Quy trinh lay mau benh pham benh dong vat o thuc

Để có được kết qủa chẩn đoán đúng cũng cần phải đảm bảo một số yếu tố sau: Có được kế hoạch điều tra dịch chính xác; Thu thập mẫu xét nghiệm thích hợp và đầy đủ; Bảo quản và vận chuyển n[r]

SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT KHÁNH HÒA

CHI CỤC THÚ Y

Tên tài liệu

QUY TRÌNH LẤY - NHẬN MẪU XÉT NGHIỆM

VÀ TRẢ KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM ĐỐI VỚI DỊCH BỆNH

NỘI DUNG QUY TRÌNH

1 MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU

Khi dịch bệnh xảy ra có thể làm ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng, đến kinh tế của một quốc gia và có thể lan rộng ra các quốc gia khác Do vậy, cần phải nhanh chóng phát hiện và khống chế để giảm thiểu tác động của nó Để khống chế được dịch sớm cần thực hiện: (1) Phát hiện sớm và báo cáo kịp thời các trường hợp nghi ngờ; (2) Nhanh chóng điều tra các yếu tố dịch tễ học; (3) Có kết quả khẳng định nhanh từ phòng thí nghiệm; (4) Thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát dịch

Để xác định nhanh tác nhân gây dịch và nguồn lây hoặc kiểu lan truyền cần thực hiện tốt hai việc sau: (1) Thu thập thông tin trên các trường hợp nghi ngờ; (2) Thu thập mẫu lâm sàng để chẩn đoán phòng thí nghiệm

Để có được kết qủa chẩn đoán đúng cũng cần phải đảm bảo một số yếu tố sau: Có được kế hoạch điều tra dịch chính xác; Thu thập mẫu xét nghiệm thích hợp

và đầy đủ; Bảo quản và vận chuyển nhanh đến phòng thí nghiệm thích hợp; Khả năng thực hiện các thử nghiệm chính xác của phòng thí nghiệm; Tuân thủ nghiệm ngặt quy trình an toàn sinh học và khử trùng phù hợp

1.1 Lập kế hoạch thu thập mẫu xét nghiệm

Khi có báo cáo nghi ngờ có một vụ dịch xảy ra, ngay lập tức phải tổ chức điều tra và phải đưa ra một số những điều then chốt để thảo luận và quyết định trước khi cử người đến thực địa lấy mẫu xét nghiệm Quyết định này có tính định hướng mẫu xét nghiệm cần lấy, cách thức tiến hành lấy mẫu và vận chuyển mẫu đến phòng thí nghiệm Đây là bước quan trọng cần phải có kiến thức chuyên môn về Dịch tễ học và kỹ năng của người kỹ thuật viên làm xét nghiệm

1.1.1 Xác định nguyên nhân gây dịch

Nên bắt đầu phân tích đánh giá thông tin về dịch tễ và lâm sàng từ một số dấu hiệu được cho là khả năng tiềm ẩn gây dịch tại thời điểm hiện

tại Khi các tác nhân gây nhiễm trùng khác nhau cùng với sự hiện diện các hình ảnh lâm sàng giống nhau, người ta có thể chẩn đoán và kiểm soát dịch bệnh dựa trên kiểu hội chứng khác nhau Nhưng phương pháp tốt nhất là xác định được căn nguyên gây dịch

1.1.2 Lựa chọn mẫu lâm sàng và phòng thí nghiệm

Phòng thí nghiệm phải có đủ năng lực để tiếp nhận mẫu xét nghiệm cho chẩn đoán Phải đảm bảo toàn bộ các khía cạnh công việc như từ việc lựa chọn các kiểu mẫu xét nghiệm, các nguyên vật liệu cần thiết, xác định

vị trí hoặc vùng lấy mẫu, vận chuyển mẫu xét nghiệm và thông tin kết quả phải đúng nguyên tắc Phòng thí nghiệm cần được cung cấp đầy đủ môi trường đặc biệt, trang thiết bị tối thiểu và các tài liệu hướng dẫn Đây là điểm mấu chốt để các cá nhân kỹ thuật viên được chỉ định phải chịu trách nhiệm về kết quả quá trình lấy mẫu, các hoạt động truyền thông tin hoặc các câu hỏi giữa các vùng dịch và phòng thí nghiệm

1.1.3 Quyết định người thu thập, bảo quản và vận chuyển mẫu xét nghiệm

Lựa chọn những chuyên gia hoặc kỹ thuật viên phòng thí nghiệm để thành lập một nhóm và nhóm này phải được tập huấn cách lấy mẫu bệnh phẩm, cách tiến hành công việc và vận chuyển mẫu xét nghiệm, như: quy trình đảm bảo an toàn và khử trùng Phải tổ chức lớp tập huấn này cho những người tham gia lấy mẫu xét nghiệm trong suốt thời gian phục vụ điều tra dịch và đặc biệt là các cộng tác viên y tế đảm nhiệm những vị trí đặc biệt

1.1.4 Xác định những quy trình cần thiết để xử lý mẫu xét nghiệm

Cần phải xem xét những nhu cầu về cung cấp các dụng cụ cần cho lấy mẫu, quá trình công việc lấy mẫu và vận chuyển mẫu tới phòng thí nghiệm (thời gian, tuyến đường, điều kiện nhiệt độ vận chuyển, phương thức vận chuyển và các tài liệu liên quan) và đưa ra các quy trình khử trùng Ngoài ra cần phải chuẩn bị tốt và thuận tiện cho công tác vận

chuyển và bảo vệ nhân viên, hệ thống thông tin phải đảm bảo thông suốt trong quá trình vận chuyển mẫu xét nghiệm

CHI CỤC

THÚ Y

QUY TRÌNH

Lấy – nhận mẫu xét nghiệm và trả kết quả xết nghiệm

Mã hiệu:

Lần ban hành:

Ngày ban hành:

5 NỘI DUNG QUY TRÌNH

5.1 Điều kiện thực hiện thủ tục hành chính

Biên bản báo cáo có dịch bệnh

Biên bản gửi mẫu; biên bản mổ khám; giấy chứng nhận tiêm phòng (nếu có)

x

5.3 Quy trình thu thập bệnh phẩm

Để điều tra dịch, nên bắt đầu lấy bệnh phẩm càng sớm càng tốt sau khi nghi ngờ có dịch Các bệnh phẩm nên thu thập trong giai đoạn bệnh cấp tính, tốt nhất là trước khi sử dụng thuốc kháng sinh, đây là thời điểm phù hợp để xác định căn nguyên gây nhiễm trùng Trước khi tiến hành lấy bệnh phẩm nên giải thích với chủ gia súc mắc bệnh để có sự hợp tác cao nhất và đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật và nhận thông tin chính xác nhất

Khi lấy mẫu bệnh phẩm nên tránh lây nhiễm và lấy đủ số lượng (theo hướng dẫn của các xét nghiệm viên phòng thí nghiệm) Phải tuân thủ theo những hướng dẫn về an toàn trong suốt quá trình thu thập và phân tích mẫu xét nghiệm

5.3.1 Thường quy bảo hộ và khử trùng

Các biện pháp bảo hộ và khử trùng để tránh nguy cơ lây nhiễm khi thu thập mẫu bệnh phẩm cho người thu thập mẫu và các đồng nghiệp, các nhân viên phòng thí nghiệm và gia đình bệnh súc liên quan đến lấy mẫu xét nghiệm, đồng thời cũng làm giảm nguy cơ mẫu xét nghiệm bị nhiễm Các

quy trình an toàn chung yêu cầu người kỹ thuật viên áp dụng và thực hiện cho tất cả các mẫu lâm sàng và luôn coi đó như thể đã bị nhiễm trùng Dụng cụ bảo vệ (găng tay, kính bảo vệ mắt, khẩu trang, ủng) cần được mang trong quá trình thao tác công việc để làm giảm nguy cơ phơi nhiễm với các chất nhiễm trùng tiềm ẩn Các phương pháp đóng gói đúng quy cách cũng góp phần đảm bảo an toàn cho cá nhân từ nơi thu thập bệnh phẩm đến phòng thí nghiệm, cho dù có xảy

ra hư hỏng trong quá trình vận chuyển

Chuẩn bị bộ dụng cụ sơ cứu đầu tiên tới nơi thu thập bệnh phẩm là cần thiết Tất cả quần áo bảo

hộ, khu vực làm việc, dụng cụ và đồ dùng khác đều có thể bị nhiễm ở thực địa Có thể dùng dung dịch cơ bản chlorin, iodine để khử trùng các khu vực làm việc và khử trùng máu hoặc các chất dịch

cơ thể bị nhiễm trùng Nói chung không thể thực hiện tiệt trùng các đồ dùng bị nhiễm tại thực địa Khi các đồ vật không được “tiệt trùng” đầy đủ có thể người tham gia điều tra và cộng đồng có nguy

cơ phơi nhiễm với cả những nguy cơ nhiễm trùng Không khuyến khích sử dụng lại dụng cụ đã nhiễm trùng hoặc găng tay, quần áo bảo hộ Thiêu đốt là phương pháp hoàn hảo nhất để loại bỏ các chất đã bị nhiễm khuẩn Trước khi loại bỏ những dụng cụ và các đồ vật nhiễm khuẩn nhiều phải được khử trùng Những đồ dùng hoặc dụng cụ dễ cháy thì nên đốt cháy hoàn toàn thành tro và đem chôn dưới hố sâu

Các biện pháp dự phòng cơ bản :

- Sử dụng găng tay cao su khi cầm và vận chuyển các mẫu xét nghiệm, sau đó loại bỏ trước khi tiếp xúc với bệnh súc mới Những nguy cơ tiềm ẩn chứa trong găng tay là phổ biến, do vậy việc sử dụng lại bao tay có thể tăng nguy cơ lây nhiễm các tác nhân gây bệnh từ bệnh súc này tới

bệnh súc khác

- Nên mặc quần áo bảo hộ (áo choàng, áo khoác) khi đi thu thập mẫu

- Kim tiêm hoặc vật nhọn sau khi dùng phải bỏ ngay vào hộp đậy nắp thật chắc chắn

- Tại các khu vực làm việc và diện tích bề mặt nên sắp xếp gọn gàng và tẩy uế hàng ngày bằng dung dịch thuốc tẩy trùng 1% Các chất nhiễm khuẩn bị đổ ra bề mặt, sau khi đã được lau chùi sạch sẽ dùng thuốc tẩy trùng 10% để vệ sinh

- Những dụng cụ bị nhiễm bẩn không loại bỏ thì nên ngâm trong dung dịch khử trùng 1% trong thời gian 5 phút Trước khi được sử dụng phải rửa sạch bằng nước xà phòng và nước khử trùng

- Những dụng cụ hoặc vật tư phòng thí nghiệm chỉ sử dụng một lần mà bị nhiễm bẩn nhiều thì trước khi thiêu hoặc loại bỏ nên ngâm trong dung dịch khử trùng 10% Trong một số trường hợp đặc biệt cần phải bảo vệ da, tránh tiếp xúc với màng niêm dịch, đường hô hấp với các tác nhân gây bệnh thì phải có khẩu trang và găng tay bảo hộ

5.3.2 Gắn nhãn cho các mẫu xét nghiệm

Thông tin về điều tra nghiên cứu một vụ dịch gồm: trường hợp điều tra, các mẫu yêu cầu của phòng thí nghiệm và mẫu xét nghiệm Mỗi bệnh súc phải được người thu thập mẫu đánh số riêng,

nó là kết nối giữa kết quả phòng thí nghiệm với thông tin được ghi chép vào sổ sách chuyên môn, các mẫu xét nghiệm và bệnh súc Đây cũng là cơ

sở quan trọng để trả lời kết quả điều tra vụ dịch hoặc chỉ đạo điều tra xa hơn khi cần thiết Các thông số riêng của bệnh súc và giống loài bệnh súc cần phải thể hiện một cách đầy đủ và chính xác Nhãn của mỗi mẫu xét nghiệm nên ghi rõ một số thông tin sau:

-Họ tên chủ hộ Địa chỉ Số điện thoại.

Thông tin giống loài, độ tuổi bệnh súc

-Loại mẫu xét nghiệm, thời gian và nơi thu thập

- Tên người thu tập mẫu xét nghiệm ban đầu Phòng thí nghiệm có thể yêu cầu thêm những thông tin khác và giải thích rõ các tét xét nghiệm cần thiết, như:

- Thông tin bệnh súc: tuổi, giống loài, giới, địa chỉ đầy đủ

- Thông tin lâm sàng: ngày có biểu hiện triệu chứng đầu tiên, tiền sử bệnh tật và tiêm phòng, số lượng mắc, số con chết/ tổng đàn, các yếu tố nguy

cơ hoặc tiền sử tiếp xúc, kháng sinh đã được điều trị trước khi lấy mẫu xét nghiệm

- Thông tin phòng thí nghiệm: mẫu xét nghiệm trong giai đoạn bệnh cấp hay đang hồi phục hoặc

có gì đặc biệt khác ở bệnh súc

Phòng thí nghiệm nên ghi rõ thời gian, giờ tiếp nhận và chất lượng mẫu xét nghiệm, tên người tiếp nhận mẫu xét nghiệm ban đầu

5.4 nghiệm Lưu giữ, đóng gói và vận chuyển mẫu xét 5.4.1 Lưu giữ mẫu xét nghiệm

Để giữ cho vi khuẩn hoặc vi rút còn nguyên vẹn trong mẫu xét nghiệm trước khi mẫu được nuôi cấy phân lập, thì mẫu xét nghiệm cần được đặt trong môi trường và nhiệt độ bảo quản thích hợp

và được duy trì trong suốt thời gian vận chuyển

về phòng thí nghiệm Mỗi loại mẫu xét nghiệm và tác nhân gây bệnh cần điều kiện khác nhau về độ

ẩm, nhiệt độ, dinh dưỡng và pH Trước khi vào điều tra bất kỳ một vụ dịch nào chúng ta cũng nên tham khảo ý kiến của phòng thí nghiệm về cách tiến hành thu thập các loại mẫu xét nghiệm cho tốt nhất

- Nhiều mẫu xét nghiệm để phân lập vi rút có thể chấp nhận nuôi cấy sau 2 ngày nếu được để trong môi trường đặc biệt ở nhiệt độ từ 2 - 8oC Nếu giai đoạn đầu để lâu hơn thì nên để đông đá, nhưng kết quả có thể bị thay đổi Nếu để có tính lâu dài hơn nữa thì phải để trong điều kiện nhiệt

độ - 70oC

- Mẫu bệnh phẩm để nuôi cấy vi khuẩn nên giữ trong môi trường vận chuyển thích hợp và điều kiện nhiệt độ thích hợp Nếu để chậm hơn nữa thì không thích hợp vì số lượng vi khuẩn giảm một cách đáng kể

- Mẫu xét nghiệm để phát hiện kháng nguyên, kháng thể phải giữ trong điều kiện 4 - 8oC trong thời gian 24 - 48 giờ, hoặc - 20oC nếu thời gian đầu kéo dài hơn Huyết thanh để phát hiện kháng thể có giữ trong điều kiện 4 - 8oC trên 10 ngày Lưu ý quan trọng là tránh làm tan rồi đông đá lại nhiều lần, làm ảnh hưởng đến phản ứng ngưng kết

5.4.2 Đóng gói và dán nhãn mẫu xét nghiệm

Các phương pháp đóng gói phải chuẩn thức và chắc chắn an toàn cho con người Mẫu xét nghiệm phải được đóng gói, dán nhãn theo đúng nguyên tắc của quốc gia và quốc tế về vận chuyển các chất nhiễm trùng Địa chỉ được dán phía ngoài bao gói và phải thể hiện rõ nơi gửi và tên phòng thí nghiệm với đầy đủ địa chỉ, số điện thoại

và cả người gửi và người nhận Tài liệu gửi theo cũng phải được ghi chép chi tiết về mẫu xét nghiệm (số, loại mẫu xét nghiệm, thời gian thu thập mẫu), dán nhãn cảnh báo nguy hiểm thích hợp

5.4.3 Vận chuyển mẫu xét nghiệm

Vận chuyển mẫu xét nghiệm có thể dưới nhiều hình tức khác nhau như, bằng đường bộ, đường hàng không Nhưng trước khi vận chuyển nhóm

thu thập mẫu nên thông báo tới phòng thí nghiệm

sẽ tiếp nhận mẫu về hình thức vận chuyển và cụ thể mẫu xét nghiệm được gửi tới Nếu cần thiết vận chuyển theo con đường quốc tế thì phải có giấy phép của phòng thí nghiệm và phòng thí nghiệm cũng phải thông báo cho người gửi biết

có nhận hay không nhận mẫu xét nghiệm

5.5 Các phương pháp thu thập bệnh phẩm

5.5.1 Lấy mẫu não tủy

Mẫu xét nghiệm cần phải được lấy do các bác sĩ hoặc những người có kinh nghiệm Dịch não tủy được dùng để chẩn đoán vi rút, vi khuẩn, ký sinh trùng và viêm màng não do nấm

5.5.1.1 Chuẩn bị dụng cụ

-Dụng cụ vô khuẩn: găng tay, bông thấm nước, gạc, panh, kéo, dao mổ, túi đựng vô trùng

-Sát trùng vùng ngoài da: povidon iodin 10% hoặc cồn y tế 70%

5.5.1.2 Phương pháp lấy mẫu xét nghiệm

Thông thường hay lấy não ở loài gia cầm, các gia súc khác ít khi lấy não

-Gia cầm cắt vùng đầu lột bỏ da, cắt bỏ phần

mỏ Cho vào túi vô trùng

- Dán nhãn lên túi.

5.5.1.3 Vận chuyển mẫu

Nói chung là các mẫu xét nghiệm nên gửi tới phòng thí nghiệm để xử lý càng sớm càng tốt Mẫu não tủy cho xét nghiệm vi khuẩn được vận chuyển trong điều kiện nhiệt độ môi trường, nói chung là không cần môi trường vận chuyển Không được để đông đá vì rất nhiều tác nhân gây bệnh sẽ không tồn tại trong điều kiện nhiệt độ thấp

Mẫu não tủy cho phân lập virus không cần môi trường vận chuyển Chúng có thể vận chuyển ở điều kiện 4 - 8oC, thời gian trên 48 giờ, hoặc

-70oC cho thời gian kéo dài hơn

5.5.2 Lấy mẫu swab trực tràng

Các mẫu phân được dùng để chẩn đoán vi sinh vật rất hiệu quả nếu được thu thập ngay sau khi bệnh nhân bị ỉa chảy cấp (với vi rút ≤ 48 giờ và vi khuẩn < 4 ngày), và nên lấy trước khi điều kháng sinh Có thể lấy từ 2 - 3 mẫu phân chia ra cho các ngày Phân là mẫu xét nghiệm ưu tiên cho nuôi cấy vi khuẩn, vi rút và ký sinh trùng Tăm bông trực tràng không khuyến cáo để lấy phân cho chẩn đoán vi rút

5.5.2.1 Chuẩn bị môi trường và dụng cụ

-Hộp chứa phân phải sạch, khô và có nắp vặn -Chuẩn bị môi trường vận chuyển vi khuẩn thích hợp cho tăm bông trực tràng: CARRY – BLAIR

-Trường hợp lấy phân để chẩn đoán ký sinh trùng, hộp vận chuyển phân dùng dung dịch bảo quản: formalin 10%, polyviny isopropyl alcohol (PVA)

5.5.2.2 Phương pháp lấy mẫu swab trực tràng

Phương pháp lấy mẫu phân bằng tăm bông trực tràng ở động vật.

-Tăm bông phải được làm ẩm bằng nước muối

vô khuẩn

- Đưa chóp tăm bông vào qua cơ thắt hậu môn rồi xoay nhẹ nhàng

- Lấy tăm bông ra và kiểm tra chắc chắn đầu tăm bông đã có dính phân

- Đưa tăm bông vào tuýp vô khuẩn hoặc hộp bảo quản có chứa môi trường thích hợp cho vận

chuyển virus hoặc vi khuẩn.

- Bẻ gẫy phần trên cùng của cán tăm bông không chạm vào tuýp, sau đó vặn chặt nắp lại

- Dán nhãn lên tuýp

5.5.2.3 Vận chuyển mẫu xét nghiệm

Mẫu phần cần được vận chuyển ở điều kiện 4

-8oC Số lượng vi khuẩn có thể giảm đáng kể nếu mẫu xét nghiệm không được xử lý trong vòng 1 - 2

ngày sau khi được thu thập Vi khuẩn Shigella có

nhạy cảm đặc biệt khi nhiệt độ tăng lên

-Mẫu xét nghiệm để kiểm tra ký sinh trùng thì nên cho vào dung dịch formali 10% hoặc PVA (3 phần phân/1 phần bảo quản) Vận chuyển ở điều kiện nhiệt độ môi trường, trong túi ni lông bịt kín miệng

5.5.3 hầu họng) Lấy mẫu xét nghiệm từ đường hô hấp (swab

5.5.3.1 Chuẩn bị môi trường và dụng cụ

- Môi trường vận chuyển vi khuẩn và virus

- Tăm bông hoặc loại có cán bằng kim loại, mềm đầu là sợi mềm đặc biệt

- Đè lưỡi

-Dụng cụ banh mũi

-Máy hút dịch hoặc bơm tiêm loại 10 - 20 ml

- Tuýp vô khuẩn có nắp vặn

5.5.3.2 súc Mẫu xét nghiệm lấy từ đường hô hấp trên gia

- Dùng dụng cụ đè lưỡi để đè lưỡi xuống Dùng đèn có nguồn sáng mạnh soi vào vị trí có viêm hoặc xuất tiết sau tỵ hầu

-Dùng tăm bông chà sát nhẹ mặt sau và trước của hốc amidal, sau lưỡi gà rồi kéo ra không được