Bài giảng Hoạt động tình dục ở bệnh nhân bệnh động mạch vành - PGS.TS. Hoàng Quốc Hòa

Bài giảng Hoạt động tình dục ở bệnh nhân bệnh động mạch vành trình bày các nội dung chính sau: Các yếu tố góp phần gây rối loạn cương dương ở BN tim mạch, các phương pháp cơ bản lượng giá bệnh mạch vành, các thuốc tham gia gây rối loạn cương, sinh lý rối loạn cương dương,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

ĐẠI CƯƠNG

• Hoạt động tình dục (sexual activity) là nhu cầu chính đáng của những người khỏe mạnh cũng như bệnh nhân mạch vành

• Không phải lúc nào cũng được như mong đợi, bởi rối loạn cương dương (erectile dysfunction: ED) thường song hành với tuổi tác và một số bệnh lý khác trong đó

– Rối loạn lipid máu

Cơ chế: rối loạn chức năng nội mạc → giảm tiết NO (Nitric oxide)

ĐÁP ỨNG SINH LÝ KHI QUAN HỆ TÌNH DỤC

– Sau bữa ăn nhiều

– Biết hoặc không biết bệnh mạch vành

Nhịp tim tối đa 115-180 lần/phút 80-185 lần/phút

NĂNG LƯỢNG CHO QUAN HỆ TÌNH DỤC

VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG KHÁC

Quan hệ tình dục 2-6 METS

Golf, tennis đôi, khiêu vũ, bowling 5-7METS

Bơi, tennis đơn, bóng rổ, trượt tuyết > 10 METS

METS: METABOLIC EQUIVALENTS

LƯỢNG GIÁ NGUY CƠ KHI HOẠT ĐỘNG

TÌNH DỤC

Hỏi về Hoạt động tình dục

Đánh giá lâm sàng Nguy cơ thấp Nguy cơ trung bình Nguy cơ cao

Lượng giá bệnh

lý tim mạch

HĐTD trì hoãn cho đến khi tình trạng tim mạch

ổn định Lượng giá: YTNC & bệnh MV, điều trị & theo dõi RLCD

cho tất cả bệnh nhân

HƯỚNG DẪN CỦA HỘI TIM MẠCH HOA KỲ

(AHA)

I BỆNH NHÂN NGUY CƠ THẤP (KHÔNG TRIỆU CHỨNG)

• < 3 YTNC bệnh mạch vành

• HA khống chế tốt

• CCS I, II (theo hội tim mạch Canada)

• Tái thông mạch vành thành công

• Tiền căn NMCT không biến chứng

• Bệnh van tim nhẹ

• Suy tim không suy giảm thất trái và/hoặc NYHA I

(Những bệnh nhân này HĐTD bình thường hoặc tư vấn  RLCD) YTNC: THA, hút thuốc, ĐTĐ, Rối loạn chuyển hóa lipid, béo phì,

tiền căn gia đình)

Tái thông MV thành công dựa: giải phẫu, thủ thuật, lâm sàng

HƯỚNG DẪN CỦA HỘI TIM MẠCH HOA KỲ

• Suy tim NYHA II và/hoặc rối loạn chức năng thất trái

• Bệnh lý hậu quả của xơ vữa: đột quỵ và/hoặc bệnh mạch

máu ngoại biên

(Những bệnh nhân này phải được lượng giá chức năng tim kỹ

trước khi cho phép hoạt động tình dục)

HƯỚNG DẪN CỦA HỘI TIM MẠCH HOA KỲ

(AHA)

III BỆNH NHÂN NGUY CƠ CAO

• ĐTN không ổn định hoặc hay tái phát

• THA không kiểm soát được

• Mới bị NMCT cấp (< 2 tuần)

• Loạn nhịp tim nguy cơ cao (loạn nhịp thất)

• Bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn

• Suy tim NYHA III, IV

• Bệnh van tim trung bình → nặng

(Những bệnh nhân này HĐTD phải được trì hoãn cho đến khi

tình trạng tim mạch ổn định)

Phải được Bác sĩ tim mạch tư vấn trước HĐTD vì nguy cơ cao

hơn nhiều so với lợi ích (risk outweigh benefit)

HOẠT ĐỘNG TÌNH DỤC AN TOÀN KHI NÀO?

• HĐTD an toàn khi: vận động tương đương 5-6 METS Ví dụ: leo 20 bậc thang trong vòng 10-15 giây, không kiệt sức (đứt hơi) hoặc leo 2-4 tầng lầu mà không đau thắt ngực

• Sau NMCT thực hiện test gắng sức đạt 5-6 METS, không dấu TMCT, không rối loạn nhịp

• Nhiều nghiên cứu chứng minh hoạt động tình dục hiếm khi khởi phát NMCT

CÁC PHƯƠNG PHÁP CƠ BẢN LƯỢNG GIÁ

BỆNH MẠCH VÀNH

• Lâm sàng: Đau thắt ngực (CCS)

• Men tim: CK MB, Troponin

• Điện tâm đồ: lúc nghỉ và gắng sức

• Siêu âm tim: lúc nghỉ và gắng sức

• Chụp cắt lớp điện toán (MDCT: Multidetector- row Computed Tomography)

• Cộng hưởng từ (MRI)

• Xạ hình tưới máu cơ tim (SPECT: Single Photon Emission CT, PET: Positron Emission Tomography)

• Chụp mạch vành

CÁC THUỐC THAM GIA GÂY

RỐI LOẠN CƯƠNG

• Lợi tiểu nhóm Thiazides

SINH LÝ RỐI LOẠN CƯƠNG DƯƠNG

 Cương dương bình thường là tổng hợp hài hòa giữa các yếu tố:

SINH LÝ RỐI LOẠN CƯƠNG DƯƠNG

 Nitric oxide (NO) gây giãn động mạch cơ trơn thể hang thông qua GTP (Guanosine triphospphate) & GMP vòng (Guanosine monophosphate) → hậu quả gây ứ máu mao- tĩnh mạch và sưng phù to do tích máu (tumescence)

 Rối loạn cương dương có thể là hậu quả của các yếu tố:

SINH LÝ RỐI LOẠN CƯƠNG DƯƠNG

 Nhìn chung trong rối loạn cương dương (ED) có giảm bài tiết NO

 Các thuốc thuộc nhóm ức chế PDE 5 (PDE5I: phospho- diesterase-5 inhibitors)

TẠI SAO KHÔNG DÙNG CHUNG NHÓM THUỐC ỨC CHẾ PDE-5 VỚI NITRATES?

 Nitroglycerine và Nitrates tác dụng kéo dài là NO ngoại sinh, tác dụng lên tế bào cơ trơn mạch máu và tiểu cầu gây tăng GMP vòng thông qua hoạt hóa Guanylate cyclase (GC) → giãn mạch

 Mặt khác các nhóm thuốc ức chế PDE-5 cũng gây tăng GMP vòng (cơ chế xem slide trước) → giãn mạch

 Do cả 2 thuốc đều gây giãn mạch → vì vậy có thể gây tụt HA trầm trọng khi dùng chung

CÁC THUỐC  RỐI LOẠN CƯƠNG

(ĐƯỢC FDA CHẤP NHẬN)

Đặc điểm Sildenafil Vardenafil Tadalafil

-Hẹp đường ra thất trái

-Hội chứng QT dài bẩm sinh, thuốc chống loạn nhịp nhóm Ia & III

-Hệ thần kinh tự chủ không ổn định

-Hẹp đường ra thất trái

CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA SILDENAFIL

Thủy phân

Các sợi thần kinh của dương vật

Giãn mạch↑↑

Cương dương ↑↑

Quá mức

 HA tụt, ngất

CÁC THUỐC KHÔNG ĐƯỢC PHỐI HỢP

VỚI SILDENAFIL (VIAGRA)

• Nitroglycerin

• Isosorbide dinitrate, 5-mononitrate

• Nitroprusside

NGUY CƠ TiỀM TÀNG KHI SILDENAFIL

SỬ DỤNG CHUNG VỚI

• Nhiều loại thuốc điều trị THA

• Nhiều loại thuốc điều trị suy tim

• ≥ 2 loại thuốc vận mạch

(Sildenafil + 1 loại thuốc điều trị THA → an toàn)

GiẢM LIỀU SILDENAFIL

Khi sử dụng chung với các thuốc ức chế Cytochrome 3A4

→ kéo dài thời gian bán hủy của Sildenafil

– Kháng sinh nhóm Macrolide ( Erythromycin…)

LỜI KHUYÊN CHO NHỮNG BN TIM MẠCH

• Những BN: THA, suy tim, bệnh mạch vành sau  nội khoa bằng thuốc ổn, gắng sức nhẹ hoặc trung bình (2-5 METS) → hoạt động tình dục bình thường

• Những BN sau NMCT (3-4 tuần) tốt nhất 6 tuần đã:

– Tái thông mạch vành thành công: giải phẫu, thủ thuật, lâm sàng

– Test gắng sức (2-6 METS) không gây TMCT, rối loạn nhịp hoặc đau thắt ngực

→ HĐTD an toàn

LỜI KHUYÊN CHO NHỮNG BN TIM MẠCH

BN tim mạch, đái tháo đường có rối loạn cương dương khi dùng Sildenafil lưu ý:

• Không được dùng Sildenafil (Viagra) khi bn đang 

Nitroglycerine, Nitromint, Imdur…

• Nếu BN đang  Nitrates, muốn dùng Sildenafil phải ngưng Nitrates trước 24 giờ và khởi động lại Nitrates sau dùng Sildenafil ít nhất 24 giờ

• Nên khởi đầu với liều thấp ¼ đến ½ liều khuyến cáo

LỜI KHUYÊN CHO NHỮNG BN TIM MẠCH

• BN đang dùng nhiều loại thuốc  suy tim hoặc THA, nếu suy tim độ III ( có triệu chứng) hay HA thấp → không được dùng Sildenafil

• BN mạch vành khi giao hợp có khó thở hoặc đau thắt ngực → tạm ngưng → khám ngay BS tim mạch để có tư vấn thích hợp: điều trị nội khoa tích cực hoặc can thiệp sớm

ĐIỀU TRỊ TỤT HA DO DÙNG CHUNG

SILDENAFIL VÀ NITRATES

• Nếu hạ HA nhẹ (HA tâm thu # 90mmHg)

– Không dấu giảm tưới máu cơ quan đích

– Chỉ cần nằm nghỉ tại chỗ

– Uống nhiều nước

• Nếu HA hạ quá thấp (HATT≤ 80mmHg) kèm dấu giảm tưới máu: lơ mơ, thiểu niệu, chân tay lạnh → phải làm ngay:

– Gọi cấp cứu

– Nằm đầu thấp, chân cao (Trendelenburg)

– Truyền NaCl 0,9% nhanh (vì giảm tiền tải nặng) lưu ý bn suy tim

– Dùng thuốc vận mạch (Dopamine)

• Truyền dịch + thuốc vận mạch: phương pháp tối ưu  tụt HA

do Nitrates + Sildenafil

ĐiỀU TRỊ ĐAU THẮT NGỰC Ở BN ĐANG

SỬ DỤNG NHÓM PDE 5-I

BN bệnh mạch vành đang dùng Sildenafil hoặc thuốc cùng nhóm bị ĐTN:

• Không sử dụng Nitrates trong hoàn cảnh này

• Sử dụng ức chế beta tác dụng nhanh (IV) Esmolol hoặc Metoprolol (nếu HA không quá thấp)

• Diltiazem (IV) cũng là 1 lựa chọn

• Nên dùng thêm Morphine (liều thấp) nếu cần

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Braunwald (2012) Heart disease

2 Harrison’s (2012) Principles of internal medicine

3 Hoàng Quốc Hòa (2011) Bệnh mạch vành chẩn đoán

và điều trị

4 Michael H Crawford (2010) Cardiology

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN

QUÝ ĐẠI BiỂU