông sản ngày càng tăng của con người, nhưng, chất lượng vẫn chưa cao, thậm chí còn để lại trong sản phẩm một hàm lượng độc tố lớn, là một trong những nguyên nhân gây nhiều loại bệnh nguy hiểm cho sức khỏe của con người Do thiếu hiểu biết, hoặc hiểu biết chưa đầy đủ về cơ chế ủ bệnh từ những loại thuốc này mà nhiều bà con nông dân đã không kiên quyết loại trừ một số loại thuốc cấm ra khỏi quá trình sản suất

Thứ ba, ý thức bảo vệ môi trường chưa thật sự được bà con quan tâm đúng mức

Chúng ta biết rằng, hoạt động nông nghiệp có tác động không nhỏ đến môi trường Vì vậy, bảo vệ môi trường là công việc không của riêng ai nhưng cũng không phải là công việc của chung theo kiểu “cha chung không ai khóc”, mà nó là trách nhiệm của mỗi quốc gia, mỗi tổ chức, mỗi ngành nghề, mỗi cá nhân Bảo vệ môi trường chung trước hết là bảo vệ sức khỏe của chính bản thân, của gia đình mình Ở An Giang, ý thức bảo vệ môi trường mặc dù đã được nhiều người quan tâm thực hiện, nhưng chưa triệt để, nhất là ở những vùng nông thôn Trong quá trình sản xuất nông nghiệp, nông dân thường hay sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, để phòng, trị bệnh và chăm sóc cây trồng Nhưng sau khi sử dụng, bên cạnh một số nông dân đã có ý thức gom những chai lọ, bao bì đựng thuốc trừ sâu bỏ vào đúng nơi quy định, thì phần lớn nông dân vẫn chưa có ý thức cao về vấn đề này Hàng loạt những chai, lọ đựng thuốc trừ sâu với đủ kiểu, loại, lớn, nhỏ đều được bà con nông dân sẵn sàng giục bỏ bất cứ chỗ nào: trên bờ ruộng, mép sông, trên vườn, sát chái nhà,… hình như bất cứ chỗ nào có thể để lọt thứ chai lọ ấy là bà con có thể “cất giữ” một cách tự nhiên ở đó mà không cần biết nó

sẽ gây tác hại như thế nào đến sức khỏe con người Lượng thuốc sâu dư thừa còn sót lại trong lọ một phần bốc hơi vào không khí kết hợp với lượng thuốc phun ra, với rác thải tràn lan ở các cống rãnh, kênh mương tỏa vào không khí làm ô nhiễm