-Lắng nghe tích cực, hay còn gọi là lắng nghe chủ động, là cách lắng nghe và đáp trả phù hợp, thể hiện sự lắng nghe, chú ý, quan tâm, thấu hiểu của cán bộ TVTLHĐ đến thân chủ.. -Tác d[r]
Trang 1Chương 4: Nội dung 1:
VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁN BỘ TƯ VẤN
TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG
I.KHÁI NIỆM:
Cán bộ tư vấn tâm lý học đường (TVTLHĐ) là một nhà tư vấn và là nhà giáo dục, làm việc ở các trường học với sứ mệnh tạo điều kiện phát triển về học tập và nghề nghiệp của mỗi HS thông qua các hoạt động, hướng dẫn và những
nỗ lực hợp tác giữa nhà trường gia đình và cộng đồng
Công việc của cán bộ TVTLHĐ là hỗ trợ tâm lý HS một cách chuyên
nghiệp nhằm giúp HS xác định hứng thú và khả năng của mình, nâng cao tính hiệu quả, tính độc lập, thể hiện và kiểm soát bản thân, ra quyết định chính xác, giải quyết xung đột, vượt qua những rối nhiễu tâm lý
II VAI TRÒ CỦA CÁN BỘ TVTLHĐ:
- Cán bộ TVTLHĐ có vai trò quan trọng vì là người tạo ra một môi trường học tập an toàn và đáp ứng nhu cầu của từng HS nhờ các chương trình phòng ngừa và can thiệp tâm lý
III.CÔNG VIỆC CỦA CÁN BỘ TVTLHĐ:
1.Tham vấn : là làm việc với từng HS hoặc nhóm HS, nhằm giúp các em
giải quyết hoặc đương đầu tích cực với những khó khăn hoặc những lo lắng mang tính cá nhân
2.Hoạt động giáo dục cho nhóm và tập thể: là tổ chức các buổi hội
thảo, thảo luận…mang tính giáo dục về giới tính, nghề nghiệp, hình thành
kỹ năng sống…
3.Tư vấn: làm việc với phụ huynh, GV, cán bộ quản lý…để trao đổi kế
hoạch hỗ trợ HS
4.Điều phối: là phối hợp với các lực lượng trong và ngoài nhà trường để
xúc tiến, đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ HS
IV NGUYÊN TẮC CHUNG CỦA CÁN BỘ TVTLHĐ:
1 Tôn trọng nhân cách thân chủ
2 Tham vấn để thân chủ tự quyết định việc của mình
3 Bảo mật những điều riêng tư của thân chủ
4 Không gây hại cho trẻ
5 Dịch vụ hỗ trợ đến từng HS
6 Mang tính phòng ngừa
7 TVTLHĐ là một phần tích hợp trong chương trình giáo dục
8 Hợp tác với các đối tượng hưởng lợi
9 Các kế hoạch, quyết định đưa ra dựa trên phân tích số liệu
Trang 2Nội dung 2;
MỘT SỐ YÊU CẦU CƠ BẢN VỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP
I.TRÁCH NHIỆM ĐỐI VỚI HỌC SINH:
- Cán bộ TVTLHĐ có trách nhiệm hàng đầu đối với thân chủ, tôn trọng
họ như một cá nhân có đầy đủ nhân quyền và năng lực, làm việc vì lợi ích của họ
- Quan tâm đến nhu cầu giáo dục, nghề nghiệp, cảm xúc, hành vi và
khuyến khích sự tối ưu của mỗi thân chủ
- Chấp nhận giá trị, quan điểm, cách sống, kế hoạch niềm tin của thân chủ
và khuyến khích họ chấp nhận những giá trị của bản thân họ
- Có trách nhiệm tự tìm hiểu về luật pháp, qui định, chính sách liên quan đến thân chủ và đấu tranh bảo vệ quyền và quyền lợi của thân chủ
II BẢO MẬT:
-Thông báo cho thân chủ biết mục đích, mục tiêu, các kỹ thuật, nguyên tắc diễn ra trong quá trình tư vấn cũng như những trường hợp cần tiết lộ thông tin vì mục đích công việc
-Các thông tin về thân chủ được bảo mật, trừ những thông tin cần thông báo đến người, tổ chức có liên quan để phòng ngừa các hiểm nguy cho thân chủ hoặc người khác, hoặc những vấn đề liên quan đến pháp luật
-Bảo vệ quyền bảo mật thân nhân của thân chủ đối với bất cứ hồ sơ, giấy
tờ, số liệu liên quan đến thân chủ
III KẾ HOẠCH HỖ TRỢ:
Cán bộ TVTLHĐ làm việc với thân chủ và xây dựng kế hoạch hỗ trợ thân chủ, kế hoạch hỗ trợ cho thân chủ phải phù hợp với năng lực và hoàn cảnh của cả 2 bên
IV QUAN HỆ KÉP:
Cán bộ TVTLHĐ cần tránh các mối quan hệ kép vì có thể làm ảnh hưởng đến tính khách quan và gia tăng khả năng làm hại thân chủ ( không tư vấn cho người thân trong gia đình, người thân của bạn, đồng nghiệp…)
Trang 3Chương 5: MỘT SỐ KỸ NĂNG THAM VẤN CƠ BẢN
Nội dung 1: KỸ NĂNG CHÚ TÂM VÀ QUAN SÁT
I Ý NGHĨA CỦA CHÚ TÂM:
- Chú tâm : đồng hành với một người nào đó và dành cho họ sự chú ý của mình đến điều họ nói hoặc làm
- Ý nghĩa: cho thân chủ biết ta hiểu thân chủ, thân chủ được lắng nghe; ta quan tâm đến thân chủ
II CÁCH THỨC CHÚ TÂM:
1 Đối với cán bộ TVTLHĐ:
- Chào đón thân chủ một cách ấm áp
- Giao tiếp mắt
- Hạ thấp giọng nói
- Nét mặt cần thể hiện sự quan tâm và thấu hiểu
- Cử chỉ phù hợp
2 Những chi tiết cần chú ý nơi thân chủ:
+ Tư thế cơ thể, +Khoảng cách giữa cán bộ TVTLHĐ và thân chủ, + Tiếp xúc mắt, +Âm điệu, giọng điệu,
+ Biểu hiện nét mặt, +Cách nói,
+Gật đầu +Sự im lặng
III CHÚ TÂM CHỌN LỌC:
-Là chú ý đặc biệt đến một điều gì đó được thân chủ nói ra ( có thể là thái
độ tình cảm như bực tức, khó chịu…hoặc một nội dung, một ý , một câu nói của thân chủ
-Mục đích: để hiểu hơn về thân chủ ( lý do bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của thân chủ, các thông tin khác về thân chủ…)
IV KIỂM SOÁT SỰ TẬP TRUNG:
- Cán bộ TVTLHĐ cần tập trung chú ý về cả tâm trí và thể chất trực tiếp hướng đến thân chủ trong suốt buổi làm việc với thân chủ
- Hành động cần tránh: cắt ngang lời, ghi chép, đưa ra lời khuyên ( phải
để thân chủ tự khám phá giải pháp)
Trang 4Nội dung 2 : LẮNG NGHE TÍCH CỰC
I KHÁI NIỆM:
-Lắng nghe tích cực, hay còn gọi là lắng nghe chủ động, là cách lắng nghe và đáp trả phù hợp, thể hiện sự lắng nghe, chú ý, quan tâm, thấu hiểu của cán bộ TVTLHĐ đến thân chủ
-Tác dụng: để hiểu được các thông điệp, cảm xúc, quan điểm, làm tăng khả năng hiểu biết và tin tưởng lẫn nhau giữa thân chủ và cán bộ TVTLHĐ
- Cán bộ TVTLHĐ cần dành cho thân chủ toàn bộ sự chú ý của chúng ta trong suốt buổi làm việc một-một
II TẦM QUAN TRỌNG:
- Xây dựng bầu không khí tin tưởng và tôn trọng,
- Tạo môi trường an toàn, hỗ trợ cho việc giải quyết vấn đề,
- Cho phép người nói giải tỏa cảm xúc,
- Giảm căng thẳng,
- Khuyến khích khai thác sâu thông tin
III CÁCH THỨC LẮNG NGHE TÍCH CỰC:
- Đối diện với thân chủ,
- Duy trì giao tiếp mắt,
- Cố gắng thấu hiểu cảm xúc của thân chủ, những nội dung đằng sau những thông tin thân chủ nói ra,
- Đáp trả phù hợp ( ừ hử, gật đầu,…có lời khuyến khích thân chủ nói tiếp…)
- Với đáp trả có lời, tập trung vào vấn đề then chốt, giúp cán bộ TVTLHĐ theo dõi được dòng câu chuyện
- Hạn chế đặt câu hỏi, cần nghe nhiều hơn nói Có thể đáp trả lại bằng cách nói lại những điều thân chủ đã nói
IV CÁC KỸ THUẬT LẮNG NGHE TÍCH CỰC:
1 Nhắc lại : dùng để nhắc lại những nội dung then chốt, quan trọng mà
thân chủ đã nói
2 Diễn đạt lại:
- Là tóm gọn lại nội dung một đoạn dài, không nhất thiết phải nhắc lại
những từ ngữ thân chủ đã sử dụng
- Để kiểm tra lại ý của thân chủ vừa nói, để hiểu đúng nội dung câu
chuyện và khuyến khích thân chủ nói tiếp
3 Phản ánh: bao gồm các yếu tố sau đây:
- Chú tâm,
Trang 5- Thấu cảm quan điểm của thân chủ, nhìn sự viêc ở vị trí thân chủ, không phán xét thân chủ
- Phản chiếu cảm xúc của thân chủ,
- Nói lại những điều thân chủ vừa nói ở những tầng ngữ nghĩa, cảm xúc khác nhau mà không lạc đề,
- Gọi tên cảm xúc,
-Nên sử dụng các dạng câu sau đây:
Cháu có vẻ đang cảm thấy…
.Tôi nhận thấy rằng cháu đang cảm thấy…
Dường như cháu đang cảm thấy…
Cháu cảm thấy… bới vì…
-Nếu không chắc chắn rằng mình gọi đúng những cảm xúc của thân
chủ, hãy kiểm tra lại bằng những câu hỏi có dạng như : Điều đó có xác thực không ? Điều đó có đúng không ? Đó có phải là cách cháu đang cảm nhận không?
-Tóm tắt lại những điều được nói
Trang 6
Nội dung 3 : ĐẶT CÂU HỎI KHÉO LÉO
I DẠNG CÂU HỎI:
1 Câu hỏi mở:
- Là câu hỏi hướng cho trẻ vị thành niên trả lời một cách chi tiết và đầy
đủ hơn
- Giúp cán bộ TVTLHĐ thu thập nhiều thông tin hơn, chi tiết hơn
2 Câu hỏi đóng:
-Là câu hỏi giúp nhà tham vấn thu thập thông tin nhanh, cụ thể, mang lại sự rõ ràng, mạch lạc, giúp trẻ tập trung vào chủ đề hoặc kết thúc những cuộc thảo luận dài dòng, tản mạn
-Hiệu quả thấp trong các buổi làm việc một-một
II CÁCH ĐẶT CÂU HỎI:
- Cần lựa chọn cẩn thận câu hỏi, tránh hỏi nhiều,
- Sử dụng câu hỏi mở : Cái gì…? Thế nào…? Tại sao…? Có thể…?
- Câu hỏi tập trung vào thân chủ( quá khứ, hiện tại , tương lai, vấn đề, giải pháp…),
- Có thể dùng những câu hỏi giả định
III NHỮNG ĐIỂM CẦN TRÁNH KHI SỬ DỤNG CÂU HỎI:
- Hỏi tới tấp,
- Hỏi nhiều câu hỏi một lúc,
- Sử dụng câu hỏi có chức năng như những lời khẳng định,
- Câu hỏi Tại sao…?
Trang 7
Nội dung 4: THẤU CẢM VÀ TRUNG THỰC
I THẤU CẢM :
-Là cảm nhận và thấu hiểu những gì người khác đang trải nghiệm
- Giúp cán bộ TVTLHĐ ý thức được những gì đang diễn ra ở thân chủ như mình ở vị trí của họ để nhìn nhận, hiểu, cảm những lo lắng, bận tâm của họ
-Thấu cảm giúp cán bộ TVTLHĐ hiểu được mức độ nhận thức và cảm xúc của thân chủ,
-Thể hiện sự quan tâm đến thân chủ; chấp nhận, không phán xét thân chủ
và có thể truyền đạt các kinh nghiệm của bản thân đến thân chủ một cách đúng đắn và tế nhị
II TRUNG THỰC:
- Là ngay thẳng, thật thà, đúng với sự thật, không làm sai lạc
- Là thái độ, phẩm chất tạo được niềm tin nơi thân chủ
- Đáp ứng yêu cầu của thân chủ một cách trung thực,
- Trung thực về chi phí, thời gian và các khả năng cũng như hạn chế của mình
Trang 8Chương 6: MỘT SỐ CHIẾN LƯỢC LÀM VIỆC VỚI HỌC SINH CÓ KHÓ KHĂN VỀ HÀNH VI
Nội dung 1 : CỦNG CỐ TÍCH CỰC VÀ CỦNG CỐ TIÊU CỰC
I KHÁI NIỆM:
- Củng cố tích cực: có cử chỉ, thái độ ( như công nhận, khen ngợi, tán
thưởng, thái độ vui thích…) khi trẻ làm được việc tốt
Tác dụng : trẻ cảm thấy được yêu thương, tôn trọng và có cảm giác vui thích nên dễ dàng đáp lại bằng thái độ tích cực và hợp tác Cứ như vậy thói quen tốt được hình thành
- Củng cố tiêu cực : có cử chỉ, thái độ làm cho trẻ chán nản, giận dữ, có
cảm giác bất lực, cảm thấy bị tổn thương, sợ hãi, đau đớn, ngượng ngùng và đôi khi có hành vi bạo lực …khi trẻ có hành vi tiêu cực
Tác hại: trẻ cảm thấy buồn bã, mất động cơ học tập và rèn luyện
Những yếu tố sau đây khiến cho một vòng xoắn tiêu cực ở trẻ tiếp tục đi xuống:
+Môi trường sống trong gia đình tiêu cực,
+Bị coi thường, chê trách, sỉ nhục, la mắng, đánh phạt,
+Kỹ năng ngôn ngữ phát triển ở mức độ kém, Khi cần không được ai giúp đỡ,
+Những lời nhận xét không hay của bạn bè,
+ Bị bạn bè gán tội hoặc tẩy chay,
+ Dinh dưỡng không đầy đủ
Lời khuyên: Đối với trẻ hư, không nên trừng phạt, đánh mắng vì như thế là đẩy trẻ đi xa hơn, làm cho trẻ muốn chống đối hơn là hợp tác
II VÌ SAO TRẺ NÊN NHẬN ĐƯỢC CỦNG CỐ TÍCH CỰC CHO HÀNH
VI MONG ĐỢI ?
- Trẻ cần phải nhận được một vài hệ quả tích cực (khen ngợi, sự khích lệ…) khi chúng cư xử đúng để các em biết trong những hành vi của chúng thì hành vi nào được người lớn mong đợi và muốn thấy nhiều hơn
- Củng cố tich cực của người lớn làm tăng lòng tự trọng của trẻ
Trang 9Nội dung 2 : CHÚ Ý TÍCH CỰC- CÁCH THỨC HIỆU QUẢ ĐỂ THAY ĐỔI HÀNH VI CỦA TRẺ
I KHÁI NIỆM :
- Chú ý tích cực là cách chúng ta thể hiện sự vui mừng, hài lòng với trẻ và tạo ra sự nồng ấm trong mối quan hệ với trẻ khi trẻ làm được những điều chúng
ta chờ đợi Có thể thể hiện sự chú ý tích cực qua các cử chỉ, hành vi sau đây:
+ Cười với trẻ,
+ Nhìn trẻ, tương tác mắt và sử dụng nét mặt,
+ Sử dụng các cử chỉ ân cần và quan tâm hướng đến trẻ như chạm vào vai , gật đầu,…
+ Sử dụng lời nói để khuyến khích, khích lệ trẻ hoặc lời khen, phần
thưởng để củng cố trẻ khi trẻ thực hiện hành vi tích cực,
+ Thể hiện sự quan tâm đến sở thích, hoạt động, thành tích của trẻ…
II TÁC DỤNG CỦA CHÚ Ý TÍCH CỰC:
- Giúp trẻ hình thành được giá trị của bản thân mình,
- Giúp trẻ thiết lập mối quan hệ với người khác và giúp trẻ tự tin hơn,
- Khi trẻ nhận được sự chú ý tích cực của một người nào đó, trẻ sẽ thiết lập được mối liên hệ, tin tưởng, chia sẻ với người đó Khi trẻ có vấn đề ( bất an, sợ hãi…) trẻ sẽ dễ dàng chia sẻ với người đó
III CHÚ Ý TÍCH CỰC ĐẾN HÀNH ĐỘNG :
- Bất cứ hành động nào của trẻ cũng có những điểm tích cực Người lớn cần tìm ra những điểm tích cực đó để dành sự chú ý, động viên ,khích lệ
IV CHÚ Ý TÍCH CỰC VÌ CHÍNH CÁC EM :
Người lớn chú ý đến các em để chúng biết rằng sự có mặt của các em rất quan trọng, và đáng quí Hình thức chú ý này rất quan trọng đối với HS vì nó nuôi dưỡng lòng tự trọng , sự tự tin và ước muốn làm hài lòng người lớn
Trang 10Nội dung 3 : CÁC NGUYÊN TẮC ĐỂ CỦNG CỐ TÍCH CỰC HIỆU QUẢ
I VIỆC CÓ THẬT VÀ CỤ THỂ:
- Việc khen ngợi, khích lệ phải nhằm vào một việc cụ thể, thể hiện một phẩm chất cụ thể của trẻ
- Khích lệ đặc biệt quan trọng với những em HS gặp khó khăn, ít thành công trong học tập
II NHẤT QUÁN:
- Ở giai đoạn đầu, thay đổi sẽ diễn ra và được kéo dài ở trẻ nếu các hành
vi tích cực đều nhận được sự chú ý tích cực
-Sau đó, thỉnh thoảng quan tâm đến các hành vi tích cực để trẻ duy trì những hành vi tích cực
III TỨC THỜI :
Một hành vi tích cực mới xuất hiện cần nhận được phản hồi tức thì vì khả năng chú ý và ghi nhớ của trẻ em thường ngắn
IV THƯỜNG XUYÊN :
Hãy khích lệ, khen thưởng một cách thường xuyên đối với trẻ
IV CHÂN THÀNH :
- Trong khen ngợi và khích lệ, chính tình cảm và sự yêu thương, chân thành của bạn mới là quan trọng nhất Điều này làm cho trẻ cảm thấy mình được tôn trọng, công việc và những cố gắng , nỗ lực của trẻ được đánh giá đúng mực
- Ánh mắt, lời nói thể hiện sự tôn trọng , chân thành là những dấu hiệu vô giá của sự thành thật
V ĐỂ LẠI CẢM XÚC TÍCH CỰC :
Cần tránh : Lời nhận xét ban đầu tốt, nhưng tiếp theo lại chuyển sang giọng chỉ trích, nhắc lại hành vi tiêu cực( của người được khen) trong quá khứ