Trách nhiệm quốc gia trong đảm bảo an toàn hạt nhân theo quy định của pháp luật quốc tế, thực tiễn thực thi ở một số quốc gia và bài học kinh nghiệm đối với việt nam

về ATHN, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài: "Trách nhiệm của quốc gia trong đảmbảo an toàn hạt nhân theo quy định của pháp luật quốc tế, thực tiễn thực thi ở một số quốc gia và bài học kinh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

MẠC THỊ HOÀI THƯƠNG

Trách nhiệm của quốc gia trong đảm bảo

an toàn hạt nhân theo quy định của pháp luật quốc tế, thực tiễn thực thi ở một số quốc gia

và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

MẠC THỊ HOÀI THƯƠNG

Trách nhiệm của quốc gia trong đảm bảo

an toàn hạt nhân theo quy định của pháp luật quốc tế, thực tiễn thực thi ở một số quốc gia

và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

Chuyờn ngành : Luật quốc tế

Mó số

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đoàn Năng

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận án

là trung thực Những kết luận khoa học của luận

án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Mạc Thị Hoài Thương

Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM QUỐC 35

GIA BẢO ĐẢM AN TOÀN HẠT NHÂN

2.2 Khái niệm trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân 422.3 Cơ sở xác định trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân 522.4 Nội dung trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân 56

Chương 3: PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ TRÁCH NHIỆM QUỐC GIA 65

ĐẢM BẢO AN TOÀN HẠT NHÂN VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA

3.1 Sự hình thành và phát triển các quy định pháp luật quốc tế về trách 65nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân

3.2 Thực trạng pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảo an 74toàn hạt nhân

3.3 Thực tiễn thực thi trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân 95tại một số quốc gia

Chương 4: THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM QUỐC GIA ĐẢM BẢO AN 120

TOÀN HẠT NHÂN TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

4.1 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển, ứng 120dụng năng lượng hạt nhân

4.2 Khái quát tình hình sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa 123bình ở Việt Nam

4.3 Trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân theo quy định của 126pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên

4.4 Thực tiễn thực hiện trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân 141của Việt Nam

4.5 Một số đánh giá về thực tiễn thực hiện trách nhiệm quốc gia đảm 152bảo an toàn hạt nhân tại Việt Nam

4.6 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả 155thực thi trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân ở Việt Nam

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ATHN : An toàn hạt nhân

NLHN : Năng lượng hạt nhânNLNT : Năng lượng nguyên tử

DANH MỤC CÁC BẢNG

bảng

4.1 Hệ thống hoạt động diễn tập thực hành công ước thông báo

sớm sự cố hạt nhân của Việt Nam

148

DANH MỤC CÁC HÌNH

hình

3.2 Sơ đồ chuyển đổi các tổ chức trong quá trình tái cơ cấu cơ 107

quan pháp quy hạt nhân của Nhật Bản

4.1 Mô hình văn bản pháp luật và tiêu chuẩn an toàn của Việt Nam 128

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Năng lượng hạt nhân ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnhvực khác nhau của đời sống như: y tế, nông nghiệp, công nghiệp, thăm dò và khaithác khoáng sản Năng lượng hạt nhân là một giải pháp kinh tế, an toàn và lànguồn năng lượng sạch đảm bảo sự phát triển bền vững trong việc thỏa mãn nhu cầuđiện năng đang tăng mạnh trên thế giới Chính vì vậy, phát triển nguồn năng lượnghạt nhân (viết tắt là NLHN) là sự lựa chọn cần thiết cho sự phát triển kinh tế củanhiều quốc gia và Việt Nam cũng không phải ngoại lệ

Tuy nhiên hiện nay, cộng đồng quốc tế đang phải đối mặt với thách thứclớn trong sử dụng NLHN đó là nguy cơ mất an toàn hạt nhân (viết tắt là ATHN).Một vấn đề cố hữu trong việc sử dụng NLHN là bức xạ không thể nhìn thấy được

và không ai có thể ngăn chặn sự lan truyền của nó xuyên qua bầu khí quyển tới cácquốc gia xung quanh Do đó, việc sử dụng NLHN có nguy cơ cao sẽ gây ra thiệt hạihạt nhân xuyên biên giới đối với môi trường của quốc gia khác Để đảm bảo ATHN,cộng đồng quốc tế phải có những biện pháp đảm bảo an toàn ngăn ngừa tai nạn hạtnhân và những hậu quả nguy hại của chúng

Số lượng lò phản ứng hạt nhân được sử dụng cho các mục đích hòa bìnhngày một tăng, nguy cơ xảy ra sự cố vì vậy cũng sẽ tăng Sau sự cố hạt nhânChernobyl và Fukushima, nhiều quốc gia đã cải cách mạnh mẽ về chính sách sửdụng NLHN, cơ cấu tổ chức cũng như quy trình đảm bảo ATHN Có thể nói, chưabao giờ trên thế giới vấn đề đảm bảo ATHN và trách nhiệm quốc gia đảm bảoATHN lại trở thành chủ đề nóng được bàn thảo với tần suất cao như hiện nay.Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu pháp luật quốc tế, kinh nghiệm các quốc giatrên thế giới và các quy định pháp luật Việt Nam về trách nhiệm đảm bảo ATHN là

vô cùng cấp thiết vì những lý do sau:

Thứ nhất, nhằm làm rõ và quán triệt sâu sắc các chủ trương, chính sách liên

quan đến vấn đề phát triển NLHN vì mục đích hòa bình mà Đảng và Nhà nước ta đã

đề ra trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng về Chiến lược

phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2001 - 2010, với định hướng: "Nghiên cứu

phương án sử dụng năng lượng hạt nhân" và Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày

01/11/2012 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI vềphát triển khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóatrong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Thứ hai, nghiên cứu hệ thống hóa, làm sâu sắc hơn cơ sở lý luận và pháp lý

cho việc thực hiện trách nhiệm của các quốc gia trong đảm bảo ATHN Xác địnhnguyên lý cơ bản trong xác định trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN, cơ sở xácđịnh trách nhiệm, nội dung trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN

Thứ ba, khắc phục những hạn chế bất cập trong Luật Năng lượng nguyên tử

(NLNT) Việt Nam năm 2008 về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN Kế hoạchsửa đổi, bổ sung Luật NLNT đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháplệnh của Quốc hội nhiệm kỳ Khóa XIII (Nghị quyết số 20/2011/QH13 ngày26/11/2011) Việc sửa đổi Luật NLNT đồng thời cũng là một nhiệm vụ của Chươngtrình hành động thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 01/11/2012 của Hội nghịlần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về phát triển khoa học vàcông nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Mặc dù Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đã bị tạm dừng theo Nghị quyết số31/2016/QH14 ngày 22/11/2016 của Quốc hội khóa XI nhưng việc sửa đổi, bổ sungLuật NLNT vẫn là vấn đề bức thiết Bởi lẽ, Việt Nam ngoài điện hạt nhân, NLHN

đã và đang được ứng dụng khá rộng rãi trong các lĩnh vực khác nhau với công nghệ

kỹ ngày càng cao và đa dạng

Thứ tư, đề xuất những giải pháp tăng cường hiệu quả đảm bảo ATHN Việt

Nam trước xu hướng phát triển điện hạt nhân các quốc gia láng giềng như Malaysia,Indonesia, Trung Quốc Đặc biệt các nhà máy điện hạt nhân của Trung Quốc ở gầnlãnh thổ Việt Nam

Từ những lý do trên, với mong muốn có những đóng góp nhất định trongviệc xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện các quy phạm pháp luật Việt Nam

về ATHN, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài: "Trách nhiệm của quốc gia trong đảm

bảo an toàn hạt nhân theo quy định của pháp luật quốc tế, thực tiễn thực thi ở một số quốc gia và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam" làm đề tài nghiên cứu

của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Mục đích nghiên cứu đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn

về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN thông qua việc nghiên cứu một cách sâusắc và toàn diện các quy định của pháp luật quốc tế, thực tiễn thi hành tại một sốquốc gia điển hình trên thế giới và thực tiễn tại Việt Nam Trên cơ sở đó đưa ra các

đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm quốc gia đảm bảoATHN tại Việt Nam

Để thực hiện mục đích trên, luận án đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

Thứ nhất, làm sâu sắc hơn các vấn đề lý luận về trách nhiệm quốc gia đảm

bảo ATHN như: từ khái niệm trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN như: từ địnhnghĩa trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN, đặc điểm của trách nhiệm quốc giatrong đảm bảo ATHN, chỉ ra nội dung và những điểm đặc thù so với trách nhiệmquốc gia ở các lĩnh vực khác

Thứ hai, nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện nội dung các quy định

pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN Xem xét trách nhiệmquốc gia theo quy định luật quốc tế nhằm ngăn chặn, giảm bớt và khắc phục nhữngthiệt hại do tai nạn hạt nhân gây ra

Thứ ba, tổng hợp, phân tích, đánh giá thực tiễn và hiệu quả thi hành pháp

luật một số quốc gia trên thế giới về trách nhiệm quốc gia trong đảm bảo ATHN, từ

đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Và cuối cùng, nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam về vấn đề

trách nhiệm quốc gia trong đảm bảo ATHN; Đánh giá những ưu điểm, hạn chế vànguyên nhân của những hạn chế của những quy định đó; Xác định phương hướng

và đề xuất giải pháp toàn diện nhằm hoàn thiện pháp luật, đồng thời nâng cao hiệuquả thực thi pháp luật Việt Nam về trách nhiệm quốc gia trong đảm bảo ATHN

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiên cứu của luận án bao gồm:

- Các văn bản pháp lý quốc tế và văn bản pháp luật của một số quốc gia về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN

- Thực tiễn thực hiện trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt nhân tại một số quốc gia điển hình trên thế giới

- Thực tiễn thực hiện trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN tại Việt Namhiện nay

Khác với trách nhiệm của cá nhân và pháp nhân trong đảm bảo ATHN,trách nhiệm quốc gia trong lĩnh vực đảm bảo ATHN là vấn đề có nội dung rộng vàphức tạp Trong khuôn khổ giới hạn về số trang của luận án, nghiên cứu sinh xácđịnh phạm vi nghiên cứu của đề tài như sau:

Thứ nhất, luận án chủ yếu tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực

tiễn về trách nhiệm đảm bảo ATHN của quốc gia, chứ không đi sâu nghiên cứu cácvấn đề lý luận về trách nhiệm quốc gia trong lĩnh vực NLNT nói chung

Thứ hai, luận án đi sâu nghiên cứu các quy định pháp luật quốc tế về trách

nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN trên cơ sở thực hiện trách nhiệm quốc gia theo quyđịnh của các cam kết quốc tế bao gồm: trách nhiệm xây dựng pháp luật, trách nhiệm

tổ chức thực thi pháp luật về đảm bảo ATHN

Thứ ba, luận án làm rõ các quy định pháp luật Việt Nam liên quan tới việc

thực hiện trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN Luận án phân tích chỉ ra nhữngbước phát triển, những ưu điểm cần phát huy, đồng thời tìm ra những hạn chế, vànguyên nhân dẫn hạn chế Luận án xác định phương hướng, yêu cầu cụ thể và giảipháp tiếp tục hoàn thiện pháp luật Việt Nam về vấn đề trách nhiệm quốc gia đảmbảo ATHN

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu luận án

Việc nghiên cứu đề tài luận án được thực hiện trên nền tảng phương phápluận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin

và quan điểm, đường lối về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của Đảng Cộng sảnViệt Nam

Luận án sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học khácnhau bao gồm: phương pháp tiếp cận hệ thống, phương pháp tổng hợp, phươngpháp phân tích, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh và đối chiếu, kết hợpnghiên cứu lý luận với thực tiễn để đưa ra các giải pháp cụ thể và khả thi.

Trong khuôn khổ luận án, phương pháp phân tích và so sánh là phươngpháp được nghiên cứu sinh sử dụng nhiều và phổ biến ở các chương Trong đó,phương pháp phân tích được áp dụng nhiều ở Chương 2 nhằm làm rõ điểm đặc thùcủa thuật ngữ trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN so với trách nhiệm quốc gia nóichung Phương pháp so sánh được sử dụng nhuần nhuyễn tại Chương 3 và Chương

4 nhằm đối chiếu, so sánh các quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật một sốquốc gia về vấn đề trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN

Tương tự, phương pháp nghiên cứu gắn lý luận với thực tiễn cũng đượcnghiên cứu sinh sử dụng trong hầu hết các chương nhằm làm rõ nội dung của chếđịnh trách nhiệm pháp lý quốc tế, trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN và thực tiễnthi hành tại các quốc gia

Phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống được sử dụng để xâu chuỗicác vấn đề pháp lý và thực tiễn liên quan đến từng nội dung cụ thể của trách nhiệmquốc gia đảm bảo ATHN Qua đó, luận án đánh giá và đưa ra giải pháp cụ thể nhằmtiếp tục hoàn thiện pháp luật Việt Nam về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHNtrong giai đoạn hiện nay

5 Kết quả nghiên cứu mới của luận án

Tiếp thu kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, đề tài đã nghiêncứu, phân tích và có một số điểm mới cơ bản như sau:

Về lý luận: khác những công trình nghiên cứu liên quan ở trong nước và

nước ngoài, luận án tiếp cận và phân tích cơ sở lý luận của pháp luật về bảo đảmATHN theo các giai đoạn của chu trình hạt nhân Luận án nghiên cứu xây dựngđịnh nghĩa "Trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN" Luận án xác định những đặctrưng cơ bản và nội dung của trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN Những vấn đề

lý luận này đóng vai trò nền tảng cho toàn bộ nội dung nghiên cứu còn lại của luận

án mà cụ thể là trong nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật, đề xuất các giải

pháp hoàn thiện pháp luật tăng cường hiệu quả thực thi trách nhiệm quốc gia đảmbảo ATHN.

Về thực tiễn: Luận án đã làm nổi bật hai góc độ cơ bản của thực trạng pháp

luật về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN đó là: (i) Thực tiễn quy định pháp luậtquốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN, đánh giá xu hướng vận động vàphát triển của các quy phạm pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảoATHN (ii) Thực tiễn pháp luật của một số quốc gia điển hình về vấn đề tráchnhiệm quốc gia đảm bảo ATHN, trong đó có sự đối chiếu, so sánh, đánh giá những

ưu điểm, hạn chế của pháp luật các quốc gia đó và rút ra bài học kinh nghiệm Kếthợp với việc đánh giá một cách khách quan thực tiễn pháp luật Việt Nam về vấn đềtrách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN, luận án đã đánh giá một cách có hệ thốngnhững thành tựu cũng như những hạn chế, bất cập trong các quy định của pháp luậtViệt Nam, nguyên nhân dẫn đến hạn chế, bất cập đó và luận giải về sự cần thiết phảihoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam về trách nhiệm quốc gia đảm bảoATHN

Về giải pháp: từ những vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên, luận án đề xuất

phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về trách nhiệm quốc giađảm bảo ATHN Đặc biệt nhấn mạnh tới các giải pháp về xây dựng hệ thống phápluật, tiêu chuẩn an toàn và cơ quan quản lý nhà nước về ATHN và vai trò của hợptác quốc tế trong đảm bảo ATHN

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nộidung của luận án gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận cơ bản về trách nhiệm quốc gia đảm bảo

an toàn hạt nhân

Chương 3: Thực trạng pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảo

an toàn hạt nhân và thực tiễn thi hành tại một số quốc gia

Chương 4: Thực tiễn thực hiện trách nhiệm quốc gia đảm bảo an toàn hạt

nhân của Việt Nam và một số kiến nghị

Chương 1TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Đánh giá các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Trên bình diện thế giới, trong lĩnh vực khoa học pháp lý, vấn đề tráchnhiệm quốc gia nói chung và vấn đề trách nhiệm quốc gia trong lĩnh vực hạt nhân làvấn đề đã được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu Cho đến nay có khá nhiều côngtrình nghiên cứu về các khía cạnh pháp lý khác nhau liên quan tới việc sử dụngNLHN vì mục đích hòa bình Trong số đó, có khá nhiều các công trình nghiên cứuliên quan tới trách nhiệm quốc gia trong sử dụng NLHN Tiêu biểu là các công trình

đã được xuất bản thành giáo trình, sách tham khảo, chuyên khảo, hoặc được công

bố trên các Tạp chí khoa học pháp lý Có thể kể tới các nhóm công trình sau đây

1.1.1 Đánh giá các công trình nghiên cứu về sự hình thành và phát triển các quy phạm pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia nói chung, các yếu tố cấu thành và bản chất của trách nhiệm quốc gia

Có nhiều công trình nghiên cứu ở các nước về vấn đề này, trong đó điểnhình như:

- Với cuốn sách The Law of International Responsibility (dịch Luật về trách nhiệm pháp lý quốc tế) James Crawford, Alain PeLet, Simon Olleson (2010) [84], đã phác

họa một bức tranh toàn cảnh về các khía cạnh khác nhau của trách nhiệm pháp lý quốc tế.Cuốn sách phân tích sâu về: định nghĩa trách nhiệm pháp lý quốc tế; mối quan hệ giữa tráchnhiệm quốc gia và trách nhiệm bồi thường thiệt hại, lịch sử hình thành và

phát triển các quy định pháp luật về trách nhiệm pháp lý; các học thuyết, nội dung vàcác hình thức thực hiện trách nhiệm pháp lý quốc tế Nội dung mang tính đột phá củacuốn sách này ở chỗ là nó đã đưa ra nội dung trách nhiệm pháp lý quốc tế của tổ chứcquốc tế Nhằm cụ thể hóa các vấn đề lý luận về trách nhiệm pháp lý quốc tế nói chung,cuốn sách đã đưa ra bình luận, đánh giá, về thực tiễn thực hiện trách nhiệm pháp lýquốc tế trong các lĩnh vực cụ thể gồm: quyền con người, thương mại và đầu tư Tuynhiên, điểm hạn chế của công trình này là không trực tiếp đề cập tới trách nhiệm quốcgia mà tập trung vào trách nhiệm pháp lý quốc tế (trách nhiệm bồi thường thiệt hại)

Trách nhiệm quốc gia được đề cập trong mối tương quan với trách nhiệm pháp lýquốc tế trong một vài lĩnh vực đó là quyền con người, trong khuôn khổ WTO, vàtrong các hiệp định bảo hộ đầu tư.

- David Miller (2007), National Responsibility and Global Justice (dịch:

Trách nhiệm quốc gia và công lý toàn cầu), Oxford, Oxford University Press [66].

Nội dung chính của cuốn sách này là nghiên cứu, làm rõ các nội dung cơ bản củatrách nhiệm quốc gia Bằng cách phân tích nội hàm trách nhiệm quốc gia dựa trênnguyên tắc bình đẳng về chủ quyền trong một số lĩnh vực: kế thừa, chính sách đốivới người nhập cư, bảo đảm quyền con người…Tác giả David Miller minh chứngnhận định: “Quốc gia có quyền đưa ra quyết định thực hiện các hoạt động trên cơ sởchủ quyền quốc gia, đồng thời cũng phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại phátsinh từ chính những hành động đó Quốc gia có thể phải chịu trách nhiệm bồithường cho những thiệt hại phát sinh tại thời điểm hiện tại do hành vi quốc gia mìnhgây ra trong quá khứ” Như vậy, cuốn sách có thể là tài liệu tham khảo cho luận ánkhi xây dựng cơ sở, nội hàm khái niệm trách nhiệm quốc gia Tuy nhiên, điểm hạnchế dễ nhận thấy của cuốn sách này đó là: nội hàm khái niệm trách nhiệm quốc giamới chỉ được đề cập đánh giá trên cơ sở trách nhiệm quốc gia đối với các chính sáchcủa quốc gia tập trung trong hai lĩnh vực chính là di cư và tị nạn… Chính vì vậy,nội dung trách nhiệm quốc gia trong cuốn sách này được đánh giá là chưa thực sựtoàn diện

- René Provost (2002), State Responsibility in International Law (dịch: Trách nhiệm quốc gia trong luật quốc tế), Ashgate Publishing [111] Cuốn sách đơn

thuần chỉ là tập hợp các nội dung nghiên cứu độc lập của nhiều học giả về vấn đề tráchnhiệm quốc gia trong vòng 50 năm Do đó, công trình này không thể cung cấp một cáinhìn toàn diện về trách nhiệm quốc gia Tuy nhiên, cuốn sách lại là nguồn tài liệu thamkhảo hữu ích cho luận án Bởi lẽ, thông qua các nghiên cứu, bình luận của các học giảnổi tiếng về các khía cạnh khác nhau trong cuốn sách đã làm rõ và sâu sắc hơn về nhiềukhía cạnh quan trọng của pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia

Nhìn chung, các công trình này đã đề cập tới các khía cạnh khác nhau củapháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia trong lĩnh vực NLHN bao gồm: trách

nhiệm quốc gia và trách nhiệm pháp lý quốc tế của quốc gia; mối quan hệ giữa chủquyền quốc gia và trách nhiệm quốc gia nói chung Các công trình trên phần nào đãphân tích, đánh giá về những ưu điểm, hạn chế của chế định trách nhiệm quốc giahiện hành Tuy nhiên, chưa có bất kỳ công trình nào đặt cụ thể vấn đề trách nhiệmquốc gia trong lĩnh vực ATHN.

1.1.2 Đánh giá các công trình về trách nhiệm đảm bảo an toàn hạt nhân của các quốc gia trong quá trình sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình

Về vấn đề này, nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở các khía cạnh khácnhau chủ yếu đề cập tới hai nhóm nội dung bao gồm:

Nhóm thứ nhất, các công trình nghiên cứu về các vấn đề lý luận, khẳng

định nguyên tắc sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình trong các lĩnh vực kinh tế - xãhội là quyền của các quốc gia xuất phát từ chủ quyền quốc gia Tuy nhiên, nguyêntắc tối cao trong quá trình sử dụng NLHN là trách nhiệm đảm bảo ATHN của tất cảcác chủ thể tổ chức, cá nhân và cả các quốc gia Liên quan trực tiếp tới nội dungnày có thể kể tới các công trình:

- Alexandre Kiss (2008), State responsibility and liability for nuclear damage (dịch: Trách nhiệm quốc gia và trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với các thiệt hại hạt nhân), Published Online [52] Công trình này viết về trách nhiệm quốc gia và mối quan hệ

giữa trách nhiệm quốc gia và trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Cuốn sách dựa trên quy định pháp luật quốc tế hiện hành để minh chứng cho nhậnđịnh: "Sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình là quyền của các quốc gia".Trên cơ sở đó, tài liệu tiếp tục phân tích vấn đề trách nhiệm quốc gia trong phòng ngừathiệt hại hạt nhân theo quy định của pháp luật quốc tế Mối quan hệ giữa trách nhiệmđảm bảo an toàn và trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của các Công ước

về bồi thường thiệt hại hạt nhân Ngoài các quy phạm tập quán quốc tế về trách nhiệmquốc gia đối với thiệt hại hạt nhân xuyên biên giới, Alexandre Kiss còn phân tích cácquy định tại một số điều ước quốc tế bao gồm: Hiệp ước Nam Cực năm 1959, Hiệp ước

Vũ trụ năm 1967, Hiệp ước toàn diện về cấm thử hạt nhân 1996, Công ước Viên năm

1994 về ATHN, Công ước về đánh giá tác động môi trường trong bối cảnh xuyên biêngiới năm 1991 và một số Công ước khác liên quan đến thông báo sớm tai nạn hạt

nhân, trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân, xử lý chất thải hạt nhân Điểm ấntượng của Alexandre Kiss trong cuốn sách này đó là ông đã đề cập, phân tích các ýkiến tư vấn của ICJ năm 1996 về các mối đe dọa hoặc sử dụng vũ khí hạt nhân và

Bộ luật của cơ quan NLNT quốc tế (IAEA) về việc tiến hành dịch chuyển chất thảiphóng xạ giữa các quốc gia Từ những phân tích đó, tác giả lập luận và rút ra kếtluận: Dự thảo của Ủy ban pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia là phù hợp vớicác nguyên tắc của pháp luật quốc tế nói chung và luật quốc tế về năng lượng hạtnhân nói riêng Do vậy, các quốc gia phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại từ cáchoạt động của các cơ sở hạt nhân của quốc gia

- Taylor Burke (2006), Nuclear Energy and Proliferation: Problem,

observations, and Proposals (dịch: Năng lượng hạt nhân và phổ biến năng lượng hạt nhân: Khó khăn, đánh giá và đề xuất), Boston University Jounal of Science and

Technology Law [117] Đây được đánh giá là công trình nghiên cứu một cách tổng quanvấn đề chính sách NLHN và chống phổ biến vũ khí hạt nhân Tác giả Taylor Burke đãlập luận và khẳng định sử dụng NLHN là cần thiết để bù đắp sự gia tăng nhu cầu nănglượng Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng con người không thể dự phòng hết mọi nguy

cơ xảy ra tai nạn Thêm vào đó, các vấn đề liên quan đến NLHN và vấn đề sản xuất, sửdụng vũ khí hạt nhân sẽ không thể chấm dứt với khuôn khổ quy định hạn chế như hiệnnay Do đó, cần có những biện pháp thích hợp tăng cường bảo đảm an toàn và an ninhhạt nhân

Từ thực tiễn đó là không ít quốc gia trên thế giới có tham vọng tăng cườngquyền lực thông qua việc phát triển vũ khí hạt nhân Nhằm mục đích đảm bảo antoàn và an ninh hạt nhân, cộng đồng quốc tế cần kiểm soát chặt chẽ vấn đề phổ biến

vũ khí hạt nhân Tác giả Taylor Burke cho rằng: “Do ranh giới làm giàu uraniumgiữa sản xuất điện và sản xuất vũ khí hạt nhân rất mong manh Chính vì vậy, điệnhạt nhân bên cạnh những lợi ích dễ nhận thấy thì mặt trái của nó là có thể làm tăngthêm xác suất dẫn tới chiến tranh hạt nhân Trong khi hậu quả của chiến tranh hạtnhân lại vô cùng nguy hiểm Tác giả Taylor Burke đã nhấn mạnh rằng, mặc dù "giátrị mong đợi" của NLHN là rất lớn và xác suất xảy ra các tai nạn hạt nhân là thấp.Tuy nhiên, mặc dù xác xuất thấp nhưng hậu quả lại là rất lớn

Tác giả Taylor Burke tiếp tục khẳng định: không có bất kỳ biện pháp nào cóthể đánh giá chính xác xác suất xảy ra tai nạn hạt nhân Nếu NLHN là một bước cầnthiết để giải quyết nhu cầu năng lượng ngày càng tăng trên toàn thế giới thì bướctiếp theo không kém phần quan trọng đó là bước đầu tư, quan tâm thích đáng để bảo

vệ con người khỏi nguy hiểm do tai nạn hạt nhân và nguy cơ phổ biến vũ khí hạtnhân Có thể thấy, cuốn sách đã thành công trong việc phác họa và nghiên cứu mộtcách tổng quan về chính sách sử dụng NLHN, nguy cơ phổ biến hạt nhân Tuynhiên, cuốn sách lại chưa đưa ra được các giải pháp cụ thể, tối ưu đảm bảo choquyền sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình của các quốc gia

- Ved P Nanda and jon M.Vandyke (2005), Updating international nuclear law (dịch: Cập nhật pháp luật quốc tế về năng lượng hạt nhân), Neuer

Wissenschaftlicher Verlag Argentiniers [119] Cuốn sách này đề cập tới 4 vấn đềchính bao gồm: Các tiêu chuẩn môi trường áp dụng cho các hoạt động hạt nhân;trách nhiệm bồi thường đối với những thiệt hại tai nạn hạt nhân Trong đó tác giảchủ yếu đề cập tới trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân theo các điều ước quốc

tế hiện hành; sử dụng hạt nhân một cách hòa bình và các quyền con người có liênquan; nghiên cứu luật của một số quốc gia về trách nhiệm của bên thứ ba đối vớithiệt hại hạt nhân Như vậy, mặc dù không đề cập toàn diện các khía cạnh khác nhaucủa pháp luật quốc tế về NLHN cuốn sách là tài liệu tham khảo hữu ích cho luận án

về một số nội dung mới của luật pháp quốc tế về NLHN

- Nathalie L.T.J Horbach (1999), Contemporary Developments in Nuclear Energy Law: Harmonising Legislation in Ceec/Nis (dịch: Sự phát triển đương đại trong Luật Năng lượng nguyên tử: Hài hòa pháp luật trong CEEC/NIS) (International Energy &

Resources Law and Policy Series Set), Kluwer Law International [99] Cuốn sách này kháiquát về các quy định ATHN mới nhất trong khuôn khổ các nước Trung Âu, Đông Âu(CEEC) và các quốc gia mới độc lập (NIS) Cuốn sách này khái quát về các quy định ATHNmới nhất trong khuôn khổ các nước Trung Âu, Đông Âu (CEEC) và các quốc gia mới độclập (NIS) Cuốn sách phân tích các sáng kiến lập pháp, tài chính và kỹ thuật của các quốc gialiên quan Trên cơ sở quy định pháp luật quốc tế về ATHN, chế độ bồi thường thiệt hại hạtnhân tác giả đối chiếu

thực tiễn đảm bảo ATHN tại một số quốc gia như Nga, Ukraina… và kết luận rút rakinh nghiệm của các quốc gia đó trong đảm bảo an toàn Như vậy, cuốn sách đơnthuần khái quát về các quy định ATHN mới nhất trong khuôn khổ các nước Trung

Âu, Đông Âu (CEEC) và các quốc gia mới độc lập (NIS) Tuy nhiên, điểm thànhcông của cuốn sách đó là đã chỉ ra và phân tích những thành công trong các lĩnh vựclập pháp, tài chính và kỹ thuật của các quốc gia Trung Âu và Đông Âu Đây có thểnguồn tài liệu tham khảo cho luận án khi nghiên cứu kinh nghiệm các nước vànghiên cứu đề xuất hoàn thiện pháp luật cho Việt Nam

- Charles J Moxley Jr., John Burroughs, và Jonathan Granof (2011), Nuclear weapons and international law (dịch: Vũ khí hạt nhân và luật pháp quốc tế), Ofoxd and Portland oregon [60] Nội dung cuốn sách bao gồm ba phần chính Phần I cuốn sách đã

mô tả ảnh hưởng tiêu cực của vũ khí hạt nhân và sự cần thiết giải trừ vũ khí hạt nhân.Phần II cuốn sách này đề cập đến quy định luật quốc tế về quyền sử dụng năng lượnghạt nhân và vấn đề cấm sử dụng vũ khí hạt nhân Và cuối cùng, Phần III làm rõ ảnhhưởng của vũ khí hạt nhân tới môi trường Đánh giá, so sánh các quy định của các điềuước quốc tế trong lĩnh vực hạt nhân Từ ba nhóm nội dung đó, các tác giả đã đưa ra kếtluận, sử dụng vũ khí hạt nhân là không phù hợp với luật quốc tế, các quốc gia chỉ cóquyền sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình

Các công trình trên đã chỉ ra rằng các quốc gia, phù hợp với Hiến chươngLiên hợp quốc và các nguyên tắc của pháp luật quốc tế, có quyền sử dụng NLHN,

và có trách nhiệm để đảm bảo rằng các hoạt động đó không gây tổn hại đến conngười và môi trường của quốc gia khác hoặc các khu vực vượt ngoài giới hạn củaquyền tài phán quốc gia

Nhóm thứ hai, nhóm các công trình liên quan tới trách nhiệm cụ thể của

quốc gia cụ thể xây dựng khung pháp lý, kiểm soát an toàn đảm bảo ATHN theoquy định của pháp luật quốc tế về sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình và nhữnghướng dẫn của IAEA Bao gồm:

- IAEA (2014), Governmental, Legal and Regulatory Framework for Safety

(dịch: Cơ quan quản lý nhà nước, pháp luật và tiêu chuẩn an toàn), IAEA [77] Cuốn

sách này là tài liệu hướng dẫn an toàn do IAEA xuất bản nhằm cung cấp cho các

quốc gia hướng dẫn cơ bản về luật pháp và quy định ATHN Cuốn sách bao gồm tráchnhiệm quốc gia có cơ sở hạt nhân dựa trên các khía cạnh thiết yếu của pháp luật, vai tròcủa cơ quan quản lý ATHN quốc gia và các yếu tố cần thiết khác để đảm bảo việc quản

lý có hiệu quả, an toàn cơ sở hạt nhân vì mục đích hòa bình Trách nhiệm của các quốcgia khác gồm: trách nhiệm liên lạc, cung cấp thông tin trong chế độ ATHN toàn cầu vàcác dịch vụ hỗ trợ cho an toàn (bao gồm bảo vệ bức xạ), chuẩn bị và ứng phó tìnhhuống khẩn cấp, an ninh hạt nhân, và hệ thống kế toán và kiểm soát vật liệu hạt nhâncủa Nhà nước cũng được đề cập đến trong cuốn sách này Cuốn sách là tài liệu thamkhảo hữu ích cho luận án khi nghiên cứu đánh giá nội dung trách nhiệm quốc gia đảmbảo ATHN và mức độ thực hiện trách nhiệm ATHN của các quốc gia

- Helen Cook (2013), Law of Nuclear Energy (dịch: Pháp luật về năng

lượng hạt nhân), United Kingdom [75] Cuốn sách này có giá trị như cuốn bách khoa thư

về pháp luật trong lĩnh vực hạt nhân Cuốn sách này tập hợp tất cả các khía cạnh củakhuôn khổ pháp lý cần thiết cho các dự án điện hạt nhân Cuốn sách cung cấp một cáinhìn toàn diện về luật hạt nhân, tạo nền móng cho các quốc gia nghiên cứu, định hướngphát triển điện hạt nhân

Trên cơ sở đưa ra nội dung, phân tích, đánh giá các quy định pháp luật quốc tế

về sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình, các hướng dẫn của Cơ quan NLNT Quốc tế(IAEA) và thực tiễn của các quốc gia, tác giả Helen Cook đưa ra nhận định về xuhướng phát triển cơ sở hạ tầng pháp luật quốc gia cần thiết cho phát triển điện hạt nhân

Trong cuốn sách này, nội dung mà luận án có thể tiếp tục kế thừa là nộihàm của trách nhiệm quốc gia có trong các điều ước quốc tế về NLHN, vấn đề bồithường thiệt hại hạt nhân xuyên biên giới và kiểm soát xuất khẩu hạt nhân bao gồm

từ giai đoạn mua sắm xây dựng hạt nhân, quá trình xây dựng và các điều khoản hợpđồng, cấp phép, quản lý hạt nhân

Kết hợp với việc đánh giá những lợi ích đem lại và những thách thức pháp

lý các quốc gia phải đối mặt trong khai thác hạt nhân Xem xét, đối chiếu cách tiếpcận truyền thống và mới đối với NLHN Trên cơ sở đó tác giả Helen Cook đã thànhcông trong việc nhận định xu hướng phát triển của luật hạt nhân, bao gồm phản ứngvới các công nghệ hạt nhân mới và tai nạn Fukushima

- International Atomic Energy Agency IAEA (2014), Radiation Protection and Safety of Radiation Sources: International Basic Safety Standards (dịch: Bảo vệ bức xạ

và an toàn của các nguồn bức xạ: Các tiêu chuẩn quốc tế cơ bản về an toàn) [80].

Ấn phẩm nêu quan điểm về bảo vệ an toàn bức xạ, các nguyên tắc an toàn để thiếtlập ra các yêu cầu được nêu trong các phần còn lại của ấn phẩm Các yêu cầu trongtiêu chuẩn an toàn của IAEA được xây dựng dựa trên những kinh nghiệm tốt và phổbiến nhất trên thế giới về quản lý an toàn bức xạ và đã được nhiều quốc gia thamkhảo áp dụng Mặc dù, ấn phẩm này đơn thuần giới hạn vấn đề an toàn nguồn bức

xạ nên giá trị tham khảo không nhiều nhưng cũng là nguồn tài liệu tham khảo hữuích cho luận án khi nghiên cứu kinh nghiệm tốt và phổ biến nhất trên thế giới vềquản lý an toàn bức xạ và đã được nhiều quốc gia tham khảo áp dụng trên cơ sở đóxem xét cân nhắc đề xuất cho Việt Nam

- IAEA (2013), Safety standards seris, Legal and Governmental

Infrastructure for Nuclear, Radiation, Radioactive Waste and Transport Safety

(dịch: Chuỗi tiêu chuẩn an toàn, Cơ sở hạ tầng pháp luật cho hoạt động hạt nhân,

bức xạ, chất thải phóng xạ và an toàn vận chuyển), IAEA [76] Đây cũng là một

trong những cuốn sách nằm trong chuỗi sách hướng dẫn của IAEA Các hướng dẫntrong cuốn sách này được áp dụng cho các cơ sở hạt nhân, nguồn bức xạ ion hóa,quản lý chất thải phóng xạ và vận chuyển vật liệu phóng xạ Nội dung chính củacuốn sách bao gồm: sự cần thiết đảm bảo an toàn, tiêu chí cụ thể cần đáp ứng củakhuôn khổ pháp lý, của cơ quan quản lý ATHN quốc gia và các biện pháp cần thiếtkhác để đạt được sự kiểm soát an toàn và hiệu quả

Cuốn sách đề cập đến mọi giai đoạn của chu trình hạt nhân Đối với cơ sởhạt nhân, các giai đoạn được đưa ra bao gồm lựa chọn địa điểm, thiết kế, xây dựng,vận hành, xử lý chất thải phóng xạ Các trách nhiệm khác cũng được đề cập trongcuốn sách bao gồm trách nhiệm các bên liên quan trong quản lý an toàn và chuẩn bịsẵn sàng trong trường hợp khẩn cấp

- Carlton Stoiber, Alec Baer, Norbert Pelzer Wolfram Tonhauser (2010),

Handbook on nuclear law (dịch: Sổ tay luật hạt nhân), IAEA [59] Cuốn sổ tay này

đặc biệt hữu ích đối với các quốc gia thành viên mới phát triển chương trình hạtnhân trong việc soạn thảo pháp luật Cuốn sổ tay tập hợp các văn bản mẫu của cácđiều khoản bao gồm tất cả các khía cạnh của luật hạt nhân dưới hình thức hợp nhất.Cuốn sách đưa ra những nội dung chính, nguyên tắc cơ bản đồng thời còn cập nhậtnhững nội dung phát triển mới của luật quốc tế về NLHN.

Cuốn sổ tay chứa thông tin ngắn gọn và có giá trị tham khảo hữu ích choluận án khi nghiên cứu về các yếu tố cơ bản của một khuôn khổ pháp lý để quản lý

và điều tiết NLHN Dựa vào đó có thể đánh giá tính đầy đủ của khung pháp lý quốcgia điều chỉnh việc sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình

- El Baradei, Edwin Nwogugu (1993), The international law of nuclear

energy: basic documents (dịch: Luật quốc tế về năng lượng hạt nhân: các tài liệu cơ bản), Martinus Nijhoff Publish [70] Cuốn sách này là tập hợp các nội dung cơ bản của

pháp luật quốc tế về NLHN Cuốn sách đã thành công trong việc phân tích đánh giá bốnnhóm nội dung chính của luật quốc tế về NLHN vì mục đích hòa bình đó là:

NLHN chỉ có thể được sử dụng phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn; vật liệu hạtnhân và các cơ sở hạt nhân được bảo vệ chống trộm cắp và phá hoại; các cơ sở hạtnhân không thể bị tấn công trong các cuộc xung đột vũ trang; và vật liệu hạt nhân và

cơ sở không được sử dụng cho các mục đích quân sự Tuy nhiên, cuốn sách chưalàm rõ mức độ tuân thủ tiêu chuẩn an toàn cần thiết cũng như trách nhiệm của cácbên liên quan trong việc thực hiện các tiêu chuẩn đó

- William E Lee, Michael I Ojovan, Carol M Jantzen (2013), Radioactive

Waste Management and Contaminated Site Clean-Up: Processes, Technologies and International Experience (dịch: Quản lý chất thải phóng xạ và làm sạch khu vực ô

nhiễm), Elsevier [126] Cuốn sách đã phân tích khá toàn diện các khía cạnh của vấn

đề xử lý chất thải phóng xạ bao gồm: các nguyên tắc cơ bản của chất thải phóng xạ;Các tiêu chuẩn an toàn quốc tế, đánh giá rủi ro chất thải phóng xạ và xử lý các khuvực bị ô nhiễm và quản lý nhiên liệu hạt nhân chiếu xạ cũng được xem xét Điểm ấntượng hơn cả của cuốn sách đó là nó đã nêu bật tình hình xử lý chất thải phóngxạNLHN hiện tại ở Châu Phi, Châu Á, Châu Âu và Bắc Hoa Kỳ Kinh nghiệm ởNhật Bản, với một chương cụ thể về Fukushima, cũng được đề cập

đến Cuối cùng, phần ba đánh giá, nghiên cứu việc dọn sạch các địa điểm bị ô nhiễm bởi các chương trình hạt nhân của Hoa Kỳ và Liên Xô cũ.

- Elena Molodstova (1994), Nuclear Energy and Environmental Protection:

Responses of international law (dịch: Năng lượng hạt nhân và bảo vệ môi trường: Những phản ứng của luật pháp quốc tế), Pace Environmental Law Review [71] Bài

viết này phân tích các quy định của pháp luật quốc tế về bảo vệ môi trường từ bức xạhạt nhân Tác giả bài viết tập trung vào các quy định của Cơ quan NLNT quốc tế vàCộng đồng NLNT châu Âu Bài viết đã đưa ra sự phân biệt giữa các quy định về: bảo

vệ bức xạ gắn liền với các tiêu chuẩn về định lượng phóng xạ, và ATHN, bao gồm cáctiêu chuẩn thiết kế và hoạt động để ngăn ngừa tai nạn hạt nhân Bài viết này đưa rađánh giá về mức độ phù hợp giữa bối cảnh công nghệ hạt nhân ngày càng tiên tiến vớithực tế là các quy định ATHN quốc tế mới đang ở giai đoạn khởi đầu

Thành công của công trình này đó là đã làm rõ những điểm mạnh và điểmyếu của các cơ chế quốc tế về NLHN và thực tiễn thực thi các tiêu chuẩn ATHN tạimột số quốc gia Trên cơ sở đó, bài viết đưa ra các khuyến nghị cho sự phát triểntương lai của các quy định pháp luật quốc tế về bảo vệ môi trường từ bức xạ hạtnhân Ngoài ra, tác giả đã đưa ra cách tiếp cận môi trường đối với các quy định củaluật quốc tế về sử dụng NLHN Hai vấn đề được tác giả đề cập chính đó là quy định

để bảo vệ con người khỏi bức xạ và vấn đề bảo vệ môi trường từ nguy cơ mất antoàn và an ninh hạt nhân Tác giả nhấn mạnh vai trò luật pháp quốc tế về sử dụnglượng hạt nhân trong giải quyết cả hai vấn đề trên một cách hài hòa

Tóm lại, các công trình trên đã phác họa một cách toàn diện hệ thống quy định

và tiêu chuẩn an toàn theo quy định của IAEA và một số tổ chức khác, sự phát triển của

hệ thống các tiêu chuẩn an toàn và trách nhiệm cụ thể của các quốc gia bao gồm: tráchnhiệm đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn đảm bảo ATHN (thiết lập khung chính sách,chiến lược lâu dài quốc gia đảm bảo ATHN trên cơ sở phù hợp với hoàn cảnh quốc gia

và các quy định của pháp luật quốc tế) để đạt được sự an toàn cơ bản Trách nhiệmquốc gia xây dựng các quy định pháp luật đầy đủ về vấn đề ATHN trong đó thường baogồm các nội dung cơ bản, bắt buộc như: Các nguyên tắc an toàn để bảo vệ con người;Các loại giấy phép cần thiết cho hoạt động của các cơ sở hạt nhân;

Xác định trách nhiệm đảm bảo an toàn, an ninh cho các bên liên quan cho ngườihoặc tổ chức chịu trách nhiệm cho các cơ sở và hoạt động; Vấn đề thành lập một Cơquan quản lý ATHN quốc gia; Dự phòng chuẩn bị cho sự cố hạt nhân; Trách nhiệmđối với việc cung cấp tài chính cho các quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu đãqua sử dụng, và cho ngừng hoạt động cơ sở hạt nhân.

Xây dựng quy định pháp luật và các tiêu chuẩn đảm bảo an toàn và việcthực thi nó là trách nhiệm của quốc gia, được chia sẻ bởi các nhà vận hành và các tổchức, cá nhân có liên quan Tuy nhiên, các công trình này chủ yếu tập trung phântích các vấn đề liên quan đến điện hạt nhân mà chưa đề cập đến các vấn đề hạt nhân

ở các ứng dụng khác Và các công trình trên hầu như chưa làm rõ ranh giới tráchnhiệm đảm bảo ATHN của quốc gia với trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tronglĩnh vực sử dụng NLHN, đặc biệt trong vấn đề xử lý sự cố hạt nhân

1.1.3 Nhóm công trình nghiên cứu về liên quan tới nội dung trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi xảy ra sự cố hạt nhân của quốc gia

- Duncan E J Currie (2006), The problems and gaps in the nuclear liability

conventions and an analysis of how an actual claim would be brought under the current existing treaty regime in the event of a nuclear accident (dịch: Các vấn đề tồn tại và khoảng trống trong các Công ước về trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt

nhân và các yêu cầu có thể được đưa ra khi xảy ra tai nạn hạt nhân), Denver Journal

Law and Policy [68] Tác giả Duncan E J Currie đã chỉ ra những vấn đề thiếu sóttrong các điều ước quốc tế hiện hành về trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân Trên

cơ sở phân tích tóm tắt trạng thái hiện tại của chế độ trách nhiệm bồi thường thiệt hạihạt nhân, tác giả chỉ ra điểm hạn chế lớn nhất đó là các quốc gia tham gia không đầy đủ

và phức tạp Trong khi việc sửa đổi Công ước Viên và Công ước Paris mang nhiều tính

dự báo Những Công ước này đang mang nặng tính bảo hộ với nhiều quy định về cáctrường hợp ngoại lệ Về cơ chế liên quan trong việc yêu cầu bồi thường thiệt hại do mộttai nạn hạt nhân, Tác giả Currie đã làm rõ những bất cập của hệ thống bao gồm việcthiếu một tòa án trung lập, yêu cầu chung mà các bên tranh chấp nộp đơn khiếu nạitrong các tòa án nơi các nhà máy hạt nhân vận hành, và lo ngại về tính trung lập của tòa

án và hạn chế về việc bồi thường thiệt hại

Trong một phần riêng biệt của công trình, Duncan E J Currie đánh giá chitiết Công ước Viên năm 1963, Nghị định thư năm 1997, Công ước năm 1960 vàNghị định thư Paris năm 2004 So sánh Nghị định thư năm 1997 với Công ước Viênnăm 1963, thảo luận cụ thể định nghĩa tai nạn hạt nhân và thiệt hại hạt nhân, và đặcbiệt những tổn thất, thiệt hại kinh tế, suy thoái môi trường, và các biện pháp phòngngừa Tương tự như vậy, tác giả so sánh Công ước Paris và Công ước Viên sửa đổiliên quan đến một số vấn đề, chẳng hạn như thẩm quyền, hạn chế trong thời gian,thường trực, và các ngoại lệ Currie cũng phân tích pháp luật một số quốc gia vềtrách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân như Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Nga,Ukraina, Trung Quốc, Áo và Chile Ông đề cập đến sự cần thiết phát triển chế địnhtrách nhiệm bồi thường thiệt hại nhằm thúc đẩy tuân thủ pháp luật quốc tế Cuốicùng, tác giả khuyến cáo các quốc gia nên xem xét việc gia nhập Công ước Parishay Công ước Viên, xây dựng các quy định, tiêu chuẩn nhằm thiết lập chế độ tráchnhiệm hiệu quả và toàn diện.

- Proefschrift (2012), State responsibility and liability for environmental

damage caused by nuclear accident (dịch: Trách nhiệm quốc gia và trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với những thiệt hại về môi trường do tai nạn hạt nhân gây ra),

Tilburg [105] Đây là cuốn sách dày 643 trang về trách nhiệm quốc gia và trách nhiệmbồi thường thiệt hại môi trường do thiệt hại hạt nhân theo quy định của luật quốc tế.Cuốn sách bao gồm bốn phần và được chia thành mười chương phân tích các khía cạnhkhác nhau của trách nhiệm quốc gia đối với thiệt hại môi trường do các hoạt động hạtnhân vì mục đích hòa bình gây ra Phần I, phân tích mối quan hệ giữa thiệt hại môitrường xuyên biên giới do tai nạn hạt nhân với trách nhiệm pháp lý quốc tế Phân tíchthực tiễn và mô tả các vụ tai nạn hạt nhân điển hình Phần II, phân tích nội dung tráchnhiệm quốc gia nhằm ngăn ngừa và giảm thiểu thiệt hại hạt nhân về môi trường Cuốnsách đi sâu phân tích làm rõ nguyên tắc phòng ngừa là một nguyên tắc tập quán của luậtquốc tế Nội dung trách nhiệm quốc gia được đề cập trong phần này bao gồm: tráchnhiệm của quốc gia trước khi xảy ra tai nạn hạt nhân và trách nhiệm của quốc gia sau khixảy ra tai nạn hạt nhân Phần III, giải quyết trách nhiệm của quốc gia và trách nhiệm bồithường thiệt hại đối với những

thiệt hại môi trường do tai nạn hạt nhân gây ra Phần này xem xét bản chất của tráchnhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân Cuối cùng, Phần IV, đưa ra kết luận tóm tắt rút

ra từ các phần trên và đưa ra các khuyến nghị

Cuốn sách có giá trị tham khảo cao đối với luận án, tuy nhiên, cuốn sáchchủ yếu chỉ tập trung vào trách nhiệm quốc gia đối với các thiệt hại môi trườngxuyên biên giới Và có lẽ, đáng tiếc hơn cả đó là cuốn sách chưa đề cập tới nội dungthực tiễn thực hiện những trách nhiệm đó tại các quốc gia

- Mehmet Suat Kayikci (2011), The International Civil Liability Regime for

Nuclear Energy: How Would it Respond to a Chernobyl Disaster of 2011? (dịch:

Chế độ trách nhiệm dân sự quốc tế lĩnh vực năng lượng hạt nhân: Làm cách nào để ứng phó với thảm họa Chernobyl nếu nó lại xảy ra vào năm 2011?), Energy Market

Regulatory Authority of Turkey [96] Nghiên cứu này đưa ra cái nhìn tổng quan vềchế độ trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực NLHN dựa trên hai Công ước chính về bồithường thiệt hại hạt nhân

Điểm thú vị của nghiên cứu này đó là đã phân tích và chỉ ra được mức độphù hợp của chế độ trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân trong việc phòngngừa và phản ứng lại thảm họa Chernobyl bằng cách giả định tai nạn này xảy ra lầnnữa vào năm 2011 Nghiên cứu bắt đầu với một cái nhìn tổng quan về chế độ tráchnhiệm dân sự Chế độ bồi thường thiệt hại hiện hành với những đặc điểm chính củachế độ này Tiếp đó, nghiên cứu nêu ngắn gọn các sự kiện của Chernobyl năm 1986

và xem xét chế độ trách nhiệm pháp lý hiện tại sẽ đáp ứng như thế nào nếu giả định

sự cố như Chernobyl lại xảy ra

Tuy nhiên, như đã phân tích, nghiên cứu này đánh giá sự phù hợp của chế độtrách nhiệm dân sự trong lĩnh vực hạt nhân dựa trên giả định sự cố Chernobyl lại xảy

ra Thiết nghĩ, những kết luận và đánh giá của nghiên cứu này chưa thực sự toàn diệnbởi lẽ thực tế cho thấy có rất nhiều tai nạn hạt nhân đã xảy ra Công nghệ hạt nhân ngàycàng phát triển, mức độ phức tạp ngày càng cao Nguyên nhân của các tai nạn hạt nhânrất đa dạng Nên việc dựa vào giả định để đánh giá tính phù hợp của chế độ dân sự vềbồi thường thiệt hại hạt nhân có phần không chắc chắn và không toàn diện

- M P Ram Mohan (2015), Nuclear Energy and Liability in South Asia: Institutions, Legal Frameworks and Risk Assessment within SAARC (dịch: Năng lượng hạt nhân và trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân ở Nam Á: Các thể chế, khuôn khổ pháp lý

và đánh giá rủi ro trong SAARC), Spinger [98] Cuốn sách này là công trình điển hình cho

cách nghiên cứu và tiếp cận khu vực Cuốn sách đã kết hợp nghiên cứu quy định luật quốc tế

về trách nhiệm hạt nhân với nghiên cứu phân tích các chương trình NLHN của các quốc giaNam Á Đánh giá mức độ rủi ro kỹ thuật để xác định mức độ nguy cơ xảy ra thiệt hại hạtnhân xuyên biên giới ở Nam Á Quan

điểm, mối quan tâm trong chính sách pháp luật của các quốc gia này Từ những nộidung đó, lập luận đưa ra triển vọng của việc áp dụng cách tiếp cận khu vực đối vớitrách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân so với chế độ toàn cầu hiện nay

Cuốn sách kết hợp việc rà soát các quy định của pháp luật quốc tế về tráchnhiệm hạt nhân với một phân tích các chương trình NLHN của Nam Á Một nghiêncứu đánh giá rủi ro kỹ thuật tiến hành để xác định mức độ nguy cơ hạt nhân xuyênbiên giới ở Nam Á Sau đó là các cuộc phỏng vấn với các chuyên gia và các nhàhoạch định chính sách để đánh giá mức độ sẵn sàng của cộng đồng Hiệp hội cácnước Nam Á về Hợp tác khu vực (SAARC) để đáp ứng với mối quan tâm chung củakhu vực này

Tóm lại, nhóm các công trình kể trên đã phân tích các luật lệ được thôngqua bởi Ủy ban Pháp luật Quốc tế của Liên hợp quốc (ILC) về trách nhiệm quốc giađược áp dụng đối với các hành vi vi phạm tập quán và các điều ước quốc tế liênquan đến các hoạt động hạt nhân và những thiệt hại gây ra bởi các hoạt động này.Ngoài các nguyên tắc tập quán quốc tế về trách nhiệm quốc gia gây hại xuyên biêngiới, cuốn sách còn phân tích các quy định của một số hiệp ước, bao gồm Hiệp ướcNam Cực năm 1959, Hiệp ước Vũ trụ, Hiệp ước Mặt trăng, Hiệp ước toàn diện vềcấm thử hạt nhân 1996, Công ước Viên năm 1994 về ATHN, Công ước về đánh giátác động môi trường trong xuyên biên giới năm 1991, Các công trình trên đều cóđiểm chung đó là chỉ ra điểm hạn chế của chế độ trách nhiệm hạt nhân hiện hànhnhư mức trách nhiệm tối đa được xác định theo quy định hiện tại còn quá thấp chưađáp ứng được những tổn hại hạt nhân trong trường hợp xảy ra sự cố nghiêm trọng,

việc quốc gia nơi có cơ sở hạt nhân được trao quyền tài phán tuyệt đối làm giảmkhả năng lựa chọn cơ quan tố tụng có thẩm quyền xét xử và ảnh hưởng tới sự côngbằng trong quá trình xét xử đối với các nạn nhân trong nước và nạn nhân ở nướcngoài… Và các công trình này đều khẳng định sự cần thiết sự hợp tác cấp quốc giahoàn thiện chế định trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân.

Bên cạnh đó, các công trình trên còn đánh giá rất chi tiết Công ước Viênnăm 1963 về trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân; Nghị định thư năm 1997

và Công ước Paris năm 1960 về trách nhiệm của bên thứ ba trong lĩnh vực NLHN;Công ước Bồi thường bổ sung đối với thiệt hại hạt nhân năm 1997 (CSC)

1.1.4 Nhóm công trình nghiên cứu về thực tiễn và kinh nghiệm pháp luật của các quốc gia trong quá trình sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình

Nội dung này được đề cập trong những bài viết đơn lẻ về pháp luật của mộtvài quốc gia như:

- Xu Yi-chong (2010), The Politics of Nuclear Energy in China (Energy, Climate and the Environment) {dịch: Yếu tố chính trị trong chính sách năng lượng hạt nhân

ở Trung Quốc (Năng lượng, Khí hậu và Môi trường), Palgrave Macmillan [121].

Cuốn sách viết về lịch sử hình thành và phát triển NLHN ở Trung Quốc Xác địnhnhững thuận lợi và thách thức của Trung Quốc khi phát triển NLHN trên 5 lĩnh vựcchính: chính trị, kinh tế, môi trường, chuyển giao công nghệ và chu trình nhiên liệu hạtnhân Cuốn sách nhấn mạnh những thách thức chính trị trong việc phát triển một loạtcác chiến lược quốc gia dài hạn để đảm bảo phát triển NLHN nhanh chóng và an toàn

Cuốn sách chỉ có giá trị tham khảo nhất định đối với luận án bởi lẽ cuốn sáchthiên về các yếu tố chính trị nhiều hơn pháp lý khi nghiên cứu các vấn đề liên quan tớichính sách phát triển hạt nhân của Trung Quốc Cuốn sách đề cập không đáng kể tớiviệc đánh giá sự phù hợp trong việc quyết định chính sách hạt nhân của Trung Quốc sovới hệ thống quy định pháp luật quốc tế về sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình

- Jane Nakano (2013), The United States and China: Making Nuclear Energy Safer (dịch: Hoa Kỳ và Trung Quốc: Làm cho năng lượng hạt nhân an toàn hơn), Fellow,

Energy and National Security Program Center for Strategic and International Studies [85].Bài viết này đi sâu phân tích chính sách phát triển NLHN của Trung

Quốc, những điểm hạn chế của quy định pháp luật hạt nhân Trung Quốc hiện hành.Vai trò, nội dung và phạm vi hợp tác trong lĩnh vực hạt nhân giữa Trung Quốc vàHoa Kỳ Mối quan hệ hợp tác song phương có nhiều mặt và thực sự có lợi trongkhu vực an ninh hạt nhân có thể dẫn đến một quan hệ đối tác mới giữa hai nướctrong việc tăng cường quy định và tiêu chuẩn an toàn trên toàn thế giới.

- William J Nuttall và John E Earp (2014), Nuclear Energy in the UK: Safety Culture and Industrial Organisation (dịch: Năng lượng hạt nhân ở Vương quốc

Anh: Văn hóa an toàn và tổ chức công nghiệp), Korea Development Institute [127].

Bài viết này viết về sự hình thành, phát triển các chương trình hạt nhân của Anh.Các quy định của Anh liên quan tới ATHN Vai trò của việc thiết lập văn hóa antoàn Thực tiễn hợp tác trong lĩnh vực hạt nhân giữa Anh và các quốc gia khác Cơchế bồi thường thiệt hại hạt nhân ở Anh Đưa ra một số khuyến nghị đối với chínhsách phát triển hạt nhân

- Yu E GorlinskiiV A Kut'kovV N LystsovV I MakarovN V MurzinV

Pavlov (2009), Securing the radiological safety of people and the environment at all stages

of the life cycle of floating nuclear heat-and-power plants (dịch: Bảo đảm an toàn bức xạ của con người và môi trường ở tất cả các giai đoạn của vòng đời nhà

máy nhiệt điện hạt nhân), Springer [122] Cuốn sách này viết về nền tảng pháp lý của

Nga liên quan đến NLHN Quyền con người được sống trong môi trường trong lànhkhông bị nhiễm phóng xạ và vấn đề bồi thường thiệt hại hạt nhân theo pháp luật Nga

- Ilchong Nam (2014), New Nuclear Power Industry Procurement Markets: International Experiences (dịch: Thị trường điện hạt nhân mới: kinh nghiệm quốc tế),

Development Institute (South Korea) [81] Cuốn sách này phân tích vấn đề phát triển côngnghiệp điện hạt nhân ở Hàn Quốc, Pháp và Anh Mặc dù cả ba quốc gia đã cơ cấu lại ngànhđiện, nhưng chúng khác biệt đáng kể trong lịch sử ngành công nghiệp điện hạt nhân, quyền

sở hữu và quản trị của các doanh nghiệp trong ngành, và cơ sở hạ tầng

hợp pháp liên quan Các kết luận của cuốn sách này là nguồn tài liệu tham khảo các yếu

tố ảnh hưởng đến an toàn và hiệu quả của thị trường điện hạt nhân và hướng đi đúngcho cải cách Trên cơ sở nghiên cứu này có thể góp phần gợi mở cho chính sách pháttriển NLHN của Việt Nam trong nội dung đưa ra các kiến nghị của luận án

Nhìn chung, các bài viết này đã đề cập tới hệ thống các quy định pháp luậtcủa một số quốc gia về hạt nhân, kinh nghiệm của các quốc gia khi xảy ra các sự cốhạt nhân, định hướng phát triển hạt nhân tại một số quốc gia Tuy nhiên, các côngtrình này nghiên cứu một cách đơn lẻ, chưa có sự đối chiếu, so sánh ưu nhược điểm

và cũng chưa nghiên cứu cụ thể các quy định về trách nhiệm đảm bảo ATHN củacác quốc gia đó và chưa có sự phân tích, và đánh giá những kinh nghiệm có thể ápdụng tại Việt Nam

1.2 Đánh giá các công trình nghiên cứu ở Việt Nam

Ở Việt Nam, NLHN được sử dụng trong các lĩnh vực công nghiệp, nôngnghiệp và y tế từ rất sớm và đem lại nhiều lợi ích cho kinh tế - xã hội; nghiên cứu

ứng dụng điện hạt nhân cũng bắt đầu được quan tâm Cho tới nay, Việt Nam đãtham gia hầu hết các điều ước quốc tế cơ bản trong lĩnh vực NLHN

Tuy nhiên cho đến nay, ở nước ta chưa có bất kỳ công trình nào nghiên cứumột cách toàn diện, sâu sắc các vấn đề trách nhiệm của quốc gia trong bảo đảmATHN Một số khía cạnh của vấn đề này đã được đề cập ở những góc độ khác nhaukhi nghiên cứu một vài điều ước quốc tế cụ thể Đặc biệt chưa có công trình nàođánh giá thực tiễn thực hiện trách nhiệm của quốc gia bảo đảm ATHN cũng như đềxuất cụ thể phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật trong vấn đề này

Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên chủ yếu đề cập tới các nội dung

cụ thể như sau:

Thứ nhất, quá trình hình thành và phát triển của pháp luật quốc tế và pháp

luật nước ngoài về sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình; tình hình phát triển điệnhạt nhân trên thế giới và giới thiệu chính sách phát triển hạt nhân của một số nước

Đề xuất cơ chế, chính sách và biện pháp cần thiết cho chương trình phát triểnNLHN ở Việt Nam Cụ thể bao gồm:

- Viện NLNT Việt Nam (1995), Đề án Nghiên cứu phát triển khoa học kỹ thuật và năng lượng hạt nhân ở Việt Nam [43] Đề án đã nghiên cứu tình hình điện nguyên

tử trên thế giới, so sánh với các nước khác Trên cơ sở đó dự báo điện năng và công suất củaViệt Nam Nêu một số nhận định, quan điểm chung về điện nguyên tử; về an toàn của nhàmáy điện nguyên tử; về vấn đề môi trường; các vấn đề tài

chính và cách giải quyết của một số nước; vấn đề nhân lực, chọn lò, nhiên liệu và định hướng địa điểm.

- Nguyễn Trường Giang (2011), Luật pháp quốc tế về năng lượng hạt nhân,

Nxb Chính trị quốc gia [21] Đây là cuốn sách chuyên khảo phân tích khá đầy đủ các nộidung của pháp luật quốc tế về NLHN Ngoài việc phân tích nội dung quy định của phápluật quốc tế về NLHN, cuốn sách còn đưa ra những đánh giá, nhận xét về nội dung vàthực tiễn áp dụng các quy định đó Cuốn sách còn đưa ra những thách thức mà nhân loạiphải đối mặt khi khai thác các ứng dụng hạt nhân

- Phạm Gia Chương (2015), Pháp luật quốc tế về sử dụng năng lượng nguyên

tử vì mục đích hòa bình, Luận án Tiến sĩ [18] Đây là công trình khoa học nghiên cứu về các

quy định pháp luật quốc tế về sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình Trong khuôn khổ luận

án này, tác giả đã phân tích một cách hệ thống pháp luật NLNT

của các quốc gia điển hình Trên cơ sở đó, với tình hình phát triển ứng dụng hạtnhân, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị cho Dự án điện hạt nhân NinhThuận, tác giả đã đưa ra các kiến nghị góp phần hoàn thiện luật NLNT Việt Nam

- Đinh Ngọc Lân (2004), Năng lượng nguyên tử và đời sống, Nxb Văn hóa

thông tin [27] Đây là cuốn sách tham khảo đề cập tới các thuyết về nguyên tử từ thuyếtnguyên tử thô sơ đến thuyết phân tử và nguyên của thế kỷ XIX Cuốn sách giới thiệucác nội dung cơ bản về NLHN như: Khoa học nguyên tử của thế kỷ 20 Hiện tượngphóng xạ tự nhiên và hiện tượng phóng xạ nhân tạo Giải phóng năng lượng trong lònghạt nhân nguyên tử; công nghiệp điện hạt nhân; ATHN và chất thải phóng xạ; ứng dụngcác chất đồng vị phóng xạ phục vụ sản xuất và đời sống; vũ khí hạt nhân; khoa họcnguyên tử trong thế kỷ 21 và phân tích tình hình sử dụng NLNT ở Việt Nam

- Nguyễn Thọ Nhân (2011), Năng lượng hạt nhân - chiến tranh và hòa

bình, Nxb Tri thức [31] Cuốn sách là một "bức tranh toàn cảnh năng lượng hạt nhân

được trình bày một cách chi tiết và chính xác với mọi vấn đề: khoa học cơ bản về hạtnhân, kỹ thuật hạt nhân và công nghệ hiện đại của những nhà máy điện hạt nhân, lịch sửcon người từng bước khám phá ra NLHN tiềm ẩn trong thế giới vi mô, thân phận và quanđiểm của những nhà khoa học hiến mình vì công cuộc đó "

Cuốn sách dày gần 400 trang, được chia thành hai phần đối xứng là Chiến tranh và

Hòa bình Cuốn sách có thể coi như cuốn bách khoa từ điển đầy đủ nhất hiện nay vềNLHN, cần thiết cho mọi độc giả muốn tìm hiểu NLHN.

- Phạm Duy Hiển (2015), An toàn điện hạt nhân, Nxb Khoa học kỹ thuật [23].

Cuốn sách xuất phát từ lịch sử phát triển vật lý hạt nhân bắt nguồn từ phát minh ra hiệntượng phóng xạ trong khoáng uraniumum từ đầu thế kỷ 20 (chương I), nguồn gốcphóng xạ trong tự nhiên (chương II) và nền phông phóng xạ nhân tạo còn lưu lại từ cáccuộc thử vũ khí hạt nhân ào ạt trong khí quyển hồi đầu thập kỷ 1960 (chương III) dẫndắt tới cấu trúc lò phản ứng năng lượng và cơ chế vật lý dẫn đến tai nạn điện hạt nhâncũng như hậu quả thoát chất phóng xạ ra môi trường (chương V) Cuốn sách phân tích

an toàn điện hạt nhân theo phương pháp tất định và xác suất (chương VI) là hai phươngpháp luận cơ bản trong an toàn điện hạt nhân Tiếp theo, ba tai nạn Three Mile Island,Chernobyl và Fukushima (chương VII, VIII, IX) được minh họa tương đối chi tiết.Cuối cùng là câu chuyện hậu Fukushima (chương X) trình bày hiện trạng điện hạt nhântrên thế giới và triển vọng của các lò thế hệ mới có khả năng sử dụng phế thải hạt nhânngay trong lò, và có thể được thương mại hóa trong vài thập kỷ tới Như vậy, cuốn sáchnày mới chỉ đơn thuần tiếp cận vấn đề ATHN của nhà máy điện hạt nhân chủ yếu ởdưới góc độ kỹ thuật mà không đề cập dưới gốc độ pháp lý

Ngoài ra, nội dung này còn được đề cập ở nhiều bài viết tạp chí như:

- Phan Xuân Dũng (2008), Một số vấn đề xây dựng luật phát triển năng

lượng nguyên tử ở nước ta, Tạp chí Cộng sản, số 3/2008 [19];

- TS Đinh Ngọc Lân (2014), Từ điện hạt nhân Hàn Quốc nghĩ về điện hạt nhân của nước ta, Tạp chí Thông tin khoa học và công nghệ, số 41, tháng 12/2014 [28];

- PGS.TS Vương Hữu Tấn (2014), Chính sách và quy phạm nhà máy điện

hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, Tập san

thông tin pháp quy hạt nhân, số 7/2014 [38];

- Vương Hữu Tấn (2009), Phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử ở

Việt Nam, Tạp chí kinh tế và dự báo [37];

- ThS Đinh Ngọc Quang (2014), Hoạt động xây dựng văn bản pháp luật

trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử - hiện trạng và những vấn đề đặt ra, Tập san thông

tin pháp quy hạt nhân, số 5/2014 [35];

- Lê Doãn Phác (2013), Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực năng lượng nguyên

tử của Việt Nam, Tạp chí Công Thương [33];

- Nguyễn Việt Hùng (2007), Xây dựng Luật năng lượng nguyên tử, Tạp chí

Tia sáng, số 21/2007 [25];

Nhìn chung các công trình này đã nêu và phân tích các nội dung khoa học

cơ bản về hạt nhân, kỹ thuật hạt nhân và công nghệ hiện đại của những nhà máyđiện hạt nhân, lịch sử con người từng bước khám phá ra NLHN tiềm ẩn trong thếgiới vi mô, thân phận và quan điểm của những nhà khoa học hiến mình vì công cuộc

đó, những bi kịch mà NLHN gây nên và trải qua, những thành tựu to lớn mà NLHNđạt được, ảnh hưởng của NLHN đối với chính trị, luật pháp, kinh tế toàn cầu, và cảnhững vấn đề to lớn mà NLHN đặt trước nhân loại, Khẳng định việc tìm ra và chếngự NLHN là một kỳ tích của con người trong lịch sử khoa học và trong lịch sử tiếnhóa của loài người

Thứ hai, sự hình thành, phát triển và nội dung của hệ thống quy định pháp

luật điều chỉnh vấn đề sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình, chính sách phát triểnNLHN của Việt Nam Thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật Việt Nam vềvấn đề NLHN Các công trình nghiên cứu trực tiếp về vấn đề này có thể kể tới:

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2005), Đề án Nghiên cứu làm rõ các vấn đề

liên quan đến phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam [3] Đây là công trình nghiên cứu trình

khoa học thuộc chương trình trọng điểm cấp nhà nước Đề án tập trung nghiên cứu phântích làm rõ 7 vấn đề liên quan đến phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam bao gồm: Sự cầnthiết phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam; lựa chọn công nghệ hạt

nhân; vấn đề đảm bảo ATHN; xử lý và quản lý chất thải phóng xạ; đào tạo nguồnnhân lực; nhiên liệu hạt nhân và vấn đề lưu trữ năng lượng; cơ chế, chính sách vàcác biện pháp cần thiết cho chương trình điện hạt nhân ở Việt Nam

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2016), Đề án Nghiên cứu xây dựng yêu cầu về nội dung và hướng dẫn thẩm định kế hoạch bảo vệ thực thể cho việc cấp phép nhà máy điện hạt nhân [13], Đề án nghiên cứu pháp luật quốc tế và các quy định hiện có trong

hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam có liên quan Trên cơ sở đó đưa racác đề xuất trong xây dựng dự thảo thông tư quy định và hướng dẫn các yêu cầu về

đánh giá địa điểm liên quan đến kế hoạch bảo vệ thực thể; xây dựng dự thảo thông tưyêu cầu và hướng dẫn tiêu chí đánh giá về kế hoạch bảo vệ thực thể nhà máy điện hạtnhân trong giai đoạn thiết kế; xây dựng dự thảo thông tư yêu cầu và hướng dẫn thẩmđịnh về kế hoạch bảo vệ thực thể trong cấp phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân.

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2014), Đề án Nghiên cứu luận cứ khoa học

cho việc xây dựng các quy định về bồi thường thiệt hại hạt nhân của Việt Nam [11],

Đề án đã nghiên cứu tổng quan về bồi thường thiệt hại hạt nhân; giới thiệu quy địnhcủa pháp luật quốc tế về bồi thường thiệt hại hạt nhân như: Công ước viên sửa đổi

1997, Công ước bổ sung, Công ước Paris, nghị định thư chung về việc áp dụngCông ước viên và Công ước Paris; đánh giá thực trạng các quy định pháp luật củaViệt Nam và kinh nghiệm điều chỉnh pháp lý của một số quốc gia về bồi thườngthiệt hại hạt nhân; đề xuất, kiến nghị việc tham gia Công ước quốc tế và xây dựngvăn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam về bồi thường thiệt hại hạt nhân

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2014), Đề án Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế trong việc kiện toàn hệ thống quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử sau sự cố Fukushima để đề xuất áp dụng cho Việt Nam [12] Công trình nghiên cứu về công tác hoàn

thiện kiện toàn cơ quan quản lý nhà nước; cải thiện khung pháp luật hạt nhân;

nâng cao năng lực chuẩn bị và ứng phó quốc tế, trao đổi thông tin, phối hợp trợ giúpquốc tế Trên cơ sở đó tổng hợp phân tích chỉ ra những hạn chế về tổ chức, khung pháp

lý, chuẩn bị và ứng phó sự cố của Nhật Bản Từ đó đưa ra những đề xuất phù hợp ápdụng cho Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu cho Dự án điện hạt nhân của Việt Nam

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2013), Đề án Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện các quy định về cấp phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân [10],

Đề án đã nghiên cứu, đánh giá thực trạng các văn bản pháp luật của Việt Nam vềcấp phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân; nghiên cứu các quy định chung của quốc

tế và cơ quan NLNT quốc tế; nghiên cứu quá trình xây dựng Dự thảo thông tưhướng dẫn quy trình đảm bảo chất lượng trong quá trình xây dựng nhà máy Từ đóđưa ra đề xuất hoàn thiện các quy định về cấp phép nhà máy điện hạt nhân

- ThS Lê Doãn Phác (2014), Quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng

nguyên tử [34], Tài liệu khóa học bồi dưỡng về phát triển điện hạt nhân dành cho

cán bộ quản lý Tài liệu này cung cấp nội dung khái quát về quản lý nhà nước trong lĩnh vực NLNT, các yêu cầu của IAEA và mô hình quản lý của Việt Nam hiện nay.

Ngoài ra, các nội dung này còn được nêu và phân tích khá đa dạng ở các khía cạnh khác nhau trong các công trình, bài viết như:

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2012), Tài liệu hội thảo Sơ kết ba năm thi

hành luật năng lượng nguyên tử [5];

- Thy Anh (2008), Tìm hiểu nội dung Luật Năng lượng nguyên tử, Nxb Lao

động - Xã hội [1];

- Lê Doãn Phác (2013), Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực năng lượng nguyên

tử của Việt Nam, Tạp chí Công Thương [33];

- Nguyễn Việt Hùng (2007), Xây dựng Luật năng lượng nguyên tử, Tạp chí

Tia sáng, số 21/2007 [25];

- Phan Xuân Dũng (2008), Một số vấn đề xây dựng luật phát triển năng

lượng nguyên tử ở nước ta, Tạp chí Cộng sản, số 3/2008 [19];

- TS Đinh Ngọc Lân (2014), Từ điện hạt nhân Hàn Quốc nghĩ về điện hạt nhân của nước ta, Tạp chí Thông tin khoa học và công nghệ, số 41, tháng 12/2014 [28];

- PGS.TS Vương Hữu Tấn (2014), Chính sách và quy phạm nhà máy điện

hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, Tập

san thông tin pháp quy hạt nhân, số 7/2014 [38];

- ThS Đinh Ngọc Quang (2014), Hoạt động xây dựng văn bản pháp luật

trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử - hiện trạng và những vấn đề đặt ra, Tập san

Thông tin pháp quy hạt nhân, số 5/2014 [35]

Các công trình trên chủ yếu phân tích nội dung, thành tựu và bất cập của LuậtNLNT của Việt Nam 2008, kiến nghị sửa đổi góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam

về NLHN nói chung mà chưa nghiên cứu cụ thể về nội dung trách nhiệm quốc gia đảmbảo ATHN và trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi có sự cố hạt nhân do mất ATHN

Thứ ba, tình hình tham gia các điều ước quốc tế trong lĩnh vực NLHN của

Việt Nam; thực tiễn thực thi các điều ước quốc tế về hạt nhân; sự tương thích, khảnăng tham gia các điều ước quốc tế về hạt nhân của Việt Nam Về nội dung này cóthể kể tới các công trình:

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2010), Đề án Nghiên cứu đề xuất tham gia

Công ước Viên về bồi thường thiệt hại hạt nhân [4] Đề án nghiên cứu cụ thể về nội

dung Công ước Viên, đánh giá khả năng tham gia của Việt Nam và đề xuất lộ trình,cách thức tham gia phù hợp với tình hình thực tiễn tại Việt Nam Tuy nhiên Đề ánchưa nghiên cứu phân tích cụ thể các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, chưađánh giá mức độ tương thích và chưa có đề xuất hoàn thiện pháp luật Việt Nam chophù hợp Công ước

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2012), Đề án Nghiên cứu cơ sở khoa học cho

việc tham gia các điều ước quốc tế trong lĩnh vực hạt nhân [7] Đề án tập trung nghiên

cứu quyền và nghĩa vụ của quốc gia thành viên khi tham gia Công ước và

cách thức triển khai thực hiện nghĩa vụ của Việt Nam khi trở thành thành viên Côngước Tuy nhiên Đề án mới chỉ nghiên cứu trong phạm vi các Công ước Viên màchưa đặt chúng trong tổng thể các điều ước quốc tế về bồi thường thiệt hại hạt nhân

- Bộ Tư pháp (2012), Đề án Khả năng tham gia Công ước Viên về trách

nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân 1963 và nghị định thư sửa đổi Công ước

Viên [15] Đề án này cũng chỉ tập trung nghiên cứu nội dung các Công ước, đánh

giá nhận xét và đề xuất ý kiến mang tính định hướng về sửa đổi quy định bồi thườnghạt nhân trong nước

- Phạm Gia Chương (2011), Vấn đề Việt Nam tham gia điều ước quốc tế về năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 9/2011 [17];

Bài viết tác giả đề cập tới sự cần thiết gia nhập các điều ước quốc tế trong lĩnh vựcNLNT, thực tiễn và định hướng về việc tham gia các điều ước quốc tế tiếp theo

Các công trình này chủ yếu tập trung nghiên cứu quyền lợi và trách nhiệmcủa các nước thành viên khi tham gia các điều ước quốc tế trong lĩnh vực hạt nhân

và trách nhiệm của Việt Nam khi ký kết, gia nhập Công ước, vai trò và phân côngtrách nhiệm giữa các bộ, ngành [7] mà chưa có sự nghiên cứu hệ thống về tráchnhiệm quốc gia trong lĩnh vực ATHN và trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân,chưa đánh giá được mối tương quan giữa các điều ước quốc tế cũng như chưa đưa

ra bức tranh tổng thể các quy định pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia tronglĩnh vực ATHN

Thứ tư, các quy định về ATHN của Cơ quan NLNT quốc tế, các tiêu chuẩn

an toàn của một số quốc gia về ATHN Các tiêu chuẩn ATHN của Việt Nam liênquan đến an toàn trong xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân Nội dung nàyđược đề cập tới trong một số công trình như:

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2012), Đề tài Nghiên cứu cơ sở khoa học cho

việc xây dựng các tiêu chuẩn an toàn hạt nhân trong khảo sát địa điểm và thiết kế nhà máy điện hạt nhân [6];

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2004), Đề tài Nghiên cứu làm rõ các vấn đề

liên quan đến phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam [3];

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2012), Báo cáo hàng năm về công tác quản

lý nhà nước an toàn bức xạ và hạt nhân [8];

- ThS Lê Doãn Phác (2014), Quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng

nguyên tử, Tài liệu khóa học bồi dưỡng về phát triển điện hạt nhân dành cho cán bộ quản

lý [34];

- Bộ Khoa học và Công nghệ (2012), Tài liệu hội thảo Sơ kết ba năm thi

hành luật năng lượng nguyên tử [5];

- TS Đinh Ngọc Lân (2014), Từ điện hạt nhân Hàn Quốc nghĩ về điện hạt nhân của nước ta, Tạp chí Thông tin khoa học và công nghệ, số 41, tháng 12/2014 [28];

- PGS.TS Vương Hữu Tấn (2014), Chính sách và quy phạm nhà máy điện

hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, Tập

san Thông tin pháp quy hạt nhân, số 7/2014 [38];

- Vương Hữu Tấn (2009), Phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử ở

Việt Nam, Tạp chí Kinh tế và dự báo [37];

Các công trình trên chủ yếu đề cập tới các tiêu chuẩn ATHN theo quy địnhcủa pháp luật quốc tế, tiêu chuẩn tại một số quốc gia và chính sách phát triển, tiêuchuẩn ATHN của Việt Nam, qua đó đánh giá và đưa ra đề xuất nhằm hoàn thiện cácquy định, tiêu chuẩn kỹ thuật về ATHN tại Việt Nam Tuy nhiên, các công trình trênmới dừng lại ở việc phân tích và đánh giá chung chung về các quy định của luậtNLNT nói chung tuy nhiên chưa có bất kỳ công trình nào nghiên cứu chi tiết, cụ thể

về trách nhiệm của quốc gia đảm bảo ATHN

Thứ năm, vấn đề trách nhiệm pháp lý quốc tế của quốc gia trong đảm bảo

ATHN Rất ít công trình ở Việt Nam đề cập về vấn đề này Đối với các vấn đềmang tính chất lý luận cơ bản chủ yếu được đề cập ở các giáo trình, chuyên khảo vềluật quốc tế như:

- Giáo trình Luật quốc tế của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân

dân, 2013 [42] Giáo trình đưa ra những nội dung cơ bản nhất về trách nhiệm pháp

lý quốc tế: Khái niệm, cơ sở xác định, hình thức thực hiện trách nhiệm pháp lý quốc tế

- Lê Vương Long, Dương Tuyết Miên (2008), Trách nhiệm pháp lý - một

số vấn đề lý luận và thực tiễn ở nước ta hiện nay, Nxb Công an nhân dân [29] Cuốn sách

ngoài những nội dung lý luận chung nhất về trách nhiệm pháp lý quốc tế đề cập tới kháiniệm trách nhiệm pháp lý của cá nhân trong phạm vi lãnh thổ quốc gia

- TS Nguyễn Lan Nguyên (2013), Trách nhiệm pháp lý về bồi thường thiệt hại hạt nhân trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, Tạp chí Kiểm sát, số 12/2013 [30].

Bài viết phân tích nội dung trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các điều ước quốc tế về bồi thường thiệt hại hạt nhân

- TS Lê Văn Bính (2012), Trách nhiệm pháp lý quốc tế, Tạp chí Khoa học,

Đại học Quốc gia Hà Nội, số 28/2012 [2] Đây là bài tạp chí phân tích các vấn đề lýluận chung nhất về trách nhiệm pháp lý quốc tế, các học thuyết, bản chất và nộidung chế độ trách nhiệm pháp lý quốc tế

- ThS Nguyễn Thanh Hải (2010), Bàn về trách nhiệm quốc gia trong quan

hệ quốc tế, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số 82 (9/2010) [22] Bài viết nhấn mạnh đến

những nghĩa vụ mà quốc gia phải thực hiện trên cơ sở các chuẩn mực pháp lý và đạođức được thừa nhận rộng rãi và vì những lợi ích chung của cộng đồng quốc tế Tinhthần trách nhiệm đòi hỏi các quốc gia phải xác định lợi ích quốc gia một cách chínhđáng, trong đó phải nhận thức rõ được các luật chơi chung, những khuôn khổ pháp luậthợp lý, những lợi ích chung cần bảo vệ Từ đó, quốc gia sẽ có các chính sách và hànhđộng phù hợp với các chuẩn mực, các khuôn khổ pháp lý và đóng góp phù hợp với khảnăng để giải quyết các vấn đề, mối đe dọa chung với khu vực và toàn thế giới

Các công trình này nhìn chung đã đề cập tới khái niệm trách nhiệm quốcgia nói chung, hình thức thực hiện, thực tiễn thực hiện trách nhiệm pháp lý nói

chung Tuy nhiên, các công trình này chưa đề cập một cách trực tiếp tới vấn đề thựctrạng các quy định pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN vàthực tiễn thực hiện trong giai đoạn hiện nay và cũng chưa có bất kỳ công trình nào

đề cập trực tiếp tới trách nhiệm pháp lý quốc tế của quốc gia trong lĩnh vực ATHN

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở Việt Nam, hoặc chỉ dừng lại ởviệc nghiên cứu một số điều ước cụ thể trong lĩnh vực trách nhiệm bồi thường thiệthại hạt nhân, hoặc nghiên cứu các quy định của luật NLNT của các quốc gia, có liên

hệ tới thực tiễn ở Việt Nam nhưng chưa có sự nghiên cứu, đánh giá một cách tổngthể các quy định của pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN,trách nhiệm bồi thường thiệt hại hạt nhân khi xảy ra sự cố mất ATHN; kinh nghiệm

và quy định pháp luật về trách nhiệm đảm bảo ATHN và trách nhiệm pháp lý quốc

tế đặt ra khi xảy ra sự cố hạt nhân do không đảm bảo ATHN của các quốc gia điểnhình trên thế giới đặc biệt là các quốc gia đã xảy ra các sự cố hạt nhân do mấtATHN, đề xuất xây dựng các quy định về bồi thường thiệt hại hạt nhân của ViệtNam Đặc biệt, ở cấp độ tiến sĩ luật học chưa có bất kỳ công trình nào nghiên cứumột cách toàn diện về vấn đề lý luận và thực tiễn trách nhiệm quốc gia đảm bảoATHN và có liên hệ cụ thể tới Việt Nam

1.3 Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và phương pháp giải quyết vấn đề

Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá, kế thừa những kết quả đã đạt được của cáccông trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài, luận án xác định sẽ tiếp tục nghiêncứu và làm rõ thêm một số vấn đề về mặt lý luận và thực tiễn đồng thời đề xuấtphương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật quốc gia cũng như quốc tế về tráchnhiệm quốc gia đảm bảo ATHN như sau:

Thứ nhất, về lý luận

- Xây dựng, làm rõ định nghĩa trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN, đặcđiểm, nội dung của chế độ trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN Trên cơ sở khái niệmtrách nhiệm quốc gia nói chung, đặc điểm của trách nhiệm quốc gia trong lĩnh

vực NLHN, luận án sẽ đề xuất định nghĩa trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN,các đặc điểm cơ bản của loại trách nhiệm này và chỉ ra sự khác biệt với các loạitrách nhiệm quốc gia trong các lĩnh vực khác

- Trên cơ sở nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển các quy địnhpháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia, xu hướng phát triển của các quy phạm phápluật về sử dụng NLHN vì mục đích hòa bình, luận án sẽ có những đánh giá nhất định về

xu hướng vận động và phát triển của các quy phạm pháp luật quốc tế

trong lĩnh vực trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN trong thời gian

tới Thứ hai, về thực tiễn

- Làm sáng tỏ thực tiễn pháp luật của một số quốc gia điển hình về vấn đềquy định và thực hiện trách nhiệm đảm bảo ATHN của quốc gia, trong đó có sự đốichiếu, so sánh, đánh giá những ưu điểm, hạn chế của pháp luật các quốc gia đó và rút rabài học kinh nghiệm cho Việt Nam

- Phân tích, đánh giá một cách khách quan thực tiễn pháp luật Việt Nam vềvấn đề trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN Trên cơ sở đối chiếu so sánh với yêu cầucủa các quy định pháp luật quốc tế về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN, luận ánđánh giá một cách có hệ thống những thành tựu cũng như những hạn chế, bất cập trongcác quy định của pháp luật Việt Nam, nguyên nhân dẫn đến hạn chế, bất cập đó và luậngiải về sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam trong lĩnh vựctrách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN

- Trên cơ sở các quy định của pháp luật quốc tế, kinh nghiệm của một sốquốc gia trên thế giới, thực tiễn, điều kiện, hoàn cảnh của Việt Nam, quan điểm của Đảng

và Nhà nước, luận án đề xuất các ý kiến cá nhân về phương hướng và giải pháp hoànthiện các quy định pháp về trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN

1.4 Các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

1.4.1 Câu hỏi nghiên cứu

1 Luật quốc tế quy định trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN gồm nhữngnội dung gì? Hệ thống quy định của pháp luật quốc tế về ATHN đã toàn diện chưa?Pháp luật quốc tế về an toàn hạt nhân có những thành công và hạn chế như thế nào?

2 Thực tiễn thực hiện trách nhiệm quốc gia đảm bảo ATHN của các quốcgia trên thế giới và tại Việt Nam hiện nay như thế nào? Có những ưu điểm, hạn chế

gì và nguyên nhân của những hạn chế đó?