- Nâng cao kỹ năng phân tích hiện tượng để tìm hiểu bản chất của sự việc qua chọn giống mới từ nguồn biến dị tổ hợp.. Thái độ:.[r]
Trang 1Bài 18 CHỌN GIỐNG VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG
DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP
o0o
-I Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
1 Kiến thức:
- Giải thích được cơ chế phát sinh và vai trò của biến dị tổ hợp trong qúa trình tạo dòng thuần
- Nêu được khái niệm ưu thế lai và trình bày được các phương pháp tạo giống lai cho ưu thế lai
- Giải thích được tại sao ưu thế lai thường cao nhất ở F1 và giảm dần ở đời sau
2 Kĩ năng:
- Phát triển kỹ năng phân tích trên kênh hình, kỹ năng so sánh, phân tích, khái quát tổng hợp
- Kỹ năng làm việc độc lập với sgk
- Nâng cao kỹ năng phân tích hiện tượng để tìm hiểu bản chất của sự việc qua chọn giống mới từ nguồn biến dị tổ hợp
3 Thái độ:
- Hình thành niềm tin vào khoa học, vào trí tuệ con người qua những thành tựu tạo giống bằng phương pháp lai
Nội dung trọng tâm: Tập trung vào phần Ưu thế lai vì tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp.
II Chuẩn bị
- Phương pháp:
o Phương pháp chính: hỏi - đáp rút ra kết luận
o Phương pháp xen kẽ: thảo luận, quan sát và phân tích hình ảnh
- Phương tiện dạy học:
o Sử dụng computer và projector để giảng dạy (nếu có điều kiện)
o Hình 18.1 và 18.2/trang 76, hình 18.3/trang 77 – SGK
III Nội dung và tiến trình lên lớp:
1 Kiểm tra bài cũ: <5 phút>
Ổn định lớp: kiểm tra sĩ số, vệ sinh
GV: Quần thể là gì? Thế nào là vốn gen, thành phần kiểu gen?
Các gen di truyền liên kết với giới tính có thể đạt được trạng thái cân bằng Hacđi - Vanbec hay không, nếu tần số alen ở 2 giới là khác nhau?
HS1: Trả lời
HS2: Chỉnh sửa nếu có và đánh giá tham khảo cho HS1
GV: Nhận xét chung và đánh giá HS1
2 Tiến trình dạy học: <35 phút>
Gv dẫn dắt: từ xa xưa loài người đã biết cải tạo
thiên nhiên, săn bắt các ĐV hoang dại về nuôi,
sưu tầm các cây hoang dại về trồng
? Vậy các vật liệu tự nhiên thu thập về ban đầu
có thể trở thành giống vật nuôi cây trồng được
ngay chưa?
? Tại sao lai tạo lại là phương pháp cơ bản tạo
sự đa dạng các vật liệu di truỳên cho chọn
giống?
I TẠO GIỐNG THUẦN DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP
1 Cơ chế tạo dòng thuần dựa trên nguồn biến
dị tổ hợp:
Trang 2Nêu vấn đề:? Tại sao BDTH có vai trò đặc biệt
quan trọng trong việc tạo giống mới → gv cho
hs quan sát hình 18.1
? Từng thế hệ có những tổ hợp gen nào?
? Mối quan hệ di truyền giữa các tổ hợp gen?
? Để tạo ra các tổ hợp gen mong muốn người
ta dùng pp nào?
? Vậy cơ chế phát sinh các biến dị tổ hợp
trong quá trình tạo dòng thuần là gì?
Gv: từ nguồn biến dị di truyền bằng phương
pháp lai tạo chon ra các tổ hợp gen mong muốn
→ đưa chúng về trạng thái đồng hợp tử nhằm
tạo ra dòng thuần
? Ưu nhược điểm của phương pháp tạo giống
thuần dựa vào nguồn biến dị tổ hợp?
* Gv chiếu sơ đồ hình 18.2
Chiếu sơ đồ lai minh hoạ về lai kinh tế giữa lợn
móng cái và lợn LADNrat tạo con F1 và phân
tích
? Ưu thế lai là gì?
? Giải thích cơ sở của ưu thế lai?
HS: trong các giả thuyết trên thì giả thuyết siêu
trội được nhiều người nhắc đến
Gv chiếu sơ đồ hình 18.3 yêu cầu hs phân tích
Lấy thêm ví dụ: ở lợn sự có mặt của gen trội A,
B, C, D đều cho tăng trọng 30 kg, gen lặn
tương ứng cho 10 kg
P (t/c): AAbbCCDD x aaBBccdd
F1 như thế nào? tính KL của P, F 1 ?
→ Sự có mặt của nhiều gen trội trong KG sẽ
đem lại kết quả như thế nào?
? Phân tích vai trò của tế bào chất trong việc
tạo ưu thế lai thông qua phép lai thuận
nghịch?
? Dựa vào cơ sở di truyền học muốn tạo ưu thế
lai chúng ta phải có nguyên liệu gì?
? Làm thế nào để tạo ra dòng thuần?
(tự thụ phấn, giao phối cận huyết)
? Ưu và nhược điểm của phương pháp tạo
giống bằng ưu thế lai?
? Nếu lai giống thì ưu thế lai sẽ giảm dần vậy
để duy trì ưu thế lai thì dùng biện pháp nào?
HS: lai luân chuyển ở ĐV và sinh sản sinh
dưỡng ở TV
?Hãy kể tên các thành tựu tạo giống vật nuôi
cây trồng có ưu thế lai cao ở việt nam?
- Các gen nằm trên các NST khác nhau sẽ phân li độc lập với nhau nên các tổ hợp gen mới luôn được hình thành trong sinh sản hữu tính
- Chọn lọc ra những tổ hợp gen mong muốn
- Tự thụ phấn hoặc giao phối cận huyết sẽ tạo ra
tổ hợp gen mong muốn (dòng thuần)
2 Ví dụ minh hoạ:
Giống lúa Peta x Gióng lúa Dee-geo woo-gen Takudan x Giống lúa IR8 x IR-12-178
IR22 CICA4
II TẠO GIỐNG LAI CÓ ƯU THẾ LAI CAO
1 Khái niệm:
Là hiện tượng con lai có năng suất, sức chống chịu, khả năng sinh trưởng phát triển cao vượt trội
so với các dạng bố mẹ
2 Cơ sở di truyền của hiện tượng ưu thế lai:
- Giả thuyết siêu trội: kiểu gen AaBbCc có kiểu hình vượt trội so với AABBCC, aabbcc, AAbbCC, AABBcc
- Sự tác động giữa 2 gen khác nhau về chức phận của cùng 1 lôcut → hiệu quả bổ trợ mở rộng phạm vi biểu hiện của tính trạng
3 Phương pháp tạo ưu thế lai:
- Tạo dòng thuần: cho tự thụ phấn qua 5 - 7 thế hệ
- Lai khác dòng: lai các dòng thuần chủng để tìm
tổ hợp lai có ưu thế lai cao nhất + Ưu điểm: con lai có ưu thế lai cao sử dụng vào mục đích kinh tế
+ Nhược điểm: tốn nhiều thời gian
- Biểu hiện cao nhất ở F1 sau đó giảm dần qua các thế hệ
4 Một vài thành tựu:
- Viện lúa quốc tế IRRI người ta lai khác dòng tạo
ra nhiều giống lúa tốt có giống lúa đã trồng ở việt nam như : IR5 IR8
Trang 33 Củng cố và dặn dò: <5 phút>
3.1 Củng cố:
Câu nào sau đây giải thích về ưu thế lai là đúng, tại sao?
a Lai 2 dòng thuần chủng với nhau sẽ luôn cho ra con lai có ưu thế lai cao
b Lai các dòng thuần chủng khác xa nhau về khu vực địa lí luôn cho ưu thế lai cao
c Chỉ có 1 số tổ hợp lai giữa các cặp bố mẹ nhất định mới có thể cho ưu thế lai cao
d Người ta không sử dụng con lai có ưu thế lai cao làm giống vì con lai thường không đồng nhất về kiểu hình
3.2 Dặn dò:
- Trả lời các câu hỏi ở cuối bài trong SGK
4 Rút kinh nghiệm