Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Chính trị học: Hệ thống chính trị một đảng nổi trội - Giá trị tham khảo cho Việt Nam

Mục đích nghiên cứu của Luận án này nhằm làm rõ những vấn đề mang tính đặc trưng, đặc thù của hệ thống chính trị một đảng nổi trội; và qua việc khảo sát, đánh giá một số trường hợp điển hình nổi bật của hệ thống chính trị một đảng nổi trội để đưa ra một số giá trị tham khảo đối với việc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay. Mời các bạn cùng tham khảo!

tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS,TS Nguyễn Viết Thông

2 TS Tống Đức Thảo

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ khi Cách mạng Tháng Tám thành công cho tới nay, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước, lãnh đạo xã hội, là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Vị trí, vai trò lãnh đạo của Đảng trong thực tiễn cách mạng Việt Nam là một tất yếu lịch sử khách quan, được khẳng định nhất quán trong các văn kiện đại hội Đảng, được Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013 ghi nhận

Với sự lãnh đạo của Đảng, công cuộc đổi mới ở Việt Nam gần 35 năm qua đã đạt được những thành tựu quan trọng cả về kinh tế, văn hóa, xã hội Song song đó, yêu cầu đổi mới về hệ thống chính trị - cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của một đảng cầm quyền Nghị quyết Trung

ương 6 khóa XII của Đảng Về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ

chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả

đã nhấn mạnh đến việc đổi mới từng bước, thận trọng, có nguyên tắc và không chủ quan, nóng vội

Trong quá trình đổi mới, hệ thống chính trị Việt Nam đã bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, có nhiều thành tựu được ghi nhận, đã phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần quan trọng vào những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới, xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

Tuy nhiên, những năm qua, nhiều chủ trương, cơ chế về xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị còn một số yếu kém, bất cập, dẫn đến việc tổ chức, sắp xếp, kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của các tổ chức trong hệ thống chính trị chưa được phân định rõ ràng, cần điều chỉnh hợp lý hơn

Trong điều kiện mới hiện nay, việc nghiên cứu, tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm của các nước trong xây dựng hệ thống chính trị không chỉ

là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn hiện nay của Việt Nam sau gần 35 năm tiến hành đổi mới đất nước mà còn là xu hướng chung của thế giới Trong bối cảnh đó, Việt Nam phải chịu những sức ép không nhỏ từ cả bên ngoài và nội tại để đổi mới, hoàn thiện và nâng cao hơn nữa hiệu quả, hiệu lực của hệ thống chính trị, bảo đảm hội nhập quốc tế thành công Sự phát sinh và diễn biến phức tạp của các vấn đề khi hội nhập quốc tế, đòi hỏi hệ thống chính trị phải đủ mạnh và linh hoạt để kịp thời ứng phó với những vấn đề xuất hiện trong quá trình hội nhập, đáp ứng mục tiêu và nhu cầu phát triển bền vững của dân tộc, đất nước trong bối cảnh mới

Trước sự phong phú và đa dạng của các mô hình hệ thống chính trị trên thế giới (cả về thực tiễn và lý luận), để đảm bảo không chệch hướng về mặt chính trị, định hướng phát triển; kế thừa và vận dụng linh hoạt những kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng hệ thống chính trị, Đảng ta khi nghiên cứu và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm của các nước cần phải dựa trên các cơ sở sau: Bảo đảm sự biện chứng giữa cái phổ biến và cái đặc thù, cái lịch sử và cái lô-gic một cách cụ thể trên phương diện đổi mới hệ thống chính trị là nguyên tắc cần được tuân thủ hết sức nghiêm ngặt Trong đó, tính phù hợp và hiệu quả là mục tiêu, là thước đo trình độ của việc đổi mới một cách tổng thể

và trực tiếp đổi mới chính trị

Hệ thống chính trị ở Việt Nam và hệ thống chính trị ở một số quốc gia có một đảng nổi trội cầm quyền có một số điểm tương đồng Về mặt hình thức, các quốc gia có hệ thống chính trị một đảng nổi trội đều tồn tại theo cơ chế đa đảng nhưng có một đảng chính trị nổi trội nắm quyền lãnh đạo, điều hành và vận hành hệ thống chính trị trong một thời gian dài như Đảng Hành động Nhân dân (PAP) ở Singapore, Đảng Dân chủ

Tự do (LDP) ở Nhật Bản, Đảng dân chủ ở Hàn Quốc Từ những nước nghèo và kém phát triển, lại là những nước thuộc địa, các nước này đã

có những bước tiến ngoạn mục để trở thành những con rồng, con hổ ở châu Á

Đã có nhiều câu hỏi đặt ra đối với sự phát triển của những quốc gia này Bằng cách nào đảng nổi trội cầm quyền trong suốt thời gian dài có thể xây dựng và chèo lái đất nước từ nước nghèo trở thành những nền kinh tế phát triển nhanh ở châu Á cũng như trên thế giới, bằng cách nào quốc gia nhỏ đa sắc tộc, đa tôn giáo, đa ngôn ngữ lại có thể giữ được ổn định chính trị lâu dài, và đặc biệt hơn, bằng cách nào quốc gia với các giá trị châu Á làm nền tảng và một đảng duy nhất cầm quyền từ ngày độc lập lại có được mức độ ổn định chính trị và kinh tế phát triển vượt bậc như vậy

Ở những quốc gia như Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, đảng nổi trội cầm quyền thành công trong quá trình vận hành hệ thống chính trị được biết đến như nền hành chính gọn nhẹ, khắc phục được tham nhũng, chế độ đối với cán bộ thuộc bộ máy hành chính nhà nước, và những kinh nghiệm trong quá trình vận hành hệ thống chính trị ở các quốc gia có một đảng nổi trội có giá trị tham khảo đối với quá trình đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay

Tình hình quốc tế và trong nước tạo ra cả thời cơ, thuận lợi và thách thức, khó khăn tác động đan xen đến sự phát triển đất nước, đến quá trình đổi mới hệ thống chính trị, đặc biệt là công tác xây dựng Đảng và phương thức lãnh đạo của Đảng Tình hình đó đòi hỏi Đảng ta phải đổi mới mạnh

mẽ tổ chức, phương thức lãnh đạo để nắm bắt thời cơ, vượt qua khó khăn, thách thức, đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững

Theo đó, việc nghiên cứu về hệ thống chính trị ở một số quốc gia

có một đảng nổi trội, nghiên cứu vai trò của đảng nổi trội cầm quyền quan trọng như thế nào trong quá trình vận hành của cả hệ thống chính trị một quốc gia; từ đó có thể gợi mở một số giá trị mang tính tham khảo

cho hệ thống chính trị Việt Nam Do vậy, tác giả đã chọn đề tài: “Hệ thống chính trị một đảng nổi trội - Giá trị tham khảo cho Việt Nam”

làm đề luận án của mình dưới cách tiếp cận tài nghiên cứu của bộ môn Chính trị học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận hệ thống chính trị, làm rõ những vấn

đề mang tính đặc trưng, đặc thù của hệ thống chính trị một đảng nổi trội;

và qua việc khảo sát, đánh giá một số trường hợp điển hình nổi bật của hệ thống chính trị một đảng nổi trội để đưa ra một số giá trị tham khảo đối

với việc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ của luận án là:

- Thứ nhất, nghiên cứu làm rõ một số vấn đề lý luận và đặc trưng của hệ thống chính trị một đảng nổi trội

- Thứ hai, khảo sát, đánh giá hiệu quả vận hành của hệ thống chính trị một đảng nổi trội qua mô hình một số quốc gia châu Á điển hình như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore

- Thứ ba, gợi mở một số giá trị tham khảo từ các trường hợp khảo

cứu cho việc đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là hệ thống chính trị một đảng nổi trội, giá trị tham khảo cho Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: các quốc gia Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc

- Về thời gian: trong giai đoạn một đảng nổi trội cầm quyền ở các mô hình nghiên cứu, cụ thể như: Đảng Hành động Nhân dân của Singapore, Đảng Dân chủ Tự do của Nhật Bản và Đảng dân chủ ở Hàn Quốc

- Về nội dung: “Giá trị” mà luận án nghiên cứu mô hình hệ thống chính trị một đảng nổi trội ở một số quốc gia châu Á điển hình như Nhật

Bản, Hàn Quốc, Singapore là giá trị ứng dụng cho việc đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về hệ thống chính trị Đặc biệt, luận án bám sát đến những quan điểm biện chứng, khách quan, toàn diện, lịch sử - cụ thể, quan điểm của các học giả tư sản về hệ thống chính trị nói chung và hệ thống chính trị một đảng nổi trội nói riêng để triển khai các ý tưởng nghiên cứu

Các phương pháp cụ thể được sử dụng, bao gồm:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp được sử dụng để phân tích bản

chất, nội hàm của các khái niệm hệ thống chinh trị, hệ thống chính trị một đảng nổi trội; làm rõ các đặc trưng cụ thể của hệ thống chính trị một đảng

nổi trội

- Phương pháp logic-lịch sử được sử dụng để làm rõ quá trình hình

thành, phát triển của hệ thống chính trị một đảng nổi trội ở một số quốc gia, từ đó rút ra những đánh giá chung về sự tồn tại, phát triển của các

quốc gia này

- Phương pháp so sánh được sử dụng nhằm làm rõ sự khác biệt giữa

hệ thống chính trị một đảng nổi trội, hệ thống chính trị một đảng, hệ thống chính trị lưỡng đảng, làm rõ những giá trị tiêu biểu của hệ thống chính trị

một đảng nổi trội

- Phương pháp phân tích tài liệu sẽ giúp cho quá trình tổng thuật tài

liệu, khai thác những dữ liệu đã có trong các công trình nghiên cứu đi trước cũng như qua báo cáo của các tổ chức, các cơ quan có thẩm quyền

để phục vụ cho việc nghiên cứu của luận án

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Khái quát những đặc trưng, những nét nổi bật của hệ thống chính trị một đảng nổi trội các nước mang tính điển hình ở châu Á

- Những giá trị tham khảo từ quá trình vận hành hệ thống chính trị một đảng nổi trội được luận án tổng kết sẽ có ý nghĩa tham khảo cho quá trình đổi mới chính trị ở Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

- Luận án có ý nghĩa khoa học thể hiện ở khía cạnh:

Thứ nhất, hệ thống hóa một số lý thuyết, cách tiếp cận và quan điểm

trên thế giới liên quan tới hệ thống chính trị, đảng chính trị, đảng cầm quyền; đặc trưng của hệ thống chính trị một đảng nổi trội

Thứ hai, làm rõ sự cần thiết của nghiên cứu thực chứng, nghiên cứu

so sánh trường hợp trong nghiên cứu hệ thống chính trị nói chung và hệ thống chính trị một đảng nổi trội, phân tích điểm nổi bật về của hệ thống chính trị một đảng nổi trội qua mô hình một số nước châu Á điển hình như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore

Thứ ba, đưa ra những giá trị tham khảo, bổ sung về mặt nhận thức

trong các nghiên cứu về đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay

- Ý nghĩa thực tiễn của luận án thể hiện ở hai góc độ sau:

Thứ nhất, luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc

nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành Chính trị học, các bộ môn khoa học xã hội và nhân văn có liên quan

Thứ hai, kết quả nghiên cứu của luận án sẽ cung cấp những luận

chứng, luận cứ khoa học giúp cho chủ thể cầm quyền ở nước ta trong thực tiễn đổi mới chính trị hiện nay, trên cơ sở tham khảo những kinh nghiệm về thành công và hạn chế của hệ thống chính trị một đảng nổi trội qua mô hình một số nước châu Á điển hình

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 10 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH CỨU VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ NÓI CHUNG

1.1.1 Những công trình cứu về hệ thống chính trị

:Hồ Văn Thông (1998), Hệ thống chính trị ở các nước tư bản phát

triển hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Dương Xuân Ngọc, Lưu

Văn An (2003) (chủ biên), Thể chế chính trị thế giới đương đại, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Viện Khoa học Pháp lý (2005), Thiết chế

chính trị và bộ máy nhà nước một số nước trên thế giới, Người dịch: Phạm

Văn Lợi, Hoàng Thị Ngân, Nxb Tư pháp, Hà Nội; Tô Huy Rứa (2008)

(chủ biên), Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị một số

nước trên thế giới, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Lưu Ngọc Trịnh

(2012) (chủ biên), Kinh tế và chính trị thế giới đến năm 2020, Nxb Khoa

học Xã hội, Hà Nội, v.v

1.1.2 Những công trình cứu về đảng chính trị

Các hệ thống chính trị Đông Âu và Các hệ thống chính trị Tây Âu (W

Ismayr chủ biên, 2002-2003); Các chính Đảng Châu Âu trong hợp tác và

hội nhập (chủ biên K.M Johanson/ P Zervakí, ed., 2002) Một số đảng chính trị trên thế giới (chủ biên Ngô Đức Tính, Nxb Chính trị Quốc gia,

2004); Thể chế đảng cầm quyền - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn (Chủ biên Đặng Đình Tân, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006); Đảng chính

trị phương Tây và Cộng hòa liên bang Đức (chủ biên Lương Văn Kế,

2009); Một số vấn đề về các đảng chính trị trên thế giới (chủ biên Tạ Ngọc

Tấn, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội, 2012)

1.1.3 Những công trình cứu hệ thống chính trị một đảng nổi trội

Tinh Tinh (2002) (chủ biên), Cải cách chính phủ - Cơn lốc chính trị

cuối thế kỷ XX, Nxb.Công an Nhân dân; Đỗ Tiến Sâm (2003) (chủ biên), Cải cách thể chế chính trị ở Trung Quốc (1978-2003), Nxb Khoa học Xã

hội, Hà Nội; Doãn Trung Khanh (2012), Chế độ chính trị Trung Quốc,

Người dịch: Nguyễn Mạnh Sơn, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh; Đỗ Tiến

Sâm (2013) (Chủ biên), Chính trị Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và

những vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Nxb Từ điển Bách Khoa, Hà Nội, v.v

Đề tài KX 10-10 “Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị ở

một số nước trên thế giới” do Tô Huy Rứa làm Chủ nhiệm đề tài; có đề tài

khoa học cấp cơ sở của Viện Chính trị học - Học viện Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh “Các nền dân chủ ở phương Đông dưới góc nhìn chính trị

học so sánh” do TS Ngô Huy Đức làm Chủ nhiệm, Hồ Sĩ Quí (2014), Một

số vấn đề về dân chủ, độc tài và phát triển, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội

1.2 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM

1.2.1 Các công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị Việt Nam

và đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam

Trần Xuân Trường (2000), Xây dựng hệ thống chính trị theo tư tưởng

Hồ Chí Minh, Nxb Quân đội Nhân dân; Nguyễn Duy Quý (Chủ biên)

(2008), Hệ thống chính trị nước ta trong thời kỳ đổi mới, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Lê Minh Thông (Chủ biên) (2008), Cơ sở lý luận về tổ

chức và hoạt động của hệ thống chính trị trong quá trình xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội v.v và các bài viết trên

các tạp chí như Phạm Hồng Chương (2004), “Xây dựng hệ thống chính trị

theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, Tạp chí Cộng sản, số 22; Nguyễn Trọng Phúc

(2013), “Hệ thống chính trị ở Việt Nam trong tiến trình cách mạng và những

vấn đề đặt ra hiện nay”, Tạp chí Tuyên giáo, số 6 v.v

1.2.2 Các công trình nghiên cứu về những quan điểm, nguyên tắc, giải pháp để đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam

Tô Huy Rứa, Nguyễn Cúc, Trần Khắc Việt (đồng chủ biên, 2003),

Giải pháp đổi mới hoạt động của hệ thống chính trị ở các tỉnh miền núi nước ta hiện nay, Nxb.Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Trần Đình Hoan (chủ

biên) (2008), Quan điểm và nguyên tắc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt

Nam giai đoạn 2005 - 2020, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Nguyễn

Phương Hồng (2005), “Tính tất yếu và một số nguyên tắc cơ bản của việc

đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học, số 12;

Nguyễn Văn Huyên (2014), “Quan điểm của Đảng về đổi mới hệ thống

chính trị”, Tạp chí Lý luận Chính trị, số 3; Lê Hữu Nghĩa (2013), “Tiếp tục

đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay Một số vấn đề

lý luận và thực tiễn”, Tạp chí Lý luận Chính trị, số 1 v.v

1.2.3 Các công trình nghiên cứu về vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

“Vị trí đảng cầm quyền và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện mới” của Đỗ Hoài Nam (chủ biên); “Những điều kiện

cơ bản bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Phạm Thế Lực; “Một đảng duy nhất cầm quyền - sản phẩm tất yếu của thực tiễn chính trị - xã hội

ở Việt Nam” của Phạm Ngọc Quang; “Đảng hóa thân vào Nhà nước” trong

đổi mới phương thức cầm quyền của Đảng ta” của Nguyễn Hữu Đổng;

“Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân” của

Phạm Ngọc Quang, Ngô Kim Ngân đồng chủ biên

1.3 GIÁ TRỊ NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.3.1 Những giá trị của các công trình đã nghiên cứu

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu tập trung vào việc nghiên cứu

những vấn đề lý luận về hệ thống chính trị của các quốc gia có đảng chính trị nổi trội cũng như vai trò, chức năng của đảng chính trị trong tổng thể quá trình vận hành của hệ thống chính trị trong lịch sử cũng như trong điều kiện nền kinh tế thị trường cũng như những tác động của nó đến các quốc gia khác

Thứ hai, nghiên cứu về hệ thống chính trị một đảng nổi trội cầm quyền

trên thế giới đã đạt được thành tựu đáng ghi nhận Việc lựa chọn mô hình, cơ cấu tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị là vấn đề của riêng các quốc gia trên thế giới

Thứ ba, các công trình nghiên cứu đã làm sáng tỏ sự hình thành hệ

thống chính trị, những đặc điểm, đặc trưng; những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị Việt Nam

Thứ tư, trên cơ sở bối cảnh quốc tế, khu vực và trong nước, các công

trình nghiên cứu đã đưa ra luận chứng, nhận định về xu thế mới, yêu cầu khách quan, tất yếu phải đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam

Thứ năm, ở một số công trình nghiên cứu, bài viết đã đưa ra quan điểm,

nguyên tắc và giải pháp để đổi mới và hoàn thiện hơn nữa hệ thống chính trị Việt Nam

1.3.2 Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu

Thứ nhất, trên cơ sở những vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống chính

trị nói chung và hệ thống chính trị một đảng nổi trội, cần khái quát những đặc trưng của hệ thống chính trị một đảng nổi trội

Thứ hai, khảo sát mô hình của một số hệ thống chính trị một đảng

nổi trội ở một số quốc gia để từ đó có cái nhìn khái quát về vai trò của đảng cầm quyền trong quá trình phát triển xã hội

Thứ ba, trên cơ sở những thành tựu cũng như hạn chế của thực trạng

hoạt động của hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay, cần rút ra những giá trị tham khảo từ mô hình hệ thống chính trị một đảng nổi trội trên thế giới

để vận dụng vào Việt Nam nhằm mục đích đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị đất nước

Chương 2

LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỘT ĐẢNG NỔI TRỘI VÀ ĐẢNG CẦM QUYỀN

TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỘT ĐẢNG NỔI TRỘI

2.1.1.2 Phân loại mô hình hệ thống chính trị

Có nhiều tiêu chí được sử dụng để phân loại các mô hình hệ thống chính trị

Cách phân loại thứ nhất lấy tiêu chí về hệ tư tưởng chủ đạo, có thể phân loại thành mô hình xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa

Cách phân loại thứ hai lấy tiêu chí cách thức tổ chức nhà nước (tức cách thức phân quyền - quyền lực thực sự thuộc về ai và thể chế nào), có 2

nhóm nước: Nhóm 1: Một số ít các hệ thống chính trị đi theo mô hình tập

trung quyền lực như các nước xã hội chủ nghĩa, một số nước Hồi giáo (Iran, các Tiểu Vương Quốc Ả Rập thống nhất), chính quyền quân sự

(Bangladesh, Pakistan v.v.) Nhóm 2: Đa số các nước khác có sự phân chia

quyền lực nhà nước thành: lập pháp - hành pháp - tư pháp

Cách phân loại thứ ba lấy tiêu chí số lượng đảng chính trị tham gia vào hệ thống chính trị (một đảng hay đa đảng) Đây cũng là cách tiếp cận chính của nội dung luận án để nhấn mạnh vai trò của đảng cầm quyền nổi trội trong hệ thống chính trị

2.1.2 Hệ thống chính trị một đảng nổi trội

2.1.2.1 Quan niệm về hệ thống chính trị một đảng nổi trội

Nội dung cốt lõi của hệ thống chính trị một đảng nổi trội là “đảng

nổi trội đã nắm quyền lực (quyền hành pháp) trong một thời gian dài”, là

nội dung được sự chấp thuận của mọi nhà khoa học

2.1.2.2 Các yếu tố tác động đến sự hình thành của hệ thống chính trị một đảng nổi trội

Yếu tố khách quan: Một là, do hoàn cảnh, điều kiện lịch sử Hai là,

sự phân tán của các đảng đối lập Ba là, sự hỗ trợ từ bên ngoài

Yếu tố chủ quan: Một là, do sự linh hoạt về mặt chính sách của đảng cầm quyền Hai là, việc sử dụng nguồn lực của chính phủ của đảng cầm quyền Ba là, nội lực của đảng cầm quyền trong các cuộc bầu cử

2.2 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐẢNG CHÍNH TRỊ, ĐẢNG CẦM QUYỀN TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỘT ĐẢNG NỔI TRỘI

2.2.1 Đảng chính trị

2.2.1.1 Khái niệm “đảng chính trị”

Đảng chính trị là bộ phận tích cực nhất, có tổ chức nhất của một giai cấp hay một bộ phận của một giai cấp, làm công cụ đấu tranh cho lợi ích của giai cấp