Ảnh hưởng của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư đối với đời sống của các hộ dân bởi dự án xây dựng đường cứu hộ cứu nạn phòng chống lụt bão hồ kẻ gỗ huyện

Cónhiều người phải đổ ra thành thị để kiếm việc làm và đối mặt với rủi ro của cuộcsống, một số ít lao động trẻ được tuyển dụng vào làm việc trong khu công nghiệp,một số lao động tìm kiếm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

Thừa Thiên Huế, 2020

Trường Đại học Kinh tế Huế

KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CỦA CÁC

HỘ DÂN BỞI DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐƯỜNG CỨU HỘ CỨU NẠN, PHÒNG CHỐNG LỤT BÃO HỒ KẺ GỖ HUYỆN CẨM XUYÊN,

TỈNH HÀ TĨNH

CHUYÊN NGÀNH: KẾ HOẠCH - ĐẦU TƯ

Mã sinh viên: 16K4011151Lớp: K50C Kế hoạch Đầu tưNiên khoá: 2016 – 2020

Thừa Thiên Huế, tháng 01 năm 2020

Trường Đại học Kinh tế Huế

Để hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân

em đã nhận được sự tư vấn, giúp đỡ tận tình, truyền đạt và trang bị kiến thức từ quý thầy cô Trường Đại học Kinh tế Huế, các thầy cô giáo trong Khoa Kinh tế

và Phát triển.

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến PGS.TS Nguyễn Văn Toàn, Thầy

đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, cho em những lời khuyên, lời nhận xét hết sức quý báu để em có thể hoàn thành tốt khóa luận này.

Em xin gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo, cán bộ trong UBND Huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh Các anh chị đã quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp

em hoàn thành tốt kỳ thực tập cuối khóa cũng như bài khóa luận của mình.

Tuy đã có nhiều cố gắng nhưng do còn hạn chế về thời gian cũng như trình

độ, năng lực, kinh nghiệm và khả năng nghiên cứu khoa học nên khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý Thầy, Cô, quý cơ quan để bài khóa luận này được hoàn thiện hơn.

Em xin chân thành cảm ơn!

Thu hồi đấtCông nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựngCông nghiệp hóa - Hiện đại hóa

Uỷ ban nhân dânNghị quyết - Chính phủQuyết định - Ủy ban nhân dânPhúc lợi xã hội

Ngân hàng chính sách xã hộiDiện tích tự nhiên

Kế hoạch

Bộ Tài nguyên Môi trườngQuy hoạch

Giá trị sản xuấtHiệu quả

Cơ sở hạ tầng

An toàn xã hộiKhu Công nghiệpNông nghiệp

Trường Đại học Kinh tế Huế

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ viii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ix

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

2.1 Mục tiêu chung 3

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4

4.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu 4

4.1.1 Tài liệu thứ cấp 4

4.1.2 Tài liệu sơ cấp 4

4.2 Phương pháp phân tích, xử lý số liệu 5

PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 6

1.1.1 Các khái niệm về GPMB, bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư 6

1.1.1.1 Giải phóng mặt bằng 6

1.1.1.2 Bồi thường khi giải phóng mặt bằng 6

1.1.1.3 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng 7

1.1.2 Bản chất của việc bồi thường GPMB 7

1.1.3 Đặc điểm của công tác bồi thường, GPMB 8 Trường Đại học Kinh tế Huế

1.1.4 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ, TĐC 8

1.1.4.1 Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó 8

1.1.4.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 9

1.1.4.3 Yếu tố giao đất, cho thuê đất 10

1.1.4.4 Yếu tố lập và quản lý hồ sơ địa chính 10

1.1.4.5 Công tác đăng kí đất đai, và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 10

1.1.4.6 Yếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất 10

1.1.4.7 Yếu tố giá đất và định giá đất 10

1.1.4.8 Thị trường bất động sản 10

1.1.5 Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống Kinh tế - Xã hội 11

1.1.5.1 Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng 11

1.1.5.2 Đối với sự phát triển Kinh tế - Xã hội 11

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB 12

1.2.1 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 12

1.2.1.1 Các trường hợp thu hồi đất 12

1.2.1.2 Điều kiện được bồi thường 12

1.2.1.3 Các trường hợp bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất 12

1.2.1.4 Các khoản hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất 14

1.2.1.5 Tái định cư 15

1.2.2 Chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam 16

1.2.2.1 Những điểm mới về bồi thường, hỗ trợ, TĐC trong Luật Đất đai 2013 16

1.2.3 Những điểm đạt được và những bất cập trong công tác bồi thường GPMB 19

1.2.3.1.Những điểm đạt được trong công tác bồi thường GPMB 19

1.2.3.2 Những bất cập trong công tác bồi thường GPMB 20

1.2.4 Kinh nghiệm đền bù GPMB của một số địa phương ở Việt Nam 22

1.2.4.1 Kinh nghiệm của Huyện Hòa Vang thuộc thành phố Đà Nẵng 22

1.2.4.2 Kinh nghiệm của huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang 23

1.2.4.3 Kinh nghiệm của TP Cần Thơ 24 Trường Đại học Kinh tế Huế

CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA CÁC HỘ DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI DỰ AN XÂY DỰNG ĐƯỜNG CỨU HỘ CỨU NẠN VÀ PHÒNG

CHỐNG LỤT BÃO HỒ KẺ GỖ HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH 26

2.1 KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI Ở KHU VỰC DỰ ÁN 26 2.1.1 Điều kiện tự nhiên, Kinh tế - Xã hội huyện Cẩm Xuyên 26

2.1.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

2.1.1.3 Tình hình phát triển Kinh tế - Xã hội 27

2.1.2 Hiện trạng về sử dụng đất của huyện Cẩm Xuyên 29

2.1.2.1 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017-2019 29 2.1.2.2 Hiện trạng sử dụng đất phi nông nghiệp của huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017-2019 31

2.1.2.3 Hiện trạng đất chưa sử dụng huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017 - 2019 33

2.2 GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ DỰ ÁN 34

2.2.1 Tên dự án 34

2.2.1.1 Địa điểm 34

2.2.1.2 Chủ đầu tư 34

2.2.1.3 Nguồn vốn 34

2.2.2 Căn cứ pháp lý thực hiện dự án 34

2.2.3 Phạm vi nghiên cứu và mục tiêu của dự án 36

2.2.3.1 Phạm vi nghiên cứu của dự án 36

2.2.3.2 Mục tiêu nghiên cứu dự án 37

2.2.4 Thời gian 37

2.2.5 Tổng mức đầu tư của dự án 38

2.3 TÌNH HÌNH CHUNG VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN DỰ ÁN 38

2.3.1 Căn cứ pháp lý thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất 38

2.3.2 Dự toán kinh phí bồi thường, hỗ trợ và chi phí tổ chức thực hiện GPMB: .38

2.3.2.1 Bồi thường về đất 39

2.3.2.2 Bồi thường về tài sản trên đất 40

2.3.3 Quá trình thực hiện công tác thu hồi đất giải phóng mặt bằng 41 Trường Đại học Kinh tế Huế

2.3.3.1 Trình tự thủ tục thực hiện công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư41

2.3.3.2 Phương án thu hồi GPMB và tái định cư 42

2.4 Đánh giá ý kiến người dân tại khu vực giải phóng mặt bằng 43

2.4.1 Đặc điểm của các hộ dân khảo sát 43

2.4.2 Tình hình đất bị thu hồi và bồi thường thiệt hại 44

2.4.2.1 Tình hình đất bị thu hồi 44

2.4.2.2 Đánh giá về việc sử dụng tiền bồi thường 45

2.4.2.3 Cách thức sử dụng tiền bồi thường của các hộ gia đình 45

2.4.2.4 Đánh giá hiệu quả của việc sử dụng tiền bồi thường của các hộ dân 46

2.5 THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CUỘC SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH 48

2.5.1 Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống của các hộ sau THĐ 48

2.5.1.1 Ảnh hưởng về tài sản của hộ 48

2.5.1.2 Ảnh hưởng đến thu nhập 50

2.5.1.3 Thay đổi về một số chỉ tiêu đời sống khác 53

2.5.2 Ảnh hưởng về lao động, việc làm 54

2.5.4 Đánh giá mức độ hài lòng của người dân 57

2.6 THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ CỦA DỰ ÁN VÀ ĐỀ XUẤT NHỮNG PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT 58 2.5.1 Thuận lợi 58

2.5.2 Khó khăn 58

2.5.3 Đề xuất những phương án giải quyết 59

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO THU NHẬP, CẢI THIỆN ĐỜI SỐNG, TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN CÓ ĐẤT BỊ THU HỒI TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN 60

3.1 ĐỊNH HƯỚNG GIẢI QUYỂT VIỆC LÀM, NÂNG CAO THU NHẬP, CẢI THIỆN ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI DÂN 60

3.1.1 Về phương án đền bù giải phóng mặt bằng 60

3.1.2 Về phương án tái định cư 61 Trường Đại học Kinh tế Huế

3.1.3 Định hướng cho công tác bồi thường GPMB của các dự án ở Huyện Cẩm

Xuyên trong tương lai 62

3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP CỤ THỂ NHẰM GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VIỆC LÀM, NÂNG CAO THU NHẬP, CẢI THIỆN ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI DÂN 63

3.2.1 Giải pháp đối với giá đất bồi thường thiệt hại 63

3.2.2 Giải pháp về chính sách hỗ trợ 63

3.2.3 Giải pháp về vấn đề quy hoạch sử dụng đất 64

3.2.4 Giải pháp về đào tạo nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất 64

3.2.5 Giải pháp về tổ chức thực hiện 67

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 69

1 Kết luận 69

1.1 Về thực hiện chính sách bồi thường GPMB 69

1.2 Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi bị thu hồi đất 69

2 Kiến nghị 70

2.1 Đối với Nhà nước và chính quyền địa phương 70

2.2 Đối với địa phương và chủ đầu tư 71

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PHỤ LỤC 74

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Hình 1: Vị trí huyện Cẩm Xuyên trong tỉnh Hà Tĩnh 26

Hình 2: Đường cứu hộ cứu nạn và phòng chống lụt bão hồ Kẻ Gỗ từ vệ tinh 2019 35

Biểu đồ 3: Biểu đồ thể hiện loại đất bị thu hồi của hộ không TĐC……….45

Biểu đồ 4: Biểu đồ thể hiện loại đất bị thu hồi của hộ TĐC………45

Biểu đồ 5: Biểu đồ thể hiện sự thay đổi tài sản của hộ sau THĐ 2 năm 48

Biểu đồ 6: Biểu đồ thể hiện tình hình lao động, việc làm của các hộ dân trước và sau bị THĐ 2 năm 56

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Cơ cấu giá trị sản xuất huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017 - 2019 28

Bảng 2.2: Tình hình dân số giai đoạn 2017 - 2019 29

Bảng 2.3: Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017-2019 30 Bảng 2.4: Hiện trạng sử dụng đất phi nông nghiệp huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017-2019 32

Bảng 2.5: Hiện trạng đất chưa sử dụng huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017 - 2019 33 Bảng 2.6: Dự toán bồi thường về đất của dự án 39

Bảng 2.7: Dự toán bồi thường về tài sản trên đất của dự án 40

Bảng 2.8: Diện tích đất thu hồi và lô đất TĐC 43

Bảng 2.9: Trình độ văn hóa của các hộ dân tái định cư 43

Bảng 2.10: Kết quả phỏng vấn về việc thu hồi đất và hỗ trợ bồi thường cho các hộ gia đình 44

Bảng 2.11: Kết quả phỏng vấn về diện tích đất bị thu hồi của các hộ gia đình 44

Bảng 2.12: Cách thức sử dụng tiền bồi thường của các hộ gia đình 45

Bảng 2.13: Đánh giá hiệu quả sử dụng tiền bồi thường của các hộ dân 46

Bảng 2 14: Tình hình biến động tài sản của hộ sau thu hồi đất 48

Bảng 2.15: Đánh giá về công trình phụ của các hộ dân trước và sau thu hồi đất 50

Bảng 2.16: Nguồn thu nhập của hộ trước và sau khi thu hồi đất 51

Bảng 2.17: Chỉ tiêu đời sống khác sau khi thu hồi đất 53

Bảng 2.18: Tình hình việc làm trước và sau khi thu hồi đất 55

Bảng 2.19: Mức độ hài lòng của người dân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện dự án 57 Trường Đại học Kinh tế Huế

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trong quá trình đổi mới ở nước ta, đặc biệt trong những năm gần đây, việcxây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp, khu đô thị mới đã phát triển nhanh đápứng nhu cầu CNH - HĐH đất nước với mục tiêu đưa nước ta cơ bản trở thành mộtnước công nghiệp vào năm 2020 Thu hồi đất, bồi thường để giải phóng mặt bằng

để thực hiện các công trình quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, pháttriển kinh tế là một khâu quan trọng, then chốt của quá trình phát triển Bồi thường,giải phóng mặt bằng là điều kiện ban đầu và tiên quyết để triển khai thực hiện các

dự án Nó là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đờisống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhànước, của Chủ đầu tư, đặc biệt đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trênphạm vi cả nước và của từng địa phương

Việc thu hồi đất ảnh hưởng trực tiếp đến một bộ phận không nhỏ dân cư nôngthôn cả về đời sống và việc làm Đặc biệt là trong tiến trình xây dựng nông thônmới thì nó lại diễn biến càng nhanh chóng, nó đòi hỏi tính cấp thiết của việc pháttriển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông phục vụ cho sự phát triển kinh tế, xã hội ởnông thôn Việc phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông này đòi hỏi liên quantrực tiếp đến vấn đề giải phóng mặt bằng, tái định cư cho người dân sau khi thu hồiđất của họ Tình trạng thiếu việc làm của người lao động hiện nay đang diễn ra hếtsức bức thiết, đặc biệt là đối với lao động nông thôn, lao động phải chuyển đổi nghềnghiệp sau khi bị thu hồi đất Đây cũng là thách thức đối với chiến lược phát triểnnông nghiệp, nông thôn nói riêng, phát triển đất nước nói chung Thu hồi đất đểphục vụ cho sự nghiệp phát triển của đất nước là quan trọng, tuy nhiên vấn đề nàytác động trực tiếp đến đời sống của người dân khi mà đất đai, nhà ở, công việc kinhdoanh của họ bị lấy đi và phải làm lại từ đầu với một môi trường sống mới

Sau khi bị thu hồi đất, có nhiều hộ đã được tạo điều kiện chuyển đổi sang cácngành nghề khác, nhưng cũng có rất nhiều hộ không có đất để sản xuất Việc thuhồi đất không chỉ làm các hộ nông dân mất đi tài sản cuộc sống đặc biệt quan trọngTrường Đại học Kinh tế Huế

là đất đai mà còn làm mất đi địa vị, các cơ hội, nguồn thực phẩm, thu nhập của hộgia đình và cộng đồng, gây ra sự xáo trộn xã hội Với trình độ dân trí có hạn, quenlao động chân tay, người nông dân đã xoay xở như thế nào với cuộc sống mới? Cónhiều người phải đổ ra thành thị để kiếm việc làm và đối mặt với rủi ro của cuộcsống, một số ít lao động trẻ được tuyển dụng vào làm việc trong khu công nghiệp,một số lao động tìm kiếm việc làm tại các địa phương khác hoặc mở các dịch vụ.

Thực tế hiện nay cho thấy, công tác thu hồi đất của người dân để phục vụ pháttriển các dự án đầu tư thì việc đền bù cho những người dân bị thu hồi đất là vấn đềhết sức nhạy cảm, đòi hỏi phải giải quyết công bằng, dứt điểm Giải quyết khôngtốt, không thỏa đáng quyền lợi của người dân sẽ gây ra nhiều vấn xã hội phức tạpnhư khiếu kiện, ảnh hưởng nghiêm trọng đến vấn đề an ninh trật tự, gây mất lòngtin của người dân và đặc biệt là nó ảnh hưởng đến đời sống, việc làm, miếng cơmmanh áo của người dân

Huyện Cẩm Xuyên - tỉnh Hà Tĩnh là huyện nằm ở trung tâm tỉnh Hà Tĩnh, cónhiều điều kiện để phát triển Kinh tế - Xã hội Nên việc phát triển các khu côngnghiệp, khu đô thị mới, phát triển quỹ đất ở, xây dựng nông thôn mới, xây dựngđường giao thông là rất cần thiết và các hộ nông dân bị thu hồi đất sản xuất Cónhiều lao động tìm kiếm việc làm mới và cũng có nhiều lao động chỉ có việc làmtạm thời hoặc rơi vào cảnh thiếu việc làm Họ phải đi làm thuê để kiếm sống hoặc

mở quán nước Nhìn chung đời sống của họ cũng còn nhiều khó khăn Vấn đề đặt ra

là sau khi bị thu hồi đất thì cuộc sống của các hộ dân thay đổi như thế nào? Những

hộ này đã đi đâu? Trước đây họ đã làm gì? Bây giờ họ làm gì? Tái định cư ở đâu?

Có đảm bảo cho cuộc sống hiện tại của họ hay không? Mức sống của họ thay đổi rasao? Làm sao để ổn định đời sống, đảm bảo an sinh xã hội cho họ? Để trả lời nhữngcâu hỏi này, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:“Ảnh hưởng của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định đối đời sống của các hộ dân bị ảnh hưởng bởi

dự án xây dựng đường cứu hộ cứu nạn, phòng chống lụt bão hồ Kẻ Gỗ huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh”.

Trường Đại học Kinh tế Huế

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá được tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đếnđời sống và việc làm của người dân khi Nhà nước thu hồi đất trong dự án Từ việclấy ý kiến của người dân có thể đưa ra các giải pháp trong việc bồi thường GPMBsau này của các công trình xây dựng trên cả nước nói chung và trên địa bàn huyệnCẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh nói riêng

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa một số vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến công tácđền bù, giải phóng mặt bằng và tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng bởi dự ánxây dựng cơ bản

- Phân tích đánh giá thực trạng công tác đền bù, tác động của dự án đến đờisống, việc làm của người dân bị ảnh hưởng bởi dự án Xây dựng đường cứu hộ cứunạn và phòng chống lụt bão hồ Kẻ Gỗ

- Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thành công tác đền bù, giải phóng mặt bằng vàtái định cư cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án “Xây dựng đường cứu hộ cứunạn và phòng chống lụt bão hồ Kẻ Gỗ huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh”

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Các hộ dân nằm trong diện bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án “Xâydựng đường cứu hộ cứu nạn và phòng chống lụt bão hồ Kẻ Gỗ huyện Cẩm Xuyên,tỉnh Hà Tĩnh”

+ Số liệu thứ cấp: Thu thập các số liệu, tài liệu chủ yếu trong giai đoạn từ năm

2017 đến 2019 từ Ban Quản lý dự án huyện Cẩm Xuyên, Phòng Tài nguyên và Môitrường, phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

Trường Đại học Kinh tế Huế

+ Số liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp người dân từ tháng

10 đến tháng 11 năm 2019

- Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung phân tích tác động của việc thực hiệnchính sách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi Nhànước thu hồi trong dự án, bên cạnh đó còn cho thấy tác động của dự án đến pháttriển Kinh tế - Xã hội của huyện Cẩm Xuyên Những thay đổi trong cuộc sống củacác hộ dân trước và sau khi dự án được đưa vào hoạt động Qua đó, cho thấy mộtphần nào các tác động, những vấn đề bất cập trong công tác đền bù GPMB của các

dự án trên cả nước

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu

Những thông tin phục vụ cho việc nghiên cứu được thu thập từ nguồn tài liệuthứ cấp và sơ cấp

+ Các số liệu giới thiệu tổng quan về dự án

+ Những đánh giá ban đầu về mục tiêu của dự án

+ Tra cứu các tài liệu nghiên cứu hiện có về các dự án xây dựng liên quan đếnvấn đề đền bù giải phóng mặt bằng được đăng tải trên các báo đài, tạp chí, trangwed,…

4.1.2 Tài liệu sơ cấp

Thông tin sơ cấp được thu thập thông qua:

- Điều tra hộ, phỏng vấn trực tiếp dùng bảng hỏi Theo đó, người phỏng vấn sẽtrả lời các câu hỏi đã được chuẩn bị Phỏng vấn các hộ dân nằm trong diện đền bùGPMB của dự án “Xây dựng đường cứu hộ cứu nạn và phòng chống lụt bão hồ Kẻ

Gỗ huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh”

+ Kích thước mẫu điều tra: 60 hộ

Trường Đại học Kinh tế Huế

+ Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp ngẫu nhiên, tiến hành chọn ngẫunhiên 60 hộ tại huyện Cẩm Xuyên bị ảnh hưởng khi thực hiện dự án.

+ Nội dung phiếu điều tra chủ yếu tập trung tìm hiểu những thông tin cơ bảncủa hộ gia đình như: họ tên chủ hộ, số nhân khẩu, trình độ học vấn, nghề nghiệp tạo

ra thu nhập, số lao động, những thay đổi trong cuộc sống của họ về thu nhập, đờisống kinh tế, cơ sở vật chất, sinh kế…trước và sau khi có dự án

4.2 Phương pháp phân tích, xử lý số liệu

- Đối với số liệu thứ cấp:

+ Phương pháp thống kê mô tả: Dùng để phân tích, mô tả tổng quát về tìnhhình địa bàn nghiên cứu, thực trạng quản lý và sử dụng đất trên địa bàn nghiên cứu.Bao gồm: thống kê khái quát diện tích, cơ cấu diện tích đất tự nhiên tại huyện CẩmXuyên; vị trí địa lý, tình hình kinh tế, đất đai tại huyện Cẩm Xuyên, thống kê sốlượng diện tích đất bị thu hồi, số hộ bị thu hồi, kinh phí bồi thường, hỗ trợ, số hộđược bồi thường, hỗ trợ trong thời gian 2017 - 2019

+ Phương pháp phân tích tổng hợp: Trên cơ sở các số liệu, tài liệu đã thu thậpđược tiến hành tổng hợp thành các bảng biểu, từ đó nhận xét về ảnh hưởng của việcbồi thường, GPMB đến cuộc sống của người bị thu hồi đất

- Đối với số liệu sơ cấp:

+ Phương pháp thống kê mô tả: Thống kê ý kiến của các cán bộ, người dân bịthu hồi đất trong công tác bồi thường, GPMB

+ Phương pháp phân tích tổng hợp: Trên cơ sở các phiếu điều tra thu thậpđược tiến hành tổng hợp, phân tích các ảnh hưởng của việc bồi thường, GPMB đếncuộc sống của người bị thu hồi đất từ đó đánh giá được ảnh hưởng tốt và chưa tốtđến cuộc sống của người bị thu hồi đất do bồi thường, GPMB trên địa bàn huyệnCẩm Xuyên Phân 60 hộ điều tra làm 2 nhóm để phân tích, nhóm hộ không TĐC(sau thu hồi đất vẫn sống tại đó, diện tích bị thu hồi chủ yếu là đất sản xuất nôngnghiệp) và nhóm hộ TĐC (diện tích đất bị thu hồi chủ yếu là đất ở, đất vườn, phảiTĐC nơi khác) để phân tích, so sánh

+ Số liệu được xử lý bằng phần mềm EXCEL

+ Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh, chỉ số bình quân

Trường Đại học Kinh tế Huế

PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

1.1.1 Các khái niệm về GPMB, bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư

1.1.1.1 Giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng[1]là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc didời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phầnđất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một côngtrình mới

Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồnggiải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới Đây làmột quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các dự án và liênquan đến lợi ích trực tiếp của các bên tham gia và của cả xã hội, bao gồm các bước

cơ bản:

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng phối hợp với chínhquyền địa phương triển khai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đođạc, kiểm đếm;

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt lập Phương án bồithường, hỗ trợ căn cứ trên các quy định pháp luật, tiến hành công khai Phương án,họp dân thông qua Phương án và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án;

- Sau khi cấp có thẩm quyền ra Quyết định phê duyệt Phương án và Quyếtđịnh thu hồi đất, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng có trách nhiệm chitrả số tiền bồi thường, hỗ trợ theo đúng Quyết định đã phê duyệt cho hộ dân, bàngiao mặt bằng cho chủ đầu tư thực hiện dự án Giải phóng mặt bằng mang tínhquyết định đến tiến độ của các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Trong đó bồithường, hỗ trợ thiệt hại là khâu quan trọng quyết định tiến độ giải phóng mặt bằng

1.1.1.2 Bồi thường khi giải phóng mặt bằng

Bồi thường khi giải phóng mặt bằng[2] bao gồm bồi thường về đất và bồiTrường Đại học Kinh tế Huế

Theo Điều 3, Luật Đất đai 2013 thì Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lạigiá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất;

Theo Khoản 2, Điều 74, Luật Đất đai 2013 thì Việc bồi thường được thực hiệnbằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất

để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi

do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất;

Theo Điều 88, Luật Đất đai 2013 thì Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữutài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường Khi Nhànước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nướcngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà

có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

1.1.1.3 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng

Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng[3] là cơ sở pháp lý, là khuôn mẫu

để khi Nhà nước thu hồi đất, các cơ quan thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằngcăn cứ vào đó để xác định đối tượng được bồi thường, không được bồi thường, tínhmức bồi thường, giá bồi thường và các biện pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, hỗtrợ chi phí tháo dỡ di chuyển, chi phí ổn định sản xuất và đời sống của người dântrong vùng di dời …

Trên thực tế, các chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đã được Đảng vàNhà nước quan tâm từ rất sớm, được thể chế hóa bằng các văn bản pháp và liên tụcđược điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn của từng giai đoạn phát triểnKinh tế - Xã hội đất nước Những văn bản có nội dung quy định trực tiếp hoặc cóliên quan đến vấn đề thu hồi đất, giải phóng mặt bằng gồm rất nhiều loại, với tínhchất pháp lý khác nhau, từ văn bản có tính pháp lý cao nhất là Hiến pháp cho đếncác bộ luật, các văn bản pháp quy của Chính phủ, các văn bản của các Bộ, Ngành vàVăn bản do các tỉnh, Thành phố ban hành

1.1.2 Bản chất của việc bồi thường GPMB

Bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất[4]thực chất là việc giải quyết mốiquan hệ kinh tế giữa Nhà nước, người được giao đất thuê đất và người bị thu hồi đất.Bồi thường thiệt hại phải được thực hiện theo quy định của Nhà nước về giá đất, vềphương thức thu hồi và hạch toán Việc bồi thường thiệt hại về đất không giống vớiTrường Đại học Kinh tế Huế

việc trao đổi, mua bán tài sản, hàng hóa trên thị trường Nó vừa phải đảm bảo lợi íchcủa người bị thu hồi đất, nhưng đồng thời đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của ngườinhận quyền đất thu hồi, có nghĩa là phải giải quyết một cách hài hòa giữa các đốitượng tham gia Bản chất của công tác bồi thường, GPMB trong tình hình hiện naykhông đơn thuần là bồi thường về mặt vật chất mà còn phải đảm bảo lợi ích củangười dân sau khi thu hồi đất, đó là có một chỗ ở ổn định với điều kiện sống bằnghoặc tốt hơn nơi ở cũ, được đào tạo, hỗ trợ chuyển đổi nghề nhằm ổn định và nângcao đời sống.

1.1.3 Đặc điểm của công tác bồi thường, GPMB

GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗimột dự án, nó liên quan trưc tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích củatoàn xã hội

- Tính đa dạng được thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đấtkhác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đốivới khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành… mật độ dân cư khácnhau, ngành nghề đa dạng và điều kiện hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêngcủa vùng đó Do đó, GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt;

- Tính nhạy cảm: Tùy theo từng vùng, từng địa phương mà khung giá do Nhànước ban hành phục vụ cho công tác bồi thường, GPMB là khác nhau và tùy theotừng dự án mà chính sách này cũng rất khác nhau;

- Tính phức tạp thể hiện: đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọngtrong đời sống Kinh tế - Xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân

cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệusản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyểnđổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ đất để sản xuất, thâmchí họ còn cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn khôngcho thuê Trước tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cưtham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điềucần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này

1.1.4 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ, TĐC

1.1.4.1 Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Trường Đại học Kinh tế Huế

Đất đai[5] là đối tượng quản lý phức tạp luôn biến động theo sự phát triển củanền Kinh tế - Xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòihỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao vàphù hợp với tình hình kinh tế Mặc dù với những đổi mới về pháp luật đất đai, thờigian qua công tác GPMB đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đápứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên, dotính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kì mà công tácGPMB đang gặp không ít khó khăn Một nhược điểm nữa trong công tác này là việcthực thi các văn bản pháp luật này còn yếu kém, nhận thức của các cấp cơ sở còn rấtyếu, tại nhiều địa phương đang tồn tại tình trạng nể nang, trọng tình hơn chấp hànhpháp luật trong giải quyết mối quan hệ về đất đai Đó là những nguyên nhân làmgiảm hiệu lực thi hành pháp luật về đất đai, gây mất lòng tin trong nhân dân cũngnhư các nhà đầu tư và đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ GPMB.

1.1.4.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất là biện pháp quản lý không thể thiếu được trong việc

tổ chức sử dụng đất của các ngành Kinh tế - Xã hội và các địa phương, là công cụthể hiện sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, có tác dụng quyết định để cân đối giữanhiệm vụ an toàn lương thực với nhiệm vụ CNH - HĐH đất nước nói chung và địaphương nói riêng

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chứcviệc bồi thường GPMB thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng mà Nhà nướcđóng vai trò là người tổ chức Bất kì một phương án bồi thường GPMB nào đều dựavào một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như làphương án có hiệu quả Kinh tế - Xã hội cao nhất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất

để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quyđịnh của luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất, chỉ được thực hiện khi có quyếtđịnh thu hồi đất của người đang sử dụng;

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tớigiá chuyển nhượng quyền sử dụng đất, từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường.Trường Đại học Kinh tế Huế

Tuy nhiên chất lượng quy hoạch nói chung và quy hoạch nói riêng còn thấp, thiếuđồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp, đặc biệt là thiếu tính bền vững Phương ánquy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ýchí, áp đặt, nhiều trường hợp còn quy hoach theo phong trào Đây chính là nguyênnhân dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo”.

1.1.4.3 Yếu tố giao đất, cho thuê đất

Nhiệm vụ giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác bồi thườngGPMB và TĐC Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy hoạch, kếhoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắcnày, hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không rõ ràng, chặcchẽ dẫn đến khó khăn trong việc đền bù

1.1.4.4 Yếu tố lập và quản lý hồ sơ địa chính

Lập và quản lý hồ sơ địa chính có vai trò quan trọng hàng đầu để quản lý chặcchẽ đất đai trong thị trường bất động sản, là cơ sở xác định tính pháp lý của đất đai

1.1.4.5 Công tác đăng kí đất đai, và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Việc cấp giấp chứng nhận quyền sử dụng đất là một chứng thư pháp lý nhằmxác lập quyền sử dụng đất của các chủ sử dụng trên các thửa đất cụ thể, là cơ sở pháp

lý cao nhất, căn cứ thiết thực nhất để tính toán bồi thường thiệt hại cho các chủ đất

1.1.4.6 Yếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất

Công tác bồi thường GPMB là một việc làm phức tạp, gắn liền với quyền lợitài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính củachính quyền địa phương cấp trên

1.1.4.7 Yếu tố giá đất và định giá đất

Khi định giá đất, người định giá phải căn cứ vào nguyên tắc và phương phápđịnh giá đất, phải cân nhắc đầy đủ ảnh hưởng của các chính sách đất đai của Chínhphủ trên cơ sở nắm chắc tư liệu của đất đai theo chất lượng và tình trạng thu lợithông thường trong hoạt động kinh tế thực tế của đất đai Tuy nhiên, tình hình phổbiến hiện nay là giá đất do các địa phương quy định và công bố đều không theođúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và phátsinh khiếu kiện

1.1.4.8 Thị trường bất động sản

Trường Đại học Kinh tế Huế

Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần làm giảm thiểuviệc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư, đồng thời người bị thu hồi đất có thể

tự mua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nướcthực hiện chính sách TĐC và bồi thường Giá cả của Bất động sản được hình thànhtrên thị trường và nó sẽ tác động đến giá đất tính bồi thường

1.1.5 Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển

cơ sở hạ tầng và đời sống Kinh tế - Xã hội

1.1.5.1 Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng

Ở mỗi giai đoạn phát triển kinh tế xã hội có một sự phát triển thích ứng của hạtầng kinh tế xã hội Với tư cách là phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế xãhội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế xãhội mà trong đó giai đoạn GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án có được triển khaihay không

- Về mặt tiến độ hoàn thành dự án:

GPMB đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự

án để đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả Kinh tế - Xã hội Ngược lại, làm chậm tiến

độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án

- Về kinh tế dự án:

Thực hiện GPMB tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho mở rộngđầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫnđến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư Đối với các dự án sảnxuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh,hiệu quả kinh doanh thấp Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thicông kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng tới chấtlượng công trình

1.1.5.2 Đối với sự phát triển Kinh tế - Xã hội

Công tác GPMB góp phần cải thiện môi trường đầu tư, khai thác các nguồnlực từ đất đai cho đầu tư phát triển, các cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở nước ta thờigian qua đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư hầu khắp các vùng miền trên

cả nước Đặc biệt nhiều KCN, khu đô thị mới được xây dựng, hệ thống kết cấu hạtầng Kinh tế - Xã hội được nâng cấp, xây mới ngày càng đồng bộ và hiện đại NhờTrường Đại học Kinh tế Huế

đó mà bộ mặt của nhà nước đã được thay đổi nhanh chóng theo hướng CNH - HĐH

và văn minh Đạt được kết quả nêu trên công tác bồi thường GPMB đóng vai tròkhông nhỏ để các dự án phát huy hiệu quả

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB

1.2.1 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.2.1.1 Các trường hợp thu hồi đất

Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây [6] :

- Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh;

- Thu hồi đất để phát triển Kinh tế - Xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng;

- Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai;

- Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lạiđất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người

1.2.1.2 Điều kiện được bồi thường

Điều kiện của hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất [7] :

Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất sẽ được bồi thường khi đáp ứng đủ cácđiều kiện sau:

Điều kiện 1 - Đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm.Điều kiện 2 - Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc có đủ điều kiện đểđược cấp giấy chứng nhận mà chưa được cấp

Ngoài ra, người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được sở hữunhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam mà có giấy chứng nhận hoặc

có đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận và chưa được cấp thì được bồi thường

1.2.1.3 Các trường hợp bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

- Bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng trên đất khi Nhà nước thuhồi đất:

+ Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt gắn liền với đất của hộ gia đình,

cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi Nhà nước thu hồi đất phải tháo

dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theoquy định của pháp luật thì chủ sở hữu nhà ở, công trình đó được bồi thường bằnggiá trị xây dựng mới của nhà ở, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương

Trường Đại học Kinh tế Huế

Trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹthuật theo quy định của pháp luật thì bồi thường theo thiệt hại thực tế.

+ Đối với nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất không thuộc trườnghợp quy định tại khoản 1 Điều này, khi Nhà nước thu hồi đất mà bị tháo dỡ toàn bộhoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy địnhcủa pháp luật thì được bồi thường thiệt hại theo quy định của Chính phủ

- Bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi:

Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với cây trồng thì việc bồithường thực hiện theo quy định sau đây:

+ Đối với cây hàng năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị sản lượng của

vụ thu hoạch Giá trị sản lượng của vụ thu hoạch được tính theo năng suất của vụcao nhất trong 03 năm trước liền kề của cây trồng chính tại địa phương và giá trungbình tại thời điểm thu hồi đất;

+ Đối với cây lâu năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị hiện có củavườn cây theo giá ở địa phương tại thời điểm thu hồi đất mà không bao gồm giá trịquyền sử dụng đất;

+ Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khác thìđược bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phải trồng lại;+ Đối với cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, cây rừng tựnhiên giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trồng, quản lý, chăm sóc, bảo vệ thì bồithường theo giá trị thiệt hại thực tế của vườn cây; tiền bồi thường được phân chiacho người quản lý, chăm sóc, bảo vệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ và pháttriển rừng

Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với vật nuôi là thủy sản thì việcbồi thường thực hiện theo quy định sau đây:

+ Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất đã đến thời kỳ thuhoạch thì không phải bồi thường;

+ Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất chưa đến thời kỳthu hoạch thì được bồi thường thiệt hại thực tế do phải thu hoạch sớm; trường hợp

có thể di chuyển được thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại do dichuyển gây ra; mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.2.1.4 Các khoản hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất

- Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất:

+ Người bị thu hồi đất ở, không còn chỗ ở khác, trong thời gian chờ tạo lậpchỗ ở mới (bố trí vào khu TĐC), được bố trí vào nhà ở tạm hoặc hỗ trợ tiền thuênhà ở

+ Khi nhà nước thu hồi đất của tổ chức kinh tế, hộ sản xuất kinh doanh cóđăng kí kinh doanh, mà bị ngừng sản xuất kinh doanh, thì được hỗ trợ cao nhất bằng30% một năm thu nhập sau thuế, theo mức thu nhập bình quân của 3 năm trước đóđược cơ quan thuế xác nhận

- Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thuhồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồiđất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở:+ Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi Nhà nước thu hồiđất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc đượcbồi thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm.+ Trường hợp người được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làmtrong độ tuổi lao động có nhu cầu được đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ sởđào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để pháttriển sản xuất, kinh doanh

Đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mànguồn thu nhập chính là từ hoạt động kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi đất

mà phải di chuyển chỗ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất,kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗtrợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm

Căn cứ vào kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện, UBND cấp tỉnh,UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện phương án đào tạo,chuyển đổi nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm cho người có đất thu hồi là đất nôngnghiệp, đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ Phương án đào tạo, chuyển đổi nghề, hỗtrợ tìm kiếm việc làm được lập và phê duyệt đồng thời với phương án bồi thường,

- Hỗ trợ khác.

1.2.1.5 Tái định cư

Nhằm khắc phục tình trạng một số khu TĐC chất lượng còn thấp, không đồng

bộ về hạ tầng, chưa đảm bảo có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ,Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định mới như sau:

- Bổ sung quy định cụ thể về lập và thực hiện dự án TĐC theo hướng: UBNDcấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án TĐCtrước khi thu hồi đất Quy định khu TĐC tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầngđồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phongtục, tập quán của từng vùng, miền Quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiệnsau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu TĐC

- Sửa đổi và bổ sung quy định về bố trí TĐC cho người bị thu hồi đất ở màphải di chuyển chỗ ở:

+ Người có đất thu hồi được bố trí TĐC tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có

dự án TĐC hoặc có điều kiện bố trí TĐC Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thuhồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng;

+ Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi TĐC, giá bán nhà ở TĐC doUBND cấp tỉnh quyết định;

+ Quy định trường hợp người có đất thu hồi được bố trí TĐC mà tiền bồithường, hỗ trợ không đủ để mua một suất TĐC tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợtiền đủ để mua một suất TĐC tối thiểu Chính phủ quy định cụ thể suất TĐC tốithiểu phù hợp với điều kiện từng vùng, miền và địa phương

- Lập và thực hiện dự án tái định cư:

+ Căn cứ vào kế hoạch phát triển Kinh tế - Xã hội của địa phương; căn cứ vàoquy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cấp có thẩm quyền xét duyệt UBND cấptỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án TĐC để bảo đảm phục vụ TĐC chongười bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở;

+ Việc lập dự án và xây dựng khu tái định cư thực hiện theo quy định hiệnhành về quản lý đầu tư và xây dựng

- Bố trí tái định cư:

Trường Đại học Kinh tế Huế

+ Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được UBND cấptỉnh, UBND cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người

có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trítái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở UBND cấp xã, địađiểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư trướckhi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí tái định cư;

+ Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồiđất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợicho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người cócông với cách mạng;

+ Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khaitại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

và tại nơi tái định cư;

+ Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở táiđịnh cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định;

+ Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường,

hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền

đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

- Điều kiện bắt buộc đối với khu tái định cư:

+ Khu tái định cư phải xây dựng phù hợp với quy hoạch, kế hoạch dử dụng đấtquy hoạch xây dựng, tiêu chuẩn và quy chuẩn xây dựng;

+ Khu tái định cư phải được sử dụng chung cho nhiều dự án;

+ Trước khi bố trí đất ở cho các hộ gia đình, cá nhân, khu tái định cư phảiđược xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ bảo đảm đủ điều kiện cho người sử dụng tốthơn hoặc bằng nơi ở cũ

1.2.2 Chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam

1.2.2.1 Những điểm mới về bồi thường, hỗ trợ, TĐC trong Luật Đất đai 2013

Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất,giảm thiểu khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, Luật Đất đai 2013tiếp tục kế thừa những những quy định còn phù hợp của Luật đất đai 2003 đồng thờiTrường Đại học Kinh tế Huế

đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm đưa chính sách về bồi thường, hỗtrợ, tái định cư trong Nghị quyết 19/NQ-TW đi vào cuộc sống:

- Quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất

Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đấttrong Luật Đất đai 2003 được quy định trong 03 điều (41, 42, và 43), trên thực tế đãchưa thể chế hết các quy định mang tính nguyên tắc này để thực hiện thống nhất khi

xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường, hỗtrợ, tái định cư tại các địa phương Khắc phục hạn chế này, Luật Đất đai 2013 đãtách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản,ngừng sản xuất kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (74 và88) Trong đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắcbồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ,nghành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện

- Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà

nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển Kinh tế - Xã hội vì lợiích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thu hồi đất LuậtĐất đai 2013 bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thuhồi đất (Điều 75);

- Thể chế hóa cơ chế, chính sách bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại thông qua các quy định chi tiết đối với từng loại đất, gồm: đất nông nghiệp, đất

ở, đất phi công nghiệp không phải đất ở và theo từng loại đối tượng sử dụng đất (từ Điều 77 đến Điều 81);

Theo quy định của Luật Đất đai năm 2013, việc xác định mức bồi thường chongười có đất bị thu hồi đối với đất sử dụng có thời hạn không chỉ căn cứ loại đất,đối tượng sử dụng đất mà còn phải căn cứ thời hạn sử dụng đất còn lại của người sửdụng đất đối với đất đó

- Quy định cụ thể về bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, cho một số trường hợp không được bồi thường đất (Điều 76)

Theo Khoản 13, Điều 3 Luật Đất đai 2013, Chi phí đầu tư vào đất còn lạibao gồm chi phí san lấp mặt bằng và chi phí khác liên quan trực tiếp có căn cứTrường Đại học Kinh tế Huế

chứng minh đã đầu tư vào đất mà đến thời điểm Nhà nước thu hồi đất còn chưathu hồi được.

- Bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án đặc biệt Điều 87, Luật Đất đai 2013 quy định theo hướng:

+ Bổ sung trường hợp thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường cónguy cơ đe dọa tính mạng con người, đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởngbởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người thì người có đất thu hồiđược bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để ổn định đời sống, sản xuất theo quy định củaChính phủ;

+ Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướngChính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư,làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, Kinh tế - Xã hội, truyền thống văn hóa củacộng đồng, các dự án thu hồi liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trungương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư;

+ Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhànước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thìthực hiện theo khung chính sách sách đó

- Về chính sách hỗ trợ, Luật Đất đai năm 2013 bổ sung một số quy định so

với Luật Đất đai năm 2003:

+ Quy định các nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Người sử dụngđất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luậtnày còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ; việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, côngbằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật (Khoản 1, Điều 83);

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộgia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nôngnghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường (Khoản 1, Điều 84);

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộgia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồiđất ở mà phải di chuyển chổ ở (Khoản 2, Điều 84);

- Về chính sách tái định cư Để khắc phục tình trạng nhiều dự án chưa có khu

Trường Đại học Kinh tế Huế

thuhồi phải đi thuê nhà ở nhiều năm mà vẫn chưa được bố trí vào khu tái định cư,Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định mới, như sau:

+ Bổ sung quy định về lập và thực hiện dự án tái định cư (Điều 85) theo hướng:

UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức và thực hiện dự án tái định

cư trước khi thu hồi đất; quy định khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạtầng đồng bộ, đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phongtục, tập quán của từng vùng, miền; quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện saukhi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng khu tái định cư;

+ Sửa đổi, bổ sung quy định về bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất ở

mà phải di chuyển chổ ở (Điều 86).

1.2.3 Những điểm đạt được và những bất cập trong công tác bồi thường GPMB

1.2.3.1.Những điểm đạt được trong công tác bồi thường GPMB

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngàycàng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh

tế Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, công tác bồi thường, hỗ trợ,tái định cư trong thời gian qua đã đạt được các kết quả khá khả quan, thể hiện trênmột số khía cạnh chủ yếu sau:

Thứ nhất, đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng được xác

định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho côngtác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao, người nhận đền bù cũng thấythỏa đáng

Thứ hai, mức bồi thường hỗ trợ ngày càng cao tạo điều kiện cho người dân bị

thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được bổsung và quy định rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhànước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

Thứ ba, việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà đầu tư cần

đất với người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chínhtrong việc thu hồi đất

Thứ tư, trình tự thủ tục tiến hành bồi thường hỗ trợ tái định cư đã giải quyết

được nhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩmquyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Trường Đại học Kinh tế Huế

Thứ năm, các địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy định Luật đất đai

năm 2003, các Nghị định hướng dẫn thi hành, đã dựa trên sự định hướng chính sáchcủa Đảng và Nhà nước, tình hình thực tế tại địa phương để ban hành các văn bảnpháp luật áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn

Thứ sáu, nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa nhân văn cũng như tính chất

phức tạp của vấn đề thu hồi đất, tái định cư của các nhà quản lý, hoạch định chínhsách, của chính quyền địa phương được nâng lên Chính phủ đã có nhiều nỗ lực đểtạo điều kiện vật chất và kỹ thuật trong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có năng lực và cónhiều kinh nghiệm ngày càng đông đảo; sự chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của côngtác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các bộ, ban, ngành có các dự án đầu tư ngàycàng được mở rộng và có hiệu quả

Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã giúp cho đấtnước ta xây dựng cơ sở vật chất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khu chếxuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà nước,cũng như góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sản xuất chongười có đất bị thu hồi

1.2.3.2 Những bất cập trong công tác bồi thường GPMB

Thực tế, tại nhiều địa phương trên cả nước nổi lên nhiều vướng mắc, bất cậptrong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Nhiều dự án, công trình dây dưa,kéo dài hàng chục năm do khâu giải phóng mặt bằng chậm trễ

Thứ nhất: Giá đất bồi thường thiệt hại chưa phù hợp

+ Giá đất do UBND cấp tỉnh quy định thường thấp hơn so với giá chuyểnnhượng quyền sử dụng đất trên thị trường, có trường hợp sự chênh lệch này tỷ lệcòn khá cao

+ Giá đất bồi thường ở các địa phương lại khác nhau, mỗi nơi một kiểu, ápdụng khung giá đất riêng dẫn đến thắc mắc, trong cư dân ở những địa bàn giáp danhgiữa tỉnh này với tỉnh kia

Thứ hai: Chính sách hỗ trợ

Trường Đại học Kinh tế Huế

+ Chính sách hỗ trợ cho người dân để xác định, lựa chọn việc làm, lựa chọnhướng chuyển đổi nghề nghiệp, việc tổ chức đào tạo, cho học nghề đối với ngườidân bị thu hồi đất là rất khó.

+ Cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn hạn chế tiếp nhận, tuyển dụng số laođộng địa phương, những người có đất bị thu hồi

+ Chính sách hỗ trợ không đủ, đặc biết người có đất bị thu hồi hết đất nôngnghiệp, thu hồi hết đất, không biết làm gì, vì không có tay nghề, chuyên môn kĩthuật để xin vào làm các doanh nghiệp…

Thứ ba: Cơ quan giải phóng mặt bằng chưa tuân thủ pháp luật

+ Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng bình thường đã rất phức tạp, việc

cơ quan chức năng mập mờ trong quy hoạch, kế hoạch và tổ chức thực hiện đã gây ranhiều khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng tới sự phát triển Kinh

tế - Xã hội của đất nước, đồng thời gây ra nhiều bức xúc trong dư luận nhận dân

+ Sự yếu kém trong am hiểu pháp luật của cán bộ đất đai, cũng có thể xuất phát

từ ý chí chủ quan, cố tình làm sai lệch pháp luật để hưởng lợi riêng của một bộ phậnkhông nhỏ cán bộ, người có quyền trong việc tổ chức thực hiện bồi thường, giảiphóng mặt bằng Việc cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng không công khai kếhoạch, quy hoạch sử dụng đất, phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho ngườidân biết làm cho người bị thu hồi đất không có được những thông tin cần thiết, diễn

ra khá phổ biến

+ Ở một số địa phương, còn diễn ra tình trạng cán bộ đất đai cố tình làm saipháp luật, không công bằng trong bồi thường, thậm chí “ăn chặn” của người dângây ra nhiều bức xúc, dẫn đến việc khiếu kiện kéo dài

Thứ tư: Vấn đề tái định cư còn chậm, chưa được quan tâm

+ Hiện nay nhiều khu tái định cư chất lượng kém, không đáp ứng được chấtlượng công trình, mới đi vào sử dụng đã xuống cấp, hư hỏng

+ Nhà tái định cư hẹp, không có sân chơi cho trẻ em

+ Quỹ đất để thực hiện dự án, xây dựng nhà tái định cư không có Khi thu hồiđất của người dân rồi vẫn chưa có nhà để ở

Thứ năm: Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn nhiều bất cập, lộn xộn

Trường Đại học Kinh tế Huế

+ Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hiện nay còn quá lộn xộncũng là khó khăn trong việc bồi thường thiệt hại mà chúng ta phải đề cập.

+ Nhiều địa phương đã cấp “sổ đỏ” nhưng chưa giao cho người dân do chínhquyền quan liêu hoặc người dân ngại tốn kém tiền bạc chi phí cho việc lấy chứngnhận quyền sử dụng đất… cũng là trở ngại không nhỏ ảnh hưởng đến công tác bồithường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất

Những bất cập nói trên đã dẫn đến một thực trạng cần được quan tâm hàng đầutrong công tác GPMB, thu hồi đất đó là: Khiếu kiện kéo dài - thu sai nguyên tắc

1.2.4 Kinh nghiệm đền bù GPMB của một số địa phương ở Việt Nam

1.2.4.1 Kinh nghiệm của Huyện Hòa Vang thuộc thành phố Đà Nẵng

Hòa Vang là địa phương có nhiều lao động nông nghiệp chịu ảnh hưởng nhấttrong việc di dời, giải tỏa với 12 dự án đã hoàn thành, thu hồi hơn 614 ha đất nôngnghiệp, hiện có 39 dự án đang triển khai, thu hồi gần 3.885 ha đất và sẽ thu hồithêm 1.570 ha đất cho 08 dự án đã được phê duyệt sẽ triển khai trong thời gian tới.Các dự án này ảnh hưởng đến khoảng 40% dân số toàn huyện, kéo theo hơn 40nghìn lao động cần được đào tạo và chuyển đổi ngành nghề

Các hộ thuộc diện bồi thường, giải phóng mặt bằng ít có khả năng tự thay đổiviệc làm tại nơi ở mới Không ít những hộ này buộc phải quay trở về nơi ở cũ đểlàm những công việc từng làm trước đây để mưu sinh Một số khác, đã tìm côngviệc nhưng chủ yếu là những công việc đơn giản, bấp bênh về cả thu nhập và thờigian lao động

Chính quyền huyện Hòa Vang đã có những định hướng cụ thể và từng bướcthực hiện như:

- Phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng tại khu tái định cư (đặc biệt là hệ thốngđiện, cấp thoát nước, chợ) và các dịch vụ y tế, giáo dục

- Nâng cao chất lượng nhân lực thông qua các khóa đào tạo, dạy nghề của các

cơ sở dạy nghề, các doanh nghiệp; Tạo công ăn việc làm cho người lao động thuộcdiện bồi thường, giải phóng mặt bằng thông qua các phiên chợ việc làm

- Tăng cường mức độ quan tâm và hỗ trợ của cộng đồng (bao gồm mặt trận,đoàn thể, các cơ quan chức năng) trên các lĩnh vực như tiếp cận vốn vay, học nghềTrường Đại học Kinh tế Huế

các vấn đề xã hội tại khu dân cư, Các hộ thuộc diện bồi thường, giải phóng mặtbằng khi có nhu cầu vay vốn sẽ được hỗ trợ vốn vay từ các tổ chức tín dụng.

- Thành lập một cơ quan hỗ trợ Cơ quan này đóng vai trò:

+ Giúp người dân tiếp cận với những hỗ trợ của Nhà nước mà họ được hưởng;+ Tư vấn, giới thiệu việc làm, cung cấp thông tin về việc làm cho người dân,giúp người dân biết những hỗ trợ của Nhà nước mà họ sẽ được hưởng;

+ Liên hệ phối hợp với các cơ sở dạy nghề, doanh nghiệp để giới thiệu ngườidân đến học nghề;

+ Phối hợp với các đơn vị có chuyên môn để tổ chức các khóa học về kỹ nănglàm việc;

+ Phối hợp với các cơ quan chức năng xử lý những trường hợp doanh nghiệp

vi phạm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân,

Qua thực tế từ huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng có thể thấy bài học kinhnghiệm cần thiết là ngoài việc thực hiện tốt các chính sách, quy định về bồithường, GPMB, phải chú trọng việc tư vấn đào tạo, dạy nghề, giới thiệu việc làm

và có những phương án hỗ trợ vốn cụ thể hóa bằng các chính sách, quy định chitiết tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân bị thu hồi đất khi bồi thường, giảiphóng mặt bằng

1.2.4.2 Kinh nghiệm của huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang

Với quan điểm thực thi các chính sách về bồi thường, giải phóng mặt bằng vàgiải phóng mặt bằng phải đảm bảo nguyên tắc thực hiện công khai, minh bạch, tạođiều kiện để mọi tổ chức và hộ dân trong vùng dự án hiểu và tự giác chấp hành.Đồng thời cần thực hiện nhất quán các quy định này giữa các dự án trong cùng mộtthời gian, địa bàn, nên các hộ gia đình đều chấp thuận giao đất, bàn giao mặt bằng,chuyển đến nơi ở mới, để thực hiện các dự án, làm tiền đề cho sự ra đời của nhữngcon đường mới khang trang, sạch đẹp, những khu dân cư mới hiện đại và nhiềucông trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội khác

UBND Huyện Phụng Hiệp cũng sớm chỉ đạo chính quyền cơ sở (xã, thị trấn)lập danh sách những người thuộc diện bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bànmình quản lý hiện vẫn chưa có việc làm, đang có nhu cầu tìm việc hoặc đã chuyểnđổi sang việc làm mới nhưng không thỏa mãn Sau đó, tiến hành phân loại độ tuổi,Trường Đại học Kinh tế Huế

giới tính, trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn, tình trạng việc làm của các hộ đểxây dựng kế hoạch dạy nghề, tạo việc làm phù hợp Bên cạnh đó, cần cung cấpthông tin, chỉ dẫn kịp thời để các lao động từ các hộ thuộc diện bồi thường, giảiphóng mặt bằng có thể tiếp cận các nguồn vốn dễ dàng, thuận lợi.

Chủ trì, phối hợp với các phòng, ban, ngành nắm tình hình lao động biến động

ở địa phương về việc làm; vận động các doanh nghiệp trên địa bàn, các doanhnghiệp được giao đất tại các khu công nghiệp, các doanh nghiệp được giao đất tạiđịa bàn giải tỏa tiếp nhận lao động của địa phương vào làm việc tại doanh nghiệp

1.2.4.3 Kinh nghiệm của TP Cần Thơ

Để giải quyết các vướng mắc, phức tạp trong bồi thường, hỗ trợ, TĐC, trongthời gian qua các Sở, ngành chức năng của TP Cần Thơ đã phối hợp chặt chẽ vớinhà đầu tư, linh hoạt đề xuất nhiều giải pháp bồi thường, hỗ trợ thỏa đáng cho ngườidân để sớm có mặt bằng triển khai dự án, đồng thời chủ động tạo ra quỹ đất sạchgiao cho nhà đầu tư khi họ có nhu cầu thực hiện dự án

- Linh hoạt vận dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC:

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án này được xem

là nhiệm vụ trọng tâm, rất khó khăn và phức tạp đòi hỏi TP.Cần Thơ phải có những

cơ chế, chính sách linh hoạt trong việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phùhợp với tình hình thực tế để tạo sự đồng thuận từ những hộ dân bị ảnh hưởng

Sự linh hoạt đó được thể hiện qua công tác bồi thường giá đất, nhà, vật kiếntrúc, TP Cần Thơ đã vận dụng khung giá bồi thường về đất, nhà ở, vật kiến trúc sátvới giá thị trường, nhằm giúp những hộ dân bị giải tỏa đủ điều kiện để xây dựng nơi

ở mới hoặc mua lại được diện tích đất tương ứng

Để giải được vấn đề này, Sở TN&MT, Trung tâm Phát triển Quỹ đất…đã đềxuất với UBND TP, một mặt kêu gọi doanh nghiệp đầu tư các khu tái định cư ngoàingân sách để tạo ra lượng nền TĐC đủ để bố trí cho các hộ dân bị ảnh hưởng, mặtkhác nếu hộ dân nào không nhận nền TĐC, thì căn cứ vào diện tích nền TĐC, thànhphố sẽ có chính sách hỗ trợ thêm từ 1 đến 1,5 triệu đồng/m2 để người dân tự lựachọn vị trí xây dựng nhà ở phù hợp với tập quán sinh sống của họ

- Tạo quỹ đất sạch thu hút đầu tư:

Trường Đại học Kinh tế Huế

Để sớm hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC cho hộ dân bị ảnhhưởng, TP Cần Thơ đã mạnh dạn đưa ra 2 phương án để các hộ dân bị ảnh hưởngchọn Phương án 1 là: áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC theo quy địnhcủa pháp luật Phương án 2 là: bồi thường khoán gọn (nhân sẳn hệ số bồi thường vềđất, nhà, vật kiến trúc, tái định cư trên mỗi công đất) Sau khi được triển khai, đa sốcác hộ dân đề chọn phương án bồi thường khoán gọn vì thủ tục hành chính đơngiản, rút ngắn thời gian, giúp người dân có điều kiện chọn vị trí nơi ở mới mà còngiúp các cơ quan chức năng sớm hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, giảm áplực giải quyết chính sách tái định cư, đào tạo nghề.

Trường Đại học Kinh tế Huế

CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA CÁC HỘ DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG BỞI DỰ AN XÂY DỰNG ĐƯỜNG CỨU HỘ CỨU NẠN VÀ PHÒNG CHỐNG LỤT BÃO HỒ

KẺ GỖ HUYỆN CẨM XUYÊN, TỈNH HÀ TĨNH

2.1 KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI Ở KHU VỰC DỰ ÁN

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, Kinh tế - Xã hội huyện Cẩm Xuyên

2.1.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.1.1.1 Vị trí địa lý

Huyện Cẩm Xuyên - tỉnh Hà Tĩnh, có toạ độ địa lý từ 18o02’18” đến

18o20’51” vĩ độ Bắc và từ 105o51’17” đến 106o09’13” kinh độ Đông

Phía Tây Bắc giáp thành phố Hà Tĩnh và huyện Thạch Hà

Phía Đông Bắc giáp biển Đông

Phía Tây, Tây Nam giáp huyện Hương Khê

Phía Nam, Đông Nam giáp huyện Kỳ Anh và tỉnh Quảng Bình

Hình 1: Vị trí huyện Cẩm Xuyên trong tỉnh Hà Tĩnh

(Nguồn: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Cẩm Xuyên 2019)

Trường Đại học Kinh tế Huế

Cẩm Xuyên có 27 đơn vị hành chính (2 thị trấn và 25 xã), tổng diện tích đất tựnhiên 63.646,65 ha, chiếm 10,62% tổng diện tích tự nhiên của tỉnh.

Nhìn chung, huyện Cẩm Xuyên có vị trí khá quan trọng, là cửa ngõ phía namcủa thành phố Hà Tĩnh, với những lợi thế cơ bản là nằm trên trục đường Quốc lộ

QL 1A

2.1.1.1.2.Địa hình, địa mạo

Thuộc vùng dải duyên hải Bắc Trung bộ, tiếp giáp biển Đông và vùng đồi núithấp nối Đông Trường Sơn, địa hình của huyện nhìn chung nghiêng từ Tây Namxuống Đông Bắc với 3 dạng địa hình:

- Địa hình đồi núi (chiếm khoảng 60% diện tích toàn huyện) chạy dọc từ phía

Nam xã Cẩm Thạch qua xã Cẩm Mỹ đến phía Nam các xã Cẩm Quan, Cẩm Thịnh,Cẩm Hưng, Cẩm Sơn, Cẩm Trung, Cẩm Lạc, Cẩm Minh đến phía Đông và phía Bắc

xã Cẩm Lĩnh Địa hình đồi bát úp xen lẫn với đồi thấp, cấu trúc địa chất tương đốiphức tạp, bao gồm cả hai đới kiến trúc tường đá Trường Sơn và Hoành Sơn

- Địa hình đồng bằng (chiếm trên 30% diện tích tự nhiên của huyện) thuộc địa

bàn các xã nằm dọc trục quốc lộ 1A, theo hướng Tây Bắc - Đông Nam như CẩmVĩnh, Cẩm Bình, Cẩm Thành, Cẩm Duệ, Cẩm Quang, Cẩm Thăng, Cẩm Phúc, CẩmHưng, Cẩm Hà,

- Địa hình ven biển (chiếm khoảng gần 10% diện tích lãnh thổ huyện) bao gồm

các xã nằm dọc bờ biển như Cẩm Hòa, Cẩm Dương, Cẩm Nhượng và thị trấn ThiênCầm Địa hình tạo bởi các dãy đụn cát, các úng trũng được lấp đầy trầm tích đầm pháhay phù sa được hình thành do các dãy đụn cát chạy dài ngăn cách biển, hơi nghiêngtheo hướng Tây Nam - Đông Bắc; độ cao so với mặt biển dao động từ 0,5 - 3m Do

có cửa sông, cửa lạch tạo thành nhiều bãi ngập mặn có thể nuôi trồng thủy hải sản.Vùng này có tiềm năng phát triển kinh tế biển và dịch vụ du lịch nghỉ mát

2.1.1.1.3 Khí hậu

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, lại bị chi phối bởi yếu tố địa hình sườn ĐôngTrường Sơn nên có sự phân hóa rất khắc nghiệt Đặc điểm chung là chia thành 2mùa: mùa khô từ tháng 3 đến tháng 8 và mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau

2.1.1.3 Tình hình phát triển Kinh tế - Xã hội

2.1.1.3.1 Tình hình kinh tế huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017 - 2019

Trường Đại học Kinh tế Huế

Bảng 2.1: Cơ cấu giá trị sản xuất huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017 - 2019

Chỉ tiêu

Giá trị (tỷ đồng)

Cơ cấu (%)

Giá trị (tỷ đồng)

Cơ cấu (%)

Giá trị (tỷ đồng)

Cơ cấu (%)

CN-TTCN

-XD 1.622 26,35 1.820 26,96 2.230 31,50 +198 +12,2 +410 +24,242Dịch vụ 2.370 38,49 2.450 36,3 2.800 39,55 +80 +3,4 +350 +6,061

Nông nghiệp 2.165 35,16 2.480 36,74 2.050 28,95 +315 +14,5 -430 -30,3

Tổng 6.157 100 6.750 100 7.080 100 +593 9,6 +330 +4,89

(Nguồn: Báo cáo Kinh tế - Xã hội huyện Cẩm Xyuyên)

Đánh giá trên cơ sở kết quả 11 tháng, ước thực hiện cả năm 2019:

Sản xuất nông, lâm nghiệp – Thủy sản:

Giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản đạt 2.050 tỷ đồng, bằng 75,1% kếhoạch (KH: 2.730 tỷ đồng) và và tăng 1% so với cùng kỳ

Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp- xây dựng:

Tổng giá trị sản xuất công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng (Theogiá so sánh) ước đạt 2.230 tỷ đồng bằng 100% kế hoạch và tăng 25,1% so vớinăm 2018

Dịch vụ:

Giá cả thị trường thường xuyên biến động ảnh hưởng đến quá trình sản xuấtkinh doanh cũng như hiệu quả hoạt động của các cơ sở dịch vụ Thu nhập từ ngànhdịch vụ đạt 2.800 tỷ đồng đạt 96,85% kế hoạch

Tổng giá trị sản xuất của huyện Cẩm Xuyên năm 2019 đạt 7.080 tỷ đồng

Có thể thấy đây là một dấu hiệu tích cực cho thấy sự nỗ lực trong việc đẩymạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện trong thời gian qua và đồng thời là tiền

đề để thúc đẩy hơn nữa sự phát triển mạnh mẽ các ngành Công nghiệp, Xây dựng

và Dịch vụ trên địa bàn

2.1.1.3.2 Tình hình xã hội huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017 - 2019

Trường Đại học Kinh tế Huế

Dân số và lao động là yếu tố quyết định đến các hoạt động sản xuất, việc làm

và thu nhập của các hộ dân, đảm bảo và duy trì phát triển kinh tế xã hội Tình hìnhdân số huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017 - 2019 được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 2.2: Tình hình dân số giai đoạn 2017 - 2019

(ĐVT: người)

(Nguồn: Báo cáo Kinh tế - Xã hội huyện Cẩm Xuyên)

Nhìn chung dân số huyện Cẩm Xuyên tăng dần qua các năm, năm 2017 là146.588 người, năm 2018 là 146.653 người, năm 2019 là 146.729 người Cơ cấudân số của huyện qua 3 năm tương đối đồng đều Tỷ lệ dân số tăng như vậy gópphần tạo ra nguồn lao động dồi dào cho địa phương và đồng thời cũng giúp cho việcchuyển đổi cơ cấu theo hướng CNH - HĐH đất nước

2.1.2 Hiện trạng về sử dụng đất của huyện Cẩm Xuyên

Trong năm 2019, tổng diện tích đất tự nhiên của huyện Cẩm Xuyên là63.646,65 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm diện tích chủ yếu với diện tích47045,25 ha chiếm 73,92% so với đất tự nhiên của huyện, đất phi nông nghiệp códiện tích là 14.415,79ha chiếm 22,65% so với diện tích đất tự nhiên của huyện, đấtchưa sử dụng có diện tích là 2185,61 ha chiếm 3,43% so với diện tích đất tự nhiêncủa huyện

2.1.2.1 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2017-2019

Trường Đại học Kinh tế Huế